Πατρώα γη.

Η Πατρώα Γη είναι η γη των προγόνων, ο τόπος απ’ όπου ξεκινούν οι ρίζες μας. Δεν είναι μόνο ένας γεωγραφικός τόπος· είναι μνήμη, καταγωγή, γλώσσα, νεκροί, ιστορίες και ένας βαθύς δεσμός με το χώμα που μας γέννησε.

Η Βρυσούλα.

Στην άκρη του ορεινού μονοπατιού, εκεί όπου το δάσος πυκνώνει και η ανθρώπινη παρουσία λιγοστεύει, στέκει μια παλιά βρυσούλα. Πέτρα πάνω στην πέτρα, σκαλισμένη κάποτε από χέρια μαστόρων που ήξεραν πως ένα έργο δεν χρειάζεται να είναι μεγάλο για να γίνει μέρος της ζωής. Από το στόμιο κυλά ακόμη το νερό της πηγής, αργά και επίμονα, σαν να μην έμαθε ποτέ την έννοια της βιασύνης.

Οι παλιές ορεινές βρύσες δεν ήταν απλώς τόποι για να ξεδιψάσει ο διαβάτης. Ήταν μικρές πλατείες του βουνού. Εκεί σταματούσε ο βοσκός, εκεί πότιζε τα ζώα του, εκεί ο περαστικός έσκυβε να πιει, εκεί αντάλλασσαν οι άνθρωποι δυο κουβέντες και λίγα νέα. Πολλές φορές η βρύση γινόταν σημείο αναφοράς ολόκληρου του τόπου· γύρω από το νερό οργανωνόταν ένα μικρό κομμάτι της καθημερινής ζωής.

Και ίσως γι’ αυτό η βρυσούλα μοιάζει σήμερα να έχει περισσότερη μνήμη από τις μεγάλες κατασκευές. Η πέτρα της έχει κρατήσει τα χέρια που ακούμπησαν πάνω της. Το νερό της έχει περάσει από χείλη ανθρώπων που δεν υπάρχουν πια. Έχει ακούσει κουβέντες, γέλια, παράπονα, σιωπές. Έχει δροσίσει καλοκαιρινά μεσημέρια και έχει γίνει καταφύγιο για έναν κουρασμένο διαβάτη.

Σκύβεις και πίνεις.

Το νερό είναι παγωμένο, καθαρό, σχεδόν άυλο. Για μια στιγμή αισθάνεσαι πως δεν πίνεις μόνο από μια πηγή. Πίνεις από τον χρόνο.

Γιατί το νερό του βουνού δεν κρατά τίποτε για τον εαυτό του. Βγαίνει από τη γη, περνά από την πέτρα και συνεχίζει τον δρόμο του. Δεν ρωτά ποιος ήπιε πριν, ούτε ποιος θα πιει μετά. Η προσφορά του είναι η ίδια εδώ και χρόνια: αθόρυβη, απλή, αδιάκοπη.

Κάποτε οι άνθρωποι ήξεραν να αφήνουν ένα σημάδι ευγνωμοσύνης εκεί όπου έτρεχε το νερό. Μια πέτρα, μια καμάρα, μια μικρή κούπα. Σήμερα πολλές τέτοιες βρύσες έχουν χαθεί, έχουν εγκαταλειφθεί ή έχουν αντικατασταθεί από πρόχειρες κατασκευές. Μα όσο ακόμη ρέει γάργαρο νερό από μια παλιά βρυσούλα μέσα στο βουνό, υπάρχει κάτι που αντιστέκεται στη λήθη.

Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημά της: να δίνεις χωρίς να ζητάς να σε θυμούνται.

Όπως η βρυσούλα.

Να μένεις εκεί, στην άκρη του μονοπατιού,

να προσφέρεις λίγο δροσερό νερό

και να αφήνεις τον καθένα να συνεχίσει τον δρόμο του.

Θέα.

Η θέα δεν είναι μόνο αυτό που αντικρίζουν τα μάτια· είναι κι αυτό που ανοίγει μέσα μας όταν κοιτάζουμε μακριά. Από μια κορυφή, ένα χωριό, μια πλαγιά ή έναν ορεινό μονοπάτι, ο κόσμος μοιάζει για λίγο μεγαλύτερος και τα προβλήματά μας μικρότερα.

Μερικές φορές δεν χρειάζεται να αλλάξουμε ζωή. Αρκεί να αλλάξουμε θέα.

Άι Βλάσης.

 

Στον Άι-Βλάση το βουνό μοιάζει να προσεύχεται μαζί με τους ανθρώπους. Το μικρό ξωκλήσι, ανάμεσα στα δέντρα και στις ξερολιθιές, κρατά ακόμη ζωντανή μια παλιά σχέση του ανθρώπου με τον Άγιο Βλάσιο, τον επίσκοπο Σεβαστείας και προστάτη, στη λαϊκή παράδοση, των κτηνοτρόφων και των ζώων.

Η γιορτή του, στις 11 Φεβρουαρίου, είχε ιδιαίτερη σημασία για τους ανθρώπους της υπαίθρου. Οι κτηνοτρόφοι έφερναν στον άγιο τα ζώα τους, ζητώντας την προστασία του από τις αρρώστιες και τις συμφορές. Το κοπάδι ήταν η ζωή τους· γι’ αυτό και η ευλογία των ζώων ήταν μια προσευχή για ολόκληρο το σπίτι.

Σε πολλά μέρη προσφέρονταν άρτος και αρτοκλασίες, άναβαν κεριά και γίνονταν παρακλήσεις. Η λαϊκή ευσέβεια έπλεκε γύρω από τον Άι-Βλάση έναν ολόκληρο κόσμο συμβολισμών: το ζώο, το κοπάδι, τον βοσκό, τη γη και τον άγιο που στεκόταν σαν φύλακας πάνω από όλα αυτά.

Και ίσως γι’ αυτό ο Άι-Βλάσης ταιριάζει τόσο πολύ στο βουνό.

Γιατί εδώ η πίστη δεν ήταν ποτέ μακριά από τη ζωή. Ήταν μέσα στο στάβλο, στο μαντρί, στο κουδούνισμα των προβάτων, στο χνώτο των ζώων μια παγωμένη αυγή. Ήταν στο χέρι του βοσκού που έκανε τον σταυρό του πριν ανοίξει την πόρτα του κοπαδιού.

Σήμερα μπορεί να έχουν αλλάξει πολλά. Μα όταν η καμπάνα του μικρού ναού χτυπήσει μέσα στην ορεινή σιωπή, μοιάζει να ξυπνά ένας παλιός κόσμος.

Ένας κόσμος όπου ο άνθρωπος ζητούσε από τον άγιο όχι πλούτη, αλλά προστασία.

Να είναι γερά τα ζώα.

Να βγει ο χειμώνας.

Να γυρίσει το κοπάδι ασφαλές.

Να καρπίσει η γη.

Να υπάρχει αύριο.

Κι έτσι ο Άι-Βλάσης μένει ακόμη εκεί, ανάμεσα στον άνθρωπο και στο βουνό, σαν μια παλιά ευχή που δεν έσβησε.

Μια ευχή για ό,τι ζει.

Η παλιά βρύση στα Κωνσταντάμπελα.

Στα Κωνσταντάμπελα η παλιά βρύση δεν είναι απλώς μια πέτρινη κατασκευή. Είναι ένα μικρό μνημείο της καθημερινής ζωής. Εκεί όπου κάποτε οι άνθρωποι σταματούσαν για να ξεδιψάσουν, να γεμίσουν τη στάμνα ή το παγούρι τους, να ανταλλάξουν δυο κουβέντες και να πάρουν μια ανάσα από τον δρόμο.

Το νερό κυλούσε αδιάκοπα, σαν να μην γνώριζε τίποτε από τη βιασύνη των ανθρώπων. Περνούσαν γενιές, άλλαζαν οι δρόμοι και οι συνήθειες, μα η βρύση έμενε εκεί, κρατώντας στη μνήμη της τα βήματα όσων στάθηκαν μπροστά της.

Σήμερα μπορεί να μοιάζει σιωπηλή. Μα αν σκύψεις λίγο και την ακούσεις, ίσως καταλάβεις πως το νερό της δεν ξεδιψά μόνο το σώμα. Ξυπνά τη μνήμη ενός τόπου που έμαθε να ζει με το λίγο, να τιμά το νερό και να μην προσπερνά τις μικρές πηγές της ζωής.

Η μικρή καμπάνα.

 

Υπάρχουν ήχοι που δεν φτιάχτηκαν για να γεμίσουν τη σιωπή, αλλά για να την ξυπνήσουν. Ένας από αυτούς είναι ο ήχος της καμπάνας των ξωκλησιών.

Δεν χρειάζεται να είναι μεγάλη η καμπάνα για να ακουστεί η φωνή της. Μια μικρή καμπάνα στην αυλή σε ένα ξωκλήσι- κρεμασμένη σ' ένα πλατάνι- αρκεί για να διασχίσει τη σιωπή και να θυμίσει στον άνθρωπο πως υπάρχει χρόνος για να σταθεί, να ακούσει και να κοιτάξει μέσα του.

Ο ήχος της δεν είναι απλώς ένα κάλεσμα για προσευχή. Είναι ένας μικρός σταθμός μέσα στην ημέρα. Σαν να χωρίζει για λίγο τον θόρυβο από τη σιωπή, τη βιασύνη από την περισυλλογή, το εφήμερο από το ουσιαστικό.

Χτυπά και ο ήχος της ταξιδεύει πάνω από τις στέγες, τα δέντρα και τις πλαγιές. Δεν γνωρίζει σύνορα. Φτάνει παντού χωρίς να ζητά τίποτε. Κι όταν σβήνει, αφήνει πίσω του κάτι παράξενο: όχι περισσότερη φασαρία, αλλά περισσότερη σιωπή.

Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη δύναμη μιας μικρής καμπάνας. Δεν μας καλεί μόνο να πάμε κάπου. Μας καλεί να επιστρέψουμε για λίγο στον εαυτό μας.

Και μέσα στον μεγάλο θόρυβο του κόσμου, ένας μικρός μεταλλικός ήχος μπορεί ακόμη να μας θυμίσει πως η ψυχή έχει τη δική της ώρα. Η καμπάνα χτυπά. Και μαζί της χτυπά, για μια στιγμή, η πόρτα της εσωτερικής μας σιωπής.

Για αυτό ορειβάτες, πεζοπόροι και περιηγητές όταν συναντήσουν κάπου ένα ξωκλήσι το πρώτο και το τελευταίο- καθώς φεύγουν- πράγμα που θα κάνουν είναι να χτυπήσουν την καμπάνα του.

Το οπτικό αντίκρισμα.

 

Υπάρχουν τοπία που δεν τα βλέπεις απλώς· σε αντικρίζουν κι εκείνα.

Το βουνό, το δάσος, η λίμνη, γίνονται ένα οπτικό αντίκρισμα του εσωτερικού μας κόσμου. Ό,τι κουβαλά η ψυχή, το αναγνωρίζει πάνω στις γραμμές του ορίζοντα. Έτσι, η ομορφιά δεν βρίσκεται μόνο στο τοπίο αλλά και στο βλέμμα που το συναντά.

Ίσως γι’ αυτό το πιο αληθινό οπτικό αντίκρισμα να είναι εκείνο που μας μεταμορφώνει σιωπηλά σε μέρος αυτού που κοιτάζουμε.

Το ξωκκλήσι.

 

Στέκει μόνο του, σαν σκέψη που ξέχασε το σώμα της.

Πάνω σε λόφο μικρό,

εκεί όπου ο άνεμος κάνει τον σταυρό του χωρίς λόγια.

Το ξωκκλήσι δεν χτίστηκε· αναδύθηκε.

Από πέτρα, ιδρώτα και μια πίστη

που δεν ζήτησε ποτέ απόδειξη.

Η καμπάνα του δεν χτυπά τον χρόνο-

τον αποσύρει.

Και κάθε ήχος της

επιστρέφει λίγο κόσμο στη σιωπή του.

Μέσα του, οι άγιοι δεν κοιτούν· ακούν.

Τις προσευχές που δεν ειπώθηκαν,

τα ονόματα που χάθηκαν πριν προφερθούν.

Κι όταν νυχτώνει,

το ξωκκλήσι μικραίνει μέσα στο σκοτάδι

ώσπου γίνεται σχεδόν ιδέα:

μια υπόσχεση ότι η γη θυμάται ακόμη τον ουρανό.

Το παλιό σπίτι.

 

Το παλιό σπίτι δεν κατοικείται· φυλάσσεται.

Από τον χρόνο που ξεχνά να φύγει,

και από τις σκιές που δεν έμαθαν ποτέ να ζητούν άδεια.

Οι τοίχοι του δεν είναι πέτρα μόνο·

είναι φωνές που έσβησαν αργά,

σαν κερί που επιμένει να θυμάται το φως του.

Στην αυλή, η σιωπή έχει ρίζες.

Μεγάλωσε μαζί με τα χορτάρια

και έμαθε να μιμείται τα βήματα που δεν επιστρέφουν.

Όποιος το πλησιάζει, δεν μπαίνει μέσα·

μπαίνει πίσω στον εαυτό του,

εκεί όπου τα πράγματα έχουν πάντα μια δεύτερη ζωή,

πιο ήσυχη, πιο αληθινή,

χωρίς μάρτυρες παρά μόνο τη μνήμη.

Το χωριό.

Το χωριό δεν είναι ένας τόπος πάνω στον χάρτη· είναι ένας τρόπος με τον οποίο ο χρόνος θυμάται τον εαυτό του.

Εκεί οι δρόμοι δεν οδηγούν μόνο σε σπίτια, αλλά σε πρόσωπα που έφυγαν, σε φωνές που σώζονται ακόμη μέσα στα πλατάνια, σε καλοκαίρια που αρνούνται να γίνουν παρελθόν.

Τα βράδια, όταν η σιωπή κατεβαίνει από το βουνό, το χωριό μοιάζει με βιβλίο που το διαβάζει η νύχτα. Οι αυλές, τα πηγάδια, οι πέτρινοι τοίχοι και τα γέρικα δέντρα γίνονται λέξεις μιας ιστορίας που κανείς δεν έγραψε και όλοι κληρονόμησαν.

Επιστρέφω συχνά εκεί. Όχι για να δω τον τόπο μου, αλλά για να συναντήσω εκείνον που ήμουν. Γιατί το χωριό, περισσότερο από κάθε άλλο μέρος, γνωρίζει ότι η μνήμη δεν κατοικεί στο παρελθόν· κατοικεί μέσα μας και περιμένει να την περπατήσουμε ξανά.

Η κορυφή της Κοκκινιάς.

Η κορυφή της Κοκκινιάς όπως προβάλλει πάνω από τα έλατα δεν μοιάζει με τέλος αλλά με άρνηση του τοπίου.

Τα έλατα από κάτω κρατούν ακόμη τον κόσμο σε τάξη: πράσινες στοίβες χρόνου, αναπνοές που ανεβαίνουν χωρίς να ζητούν να φτάσουν. Και ξαφνικά, εκεί που τελειώνει η μνήμη του δάσους, αρχίζει η γυμνότητα του λίθου.

Η κορυφή δεν έχει χρώμα· έχει έκθεση. Είναι ο τόπος όπου η γη σταματά να κρύβεται και εμφανίζεται όπως ήταν πριν τη σκιά: κόκαλο του βουνού, παγωμένο βλέμμα του ύψους.

Από εκεί πάνω, τα έλατα δεν φαίνονται πια σαν δέντρα αλλά σαν κύμα που πάγωσε στη στιγμή της ανόδου. Και ο αέρας δεν περνά — αποκαλύπτει.

Όποιος φτάσει εκεί δεν κοιτά “κάτω”. Κοιτά μέσα στην απόσταση, εκεί όπου το τοπίο παύει να είναι τοπίο και γίνεται καθαρή σιωπή που ανασαίνει.

Κλεπά Ορεινής Ναυπακτίας.

Κλεπά.

Ο ΑιΛιας και τα Βαρδούσια από την Κοκκινιά.

Κοκκινιά με θέα την Ευηνόλιμνη.

Χριστούγεννα όπως παλιά.

Φθινοπωρινή πανδαισία χρωμάτων απ' την Κλεπά Ναυπακτίας.