Είκοσι έξι χρόνια μετά την πρεμιέρα του, ο «Ναυαγός» (Cast Away, 2000) του Ρόμπερτ Ζεμέκις εξακολουθεί να μην είναι απλώς μια ταινία για την επιβίωση. Είναι μια ταινία για τον χρόνο, την απώλεια, τη μοναξιά και, πάνω απ’ όλα, για την παράξενη ικανότητα του ανθρώπου να συνεχίζει όταν όλα όσα θεωρούσε δεδομένα έχουν χαθεί.
Ο Τσακ Νόλαντ, που υποδύεται αριστουργηματικά ο Τομ Χανκς, ένας άνθρωπος που έχει μάθει να μετρά τη ζωή σε λεπτά, ώρες και παραδόσεις, βρίσκεται ξαφνικά σε έναν κόσμο όπου κανένα ρολόι δεν έχει σημασία. Είναι ένα υψηλόβαθμο στέλεχος της εταιρείας ταχυμεταφορών FedEx, που ζει με τον χρόνο ρυθμισμένο με απόλυτη ακρίβεια. Το αεροπλάνο στο οποίο επιβαίνει καταπίπτει στον Νότιο Ειρηνικό Ωκεανό. Ως ο μοναδικός επιζών, βρίσκεται απομονωμένος σε ένα ακατοίκητο, ερημικό νησί. Το αεροπορικό δυστύχημα τον αποκόπτει όχι μόνο από τον πολιτισμό, αλλά και από την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να ελέγχει τη ζωή του.
Στο νησί δεν υπάρχουν προγράμματα, προθεσμίες, τηλέφωνα, αεροπλάνα. Υπάρχει μόνο η θάλασσα, ο άνεμος, η πείνα, η φωτιά και ο χρόνος.
Και τότε αρχίζει η πραγματική περιπέτεια.
Ο Τσακ πρέπει πρώτα να επιβιώσει από τη φύση και ύστερα από τον ίδιο του τον εαυτό.
Η ψευδαίσθηση του ελέγχου.
Πριν από το ναυάγιο, ο Τσακ πιστεύει ότι ο χρόνος είναι κάτι που μπορεί να οργανωθεί. Ότι η ζωή υπακούει σε χρονοδιαγράμματα.
Στο νησί ανακαλύπτει το αντίθετο.
Ο χρόνος δεν περιμένει κανέναν. Δεν επιταχύνεται επειδή φοβόμαστε ούτε σταματά επειδή αγαπάμε. Κυλά αδιάφορα, όπως τα κύματα που χτυπούν την ακτή.
Το ρολόι με τη φωτογραφία της συντρόφου του, Κέλι, γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από ένα αντικείμενο. Είναι ένα μικρό απομεινάρι του παλιού κόσμου, μια εικόνα μιας ζωής που έχει παγώσει ενώ ο ίδιος συνεχίζει να γερνά.
Ο χρόνος έχει σταματήσει στο ρολόι.
Όχι όμως μέσα του.
Wilson: η ανάγκη να μιλάμε σε κάποιον.
Και ύστερα υπάρχει ο Wilson.
Μια απλή μπάλα βόλεϊ, πάνω στην οποία το αίμα του Τσακ σχηματίζει ένα πρόσωπο. Κι όμως, μέσα στην απόλυτη μοναξιά, η μπάλα αποκτά ψυχή.
Ο Wilson δεν είναι απλώς φίλος. Είναι η απόδειξη ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί εύκολα να υπάρξει χωρίς έναν «άλλον». Χρειάζεται κάποιον να του μιλήσει, ακόμη κι αν αυτός ο κάποιος δεν μπορεί να απαντήσει.
Ο Τσακ μιλά στον Wilson για να μη χάσει τη φωνή του.
Και ίσως ακόμη περισσότερο, για να μη χάσει τον εαυτό του.
Όταν ο Wilson παρασύρεται στη θάλασσα, η σκηνή είναι συγκλονιστική ακριβώς επειδή γνωρίζουμε ότι χάνεται κάτι που στην πραγματικότητα δεν ήταν ποτέ ζωντανό. Κι όμως, για τον Τσακ ήταν.
Γιατί η μοναξιά μπορεί να δώσει ζωή ακόμη και σε ένα αντικείμενο.
Η φωτιά.
Η φωτιά είναι η πρώτη μεγάλη νίκη του Τσακ. Η σκηνή όπου ο Τσακ καταφέρνει επιτέλους να ανάψει φωτιά, χορεύοντας και φωνάζοντας «I have created fire!» (Έφτιαξα φωτιά!) είναι καταπληκτική. Η φωτιά είναι η μεγάλη νίκη του.
Όχι επειδή του προσφέρει απλώς ζεστασιά ή φως, αλλά επειδή αποδεικνύει στον Τσακ ότι μπορεί ακόμη να δημιουργεί.
