Η Μεσογειακή φώκια -η μοναχικότητα που επιμένει να ζει.

Υπάρχουν πλάσματα που δεν χρειάζονται να τα δούμε συχνά για να θυμόμαστε ότι υπάρχουν. Αρκεί η γνώση πως, κάπου σε μια σκοτεινή θαλάσσια σπηλιά, κάτω από έναν βράχο που βλέπει στο πέλαγος, μια Μεσογειακή φώκια συνεχίζει τη ζωή της μακριά από τα βλέμματα.

Η Monachus monachus είναι ένα από τα πιο σπάνια θαλάσσια θηλαστικά του κόσμου. Κι όμως, η σπανιότητά της δεν είναι μόνο ένας αριθμός σε έναν κατάλογο προστατευόμενων ειδών. Είναι ένα μήνυμα. Ένα μήνυμα για τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος καταλαμβάνει ολοένα και περισσότερο τον χώρο που κάποτε μοιραζόταν με τα άλλα πλάσματα.

Η φώκια αναζητά τις πιο απόμερες ακτές, τις σπηλιές, τους μικρούς κρυφούς όρμους. Δεν ζητά πολλά. Έναν τόπο για να γεννήσει, να ξεκουραστεί, να κρυφτεί. Έναν χώρο όπου η θάλασσα να παραμένει θάλασσα και η ακτή να μην έχει μετατραπεί ολοκληρωτικά σε προέκταση της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Κι εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση.

Ο άνθρωπος αγαπά τη θάλασσα, αρκεί να είναι στα μέτρα του. Θέλει την ακτή προσβάσιμη, φωτισμένη, γεμάτη κατασκευές, σκάφη, μουσική και κίνηση. Η άγρια ζωή, όμως, χρειάζεται ακριβώς το αντίθετο: ησυχία, σκοτάδι, απόσταση, ελευθερία.

Η Μεσογειακή φώκια μάς αναγκάζει, λοιπόν, να σκεφτούμε την έννοια της συνύπαρξης. Γιατί προστασία της φύσης δεν σημαίνει να φυλακίσουμε ένα ζώο σε ένα καταφύγιο. Σημαίνει να του αφήσουμε χώρο να υπάρξει χωρίς εμάς.

Μια φώκια που εμφανίζεται σε έναν έρημο όρμο δεν είναι εισβολέας. Εμείς είμαστε οι επισκέπτες.

Κι αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο μάθημα της οικολογίας: να αντιστρέψουμε τη θέση μας μέσα στον κόσμο. Να πάψουμε να θεωρούμε ότι η φύση είναι το σκηνικό της ανθρώπινης ζωής και να καταλάβουμε ότι εμείς είμαστε ένα μόνο μέρος της.

Η Μεσογειακή φώκια δεν γνωρίζει σημαίες, σύνορα ή ιδιοκτησίες. Δεν γνωρίζει οικόπεδα, τουριστικές ζώνες και τίτλους κυριότητας. Για εκείνη υπάρχει μόνο η θάλασσα, ο βράχος, η σπηλιά και η ανάγκη να επιβιώσει.

Κάθε φορά που μια τέτοια φώκια επιστρέφει σε μια σπηλιά, είναι σαν να επιστρέφει η ίδια η φύση σε έναν χώρο που της ανήκε ανέκαθεν.

Και ίσως αυτός να είναι ο βαθύτερος συμβολισμός της.

Δεν χρειάζεται να σώσουμε τη φύση για να μας ευχαριστήσει. Χρειάζεται να την προστατεύσουμε επειδή δεν μας ανήκει.

Αν κάποτε βρεθούμε απέναντι σε μια Μεσογειακή φώκια, το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κρατήσουμε την απόστασή μας. Να μην την κυνηγήσουμε για μια φωτογραφία. Να μην προσπαθήσουμε να την αγγίξουμε. Να της επιτρέψουμε να συνεχίσει ανενόχλητη.

Να την αφήσουμε να φύγει.

Γιατί η πραγματική προστασία της άγριας ζωής αρχίζει τη στιγμή που καταλαβαίνουμε πως η ελευθερία ενός άλλου πλάσματος αξίζει περισσότερο από τη δική μας επιθυμία να το πλησιάσουμε.

Και ίσως, μέσα στη σιωπή μιας θαλάσσιας σπηλιάς, η μοναχική μορφή της φώκιας να μας θυμίζει κάτι που έχουμε ξεχάσει: ότι η θάλασσα δεν είναι μόνο δική μας. Είναι και δική της.

Χορεύοντας με τους Λύκους.

«Χορεύοντας με τους Λύκους»: Όταν ο άνθρωπος ξαναβρίσκει τον εαυτό του στην άλλη πλευρά του συνόρου.

Το «Χορεύοντας με τους Λύκους» (Dances with Wolves) του Κέβιν Κόστνερ, που κυκλοφόρησε το 1990, δεν είναι απλώς ένα μεγάλο γουέστερν. Είναι μια ταινία για την ελευθερία, τη μοναξιά, τη φύση, τη συνύπαρξη και κυρίως για την ανακάλυψη του "Άλλου" μέσα από την εγκατάλειψη των βεβαιοτήτων μας.

Είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που ξεκινά για να υπηρετήσει έναν κόσμο και καταλήγει να ανακαλύπτει ότι ο κόσμος στον οποίο ανήκει πραγματικά βρίσκεται κάπου αλλού.

Ο Κέβιν Κόστνερ σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί ως ο υπολοχαγός Τζον Ντάνμπαρ, αξιωματικός του στρατού της Ένωσης κατά τον Αμερικανικό Εμφύλιο. Η ιστορία ξεκινά μέσα στη βία του πολέμου. Ο Ντάνμπαρ, τραυματισμένος και απογοητευμένος από την πραγματικότητα της μάχης, κάνει μια παράτολμη πράξη που τον οδηγεί σε μια απρόσμενη μορφή ηρωισμού. Ως ανταμοιβή, ζητά να μεταφερθεί σε ένα απομονωμένο φυλάκιο στα σύνορα.

Εκεί βρίσκεται ουσιαστικά μόνος.

Το φυλάκιο είναι εγκαταλειμμένο. Ο στρατιώτης που περίμενε να τον υποδεχθεί έχει εξαφανιστεί. Η επικοινωνία με τον υπόλοιπο στρατό είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Γύρω του απλώνεται μια τεράστια, άγρια και πανέμορφη πεδιάδα.

Ο Ντάνμπαρ, αντί να βρει έναν εχθρό, βρίσκεται αντιμέτωπος με τη σιωπή.

Και μέσα σε αυτή τη σιωπή αρχίζει η πραγματική ιστορία.

Στην αρχή φοβάται τους Ινδιάνους που πιστεύει ότι μπορεί να εμφανιστούν ανά πάσα στιγμή. Ταυτόχρονα όμως αρχίζει να έρχεται σε επαφή με τη φύση. Παρατηρεί τα ζώα, τα κοπάδια των βισόνων, τον ουρανό, τις εποχές. Ένα μοναχικό λευκό άλογο και ένας λύκος με λευκές πατούσες γίνονται οι πρώτοι του σύντροφοι.

Ο λύκος, τον οποίο ο Ντάνμπαρ ονομάζει «Δύο Κάλτσες», εξαιτίας των λευκών άκρων στα πόδια του, δεν τον αντιμετωπίζει ως εχθρό. Τον παρατηρεί από απόσταση. Πλησιάζει λίγο περισσότερο κάθε φορά. Η σχέση τους γεννιέται χωρίς λόγια.

Είναι μια από τις πιο όμορφες ιδέες της ταινίας: η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται. Χτίζεται.

Ο «Δύο Κάλτσες» δεν εξημερώνεται ποτέ πραγματικά. Παραμένει άγριος, ελεύθερος και ανεξάρτητος. Η φιλία του με τον Ντάνμπαρ έχει αξία ακριβώς επειδή δεν βασίζεται στην κατοχή. Ο άνθρωπος δεν αποκτά τον λύκο· απλώς κερδίζει την εμπιστοσύνη του.

Σύντομα εμφανίζονται και οι Λακότα Σιου.

Η πρώτη επαφή είναι γεμάτη φόβο και καχυποψία. Κανείς δεν γνωρίζει τις προθέσεις του άλλου. Ο Ντάνμπαρ είναι γι' αυτούς ένας παράξενος λευκός στρατιώτης που βρίσκεται μόνος στην περιοχή τους. Εκείνος, από την άλλη, έχει μεγαλώσει μέσα σε έναν πολιτισμό που του έχει μάθει να θεωρεί τους αυτόχθονες πληθυσμούς «άγριους».

Αλλά η πραγματικότητα αρχίζει να διαψεύδει τις προκαταλήψεις.

Οι Λακότα δεν παρουσιάζονται ως ένας απρόσωπος «εχθρός». Έχουν οικογένειες, κανόνες, τελετουργίες, χιούμορ, αγάπη, φόβους, αντιπαλότητες και βαθιά σχέση με τη γη.

Ο Ντάνμπαρ αρχίζει να τους γνωρίζει.

Και όσο περισσότερο τους γνωρίζει, τόσο περισσότερο αμφισβητεί αυτά που ήξερε.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η σχέση του με την «Αυτή που Στέκεται με Γροθιά», μια λευκή γυναίκα που έχει μεγαλώσει ανάμεσα στους Λακότα και λειτουργεί ως μεταφράστρια. Μέσα από εκείνη, ο Ντάνμπαρ αποκτά έναν δρόμο επικοινωνίας με την κοινότητα.

Η σχέση τους είναι αρχικά δύσκολη. Υπάρχει η αμηχανία της διαφορετικής γλώσσας, η καχυποψία και το βάρος δύο διαφορετικών κόσμων. Σταδιακά όμως δημιουργείται εμπιστοσύνη και αργότερα ένας βαθύς έρωτας.

Η «Αυτή που Στέκεται με Γροθιά» είναι ένας άνθρωπος ανάμεσα σε δύο κόσμους. Όπως και ο Ντάνμπαρ, έχει γνωρίσει δύο διαφορετικές πραγματικότητες. Και οι δυο τους καταλαβαίνουν, με διαφορετικό τρόπο, ότι η ταυτότητα δεν είναι πάντα εκεί όπου γεννήθηκες. Μπορεί να είναι εκεί όπου αισθάνεσαι ότι ανήκεις.

Σιγά σιγά ο Ντάνμπαρ γίνεται μέρος της κοινότητας.

Μαθαίνει τη γλώσσα τους. Μαθαίνει τα έθιμά τους. Τρώει μαζί τους. Συμμετέχει στις καθημερινές τους δραστηριότητες. Γελά μαζί τους. Πολεμά μαζί τους όταν απειλούνται.

Και τότε συμβαίνει η μεγάλη ανατροπή της ιστορίας.

Ο άνθρωπος που στάλθηκε για να επιτηρεί μια περιοχή και να προστατεύει τα συμφέροντα του στρατού αρχίζει να βλέπει τους ανθρώπους που υποτίθεται ότι πρέπει να φοβάται ως τη δική του κοινότητα.

Δεν αλλάζει απλώς πλευρά.

Αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο βλέπει τον κόσμο.

Η σκηνή του κυνηγιού των βισόνων είναι χαρακτηριστική. Για τους Λακότα, το ζώο δεν είναι απλώς ένα θήραμα. Είναι μέρος της ίδιας της ζωής τους. Η επιβίωσή τους εξαρτάται από αυτό και γι' αυτό υπάρχει ένας βαθύς σεβασμός απέναντί του.

Η ταινία αντιπαραθέτει έτσι δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τη φύση.

Από τη μία, μια σχέση συμβίωσης: ο άνθρωπος παίρνει από τη γη ό,τι χρειάζεται για να ζήσει.

Από την άλλη, η λογική της κατάκτησης και της εκμετάλλευσης.

Ο βίσονας γίνεται τελικά ένα από τα μεγάλα σύμβολα της ταινίας. Η μαζική εξόντωση των κοπαδιών δεν αφορά μόνο ένα ζώο. Αποτελεί την καταστροφή ενός ολόκληρου τρόπου ζωής.

Η φύση δεν είναι απλώς το σκηνικό της ταινίας.

Είναι ένας από τους πρωταγωνιστές της.

Και η ταινία θέτει ένα ερώτημα που παραμένει επίκαιρο: τι συμβαίνει όταν ένας πολιτισμός θεωρεί ότι η γη υπάρχει για να κατακτηθεί;

Το δράμα κορυφώνεται όταν ο αμερικανικός στρατός επιστρέφει.

Ο Ντάνμπαρ γνωρίζει πλέον ότι η άφιξή του δεν σημαίνει απλώς την επιστροφή στρατιωτών. Σημαίνει την έλευση ενός κόσμου που θα σαρώσει τον κόσμο στον οποίο έχει πλέον ενταχθεί.

Για τους στρατιώτες, οι Λακότα είναι ο εχθρός.

Για τον Ντάνμπαρ, όμως, είναι φίλοι, σύντροφοι και οικογένεια.

Έτσι δημιουργείται η μεγάλη τραγική σύγκρουση της ταινίας: ο άνθρωπος που ξεκίνησε ως εκπρόσωπος του αμερικανικού στρατού βρίσκεται τώρα απέναντί του.

Δεν είναι πλέον δυνατόν να επιστρέψει στην προηγούμενη ζωή του.

Γιατί η γνώση αλλάζει τον άνθρωπο.

Όταν έχεις γνωρίσει πραγματικά τον «Άλλο», δεν μπορείς πλέον εύκολα να τον αντιμετωπίσεις ως απρόσωπο εχθρό.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα του «Χορεύοντας με τους Λύκους».

Η προκατάληψη ανθίζει στην απόσταση.

Η κατανόηση αρχίζει όταν πλησιάζουμε.

Η ταινία, βέβαια, δεν παρουσιάζει έναν απλοϊκό κόσμο όπου οι Λακότα είναι «καλοί» και οι λευκοί «κακοί». Υπάρχει βία, υπάρχει φόβος, υπάρχουν συγκρούσεις και στις δύο πλευρές. Όμως ο Κόστνερ ανατρέπει αποφασιστικά την παραδοσιακή εικόνα του παλιού γουέστερν, όπου ο Ινδιάνος παρουσιαζόταν συνήθως ως ο απρόσωπος άγριος που απειλούσε τον λευκό ήρωα.

Εδώ η οπτική μετακινείται.

Ο «Άλλος» αποκτά πρόσωπο.

Όνομα.

Ιστορία.

Μνήμη.

Αξιοπρέπεια.

Και ο λευκός ήρωας είναι εκείνος που πρέπει τελικά να επανεξετάσει τον ίδιο του τον πολιτισμό.

Ο τίτλος «Χορεύοντας με τους Λύκους» αποκτά έτσι βαθύτερη σημασία.

Το όνομα που δίνουν στον Ντάνμπαρ οι Λακότα δεν είναι απλώς ένα παρατσούκλι. Είναι η αναγνώριση μιας αλλαγής. Ο άνθρωπος που έφτασε ως στρατιώτης, μόνος μέσα στην ερημιά, έχει αποκτήσει πλέον μια άλλη σχέση με τον κόσμο.

Έχει μάθει να κοιτάζει.

Να περιμένει.

Να ακούει.

Να μην θεωρεί τον άγνωστο εχθρό μόνο και μόνο επειδή είναι άγνωστος.

Και ίσως ο «Δύο Κάλτσες» να είναι το ιδανικό σύμβολο αυτής της μεταμόρφωσης.

Ο λύκος δεν ανήκει στον άνθρωπο. Δεν εξημερώνεται. Δεν γίνεται κατοικίδιο.

Πλησιάζει επειδή επιλέγει να πλησιάσει.

Και ο Ντάνμπαρ μαθαίνει να σέβεται αυτή την ελευθερία.

Αυτό είναι και το βαθύτερο πολιτικό μήνυμα της ταινίας: η συνύπαρξη δεν προϋποθέτει την κατοχή του άλλου.

Δεν χρειάζεται να κάνεις τον άλλον ίδιο με εσένα για να τον αποδεχθείς.

Χρειάζεται να του αφήσεις χώρο να υπάρχει.

Στο τέλος, ο Ντάνμπαρ απομακρύνεται μαζί με την «Αυτή που Στέκεται με Γροθιά», γνωρίζοντας ότι η παρουσία του θέτει σε κίνδυνο την κοινότητα που αγάπησε. Ο στρατός θα συνεχίσει την πορεία του και οι Λακότα θα βρεθούν μπροστά σε έναν κόσμο που αλλάζει βίαια και αμετάκλητα.

Η προσωπική του λύτρωση, επομένως, δεν είναι μια θριαμβευτική νίκη.

Είναι μια πικρή συνειδητοποίηση.

Ο Ντάνμπαρ κέρδισε την ελευθερία του, αλλά ο κόσμος στον οποίο τη βρήκε βρίσκεται υπό απειλή.

Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη τραγωδία της ταινίας.

Ο άνθρωπος μπορεί να σωθεί από μια ψευδαίσθηση, αλλά δεν μπορεί πάντα να σώσει τον κόσμο που ανακάλυψε αφού ξύπνησε.

Το «Χορεύοντας με τους Λύκους» είναι τελικά μια ταινία για τα σύνορα.

Όχι μόνο τα γεωγραφικά σύνορα ανάμεσα στον πολιτισμό και την άγρια φύση.

Αλλά τα σύνορα ανάμεσα στον άνθρωπο και τον άνθρωπο.

Ανάμεσα στον φόβο και την κατανόηση.

Ανάμεσα στην κατάκτηση και τη συνύπαρξη.

Ανάμεσα σε αυτό που μας έμαθαν να πιστεύουμε και σε αυτό που ανακαλύπτουμε όταν τολμήσουμε να κοιτάξουμε μόνοι μας.

Και ίσως γι' αυτό, τόσα χρόνια μετά, η ταινία εξακολουθεί να συγκινεί.

Γιατί ο Ντάνμπαρ δεν ταξιδεύει απλώς προς μια άγνωστη περιοχή.

Ταξιδεύει έξω από τον εαυτό που νόμιζε ότι ήταν.

Και όταν τελικά «χορεύει με τους λύκους», έχει ήδη περάσει το σημαντικότερο σύνορο: εκείνο που χωρίζει τον άνθρωπο από τον φόβο του για τον Άλλο.

Ο Χορός που Ενώνει.

Ο χορός δεν γεννήθηκε για να απομονώσει τον άνθρωπο, αλλά για να τον φέρει κοντά στους άλλους. Από τις πρώτες κοινότητες μέχρι τις σύγχρονες πόλεις, υπήρξε μια από τις πιο αρχέγονες μορφές κοινωνικής έκφρασης: ένας τρόπος να συναντιούνται τα σώματα, να μοιράζονται τον ρυθμό και, για λίγο, να αισθάνονται πως ανήκουν στον ίδιο κύκλο.

Στον γάμο, στη γιορτή, στο πανηγύρι, στη χαρά αλλά και στο πένθος, ο χορός γίνεται συλλογική πράξη. Δεν χρειάζεται πάντοτε λόγια. Ένα βήμα προς τα εμπρός, ένα άνοιγμα των χεριών, ένας κύκλος που κλείνει και ξανανοίγει, μπορούν να πουν όσα η γλώσσα αδυνατεί να εκφράσει.

Και ίσως εκεί βρίσκεται η βαθύτερη κοινωνική του δύναμη. Ο χορός δεν καταργεί τις διαφορές· τις βάζει προσωρινά στον ίδιο ρυθμό. Ο καθένας διατηρεί το σώμα, την ιστορία και την ιδιαιτερότητά του, αλλά κινείται μαζί με τους άλλους. Στον κύκλο του χορού υπάρχει χώρος για τον πρωτοχορευτή και για εκείνον που ακολουθεί, για τον έμπειρο και για τον αρχάριο, για το σώμα που γνωρίζει και για το σώμα που ακόμη μαθαίνει.

Γι’ αυτό ο χορός είναι και μια μικρή εικόνα της κοινωνίας που θα μπορούσαμε να έχουμε: μια κοινωνία όπου δεν χρειάζεται όλοι να κάνουν τα ίδια, αλλά να μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς να χάνουν τον δικό τους βηματισμό.

Γιατί στο τέλος, αυτό που μετρά στον χορό δεν είναι ποιος κινείται καλύτερα. Είναι αν υπάρχει χώρος να κινηθούν όλοι.

Τα παιχνίδια του χορού της ζωής...

 

Η ζωή μοιάζει περισσότερο με παιχνίδι απ’ όσο θέλουμε να παραδεχτούμε. Ένα παιχνίδι χωρίς οδηγίες, χωρίς βεβαιότητα για το επόμενο βήμα, όπου άλλοτε κερδίζεις, άλλοτε χάνεις και συχνά απλώς μαθαίνεις να συνεχίζεις.

Η ζωή είναι γεμάτη παιχνίδια. Άλλα τα γνωρίζουμε από την αρχή, άλλα τα ανακαλύπτουμε στην πορεία και άλλα τα μαθαίνουμε μόνο αφού έχουμε ήδη χάσει μερικές παρτίδες. Κανένα όμως δεν μας δίνει εγγύηση για το αποτέλεσμα.

Τα παιχνίδια έχουν κανόνες, αλλά έχουν και ανατροπές. Έχουν νίκες, ήττες, τύχη, επιμονή, στρατηγική, στιγμές που πρέπει να προχωρήσεις και άλλες που χρειάζεται να περιμένεις. Κι ανάμεσα σε όλα αυτά, υπάρχει εκείνη η παράξενη ανθρώπινη ανάγκη να κινηθούμε, να χαρούμε, να αυτοσχεδιάσουμε.

Κάποτε ακόμη και τα παιχνίδια μοιάζουν να χορεύουν. Τα πιόνια πάνω στη σκακιέρα, οι μπάλες στον αέρα, τα σώματα που κυνηγιούνται κι αγκαλιάζονται, οι κινήσεις που επαναλαμβάνονται και αλλάζουν. Δεν χορεύουν επειδή ο χορός είναι παιχνίδι· χορεύουν επειδή μέσα στο παιχνίδι υπάρχει ρυθμός.

Και ο ίδιος ο χορός, όταν αφήνεται ελεύθερος, μπορεί να έχει τα δικά του παιχνιδίσματα: μια στροφή που δεν την περίμενες, ένα βήμα που ξεφεύγει από τον ρυθμό, μια κίνηση που γεννιέται αυθόρμητα. Όχι για να κερδίσει κάτι, αλλά για να εκφράσει κάτι.

Ίσως έτσι είναι και η ζωή. Δεν είναι ένα παιχνίδι που πρέπει οπωσδήποτε να κερδίσουμε. Είναι ένας ανοιχτός χώρος όπου παίζουμε με τον χρόνο, με τις πιθανότητες, με τις επιλογές μας, με τους άλλους και, κυρίως, με τον εαυτό μας.

Ένας χορός που χορεύουμε.

Και όταν κάποτε χάσουμε το βήμα, δεν σημαίνει ότι χάθηκε το παιχνίδι. Μπορεί απλώς να σημαίνει πως ήρθε η ώρα να αλλάξουμε κίνηση. Γιατί στον χορό δεν υπάρχει σταθερό έδαφος. Υπάρχει κίνηση. Πρέπει να ακολουθήσεις τον ρυθμό, να αυτοσχεδιάσεις, να παραχωρήσεις χώρο στον άλλον και ταυτόχρονα να βρεις τον δικό σου βηματισμό. Όπως ακριβώς στη ζωή.

Μερικές φορές ο ρυθμός επιταχύνεται και μας παρασύρει. Άλλοτε χαμηλώνει τόσο, ώστε να ακούμε την ανάσα μας. Κάποιες στιγμές χάνουμε το βήμα μας. Κι όμως, ο χορός δεν τελειώνει επειδή σκοντάψαμε. Ξανασηκωνόμαστε και συνεχίζουμε από εκεί που χάσαμε τον ρυθμό.

Το παιχνίδι μάς μαθαίνει να μη φοβόμαστε την ανατροπή. Ο χορός μάς μαθαίνει να την αποδεχόμαστε με το σώμα. Να γυρίζουμε όταν χρειάζεται, να πλησιάζουμε, να απομακρυνόμαστε, να αφήνουμε τον άλλον να οδηγήσει και κάποτε να οδηγούμε εμείς.

Ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγάλο παιχνίδι της ζωής: όχι να μάθουμε όλα τα βήματα, αλλά να μη σταματήσουμε να χορεύουμε όταν η μουσική αλλάζει.

Γιατί η ζωή δεν ζητά να χορέψεις τέλεια. Ζητά να μπεις στον κύκλο.

Η θάλασσα είναι χώρος για όλους.

 

Υπάρχει μια παράξενη αντίληψη που τελευταία μοιάζει να κερδίζει έδαφος: ότι η παραλία πρέπει να είναι ένας αποστειρωμένος χώρος απόλυτης ησυχίας, όπου τίποτα δεν πρέπει να ενοχλεί κανέναν. Ούτε μια φωνή, ούτε ένα γέλιο, ούτε μια μπάλα που θα πέσει στο νερό, ούτε ένα ομαδικό παιχνίδι.

Μα η θάλασσα δεν είναι σαλόνι.

Είναι ένας δημόσιος χώρος. Ένας τόπος όπου συναντιούνται διαφορετικοί άνθρωποι, διαφορετικές ηλικίες, διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικοί τρόποι να χαρεί κανείς το καλοκαίρι. Κάποιος θέλει να διαβάσει το βιβλίο του στη σιωπή. Κάποιος άλλος θέλει να κολυμπήσει. Μια παρέα θέλει να παίξει μπάλα, να γελάσει, να βουτήξει, να φωνάξει από τη χαρά της.

Υπάρχει χώρος για όλους.

Η ελευθερία στον δημόσιο χώρο, όμως, δεν σημαίνει ότι ο καθένας κάνει ό,τι θέλει αδιαφορώντας για τους υπόλοιπους. Σημαίνει ότι μαθαίνουμε να συνυπάρχουμε. Ότι ο σεβασμός δεν είναι απαίτηση να εξαφανιστεί ο άλλος, αλλά προσπάθεια να χωρέσουμε ο ένας δίπλα στον άλλον.

Γιατί είναι άλλο πράγμα η ενόχληση και άλλο η ασυδοσία.

Αν μια παρέα παίζει με τρόπο που πραγματικά θέτει σε κίνδυνο τους γύρω της, ασφαλώς χρειάζεται όριο. Αν όμως το πρόβλημα είναι απλώς ότι ακούγονται γέλια, φωνές και χαρούμενες παιδικές ή νεανικές παρουσίες, τότε ίσως το πρόβλημα δεν βρίσκεται στη θάλασσα αλλά στην απαίτηση κάποιων να προσαρμοστεί ολόκληρος ο δημόσιος χώρος στις δικές τους ανάγκες.

Η δημοκρατία δεν είναι η κατάργηση της διαφορετικότητας. Είναι η συνύπαρξή της.

Η παραλία δεν ανήκει σε εκείνον που θέλει απόλυτη ησυχία, ούτε σε εκείνον που θέλει ασταμάτητο παιχνίδι. Ανήκει σε όλους. Και το ζητούμενο δεν είναι να κερδίσει ο ένας εις βάρος του άλλου, αλλά να υπάρχει μέτρο, σεβασμός και χώρος για όλους.

Για εκείνον που θέλει τη σιωπή και για εκείνον που θέλει το γέλιο.

Για το βιβλίο και για την μπάλα.

Για τη μοναχική βουτιά και για το ομαδικό παιχνίδι.

Για την ηρεμία και για τη χαρά.

Κι αν κάποιοι ενοχλούνται τόσο από τη ζωντάνια, την παρέα και το παιχνίδι, τόσο το χειρότερο για αυτούς.

Η θάλασσα δεν χρειάζεται να γίνει σιωπηλή για να είναι πολιτισμένη.

Χρειάζεται να παραμείνει ελεύθερη, δημόσια και ανοιχτή σε όλους.

Γιατί τελικά ο πολιτισμός μιας κοινωνίας δεν φαίνεται από το πόσο ήσυχα κάθεται ο καθένας μόνος του. Φαίνεται από το αν μπορεί να ζήσει δίπλα στον άλλον χωρίς να απαιτεί να γίνει ο άλλος αόρατος.

Να μη χαθεί η μπάλα.

 

Στην παραλία όλα μοιάζουν πιο απλά.

Ο ήλιος, το κύμα, το παιχνίδι, μια μπάλα που ταξιδεύει από χέρι σε χέρι.

Κι όμως, ακόμη κι εδώ, μέσα στην ανεμελιά, υπάρχει κάτι που δεν πρέπει να χάσουμε: την αίσθηση του παιχνιδιού.

Γιατί η μπάλα δεν είναι μόνο μια μπάλα. Είναι ο ρυθμός, η παρέα, η στιγμή που μοιράζεσαι με τους άλλους. Κι όταν φύγει λίγο πιο πέρα, μέσα στο κύμα, πρέπει να τρέξεις να την προλάβεις.

Όπως και στη ζωή.

Να μην μπερδέψουμε το σημαντικό με το ασήμαντο. Να μη χαθούμε μέσα στον θόρυβο, στις βιασύνες και σε όσα μας αποσπούν. Να ξέρουμε πότε να τρέξουμε, πότε να περιμένουμε και πότε να κρατήσουμε τη μπάλα στα πόδια μας.

Κι αν κάποια στιγμή το κύμα την παρασύρει, να μην την αφήσουμε να χαθεί.

Γιατί στη ζωή, όπως και στην παραλία, μπορείς να χάσεις πολλά. Αλλά όσο κρατάς τη μπάλα στο παιχνίδι, υπάρχει πάντα ένας λόγος να συνεχίζεις.

Αγαπημένο Παιχνίδι.

Το Αγαπημένο Παιχνίδι: Η τέχνη του να αγαπάς χωρίς να μπορείς να μείνεις.

Το 1963, ένας εικοσιεννιάχρονος Καναδός ποιητής, ήδη αναγνωρισμένος στους λογοτεχνικούς κύκλους, δημοσιεύει το πρώτο του μυθιστόρημα. Ο Λέοναρντ Κοέν δεν είναι ακόμη ο τραγουδιστής που θα μάθει σε ολόκληρες γενιές να ακούν τη μελαγχολία σαν μουσική. Είναι ένας νέος συγγραφέας που προσπαθεί να καταλάβει τον έρωτα, τη μνήμη, την επιθυμία και, κυρίως, τον εαυτό του.

Το «Αγαπημένο Παιχνίδι» δεν είναι απλώς ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης. Είναι ένα βιβλίο για έναν άνθρωπο που μεγαλώνει χωρίς να κατορθώνει πραγματικά να ενηλικιωθεί συναισθηματικά. Ο ήρωάς του, ο Λόρενς Μπρένιν, περιπλανιέται ανάμεσα στις γυναίκες, στις αναμνήσεις και στις επιθυμίες του, σαν να αναζητά σε κάθε καινούργια σχέση μια απάντηση σε ένα ερώτημα που δεν ξέρει ακόμη να διατυπώσει.

Και ίσως αυτό να είναι το «αγαπημένο παιχνίδι»: όχι ο έρωτας ο ίδιος, αλλά η διαρκής προσπάθεια του ανθρώπου να πλησιάσει τον άλλον χωρίς να παραδώσει ολοκληρωτικά τον εαυτό του.

Ο Κοέν γράφει για τον έρωτα χωρίς να τον εξιδανικεύει. Η επιθυμία είναι ταυτόχρονα χαρά και παγίδα. Η οικειότητα μπορεί να γίνει καταφύγιο, αλλά και απειλή. Γιατί όταν κάποιος μας γνωρίζει πραγματικά, δεν μπορούμε πια να κρυφτούμε πίσω από την εικόνα που έχουμε δημιουργήσει για τον εαυτό μας.

Στο βιβλίο υπάρχει ήδη κάτι από τον μελλοντικό Κοέν: η πεποίθηση ότι ο έρωτας δεν είναι ποτέ μόνο έρωτας. Κουβαλά μαζί του την απώλεια, τη ζήλια, τη μοναξιά, την ενοχή, την επιθυμία για ελευθερία. Κάθε σχέση γίνεται ένας καθρέφτης όπου ο άνθρωπος βλέπει όχι μόνο αυτόν που αγαπά, αλλά και αυτό που φοβάται πως είναι.

Ο Κοέν δεν ενδιαφέρεται τόσο για την κατάκτηση όσο για τη στιγμή που η κατάκτηση χάνει το νόημά της. Οι άνθρωποι συναντιούνται, ενώνονται, απομακρύνονται. Κι ύστερα επιστρέφουν ο ένας στη μνήμη του άλλου. Γιατί η μνήμη είναι ίσως η πιο επίμονη μορφή κατοχής: μπορεί να χάσεις έναν άνθρωπο, αλλά δεν μπορείς εύκολα να τον διώξεις από την ιστορία σου.

Αυτό κάνει το βιβλίο βαθιά μελαγχολικό. Όχι επειδή μιλά για αποτυχίες στον έρωτα, αλλά επειδή αναγνωρίζει κάτι πιο δύσκολο: πως πολλές φορές δεν χάνουμε τους ανθρώπους επειδή δεν τους αγαπήσαμε αρκετά, αλλά επειδή δεν ξέραμε πώς να τους αγαπήσουμε χωρίς να χάσουμε τον εαυτό μας.

Ο νεαρός Κοέν βρίσκεται ήδη ανάμεσα σε δύο αντίθετες ανάγκες: την ανάγκη για ένωση και την ανάγκη για ελευθερία. Θέλει να πλησιάσει, αλλά φοβάται την αιχμαλωσία. Θέλει να αγαπήσει, αλλά δυσπιστεί απέναντι σε κάθε οριστική μορφή αγάπης.

Κι έτσι ο έρωτας μετατρέπεται σε παιχνίδι.

Ένα παιχνίδι επαναλήψεων. Προσέγγισης και απομάκρυνσης. Επιθυμίας και φόβου. Μνήμης και λήθης.

Όμως κανένα παιχνίδι δεν μπορεί να διαρκεί για πάντα.

Το σημαντικότερο ίσως στο «Αγαπημένο Παιχνίδι» είναι ότι πίσω από τις ερωτικές περιπλανήσεις του ήρωα κρύβεται ένας άνθρωπος που αναζητά μια ταυτότητα. Ο Κοέν δεν γράφει μόνο για το ποιον αγαπάμε. Γράφει για το ποιοι γινόμαστε μέσα από αυτούς που αγαπάμε.

Και αυτό είναι ένα από τα μεγάλα παράδοξα του έρωτα: πιστεύουμε ότι επιλέγουμε τον άλλον, ενώ συχνά ο άλλος συμμετέχει στην επιλογή του ανθρώπου που θα γίνουμε εμείς.

Δεκαετίες αργότερα, όταν ο Κοέν θα τραγουδήσει για την αγάπη, την απώλεια, την επιθυμία και τη μοναξιά, θα αναγνωρίζουμε σε εκείνον τον ίδιο άνθρωπο που είχε ήδη εμφανιστεί στις σελίδες του πρώτου του μυθιστορήματος.

Ο τραγουδιστής υπήρχε ήδη μέσα στον συγγραφέα.

Και ίσως το «Αγαπημένο Παιχνίδι» να είναι, τελικά, η πρώτη μεγάλη απόδειξη πως ο Κοέν δεν προσπάθησε ποτέ να λύσει το μυστήριο του έρωτα.

Προτίμησε να ζήσει μέσα σε αυτό.

Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που περνούν τη ζωή τους αναζητώντας απαντήσεις.

Και υπάρχουν άλλοι που καταλαβαίνουν πως ορισμένα ερωτήματα είναι πολύ πιο όμορφα όταν παραμένουν ανοιχτά.

Cast Away: Ο άνθρωπος απέναντι στις επιλογές του.

Είκοσι έξι χρόνια μετά την πρεμιέρα του, ο «Ναυαγός» (Cast Away, 2000) του Ρόμπερτ Ζεμέκις εξακολουθεί να μην είναι απλώς μια ταινία για την επιβίωση. Είναι μια ταινία για τον χρόνο, την απώλεια, τη μοναξιά και, πάνω απ’ όλα, για την παράξενη ικανότητα του ανθρώπου να συνεχίζει όταν όλα όσα θεωρούσε δεδομένα έχουν χαθεί.

Ο Τσακ Νόλαντ, που υποδύεται αριστουργηματικά ο  Τομ Χανκς, ένας άνθρωπος που έχει μάθει να μετρά τη ζωή σε λεπτά, ώρες και παραδόσεις, βρίσκεται ξαφνικά σε έναν κόσμο όπου κανένα ρολόι δεν έχει σημασία. Είναι ένα υψηλόβαθμο στέλεχος της εταιρείας ταχυμεταφορών FedEx, που ζει με τον χρόνο ρυθμισμένο με απόλυτη ακρίβεια. Το αεροπλάνο στο οποίο επιβαίνει καταπίπτει στον Νότιο Ειρηνικό Ωκεανό. Ως ο μοναδικός επιζών, βρίσκεται απομονωμένος σε ένα ακατοίκητο, ερημικό νησί. Το αεροπορικό δυστύχημα τον αποκόπτει όχι μόνο από τον πολιτισμό, αλλά και από την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να ελέγχει τη ζωή του.

Στο νησί δεν υπάρχουν προγράμματα, προθεσμίες, τηλέφωνα, αεροπλάνα. Υπάρχει μόνο η θάλασσα, ο άνεμος, η πείνα, η φωτιά και ο χρόνος.

Και τότε αρχίζει η πραγματική περιπέτεια.

Ο Τσακ πρέπει πρώτα να επιβιώσει από τη φύση και ύστερα από τον ίδιο του τον εαυτό.

Η ψευδαίσθηση του ελέγχου.

Πριν από το ναυάγιο, ο Τσακ πιστεύει ότι ο χρόνος είναι κάτι που μπορεί να οργανωθεί. Ότι η ζωή υπακούει σε χρονοδιαγράμματα.

Στο νησί ανακαλύπτει το αντίθετο.

Ο χρόνος δεν περιμένει κανέναν. Δεν επιταχύνεται επειδή φοβόμαστε ούτε σταματά επειδή αγαπάμε. Κυλά αδιάφορα, όπως τα κύματα που χτυπούν την ακτή.

Το ρολόι με τη φωτογραφία της συντρόφου του, Κέλι, γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από ένα αντικείμενο. Είναι ένα μικρό απομεινάρι του παλιού κόσμου, μια εικόνα μιας ζωής που έχει παγώσει ενώ ο ίδιος συνεχίζει να γερνά.

Ο χρόνος έχει σταματήσει στο ρολόι.

Όχι όμως μέσα του.

Wilson: η ανάγκη να μιλάμε σε κάποιον.

Και ύστερα υπάρχει ο Wilson.

Μια απλή μπάλα βόλεϊ, πάνω στην οποία το αίμα του Τσακ σχηματίζει ένα πρόσωπο. Κι όμως, μέσα στην απόλυτη μοναξιά, η μπάλα αποκτά ψυχή.

Ο Wilson δεν είναι απλώς φίλος. Είναι η απόδειξη ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί εύκολα να υπάρξει χωρίς έναν «άλλον». Χρειάζεται κάποιον να του μιλήσει, ακόμη κι αν αυτός ο κάποιος δεν μπορεί να απαντήσει.

Ο Τσακ μιλά στον Wilson για να μη χάσει τη φωνή του.

Και ίσως ακόμη περισσότερο, για να μη χάσει τον εαυτό του.

Όταν ο Wilson παρασύρεται στη θάλασσα, η σκηνή είναι συγκλονιστική ακριβώς επειδή γνωρίζουμε ότι χάνεται κάτι που στην πραγματικότητα δεν ήταν ποτέ ζωντανό. Κι όμως, για τον Τσακ ήταν.

Γιατί η μοναξιά μπορεί να δώσει ζωή ακόμη και σε ένα αντικείμενο.

Η φωτιά.

Η φωτιά είναι η πρώτη μεγάλη νίκη του Τσακ. Η σκηνή όπου ο Τσακ καταφέρνει επιτέλους να ανάψει φωτιά, χορεύοντας και φωνάζοντας «I have created fire!» (Έφτιαξα φωτιά!) είναι καταπληκτική. Η φωτιά είναι η μεγάλη νίκη του.

Όχι επειδή του προσφέρει απλώς ζεστασιά ή φως, αλλά επειδή αποδεικνύει στον Τσακ ότι μπορεί ακόμη να δημιουργεί.

Μέσα στην άγρια φύση, ο άνθρωπος ξαναβρίσκει ένα από τα αρχαιότερα σύμβολα του πολιτισμού.

Η φωτιά δεν είναι μόνο επιβίωση.

Είναι πολιτισμός.

Είναι μνήμη.

Είναι η μικρή απόδειξη ότι, ακόμη κι όταν όλα μοιάζουν χαμένα, κάτι μέσα μας εξακολουθεί να λέει: «Μπορώ.»

Το δέμα με τα φτερά.

Ανάμεσα στα αντικείμενα που ξεβράζει η θάλασσα υπάρχει ένα κλειστό δέμα.

Ο Τσακ αποφασίζει να μην το ανοίξει.

Στην επιφάνειά του υπάρχουν φτερά αγγέλου.

Το δέμα γίνεται σταδιακά ένα προσωπικό του σύμβολο. Δεν είναι πλέον ένα απλό αντικείμενο που πρέπει να παραδοθεί. Είναι ένας λόγος για να συνεχίσει.

Ένας σκοπός.

Ίσως ο άνθρωπος να χρειάζεται έναν σκοπό περισσότερο ακόμη κι από την ελπίδα.

Γιατί η ελπίδα λέει πως μπορεί να υπάρξει αύριο.

Ο σκοπός λέει πως αξίζει να φτάσεις μέχρι εκεί.

Η σιωπή.

Ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα της ταινίας είναι ότι η μοναξιά δεν περιγράφεται μόνο με εικόνες. Ακούγεται.

Στο μεγαλύτερο μέρος της παραμονής του Τσακ στο νησί, η μουσική απουσιάζει. Ακούμε το κύμα, τον άνεμο, τη φωτιά, την ανάσα του.

Και αυτή η σιωπή γίνεται σχεδόν ένας δεύτερος πρωταγωνιστής.

Ο θεατής δεν παρακολουθεί απλώς τη μοναξιά.

Την ακούει.

Όταν τελικά επιστρέφει στον κόσμο των ανθρώπων και η μουσική του Άλαν Σιλβέστρι εμφανίζεται, η συγκίνηση είναι τεράστια. Όχι επειδή ο Τσακ σώθηκε μόνο από το νησί.

Αλλά επειδή ξαναβρίσκει τον κόσμο.

Μόνο που ο κόσμος δεν είναι πια ο ίδιος.

Και ούτε ο ίδιος είναι ο ίδιος.

Η επιστροφή.

Η πιο σκληρή αλήθεια της ταινίας έρχεται μετά τη διάσωση.

Ο άνθρωπος μπορεί να παλέψει χρόνια για να επιστρέψει εκεί όπου ανήκε και, όταν τελικά επιστρέψει, να ανακαλύψει ότι εκείνο το «εκεί» δεν υπάρχει πια.

Η Κέλι έχει προχωρήσει στη ζωή της.

Ο Τσακ έχει χάσει τη ζωή που θυμόταν.

Η επιβίωση δεν του επέστρεψε το παρελθόν.

Του χάρισε μόνο το μέλλον.

Και αυτό είναι ίσως το βαθύτερο τραύμα αλλά και η μεγαλύτερη ελευθερία του.

Το σταυροδρόμι.

Στο τέλος, ο Τσακ βρίσκεται μόνος σε ένα σταυροδρόμι του Τέξας. Τέσσερις δρόμοι ανοίγονται μπροστά του.

Δεν ξέρουμε πού οδηγούν.

Και αυτό ακριβώς είναι το νόημα.

Για πρώτη φορά στη ζωή του, δεν χρειάζεται να ξέρει.

Δεν υπάρχει πρόγραμμα. Δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα. Δεν υπάρχει παράδοση που πρέπει να προλάβει.

Υπάρχει μόνο ο δρόμος.

Και η επιλογή.

Ο Τσακ στέκεται εκεί έχοντας χάσει σχεδόν τα πάντα, αλλά έχοντας κερδίσει κάτι που πριν δεν είχε καταλάβει ποτέ: την ελευθερία να μην ξέρει τι θα γίνει μετά.

Ίσως αυτή να είναι και η μεγάλη φιλοσοφία του Cast Away.

Δεν μπορούμε να ελέγξουμε τη θάλασσα.

Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον χρόνο.

Δεν μπορούμε να κρατήσουμε για πάντα τους ανθρώπους που αγαπάμε.

Δεν μπορούμε ακόμη και να γνωρίζουμε ποιος δρόμος είναι ο σωστός.

Μπορούμε όμως να συνεχίσουμε.

Να αναπνέουμε.

Να προχωράμε.

Και κάποια στιγμή, όταν βρεθούμε μπροστά στο δικό μας σταυροδρόμι, να καταλάβουμε πως η ζωή δεν μας ζητά πάντα να γνωρίζουμε τον προορισμό.

Μας ζητά μόνο να διαλέξουμε έναν δρόμο και να αρχίσουμε να περπατάμε.

Εκεί που το κύμα σμιλεύει τον βράχο.

 

Εκεί που το κύμα σμιλεύει τον βράχο, ο χρόνος δεν μετριέται σε χρόνια, αλλά σε αμέτρητες επιστροφές. Κάθε κύμα αφήνει το σημάδι του, κάθε υποχώρηση παίρνει μαζί της ένα μικρό κομμάτι πέτρας. Κι ο βράχος, ακίνητος και περήφανος, μαθαίνει πως ακόμη και το πιο σκληρό πράγμα μπορεί να αλλάξει από κάτι που μοιάζει τόσο εύθραυστο. Ίσως έτσι αλλάζουν όλα στη ζωή· όχι με μια μεγάλη δύναμη, αλλά με την επιμονή όσων επιστρέφουν.

Στην άκρη της ακτής.

 

Στην άκρη της ακτής, εκεί όπου η στεριά παραδίδεται στη θάλασσα, όλα μοιάζουν πιο αληθινά. Οι βράχοι κρατούν τη σιωπή τους, το κύμα έρχεται και φεύγει χωρίς υποσχέσεις, κι ο ορίζοντας ανοίγει σαν μια τελευταία σκέψη. Εκεί, στην άκρη, καταλαβαίνεις πως δεν υπάρχει πραγματικό τέλος. Μόνο περάσματα· από τη γη στο νερό, από τη βεβαιότητα στο άγνωστο, από αυτό που κρατήσαμε σε αυτό που πρέπει κάποτε να αφήσουμε.

Εκεί που η στεριά παραδίδεται στη θάλασσα...

«Εκεί που η στεριά παραδίδεται στη θάλασσα κι η θάλασσα επιστρέφει στη στεριά.»

Μια ερημική, απόκρημνη ακτή, εκεί όπου η στεριά μοιάζει να παραδίδεται στη θάλασσα. Βράχια γυμνά, σμιλεμένα από τον άνεμο και το κύμα, και ανάμεσά τους μια σιωπή που δεν ζητά τίποτα. Εδώ δεν φτάνουν εύκολα οι άνθρωποι. Φτάνει μόνο η θάλασσα -ξανά και ξανά, σαν να θυμάται κάτι που εμείς έχουμε ξεχάσει. Κι ίσως γι’ αυτό η ερημιά της δεν μοιάζει με απουσία. Μοιάζει με ελευθερία.

Τα κυπαρίσσια του Δυσάλωνα.

Φυτρωμένα στα βράχια,

τα κυπαρίσσια κρέμονται πάνω από τη θάλασσα,

σαν να αρνήθηκαν τη γη για να πλησιάσουν το πέλαγος.

Σκαρφαλωμένα στην πέτρα, στέκουν αγέρωχα,

λες και ποτίζονται όχι με νερό, αλλά με αρμύρα,

και τρέφονται με τον άνεμο και το φως.

Κι εκεί, ανάμεσα στον βράχο και τη θάλασσα,

μοιάζουν να έχουν ριζώσει στην ίδια την αιωνιότητα.

 

Άγιος Γεώργιος ο Δυσάλωνας.

 

Άγιος Γεώργιος Δυσάλωνας: Εκεί όπου ο βράχος κρατά τη θάλασσα και τα κυπαρίσσια χορεύουν μαζι τους.

Υπάρχουν τόποι που δεν τους επισκέπτεσαι απλώς. Τους πλησιάζεις με δέος. Ο Άγιος Γεώργιος ο Δυσάλωνας στη Σύμη, είναι ένας τέτοιος τόπος. Εκεί, στην ανατολική πλευρά του νησιού, η θάλασσα μοιάζει να έχει ανοίξει μια στενή πύλη μέσα στην πέτρα, για να αποκαλύψει έναν κόσμο σχεδόν έξω από τον χρόνο.

Πάνω από τη μικρή βοτσαλωτή ακτή υψώνεται ο τεράστιος κατακόρυφος βράχος. Ένα πέτρινο τείχος που μοιάζει να μην χτίστηκε από ανθρώπινο χέρι, αλλά από τις αργές και αμετάκλητες κινήσεις της γης. Εδώ ο άνθρωπος αισθάνεται μικρός -όχι επειδή τον μειώνει το τοπίο, αλλά επειδή το τοπίο τού θυμίζει το πραγματικό του μέγεθος.

Και ίσως γι’ αυτό το όνομα Δυσάλωνας μοιάζει τόσο ταιριαστό. Ένας τόπος δύσκολος να αλωθεί. Ένας τόπος που αντιστάθηκε στην ευκολία, στην πρόσβαση, στην ανθρώπινη απαίτηση να μετατρέψει κάθε όμορφο σημείο σε προορισμό κατανάλωσης.

Εδώ δεν υπάρχουν ξαπλώστρες να διεκδικούν την ακτή, ούτε μουσικές να σκεπάζουν το κύμα. Δεν υπάρχει τίποτε ανάμεσα στον άνθρωπο και στη φύση.

Μόνο ο βράχος, η θάλασσα και ο ουρανός.

Κι ύστερα, ψηλά, εκεί όπου θα περίμενε κανείς μόνο γυμνή πέτρα, εμφανίζονται τα κυπαρίσσια.

Σκαρφαλωμένα στις σχισμές του βράχου, όρθια και λεπτά, μοιάζουν σχεδόν απίστευτα. Σαν να αρνήθηκαν να δεχτούν ότι η πέτρα είναι άγονη. Σαν να είπαν στη γη πως ακόμη και μέσα στη σκληρότητά της υπάρχει χώρος για ζωή.

Τα κυπαρίσσια της Σύμης δεν μοιάζουν απλώς με δέντρα. Από μακριά μοιάζουν με κατακόρυφες γραμμές που ενώνουν τη γη με τον ουρανό. Οι άνεμοι τα έχουν λυγίσει, η αλμύρα τα έχει σημαδέψει, η ξηρασία τα έχει δοκιμάσει. Κι όμως στέκονται.

Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη ομορφιά τους.

Δεν είναι η ομορφιά της τελειότητας. Είναι η ομορφιά της αντοχής.

Στον Δυσάλωνα η φύση δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει. Απλώς υπάρχει. Και ακριβώς γι’ αυτό εντυπωσιάζει.

Το νερό κάτω από τον βράχο παίρνει το χρώμα του ουρανού και το επιστρέφει βαθύτερο. Το φως πέφτει πάνω στην πέτρα και γλιστρά προς τη θάλασσα. Το κύμα ανεβαίνει στην ακτή, αγγίζει τα βότσαλα και υποχωρεί, αφήνοντας πίσω του έναν ήχο σχεδόν ψιθυριστό.

Και όταν ο ήλιος προχωρήσει, ο μεγάλος βράχος ρίχνει τη σκιά του πάνω στην παραλία.

Τότε ο τόπος αλλάζει.

Η θάλασσα μένει φωτεινή, ενώ η ακτή περνά στη σιωπή της σκιάς. Είναι σαν να τραβιέται για λίγο η αυλαία από τον κόσμο και να αποκαλύπτεται κάτι πιο αρχέγονο: η πέτρα που υπάρχει πριν από εμάς και πιθανότατα θα υπάρχει και μετά από εμάς.

Ανάμεσα στις σχισμές του βράχου, τα πουλιά διασχίζουν τον αέρα. Ψηλά, τα κυπαρίσσια επιμένουν. Κάτω, η θάλασσα συνεχίζει αδιάφορη το αιώνιο έργο της.

Και ο άνθρωπος, για μια στιγμή, σωπαίνει.

Ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγαλύτερο δώρο του Δυσάλωνα.

Όχι το χρώμα της θάλασσας.

Όχι το ύψος του βράχου.

Όχι η αγριάδα του τοπίου.

Η σιωπή.

Μια σιωπή που δεν είναι απουσία ήχου, αλλά παρουσία. Μια σιωπή που σε κάνει να ακούς καλύτερα το κύμα, τον άνεμο, την ανάσα σου, ακόμη και τις σκέψεις που συνήθως χάνονται μέσα στον θόρυβο της καθημερινότητας.

Ο Άγιος Γεώργιος Δυσάλωνας δεν είναι απλώς μια παραλία.

Είναι μια υπενθύμιση.

Ότι η ομορφιά δεν χρειάζεται να είναι εύκολη.

Ότι ό,τι αξίζει δεν είναι πάντοτε προσβάσιμο.

Ότι η φύση δεν χρειάζεται να γίνει «οργανωμένη» για να γίνει όμορφη.

Και πως μερικές φορές, για να συναντήσεις έναν πραγματικά άγριο τόπο, πρέπει πρώτα να αποδεχτείς ότι δεν σου ανήκει.

Ο Δυσάλωνας δεν καλεί τον άνθρωπο να τον κατακτήσει.

Τον καλεί να σταθεί απέναντί του, να κοιτάξει ψηλά τα κυπαρίσσια που φυτρώνουν πάνω στην πέτρα και κάτω τη θάλασσα που επιμένει να επιστρέφει στην ακτή.

Και ίσως τότε να καταλάβει πως η φύση δεν είναι τοπίο.

Είναι μνήμη.

Και πως μερικά από τα πιο όμορφα πράγματα στον κόσμο υπάρχουν ακριβώς επειδή κανείς δεν κατάφερε να τα αλώσει.

Μαρμαροκάβουρας- Pachygrapsus marmoratus.

 

Υπάρχουν πλάσματα που δεν ζητούν να τα κοιτάξεις.

Ζουν στην άκρη του βλέμματος, εκεί όπου η πέτρα συναντά το νερό και η ζωή γίνεται σχεδόν αόρατη.

Εκεί κατοικεί ο μαρμαροκάβουρας. Ένα πολύ κοινό θαλάσσιο καβούρι των ελληνικών ακτών, γνωστό επίσης και ως βραχοκάβουρας. Οφείλει το όνομά του στα χαρακτηριστικά κίτρινα ή ανοιχτόχρωμα σχέδια πάνω στο σκουρόχρωμο (μοβ, καφέ ή πράσινο) καβούκι του, τα οποία θυμίζουν τα νερά του μαρμάρου. Είναι ημι-χερσαίος οργανισμός. Μπορεί να παραμείνει εκτός νερού για αρκετές ώρες, αρκεί τα βράχια να διατηρούνται υγρά.

Μικρός, σιωπηλός, με το σώμα του ζωγραφισμένο σαν παλιό μάρμαρο, μοιάζει περισσότερο με κομμάτι του βράχου παρά με ζωντανό πλάσμα. Στέκεται ακίνητος και περιμένει. Δεν βιάζεται. Ίσως γιατί γνωρίζει κάτι που εμείς ξεχάσαμε: πως η ζωή δεν είναι πάντα κίνηση· είναι και η τέχνη του να παραμένεις.

Ένα κύμα έρχεται και φεύγει. Ο κάβουρας μένει.

Ύστερα, μια σκιά περνά πάνω από την πέτρα και εκείνος χάνεται σε μια σχισμή. Όχι από φόβο, αλλά από σοφία. Μπορεί να είναι η σκιά ενός αρπακτικού, αλλά και η σκιά ενός σύννεφου. Η φύση δεν χρειάζεται να πολεμά κάθε τι που την απειλεί. Μερικές φορές αρκεί να ξέρει πότε να αποσύρεται.

Κι έτσι ο μαρμαροκάβουρας γίνεται ένας μικρός φιλόσοφος της ακτής.

Μας θυμίζει πως δεν είναι αδυναμία να κρύβεσαι. Αδυναμία είναι να πιστεύεις πως πρέπει πάντοτε να φαίνεσαι. Δεν είναι ήττα η σιωπή. Ήττα είναι να μην έχεις πια τίποτα να ακούσεις μέσα της.

Η θάλασσα τον αγγίζει αδιάκοπα χωρίς ποτέ να τον κατακτά.

Κι εκείνος, ανάμεσα στο νερό και την πέτρα, συνεχίζει τη μικρή του ζωή.

Ίσως τελικά αυτό να είναι η ελευθερία: να μπορείς να γίνεσαι ένα με τον κόσμο χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου.

Να μοιάζεις με την πέτρα, χωρίς να είσαι πέτρα.

Να ανήκεις στη θάλασσα, χωρίς να παύεις να είσαι στεριά.

Και όταν έρχεται το κύμα, να μην αντιστέκεσαι πάντα.

Να αφήνεσαι λίγο.

Γιατί ακόμη και ο πιο μικρός μαρμαροκάβουρας ξέρει πως η θάλασσα δεν νικιέται.

Μόνο ακούγεται.

Το σταυρόλεξο.

Η ζωή μοιάζει με σταυρόλεξο.

Γεμίζεις τα κενά της με λέξεις που νομίζεις πως γνωρίζεις, μα κάποτε μια μικρή λέξη, μια απρόσμενη συνάντηση, μια απώλεια ή μια σιωπή, σε αναγκάζει να ξανακοιτάξεις ολόκληρο το πλέγμα.

Κάποιες απαντήσεις έρχονται εύκολα. Άλλες μένουν για χρόνια κενές. Κι υπάρχουν εκείνες οι λέξεις που δεν χωρούν ποτέ ακριβώς στα τετράγωνα που τους προορίζεις.

Ίσως γιατί δεν είναι η ζωή που πρέπει να ταιριάξει στις λέξεις μας.

Εμείς πρέπει, κάποτε, να μάθουμε να αλλάζουμε τις λέξεις.

Και στο τέλος, όταν νομίζουμε πως το σταυρόλεξο λύθηκε, ανακαλύπτουμε πως η τελευταία λέξη δεν ήταν μια απάντηση. Ήταν η ερώτηση.

Κρινάκια της θάλασσας.

 

Στην άκρη της αμμουδιάς, εκεί όπου το κύμα αφήνει για λίγο το αποτύπωμά του, φυτρώνουν τα κρινάκια της θάλασσας.

Δεν είναι λουλούδια που φοβούνται την αλμύρα. Τη δέχονται σαν μοίρα. Ριζώνουν στην άμμο, μέσα στον άνεμο και στην ξηρασία, και ανθίζουν εκεί όπου κανείς δεν θα περίμενε ζωή.

Το λευκό τους μοιάζει με μικρή ανάσα καθαρότητας πάνω στο γαλάζιο. Κάθε άνθος, μια σιωπηλή αντίσταση. Κάθε ρίζα, μια συμφωνία με τη θάλασσα.

Κι όταν έρχεται το κύμα, δεν τα ξεριζώνει. Τα αγγίζει.

Ίσως γιατί η θάλασσα γνωρίζει πως κάποια πράγματα δεν τα κατακτάς· τα αφήνεις να ανθίζουν ελεύθερα.

«Πάντα Μαζί, Αιώνια Χώρια.»

Υπάρχουν ταινίες που τις θυμάσαι για την πλοκή τους. Υπάρχουν άλλες που τις θυμάσαι για μια εικόνα, ένα βλέμμα, μια μουσική. Και υπάρχουν κι εκείνες που, χρόνια μετά, μοιάζουν να έχουν εγκατασταθεί κάπου μέσα στη μνήμη σου, σαν ένα παραμύθι που δεν τελείωσε ποτέ.

Το Ladyhawke, η «Ο Λύκος και το Γεράκι» του Ρίτσαρντ Ντόνερ, είναι μία από αυτές.

Γυρισμένη το 1985, σε μια εποχή που το σινεμά αγαπούσε ακόμη τα κάστρα, τα δάση, τα ξίφη, τους καταραμένους εραστές και τα σκοτεινά παραμύθια, η ταινία δεν είναι απλώς μια περιπέτεια φαντασίας. Είναι μια ιστορία για την αγάπη που υπάρχει, αλλά δεν μπορεί να αγγίξει τον εαυτό της.

Ο Ναβάρ (Ρούτγκερ Χάουερ) και η Ιζαμπώ (Μισέλ Φάιφερ)  αγαπιούνται. Και ακριβώς γι’ αυτό τιμωρούνται.

Ο ζηλόφθονος Επίσκοπος της Ακουίλα (Τζον Γουντ), ανίκανος να αποδεχθεί ότι η Ιζαμπώ δεν μπορεί να αγαπήσει αυτόν και προτίμησε τον Ναβάρ, μετατρέπει τον έρωτα των δύο νέων σε μια αιώνια καταδίκη. Τυφλωμένος από το πάθος και την ζήλια του, κάνει συμφωνία με τον διάβολο και τους ρίχνει μια φρικτή κατάρα: ο Ναβάρ γίνεται λύκος τη νύχτα και η Ιζαμπώ γεράκι την ημέρα.

Το γεράκι (Ιζαμπώ) συμβολίζει το φως, την πνευματικότητα, την αγνότητα και την ελευθερία των αιθέρων. Αντίθετα, ο λύκος (Ναβάρ) αντιπροσωπεύει τα γήινα ένστικτα, τη νυχτερινή μοναχικότητα, το σκοτάδι και τη δύναμη του πολεμιστή.

Έτσι αρχίζει η μεγάλη ειρωνεία της ταινίας: οι δυο ερωτευμένοι είναι πάντα μαζί και πάντοτε χωρισμένοι.

Όταν εκείνη είναι άνθρωπος, εκείνος είναι ζώο. Όταν εκείνος επιστρέφει στην ανθρώπινη μορφή του, εκείνη έχει ήδη γίνει πουλί. Η φύση τους έχει διαιρεθεί από μια δύναμη που δεν τους ανήκει. Μόνο για ελάχιστες στιγμές, την αυγή και το σούρουπο, οι δύο κόσμοι πλησιάζουν. Οι δύο εραστές είναι καταδικασμένοι να συνυπάρχουν χωρίς να μπορούν να αγγίξουν ο ένας τον άλλον. Η μόνη τους επαφή είναι μια φευγαλέα, σπαρακτική ματιά κατά τη διάρκεια της αυγής και του σούρουπου. Είναι οι στιγμές του λυκόφωτος.

Και το λυκόφως είναι ίσως ο πραγματικός πρωταγωνιστής της ταινίας.

Δεν είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα. Είναι το μεταίχμιο. Ο τόπος όπου τα αντίθετα μπορούν, έστω για λίγο, να συνυπάρξουν.

Ο Ναβάρ είναι ο λύκος: νύχτα, γη, ένστικτο, μοναξιά, βία, δύναμη. Η Ιζαμπώ είναι το γεράκι: ουρανός, φως, ελευθερία, πνεύμα. Η ταινία τους τοποθετεί στα δύο άκρα μιας κοσμικής αντίθεσης.

Κι όμως, αυτοί οι δύο δεν είναι πραγματικά αντίθετοι.

Είναι δύο μισά του ίδιου έρωτα.

Η κατάρα δεν τους χωρίζει επειδή δεν αγαπιούνται. Τους χωρίζει ακριβώς επειδή αγαπιούνται.

Και εδώ βρίσκεται μία από τις πιο σκοτεινές ιδέες της Ladyhawke: η εξουσία δεν χρειάζεται να καταστρέψει την αγάπη για να την νικήσει. Αρκεί να της απαγορεύσει την επαφή.

Ο Επίσκοπος δεν μπορεί να κάνει τον Ναβάρ να πάψει να αγαπά την Ιζαμπώ. Δεν μπορεί να κάνει την Ιζαμπώ να τον αγαπήσει. Μπορεί όμως να καταστρέψει την ελευθερία τους.

Γι’ αυτό και ο Επίσκοπος δεν είναι απλώς ο «κακός» του παραμυθιού. Είναι η προσωποποίηση μιας εξουσίας που θεωρεί ότι μπορεί να αποφασίζει ποιος θα αγαπήσει ποιον, ποιος θα ζήσει ελεύθερος και ποιος θα τιμωρηθεί επειδή αρνήθηκε να υποταχθεί.

Απέναντί του βρίσκεται ο Ιμπέριους (Λέο ΜακΚέρν) ένας μοναχός που έχει γνωρίσει τη διαφθορά, την αδυναμία και τη μετάνοια. Αν ο Επίσκοπος εκπροσωπεί τη θρησκεία ως εξουσία, ο Ιμπέριους εκπροσωπεί την πίστη ως λύτρωση. Ο Ιμπέριους είναι ένας ηλικιωμένος, εκκεντρικός μοναχός που ζει απομονωμένος σε ένα ερειπωμένο κάστρο. Στο παρελθόν ήταν ο εξομολογητής της Ιζαμπώ. Ωστόσο, σε μια στιγμή μέθης, πρόδωσε κατά λάθος το μυστικό του ζευγαριού στον Επίσκοπο, γεγονός που οδήγησε στην καταδίκη τους. Σε αντίθεση με τον Επίσκοπο που χρησιμοποιεί τη θρησκεία ως εργαλείο τυραννίας, ο Ιμπέριους κουβαλάει ένα τεράστιο βάρος ενοχής και αναζητά τη συγχώρεση μέσα από την αυτοθυσία. Είναι ο άνθρωπος-κλειδί για την εξέλιξη της πλοκής. Χάρη στις αστρονομικές του γνώσεις, ανακαλύπτει ότι η κατάρα μπορεί να σπάσει μόνο κατά τη διάρκεια της επικείμενης ολικής έκλειψης ηλίου. Παρά την αρχική δυσπιστία και την οργή του Ναβάρ απέναντί του, ο Ιμπέριους ρισκάρει τα πάντα για να καθοδηγήσει και να σώσει τους δύο εραστές.

Καταλύτης στην εξέλιξη της ιστορίας είναι ο Φίλιπ Γκαστόν (Μάθιου Μπρόντερικ), ο «Ποντικός». Ένας μικρός κλέφτης, ένας άνθρωπος των δρόμων, φαινομενικά ασήμαντος μέσα σε έναν κόσμο ιπποτών, επισκόπων και καταραμένων εραστών. Κι όμως, αυτός είναι εκείνος που θα αλλάξει την ιστορία.

Γιατί τα μεγάλα παραμύθια συχνά δεν σώζονται από τους ισχυρούς. Σώζονται από εκείνον που κανείς δεν υπολογίζει.

Ο Φίλιπ γίνεται ο μεσάζων ανάμεσα στη μέρα και τη νύχτα, ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο, ανάμεσα στην απόγνωση και την ελπίδα.

Και τότε έρχεται η έκλειψη.

Η μοναδική στιγμή όπου η ημέρα παύει προσωρινά να είναι ημέρα και η νύχτα δεν έχει ακόμη γίνει νύχτα.

Το φως συναντά το σκοτάδι.

Ο ήλιος κρύβεται.

Ο κόσμος μοιάζει να σταματά.

Και μέσα σε αυτή τη ρωγμή της φύσης, η κατάρα μπορεί να σπάσει.

Δεν είναι τυχαίο ότι η λύτρωση έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία καταρρέει η ίδια η τάξη των αντιθέσεων που τους κρατούσε χωρισμένους.

Η έκλειψη γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από ένα θεαματικό εύρημα.

Είναι ο γάμος των αντιθέτων.

Η στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος δεν χρειάζεται πια να επιλέξει ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι.

Γιατί ίσως αυτό είναι τελικά το βαθύτερο νόημα του Ladyhawke: η αγάπη δεν είναι η κατάργηση των αντιθέσεων· είναι η δυνατότητα να συνυπάρχουν.

Γι’ αυτό και η ταινία εξακολουθεί να συγκινεί.

Όχι επειδή μας υπόσχεται έναν τέλειο κόσμο.

Αλλά επειδή μιλά για όλους εκείνους τους ανθρώπους που κάποτε βρέθηκαν πολύ κοντά σε κάτι που αγαπούσαν και, για κάποιον λόγο, δεν μπόρεσαν να το αγγίξουν.

Για τους έρωτες που έζησαν στο λυκόφως.

Για τις ζωές που χωρίστηκαν από λάθος αποφάσεις, κοινωνικούς κανόνες, φόβους, εξουσίες ή απλώς από τον χρόνο.

Και ίσως γι’ αυτό η εικόνα της Ιζαμπώ ως γερακιού και του Ναβάρ ως λύκου έχει μείνει τόσο έντονα στη συλλογική μνήμη.

Γιατί μέσα τους αναγνωρίζουμε κάτι από τον εαυτό μας.

Άλλοτε είμαστε το γεράκι που θέλει να πετάξει.

Άλλοτε ο λύκος που περιπλανιέται μέσα στη νύχτα.

Και κάποιες φορές περιμένουμε μια έκλειψη- μια σπάνια στιγμή όπου ο κόσμος, για λίγο, θα πάψει να είναι όπως ήταν.

Η Ladyhawke δεν είναι απλώς μια ταινία για μια κατάρα.

Είναι μια ταινία για τα σύνορα.

Ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο.

Στη μέρα και τη νύχτα.

Στην πίστη και την εξουσία.

Στην ελευθερία και την υποταγή.

Στον έρωτα και την απώλεια.

Και πάνω απ’ όλα, ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που, ενώ ολόκληρος ο κόσμος προσπαθεί να τους κρατήσει χωρισμένους, εξακολουθούν να κοιτάζονται.

Ίσως γι’ αυτό το Ladyhawke δεν γέρασε πραγματικά.

Γιατί κάποια παραμύθια δεν ανήκουν στην εποχή τους.

Ανήκουν σε εκείνο το παράξενο λυκόφως όπου η μνήμη συναντά την επιθυμία και ο άνθρωπος συνεχίζει να περιμένει -όχι επειδή είναι βέβαιος πως θα λυθεί η κατάρα, αλλά επειδή αρνείται να πιστέψει ότι η αγάπη μπορεί να νικηθεί.

Και κάπου εκεί, ανάμεσα στο τελευταίο φως της ημέρας και στην πρώτη σκιά της νύχτας, ένα γεράκι κατεβαίνει από τον ουρανό και ένας λύκος σηκώνει το κεφάλι. Για μια στιγμή, ο κόσμος τους επιτρέπει να είναι πάλι άνθρωποι.

Πρόσωπο δικό μου.

"Εσύ ‘σαι πρόσωπο δικό μου,

Εσένα έχω για άνθρωπό μου, μικρό μου.

Και εγώ άμα δεν τα πω σε σένα,

Δεν έχει γιατρικό κανένα.

Και ξετυλίγουμε ένα-ένα,

Του πόνου, φυλακτά κρυμμένα.

Και φεύγουνε και πάνε πέρα,

Σαν πεταλούδες στον αέρα.

Φωτιά δροσιά που έχω νιώσει,

Να ‘σαι καλά, που μου χεις δώσει.

Και γίνονται όλα αυτά που ζούμε,

Μέρος για να συναντηθούμε, 

Να βρεθούμε.

Εσύ ‘σαι πρόσωπο δικό μου,

Εσένα έχω για άνθρωπό μου, μικρό μου,

Και εγώ άμα δεν τα πω σε σένα,

Δεν έχει γιατρικό κανένα."

«Πρόσωπο δικό μου», ερμηνεία Νεφέλη Φασούλη, μουσική-στίχοι Αντώνης Απέργης.

Το πάθος του φλογισμένου ουρανού.

 

Υπάρχουν απογεύματα που ο ουρανός δεν δύει· φλέγεται.

Σαν να μαζεύει όλο το φως που περίσσεψε από τη μέρα και, πριν το παραδώσει στη νύχτα, το μετατρέπει σε πάθος. Κόκκινο βαθύ, πορτοκαλί, χρυσό, πορφυρό -χρώματα που δεν περιγράφουν τον ουρανό, αλλά μοιάζουν να αποκαλύπτουν κάτι κρυμμένο μέσα του.

Ο φλογισμένος ουρανός δεν είναι απλώς ένα θέαμα. Είναι μια υπενθύμιση πως η ομορφιά δεν χρειάζεται διάρκεια για να είναι αιώνια.

Καίγεται για λίγο.

Και ακριβώς γι’ αυτό μας μένει.

Ίσως έτσι είναι και τα μεγάλα πάθη της ζωής. Δεν έρχονται για να κατοικήσουν για πάντα μέσα μας. Έρχονται για να μας αλλάξουν. Να μας κάψουν λίγο, να μας φωτίσουν πολύ, και ύστερα να χαθούν πίσω από έναν ορίζοντα που δεν μπορούμε να διασχίσουμε.

Κι εμείς στεκόμαστε απέναντί τους σιωπηλοί.

Δεν προσπαθούμε να τα κρατήσουμε.

Γιατί γνωρίζουμε πως υπάρχουν στιγμές που η ομορφιά δεν ζητά κατοχή· ζητά μόνο να την κοιτάξεις.

Και ο ουρανός, φλογισμένος ως την τελευταία του άκρη, μοιάζει να μας ψιθυρίζει: «Ό,τι αγαπάς πραγματικά, άφησέ το να καεί ελεύθερο μέσα στο φως.»

Το πάθος του μπλε.

 

Το μπλε δεν είναι χρώμα. Είναι μια κατάσταση της ψυχής.

Έχει μέσα του την απόσταση του ουρανού, τη σιωπή της θάλασσας, το βάθος εκείνων που δεν μπορούν να ειπωθούν με λέξεις. Είναι το χρώμα που δεν κραυγάζει· σε τραβάει προς το μέρος του ακριβώς επειδή απομακρύνεται.

Κοιτάζεις τη θάλασσα και νομίζεις πως βλέπεις ένα χρώμα. Μα στην πραγματικότητα βλέπεις μια υπόσχεση: πως υπάρχει πάντα κάτι πέρα από τον ορίζοντα. Κάτι που δεν κατακτιέται, δεν περιφράσσεται, δεν φυλακίζεται.

Ίσως γι’ αυτό το μπλε έχει πάθος.

Γιατί το πάθος του δεν είναι η κατοχή αλλά η ελευθερία.

Το κόκκινο καίει για να σε κρατήσει.

Το μαύρο σε βυθίζει.

Το λευκό σε αφοπλίζει.

Το μπλε, όμως, σε αφήνει να φύγεις.

Και ενώ φεύγεις, σε καλεί να επιστρέψεις.

Ίσως αυτή να είναι η πιο παράξενη δύναμή του: να μπορεί να γίνει ταυτόχρονα απόσταση και επιστροφή, μοναξιά και πληρότητα, σιωπή και κάλεσμα.

Το μπλε δεν έχει τέλος. Γι’ αυτό και δεν τελειώνει μέσα μας.

Όσο το κοιτάζεις, τόσο βαθύτερα ταξιδεύεις.

Και κάποια στιγμή καταλαβαίνεις πως δεν κοιτούσες τη θάλασσα.

Κοιτούσες μέσα σου.