Μέσα στην άγρια φύση, ο άνθρωπος ξαναβρίσκει ένα από τα αρχαιότερα σύμβολα του πολιτισμού.
Η φωτιά δεν είναι μόνο επιβίωση.
Είναι πολιτισμός.
Είναι μνήμη.
Είναι η μικρή απόδειξη ότι, ακόμη κι όταν όλα μοιάζουν χαμένα, κάτι μέσα μας εξακολουθεί να λέει: «Μπορώ.»
Το δέμα με τα φτερά.
Ανάμεσα στα αντικείμενα που ξεβράζει η θάλασσα υπάρχει ένα κλειστό δέμα.
Ο Τσακ αποφασίζει να μην το ανοίξει.
Στην επιφάνειά του υπάρχουν φτερά αγγέλου.
Το δέμα γίνεται σταδιακά ένα προσωπικό του σύμβολο. Δεν είναι πλέον ένα απλό αντικείμενο που πρέπει να παραδοθεί. Είναι ένας λόγος για να συνεχίσει.
Ένας σκοπός.
Ίσως ο άνθρωπος να χρειάζεται έναν σκοπό περισσότερο ακόμη κι από την ελπίδα.
Γιατί η ελπίδα λέει πως μπορεί να υπάρξει αύριο.
Ο σκοπός λέει πως αξίζει να φτάσεις μέχρι εκεί.
Η σιωπή.
Ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα της ταινίας είναι ότι η μοναξιά δεν περιγράφεται μόνο με εικόνες. Ακούγεται.
Στο μεγαλύτερο μέρος της παραμονής του Τσακ στο νησί, η μουσική απουσιάζει. Ακούμε το κύμα, τον άνεμο, τη φωτιά, την ανάσα του.
Και αυτή η σιωπή γίνεται σχεδόν ένας δεύτερος πρωταγωνιστής.
Ο θεατής δεν παρακολουθεί απλώς τη μοναξιά.
Την ακούει.
Όταν τελικά επιστρέφει στον κόσμο των ανθρώπων και η μουσική του Άλαν Σιλβέστρι εμφανίζεται, η συγκίνηση είναι τεράστια. Όχι επειδή ο Τσακ σώθηκε μόνο από το νησί.
Αλλά επειδή ξαναβρίσκει τον κόσμο.
Μόνο που ο κόσμος δεν είναι πια ο ίδιος.
Και ούτε ο ίδιος είναι ο ίδιος.
Η επιστροφή.
Η πιο σκληρή αλήθεια της ταινίας έρχεται μετά τη διάσωση.
Ο άνθρωπος μπορεί να παλέψει χρόνια για να επιστρέψει εκεί όπου ανήκε και, όταν τελικά επιστρέψει, να ανακαλύψει ότι εκείνο το «εκεί» δεν υπάρχει πια.
Η Κέλι έχει προχωρήσει στη ζωή της.
Ο Τσακ έχει χάσει τη ζωή που θυμόταν.
Η επιβίωση δεν του επέστρεψε το παρελθόν.
Του χάρισε μόνο το μέλλον.
Και αυτό είναι ίσως το βαθύτερο τραύμα αλλά και η μεγαλύτερη ελευθερία του.
Το σταυροδρόμι.
Στο τέλος, ο Τσακ βρίσκεται μόνος σε ένα σταυροδρόμι του Τέξας. Τέσσερις δρόμοι ανοίγονται μπροστά του.
Δεν ξέρουμε πού οδηγούν.
Και αυτό ακριβώς είναι το νόημα.
Για πρώτη φορά στη ζωή του, δεν χρειάζεται να ξέρει.
Δεν υπάρχει πρόγραμμα. Δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα. Δεν υπάρχει παράδοση που πρέπει να προλάβει.
Υπάρχει μόνο ο δρόμος.
Και η επιλογή.
Ο Τσακ στέκεται εκεί έχοντας χάσει σχεδόν τα πάντα, αλλά έχοντας κερδίσει κάτι που πριν δεν είχε καταλάβει ποτέ: την ελευθερία να μην ξέρει τι θα γίνει μετά.
Ίσως αυτή να είναι και η μεγάλη φιλοσοφία του Cast Away.
Δεν μπορούμε να ελέγξουμε τη θάλασσα.
Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τον χρόνο.
Δεν μπορούμε να κρατήσουμε για πάντα τους ανθρώπους που αγαπάμε.
Δεν μπορούμε ακόμη και να γνωρίζουμε ποιος δρόμος είναι ο σωστός.
Μπορούμε όμως να συνεχίσουμε.
Να αναπνέουμε.
Να προχωράμε.
Και κάποια στιγμή, όταν βρεθούμε μπροστά στο δικό μας σταυροδρόμι, να καταλάβουμε πως η ζωή δεν μας ζητά πάντα να γνωρίζουμε τον προορισμό.
Μας ζητά μόνο να διαλέξουμε έναν δρόμο και να αρχίσουμε να περπατάμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου