Καστελλόριζο.

 

Η περηφάνια διδάσκεται, δεν κληρονομείται.

Πριν γίνει το δάσος στάχτη.

Υπάρχουν φωτιές που ξεκινούν από φυσικά αίτια όπως πχ. από έναν κεραυνό. Υπάρχουν όμως και φωτιές- οι περισσότερες- που ξεκινούν από τον άνθρωπο - έμμεσα ή άμεσα,  ηθελημένα ή αθέλητα, με δόλο ή χωρίς.

Από ένα αποτσίγαρο που πετάχτηκε στον δρόμο. Από μια ανεξέλεγκτη καύση καλαμιών. Από έναν σπινθήρα μηχανήματος κοπής. Από το μη συντηρημένο ηλεκτρικό δίκτυο. Από μια απερισκεψία κάποιου. Από σκουπίδια που εγκαταλείφθηκαν μέσα στη φύση. Από γυαλιά και άλλα αντικείμενα που δεν είχαν καμία θέση εκεί όπου βρέθηκαν. Και, σε ορισμένες περιπτώσεις, από μια πράξη εμπρησμού που έγινε με πρόθεση να καταστρέψει το φυσικό περιβάλλον.

Απέναντι σε όλα αυτά, δεν αρκεί να περιμένουμε το καλοκαίρι για να μετρήσουμε πυροσβεστικά αεροπλάνα, ελικόπτερα και καμένες εκτάσεις. Η πυρκαγιά δεν αντιμετωπίζεται μόνο όταν ξεσπάσει. Αντιμετωπίζεται πριν ανάψει.

Η πρόληψη δεν είναι ένα άλοθι για τις κυβερνητικές ανακοινώσεις μετά την καταστροφή. Είναι πολιτική επιλογή. Είναι καθημερινός έλεγχος. Είναι καθαρισμός και επιτήρηση. Είναι αυστηρός έλεγχος κάθε δραστηριότητας που μπορεί να αποτελέσει πηγή ανάφλεξης. Είναι προστασία των δασικών εκτάσεων από την ανθρώπινη αμέλεια και από την αυθαιρεσία.

Και είναι, πάνω απ’ όλα, ευθύνη.

Το δάσος δεν είναι σκουπιδαριό!

Πόσες φορές βλέπουμε μέσα ή δίπλα σε δασικές εκτάσεις πλαστικά μπουκάλια, γυάλινα αντικείμενα, κουτιά, αποτσίγαρα, σκουπίδια κάθε είδους;

Το δάσος δεν είναι χωματερή!

Τα σκουπίδια που αφήνονται στην ύπαιθρο δεν αποτελούν μόνο προσβολή στο τοπίο και στο οικοσύστημα. Σε συνθήκες ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών μπορούν να ενταχθούν σε ένα επικίνδυνο περιβάλλον όπου μια πηγή ανάφλεξης μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή.

Τα θραύσματα γυαλιού χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Υπό συγκεκριμένες συνθήκες ένα γυάλινο αντικείμενο μπορεί να συγκεντρώσει την ηλιακή ακτινοβολία και να συμβάλει στην ανάφλεξη ξηρής βλάστησης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε φωτιά είναι από σπασμένο γυαλί· η αιτία μιας πυρκαγιάς πρέπει πάντοτε να αποδεικνύεται από την αρμόδια διερεύνηση.

Το αυτονόητο, ωστόσο, δεν χρειάζεται πόρισμα: κανένα σκουπίδι δεν έχει θέση στο δάσος.

Οι ανθρώπινες δραστηριότητες δεν μπορούν να είναι ανεξέλεγκτες στα δάση και στα βουνά.

Δρόμοι, ηλεκτρικά δίκτυα, μηχανήματα, γεωργικές εργασίες, τεχνικά έργα, εργοτάξια και κάθε είδους εγκατάσταση μέσα ή κοντά σε δασικές περιοχές δημιουργούν ένα πλέγμα ανθρώπινης παρουσίας. Δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοια δραστηριότητα προκαλεί πυρκαγιά. Σημαίνει όμως ότι κάθε δραστηριότητα που μπορεί να αποτελέσει πηγή κινδύνου πρέπει να υπόκειται σε αυστηρούς κανόνες, ελέγχους και πραγματική εποπτεία.

Δεν μπορεί η πολιτεία να εμφανίζεται μετά τη φωτιά για να αναζητήσει τις ευθύνες, ενώ πριν από τη φωτιά απουσιάζει ο έλεγχος.

Η πρόληψη είναι ευθύνη πριν από την καταστροφή, όχι απολογία μετά από αυτήν.

Υπάρχει όμως κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό.

Όταν σβήσουν οι φλόγες, όταν απομακρυνθούν τα συνεργεία πυρόσβεσης και όταν οι τηλεοπτικές κάμερες φύγουν από τον τόπο της καταστροφής, αρχίζει η μάχη για το τι θα γίνει η καμένη γη.

Εδώ πρέπει να είμαστε απόλυτοι:

Ό,τι είναι δάσος πρέπει να παραμείνει δάσος.

Η φωτιά δεν μπορεί να λειτουργεί ως εργαλείο αλλαγής χρήσης γης. Η καταστροφή ενός δάσους δεν μπορεί να δημιουργεί ένα παράθυρο για οικοπεδοποίηση, αιολικές εγκαταστάσεις, δρόμους ή οποιαδήποτε άλλη "αξιοποίηση" που δεν θα ήταν δυνατή πριν από την πυρκαγιά.

Αν επιτρέψουμε να συμβεί αυτό, τότε ο εμπρησμός -όπου υπάρχει- δεν θα έχει καταστρέψει μόνο δέντρα. Θα έχει καταστρέψει και τον ίδιο τον κανόνα προστασίας της γης.

Δεν μας λείπει η γνώση. Μας λείπει η πρόληψη.

Ξέρουμε τι μπορεί να προκαλέσει μια πυρκαγιά. Ξέρουμε ποιες ημέρες είναι επικίνδυνες. Ξέρουμε ότι η ξερή βλάστηση, ο άνεμος και οι υψηλές θερμοκρασίες μετατρέπουν μια μικρή εστία σε ανεξέλεγκτη καταστροφή.

Ξέρουμε επίσης ότι πολλές πυρκαγιές δεν έχουν φυσική προέλευση.

Αυτό που δεν μπορούμε να δεχτούμε είναι να αντιμετωπίζουμε κάθε χρόνο την ίδια τραγωδία σαν να είναι κάτι απρόβλεπτο.

Δεν είναι.

Η φωτιά μπορεί να ξεκινήσει από έναν άνθρωπο, από μια πράξη αμέλειας, από μια τεχνική αστοχία ή από μια εγκληματική ενέργεια. Η έκταση όμως της καταστροφής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από το πόσο καλά έχουμε προστατεύσει το δάσος πριν από τη φωτιά.

Γι’ αυτό η συζήτηση πρέπει να αλλάξει.

Λιγότερη επικοινωνιακή διαχείριση μετά την καταστροφή και περισσότερη ουσιαστική πρόληψη πριν από αυτήν.

Περισσότερος έλεγχος εκεί όπου υπάρχει ανθρώπινη δραστηριότητα.

Καμία ανοχή στην εγκατάλειψη σκουπιδιών.

Αυστηρή διερεύνηση κάθε πυρκαγιάς που δεν προέρχεται από φυσικό αίτιο.

Πραγματική προστασία των καμένων εκτάσεων.

Επαναδραστηριοποίηση της δασικής υπηρεσίας.

Απαγόρευση κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας σε καμένες εκτάσεις σε χρονικό ορίζοντα δεκαετίας.

Ο χαρακτηρισμός δάσος να παραμένει ως νομοθετικό περιεχόμενο ακόμα κι αν το δάσος έχει καεί, ώστε να εξασφαλιστεί η μη αλλαγή χρήσεων γης.  

Η προστασία του δάσους δεν μπορεί να τελειώνει όταν σβήνει η τελευταία φλόγα. Αντίθετα, τότε αρχίζει η πιο κρίσιμη περίοδος για το μέλλον του.

Χρειάζεται επαναδραστηριοποίηση και ουσιαστική ενίσχυση της Δασικής Υπηρεσίας, με προσωπικό, μέσα, αρμοδιότητες και πραγματική παρουσία στο πεδίο. Η προστασία των δασών δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστικά υπόθεση της πυρόσβεσης. Η Δασική Υπηρεσία πρέπει να έχει κεντρικό ρόλο στην πρόληψη, στην επιτήρηση, στη διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων και κυρίως στην προστασία των καμένων εκτάσεων.

Παράλληλα, χρειάζεται ένα αυστηρό θεσμικό καθεστώς προστασίας των καμένων εκτάσεων. Για μια μακρά μεταβατική περίοδο -ενδεικτικά μιας δεκαετίας- θα πρέπει να απαγορεύεται κάθε νέα ανθρώπινη δραστηριότητα που μπορεί να οδηγήσει σε αλλοίωση του χαρακτήρα και της χρήσης της έκτασης, με τις απολύτως αναγκαίες εξαιρέσεις για έργα προστασίας, αποκατάστασης και δημόσιας ασφάλειας- αλλά πάντα υπό τον έλεγχο της δασικής υπηρεσίας.

Γιατί ακριβώς μετά τη φωτιά το δάσος είναι περισσότερο ευάλωτο από ποτέ.

Και υπάρχει ένας θεμελιώδης κανόνας που πρέπει να κατοχυρωθεί χωρίς αμφισημίες: ο χαρακτηρισμός μιας έκτασης ως δάσους δεν πρέπει να χάνεται επειδή το δάσος κάηκε.

Η φωτιά δεν μπορεί να αποτελεί τρόπο μεταβολής του νομικού χαρακτήρα της γης.

Το δάσος που κάηκε δεν παύει να είναι δασική έκταση επειδή καταστράφηκε η βλάστησή του. Αν συνέβαινε αυτό, θα δημιουργούσαμε έναν επικίνδυνο παραλογισμό: όσο περισσότερο καταστρέφεται ένα δάσος, τόσο ευκολότερα θα μπορούσε να αλλάξει η χρήση της γης του.

Αυτό ακριβώς πρέπει να αποκλειστεί.

Η καταστροφή δεν μπορεί να παράγει δικαίωμα αξιοποίησης και εκμετάλλευσης. Ρητά και κατηγορηματικά.

Η νομοθεσία πρέπει να διασφαλίζει ότι ο δασικός χαρακτήρας παραμένει ως σταθερό νομικό περιεχόμενο και μετά την πυρκαγιά, ώστε η καμένη έκταση να προστατεύεται από βόσκηση, οικοπεδοποίηση, αυθαίρετη δόμηση και κάθε άλλη αλλαγή χρήσης που θα μετέτρεπε την καταστροφή σε ευκαιρία "επενδυτών".

Το μήνυμα πρέπει να είναι απόλυτο:

Φωτιά δεν σημαίνει αλλαγή χρήσης.

Καμένη έκταση δεν σημαίνει ελεύθερη έκταση.

Το δάσος που κάηκε παραμένει δάσος.

Και αν θέλουμε πραγματικά να χτυπήσουμε τις πυρκαγιές στη ρίζα τους, δεν αρκεί να αναζητούμε ποιος έβαλε τη φωτιά. Πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι η φωτιά δεν θα μπορέσει ποτέ να γίνει εργαλείο για να αλλάξει το μέλλον της γης.

Η πραγματική πολιτική προστασίας του δάσους αρχίζει πριν από την πυρκαγιά.

Αλλά κρίνεται οριστικά μετά την πυρκαγιά.

Και πάνω απ’ όλα, ένας καθαρός κανόνας: το δάσος δεν είναι αναλώσιμο.

Δεν είναι οικόπεδο που περιμένει την κατάλληλη στιγμή.

Δεν είναι εμπόδιο στην «ανάπτυξη».

Δεν είναι χώρος για σκουπίδια.

Δεν είναι χώρος για αδιαφορία.

Και σίγουρα δεν είναι κάτι που έχουμε το δικαίωμα να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές ως στάχτη.

Γιατί κάθε δέντρο που καίγεται δεν είναι μόνο ένα δέντρο που χάνεται.

Είναι ένα κομμάτι από το μέλλον μας που καίγεται μαζί του.

Το φαράγγι του Κάκαβου.

Στο φαράγγι του Κάκαβου, κοντά στην Περδικόβρυση (Σινίστα Κραβάρων), το νερό δεν κυλά απλώς· κατεβαίνει από το βουνό σαν να θυμάται έναν παλιό δρόμο. Ανάμεσα στα βράχια και στη βαθιά σκιά, ο καταρράκτης πέφτει από ύψος περίπου οκτώ μέτρων και σχηματίζει στη βάση του μια μικρή, καθαρή λίμνη, ένα φυσικό καταφύγιο δροσιάς μέσα στο καλοκαίρι.

Εδώ η φύση μοιάζει να έχει κρατήσει τον δικό της χρόνο. Το νερό, η πέτρα, τα δέντρα και η σιωπή συνθέτουν έναν τόπο που δεν ζητά τίποτε από τον άνθρωπο παρά μόνο να σταθεί και να ακούσει. Και κοντά στον καταρράκτη, τα ερείπια του παλιού μύλου θυμίζουν πως κάποτε το ίδιο νερό δεν δρόσιζε μόνο τους περαστικούς· κινούσε τη ζωή των ανθρώπων. Έτσι ο Κάκαβος γίνεται ένας τόπος όπου συναντιούνται δύο μνήμες: η αιώνια μνήμη του νερού και η ανθρώπινη μνήμη που σιγά σιγά χάνεται.

Ίσως γι’ αυτό το φαράγγι έχει μια παράξενη γαλήνη. Γιατί μέσα στον ήχο του καταρράκτη ακούγεται ακόμη κάτι από εκείνους που έζησαν εδώ. Και η βαθιά ψυχή της Ορεινής Ναυπακτίας, συνεχίζει να κυλά μαζί με το νερό.

Πατρώα γη.

Η Πατρώα Γη είναι η γη των προγόνων, ο τόπος απ’ όπου ξεκινούν οι ρίζες μας. Δεν είναι μόνο ένας γεωγραφικός τόπος· είναι μνήμη, καταγωγή, γλώσσα, νεκροί, ιστορίες και ένας βαθύς δεσμός με το χώμα που μας γέννησε.

Η Βρυσούλα.

Στην άκρη του ορεινού μονοπατιού, εκεί όπου το δάσος πυκνώνει και η ανθρώπινη παρουσία λιγοστεύει, στέκει μια παλιά βρυσούλα. Πέτρα πάνω στην πέτρα, σκαλισμένη κάποτε από χέρια μαστόρων που ήξεραν πως ένα έργο δεν χρειάζεται να είναι μεγάλο για να γίνει μέρος της ζωής. Από το στόμιο κυλά ακόμη το νερό της πηγής, αργά και επίμονα, σαν να μην έμαθε ποτέ την έννοια της βιασύνης.

Οι παλιές ορεινές βρύσες δεν ήταν απλώς τόποι για να ξεδιψάσει ο διαβάτης. Ήταν μικρές πλατείες του βουνού. Εκεί σταματούσε ο βοσκός, εκεί πότιζε τα ζώα του, εκεί ο περαστικός έσκυβε να πιει, εκεί αντάλλασσαν οι άνθρωποι δυο κουβέντες και λίγα νέα. Πολλές φορές η βρύση γινόταν σημείο αναφοράς ολόκληρου του τόπου· γύρω από το νερό οργανωνόταν ένα μικρό κομμάτι της καθημερινής ζωής.

Και ίσως γι’ αυτό η βρυσούλα μοιάζει σήμερα να έχει περισσότερη μνήμη από τις μεγάλες κατασκευές. Η πέτρα της έχει κρατήσει τα χέρια που ακούμπησαν πάνω της. Το νερό της έχει περάσει από χείλη ανθρώπων που δεν υπάρχουν πια. Έχει ακούσει κουβέντες, γέλια, παράπονα, σιωπές. Έχει δροσίσει καλοκαιρινά μεσημέρια και έχει γίνει καταφύγιο για έναν κουρασμένο διαβάτη.

Σκύβεις και πίνεις.

Το νερό είναι παγωμένο, καθαρό, σχεδόν άυλο. Για μια στιγμή αισθάνεσαι πως δεν πίνεις μόνο από μια πηγή. Πίνεις από τον χρόνο.

Γιατί το νερό του βουνού δεν κρατά τίποτε για τον εαυτό του. Βγαίνει από τη γη, περνά από την πέτρα και συνεχίζει τον δρόμο του. Δεν ρωτά ποιος ήπιε πριν, ούτε ποιος θα πιει μετά. Η προσφορά του είναι η ίδια εδώ και χρόνια: αθόρυβη, απλή, αδιάκοπη.

Κάποτε οι άνθρωποι ήξεραν να αφήνουν ένα σημάδι ευγνωμοσύνης εκεί όπου έτρεχε το νερό. Μια πέτρα, μια καμάρα, μια μικρή κούπα. Σήμερα πολλές τέτοιες βρύσες έχουν χαθεί, έχουν εγκαταλειφθεί ή έχουν αντικατασταθεί από πρόχειρες κατασκευές. Μα όσο ακόμη ρέει γάργαρο νερό από μια παλιά βρυσούλα μέσα στο βουνό, υπάρχει κάτι που αντιστέκεται στη λήθη.

Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημά της: να δίνεις χωρίς να ζητάς να σε θυμούνται.

Όπως η βρυσούλα.

Να μένεις εκεί, στην άκρη του μονοπατιού,

να προσφέρεις λίγο δροσερό νερό

και να αφήνεις τον καθένα να συνεχίσει τον δρόμο του.

Χρόνια πολλά!

Το Πάσχα του Καλοκαιριού ας μας βρει μαζί με τους ανθρώπους που αγαπάμε, σε αυλές, πλατείες και χωριά, με ένα τραπέζι στρωμένο και μια καρδιά ανοιχτή. Να κρατήσουμε από αυτές τις μέρες τις απλές χαρές, τα ανταμώματα, τα γέλια και τις μνήμες που μένουν όταν το καλοκαίρι τελειώνει.

Χρόνια πολλά, με υγεία, αγάπη και όμορφα ανταμώματα!

Η παλιά βρύση στα Κωνσταντάμπελα.

Στα Κωνσταντάμπελα η παλιά βρύση δεν είναι απλώς μια πέτρινη κατασκευή. Είναι ένα μικρό μνημείο της καθημερινής ζωής. Εκεί όπου κάποτε οι άνθρωποι σταματούσαν για να ξεδιψάσουν, να γεμίσουν τη στάμνα ή το παγούρι τους, να ανταλλάξουν δυο κουβέντες και να πάρουν μια ανάσα από τον δρόμο.

Το νερό κυλούσε αδιάκοπα, σαν να μην γνώριζε τίποτε από τη βιασύνη των ανθρώπων. Περνούσαν γενιές, άλλαζαν οι δρόμοι και οι συνήθειες, μα η βρύση έμενε εκεί, κρατώντας στη μνήμη της τα βήματα όσων στάθηκαν μπροστά της.

Σήμερα μπορεί να μοιάζει σιωπηλή. Μα αν σκύψεις λίγο και την ακούσεις, ίσως καταλάβεις πως το νερό της δεν ξεδιψά μόνο το σώμα. Ξυπνά τη μνήμη ενός τόπου που έμαθε να ζει με το λίγο, να τιμά το νερό και να μην προσπερνά τις μικρές πηγές της ζωής.

Η μικρή καμπάνα.

 

Υπάρχουν ήχοι που δεν φτιάχτηκαν για να γεμίσουν τη σιωπή, αλλά για να την ξυπνήσουν. Ένας από αυτούς είναι ο ήχος της καμπάνας των ξωκλησιών.

Δεν χρειάζεται να είναι μεγάλη η καμπάνα για να ακουστεί η φωνή της. Μια μικρή καμπάνα στην αυλή σε ένα ξωκλήσι- κρεμασμένη σ' ένα πλατάνι- αρκεί για να διασχίσει τη σιωπή και να θυμίσει στον άνθρωπο πως υπάρχει χρόνος για να σταθεί, να ακούσει και να κοιτάξει μέσα του.

Ο ήχος της δεν είναι απλώς ένα κάλεσμα για προσευχή. Είναι ένας μικρός σταθμός μέσα στην ημέρα. Σαν να χωρίζει για λίγο τον θόρυβο από τη σιωπή, τη βιασύνη από την περισυλλογή, το εφήμερο από το ουσιαστικό.

Χτυπά και ο ήχος της ταξιδεύει πάνω από τις στέγες, τα δέντρα και τις πλαγιές. Δεν γνωρίζει σύνορα. Φτάνει παντού χωρίς να ζητά τίποτε. Κι όταν σβήνει, αφήνει πίσω του κάτι παράξενο: όχι περισσότερη φασαρία, αλλά περισσότερη σιωπή.

Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη δύναμη μιας μικρής καμπάνας. Δεν μας καλεί μόνο να πάμε κάπου. Μας καλεί να επιστρέψουμε για λίγο στον εαυτό μας.

Και μέσα στον μεγάλο θόρυβο του κόσμου, ένας μικρός μεταλλικός ήχος μπορεί ακόμη να μας θυμίσει πως η ψυχή έχει τη δική της ώρα. Η καμπάνα χτυπά. Και μαζί της χτυπά, για μια στιγμή, η πόρτα της εσωτερικής μας σιωπής.

Για αυτό ορειβάτες, πεζοπόροι και περιηγητές όταν συναντήσουν κάπου ένα ξωκλήσι το πρώτο και το τελευταίο- καθώς φεύγουν- πράγμα που θα κάνουν είναι να χτυπήσουν την καμπάνα του.

Η Meta αποφασίζει, ο αλγόριθμος κατηγορεί, ο πολίτης απολογείται.

Meta’s Seven-Month Silence -and the Sudden Discovery of “Human Exploitation”.

When a private platform can erase you first and explain itself later.

On January 16, 2026, Meta disabled my Facebook account.

That same day, I appealed.

The message from the platform was straightforward: my case would be reviewed and, if my account was found to comply with the Community Standards, I could regain access.

Then the waiting began.

For months, the appeal remained “under review.”

No clear explanation.

No specific violation.

No identified piece of content.

No meaningful answer.

My Facebook account remained disabled. My connected Instagram and Threads accounts were also affected.

I contacted Meta repeatedly. I sent a formal letter to Meta Platforms Ireland Limited. I asked for a review and for a clear explanation of what I had supposedly done.

Nothing meaningful came back.

So I turned to the Hellenic Telecommunications and Post Commission (EETT) under the Digital Services Act.

The complaint was not simply dismissed. Additional information was requested, and the case was subsequently forwarded to the competent Irish authority, where Meta has its main establishment in the European Union.

I was officially informed that the complaint had been received and would be examined.

And then, after almost seven months of silence, Meta finally produced its answer.

My account was permanently disabled.

And suddenly, there was a new and very specific accusation:

“Your account, or activity on it, does not follow our Community Standards on human exploitation.”

Human exploitation.

Really?

After seven months of “under review,” this is what the world's most powerful social-media company finally came up with?

The irony is difficult to ignore.

On Meta’s platforms, users can encounter racism, sexism, harassment, humiliation, threats, hate speech and violence in countless forms. Content moderation is an enormous and difficult task, and no platform gets it right all the time.

Yet somewhere in this vast digital universe, Meta apparently discovered that “human exploitation” was the decisive reason to permanently remove my account.

So let us ask the obvious questions.

What exactly was the exploitation?

Which post?

Which image?

Which activity?

Which specific content?

Which rule?

When was the alleged violation identified?

Was it identified by an automated system?

Was it reviewed by a human?

Was the classification changed?

And perhaps the most important question of all:

Why did this specific accusation appear only after almost seven months of “review”?

That is not a technical footnote.

It is the entire issue.

Because a serious accusation without a clearly identified act is not meaningful transparency.

It is simply a label.

And labels are easy.

Accountability is not.

Meta is a private company. It has the right to establish rules for its platforms and enforce them.

But enormous private power requires enormous responsibility.

Facebook, Instagram and Threads are no longer merely digital toys.

For millions of people, they are places where they communicate, publish, organize, maintain relationships, build communities and participate in public life.

When a private platform can remove a person's digital presence with a single decision, the question of accountability becomes a democratic question.

Who controls the controllers?

Who audits the algorithms?

Who examines the decisions?

Who verifies the explanations?

Who protects users when automated systems get it wrong?

And who makes sure that a platform cannot simply attach a serious accusation to a person without identifying the conduct that supposedly justified it?

This is precisely why the European debate over the Digital Services Act matters.

The issue is not whether platforms should moderate content.

Of course they should.

The issue is whether platform power must also be subject to transparency, accountability and meaningful oversight.

Because there is something deeply disturbing about a system in which:

the algorithm decides,

the platform imposes,

and the user is left trying to discover what he supposedly did.

And then comes the final irony.

Meta says it is protecting people from “human exploitation.”

Very well.

Then perhaps the first person who deserves protection is the individual facing an opaque system with enormous power over his digital existence.

Tell me what I did.

Tell me which rule I violated.

Tell me which content you are referring to.

Tell me when it happened.

Give me a decision that can actually be understood and challenged.

That is not a demand for special treatment.

It is a demand for accountability.

Because after almost seven months, I am still left with one extraordinary question:

How did a case go from “under review” to “human exploitation”?

And an even more disturbing one:

What exactly was I accused of doing that required seven months before Meta could finally give it a name?

This is no longer simply about one Facebook account.

It is about what happens when private digital platforms acquire public power without public accountability.

And that is a political question that concerns all of us.

Η επτάμηνη σιωπή της Meta — και η ξαφνική ανακάλυψη της «εκμετάλλευσης ανθρώπων»

Όταν μια ιδιωτική πλατφόρμα μπορεί πρώτα να σε διαγράψει και μετά να σου εξηγήσει γιατί.

Στις 16 Ιανουαρίου 2026, η Meta απενεργοποίησε τον λογαριασμό μου στο Facebook.

Την ίδια ημέρα υπέβαλα ένσταση.

Το μήνυμα της πλατφόρμας ήταν σαφές: η υπόθεσή μου θα εξεταζόταν και, εφόσον διαπιστωνόταν ότι ο λογαριασμός μου συμμορφωνόταν με τους Όρους της κοινότητας, θα μπορούσα να αποκτήσω ξανά πρόσβαση.

Και τότε άρχισε η αναμονή.

Για μήνες, η ένσταση παρέμενε «υπό εξέταση».

Καμία σαφής εξήγηση.

Καμία συγκεκριμένη παραβίαση.

Κανένα συγκεκριμένο περιεχόμενο.

Καμία ουσιαστική απάντηση.

Ο λογαριασμός μου στο Facebook παρέμενε απενεργοποιημένος. Το ίδιο συνέβη και με τους συνδεδεμένους λογαριασμούς μου στο Instagram και το Threads.

Επικοινώνησα επανειλημμένα με τη Meta. Έστειλα επίσημη επιστολή προς τη Meta Platforms Ireland Limited. Ζήτησα επανεξέταση και σαφή εξήγηση για το τι υποτίθεται ότι είχα κάνει.

Δεν ήρθε ουσιαστική απάντηση.

Έτσι, απευθύνθηκα στην ΕΕΤΤ, στο πλαίσιο του Digital Services Act.

Η καταγγελία δεν απορρίφθηκε απλώς. Ζητήθηκαν συμπληρωματικά στοιχεία και στη συνέχεια η υπόθεση διαβιβάστηκε στην αρμόδια ιρλανδική αρχή, όπου βρίσκεται η κύρια εγκατάσταση της Meta στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ενημερώθηκα επισήμως ότι η καταγγελία παραλήφθηκε και ότι θα εξεταζόταν.

Και τότε, ύστερα από σχεδόν επτά μήνες σιωπής, η Meta αποφάσισε επιτέλους να δώσει την απάντησή της.

Ο λογαριασμός μου απενεργοποιήθηκε οριστικά.

Και ξαφνικά εμφανίστηκε μια νέα και πολύ συγκεκριμένη κατηγορία:

«Ο λογαριασμός σας, ή η δραστηριότητα σε αυτόν, δεν ακολουθεί τους Όρους της κοινότητας σχετικά με την εκμετάλλευση ανθρώπων.»

Εκμετάλλευση ανθρώπων.

Αλήθεια;

Ύστερα από επτά μήνες «υπό εξέταση», αυτή ήταν τελικά η απάντηση της μεγαλύτερης εταιρείας κοινωνικών δικτύων του κόσμου;

Η ειρωνεία δύσκολα αγνοείται.

Στις πλατφόρμες της Meta μπορεί κανείς να συναντήσει ρατσισμό, σεξισμό, παρενόχληση, εξευτελισμό, απειλές, ρητορική μίσους και βία σε αμέτρητες μορφές. Η εποπτεία περιεχομένου είναι τεράστιο και δύσκολο έργο και καμία πλατφόρμα δεν το επιτελεί πάντοτε σωστά.

Κι όμως, κάπου μέσα σε αυτό το αχανές ψηφιακό σύμπαν, η Meta ανακάλυψε ότι η «εκμετάλλευση ανθρώπων» ήταν ο καθοριστικός λόγος για να διαγράψει οριστικά τον λογαριασμό μου.

Ας κάνουμε λοιπόν τις προφανείς ερωτήσεις.

-Ποια ακριβώς ήταν η εκμετάλλευση;

-Ποια ανάρτηση;

-Ποια εικόνα;

-Ποια δραστηριότητα;

-Ποιο συγκεκριμένο περιεχόμενο;

-Ποιος κανόνας;

-Πότε διαπιστώθηκε η υποτιθέμενη παραβίαση;

-Εντοπίστηκε από αυτοματοποιημένο σύστημα;

-Εξετάστηκε από άνθρωπο;

-Άλλαξε η κατηγοριοποίηση;

Και ίσως το σημαντικότερο ερώτημα:

Γιατί αυτή η συγκεκριμένη κατηγορία εμφανίστηκε μόνο ύστερα από σχεδόν επτά μήνες «εξέτασης»;

Αυτό δεν είναι μια τεχνική λεπτομέρεια.

Είναι ολόκληρη η υπόθεση.

Γιατί μια σοβαρή κατηγορία χωρίς σαφώς προσδιορισμένη πράξη δεν αποτελεί ουσιαστική διαφάνεια.

Είναι απλώς μια ετικέτα.

Και οι ετικέτες είναι εύκολες.

Η λογοδοσία όχι.

Η Meta είναι ιδιωτική εταιρεία. Έχει το δικαίωμα να θεσπίζει κανόνες για τις πλατφόρμες της και να τους εφαρμόζει.

Όμως η τεράστια ιδιωτική εξουσία συνεπάγεται και τεράστια ευθύνη.

Το Facebook, το Instagram και το Threads δεν είναι πλέον απλώς ψηφιακά παιχνίδια.

Για εκατομμύρια ανθρώπους είναι χώροι επικοινωνίας, δημοσίευσης, οργάνωσης, διατήρησης σχέσεων, δημιουργίας κοινοτήτων και συμμετοχής στη δημόσια ζωή.

Όταν μια ιδιωτική πλατφόρμα μπορεί με μία απόφαση να εξαφανίσει την ψηφιακή παρουσία ενός ανθρώπου, τότε το ζήτημα της λογοδοσίας γίνεται ζήτημα δημοκρατίας.

Ποιος ελέγχει αυτούς που ελέγχουν;

Ποιος ελέγχει τους αλγορίθμους;

Ποιος εξετάζει τις αποφάσεις;

Ποιος ελέγχει τις αιτιολογίες;

Ποιος προστατεύει τους χρήστες όταν τα αυτοματοποιημένα συστήματα κάνουν λάθος;

Και ποιος διασφαλίζει ότι μια πλατφόρμα δεν μπορεί απλώς να αποδώσει σε έναν άνθρωπο μια τόσο σοβαρή κατηγορία χωρίς να προσδιορίζει τη συμπεριφορά που υποτίθεται ότι τη δικαιολογεί;

Ακριβώς γι' αυτό έχει σημασία η ευρωπαϊκή συζήτηση γύρω από τον Digital Services Act.

Το ζήτημα δεν είναι αν οι πλατφόρμες πρέπει να εποπτεύουν το περιεχόμενο.

Φυσικά και πρέπει.

Το ζήτημα είναι αν η εξουσία των πλατφορμών πρέπει και η ίδια να υπόκειται σε διαφάνεια, λογοδοσία και ουσιαστικό έλεγχο.

Γιατί υπάρχει κάτι βαθιά ανησυχητικό σε ένα σύστημα όπου:

ο αλγόριθμος αποφασίζει,

η πλατφόρμα επιβάλλει,

και ο χρήστης μένει να προσπαθεί να ανακαλύψει τι υποτίθεται ότι έκανε.

Και τότε έρχεται η τελευταία ειρωνεία.

Η Meta λέει ότι προστατεύει τους ανθρώπους από την «εκμετάλλευση ανθρώπων».

Ωραία.

Τότε ίσως ο πρώτος άνθρωπος που χρειάζεται προστασία είναι ο ίδιος ο πολίτης που βρίσκεται απέναντι σε ένα αδιαφανές σύστημα με τεράστια εξουσία πάνω στην ψηφιακή του ύπαρξη.

Πείτε μου τι έκανα.

Πείτε μου ποιον κανόνα παραβίασα.

Πείτε μου σε ποιο περιεχόμενο αναφέρεστε.

Πείτε μου πότε συνέβη.

Δώστε μου μια απόφαση που μπορώ πραγματικά να κατανοήσω και να αμφισβητήσω.

Αυτό δεν είναι αίτημα για ειδική μεταχείριση.

Είναι αίτημα για λογοδοσία.

Γιατί ύστερα από σχεδόν επτά μήνες μένω ακόμη με ένα εκπληκτικό ερώτημα:

Πώς μια υπόθεση πέρασε από το «υπό εξέταση» στην «εκμετάλλευση ανθρώπων»;

Και με ένα ακόμη πιο ανησυχητικό:

Τι ακριβώς κατηγορήθηκα ότι έκανα, ώστε να χρειαστούν επτά μήνες για να αποκτήσει τελικά όνομα η κατηγορία;

Αυτό δεν αφορά πλέον μόνο έναν λογαριασμό στο Facebook.

Αφορά το τι συμβαίνει όταν οι ιδιωτικές ψηφιακές πλατφόρμες αποκτούν δημόσια εξουσία χωρίς αντίστοιχη δημόσια λογοδοσία.

Και αυτό είναι ένα πολιτικό ερώτημα που αφορά όλους μας.

Η βάρκα "Υπάρχω"...

Υπάρχουν βάρκες που ταξιδεύουν κι υπάρχουν βάρκες που κάποτε ταξίδεψαν. Αυτές που βρίσκονται σήμερα αφημένες στη στεριά δεν είναι απαραίτητα νικημένες. Είναι οι βάρκες που γνώρισαν τη θάλασσα, πάλεψαν με τα κύματα, γύρισαν με πληγές και ιστορίες. Το ξύλο τους έχει ποτίσει αλάτι και μνήμη· κι αυτό δεν το σβήνει ούτε ο χρόνος.

Ίσως γι' αυτό η παλιά βάρκα μοιάζει να ψιθυρίζει: «Υπάρχω». Όχι επειδή συνεχίζει να αρμενίζει, αλλά επειδή τίποτε δεν μπορεί να διαγράψει όσα έζησε. Η ύπαρξη δεν είναι προνόμιο της νιότης ούτε της δύναμης. Είναι το αποτύπωμα που αφήνει κανείς στον κόσμο, ακόμη κι όταν οι άνεμοι έχουν κοπάσει.

Η κοινωνία συχνά θαυμάζει μόνο όσους βρίσκονται εν πλω. Ξεχνά όμως εκείνους που άνοιξαν πρώτοι τις ρότες, που άντεξαν τις μεγάλες φουρτούνες και πλήρωσαν το τίμημα κάθε ταξιδιού. Κάθε εγκαταλειμμένη βάρκα είναι μια υπενθύμιση ότι η αξία δεν χάνεται όταν τελειώνει η διαδρομή. Αντίθετα, τότε γίνεται μνήμη, εμπειρία και παρακαταθήκη.

Η βάρκα στη στεριά δεν ζητά οίκτο. Ζητά μόνο να αναγνωριστεί η ιστορία της. Γιατί υπάρχουν ζωές που δεν χρειάζονται πια να αποδείξουν τίποτα. Αρκεί που κάποτε τόλμησαν να ανοιχτούν στο πέλαγος.

Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική σημασία του «υπάρχω»: να μπορείς να κοιτάζεις πίσω χωρίς να αρνείσαι τις καταιγίδες, να στέκεσαι σιωπηλός στη στεριά και να λες πως, παρά τις φθορές, τα ναυάγια και τις απώλειες, η ζωή που έζησες εξακολουθεί να σε ορίζει.

Δασικές πυρκαγιές: Ο ανθρώπινος παράγοντας, οι αλλαγές χρήσης γης και η ευθύνη απέναντι στη φύση.

 

Κάθε καλοκαίρι, οι δασικές πυρκαγιές επανέρχονται ως μια από τις μεγαλύτερες απειλές για το φυσικό περιβάλλον, την κοινωνία και την οικονομία. Η εικόνα ενός δάσους που μετατρέπεται μέσα σε λίγες ώρες σε στάχτη προκαλεί οργή, θλίψη και αγωνία. 

Συχνά η συζήτηση περιορίζεται στις υψηλές θερμοκρασίες, στην ξηρασία και στους ισχυρούς ανέμους. Όμως πίσω από κάθε μεγάλη καταστροφή υπάρχει και μια άλλη διάσταση: ο ανθρώπινος παράγοντας.

Η φωτιά, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν ξεκινά από μόνη της. Απαιτεί μια ανθρώπινη πράξη ή παράλειψη. Μπορεί να σχετίζεται με βλάβες σε ηλεκτρικά δίκτυα, με ανεξέλεγκτους χώρους απόθεσης απορριμμάτων, με αμέλεια, με παράνομες δραστηριότητες ή με σκόπιμους εμπρησμούς. Η διερεύνηση των αιτίων κάθε πυρκαγιάς αποτελεί βασική προϋπόθεση για την πρόληψη και την απονομή ευθυνών.

Η κλιματική αλλαγή έχει αναμφισβήτητα επιβαρύνει τις συνθήκες. Οι μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι ακραίοι άνεμοι δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου μια μικρή εστία μπορεί να εξελιχθεί σε πύρινη λαίλαπα. Ωστόσο, η κλιματική κρίση δεν ανάβει τη σπίθα. Δημιουργεί το έδαφος πάνω στο οποίο μια ανθρώπινη ενέργεια μπορεί να προκαλέσει μια τεράστια καταστροφή.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η σχέση των πυρκαγιών με τις αλλαγές χρήσης γης. Το τοπίο δεν είναι στατικό. Μεταβάλλεται από τις ανθρώπινες επιλογές: από την εγκατάλειψη της υπαίθρου, την επέκταση των οικισμών, την τουριστική ανάπτυξη, την κατασκευή υποδομών και την εγκατάσταση ενεργειακών έργων.

Η εγκατάλειψη παραδοσιακών δραστηριοτήτων στην ύπαιθρο είχε ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση μεγάλης ποσότητας ξερής βλάστησης. Δάση και αγροτικές εκτάσεις που κάποτε συντηρούνταν μέσα από την ανθρώπινη παρουσία έγιναν πιο ευάλωτα στην εξάπλωση της φωτιάς. Παράλληλα, η άναρχη δόμηση κοντά σε δασικές περιοχές δημιούργησε τις λεγόμενες ζώνες επαφής ανθρώπινων οικισμών και δασικού περιβάλλοντος, όπου οι κίνδυνοι πολλαπλασιάζονται.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για τις ενεργειακές υποδομές, όπως τα αιολικά "πάρκα". Η εγκατάσταση ανεμογεννητριών αποτελεί μια μορφή αλλαγής χρήσης του χώρου, καθώς απαιτεί δρόμους πρόσβασης, τεχνικά έργα, πλατώματα εγκατάστασης και δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Η ανάπτυξη των "ανανεώσιμων" πηγών ενέργειας προβάλλεται ως σημαντικό μέρος της ενεργειακής μετάβασης, όμως η χωροθέτησή τους σε ευαίσθητα οικοσυστήματα προκαλεί αντιδράσεις και έντονο κοινωνικό διάλογο.

Σε ορισμένες περιοχές διατυπώνονται καταγγελίες ή υποψίες ότι πυρκαγιές μπορεί να συνδέονται με μελλοντικές αλλαγές χρήσης γης ή με οικονομικά συμφέροντα. Τέτοιες καταγγελίες δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ούτε με αδιαφορία ούτε με άκριτη αποδοχή. Απαιτούν ανεξάρτητη διερεύνηση, διαφάνεια, επιστημονική τεκμηρίωση και εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Η προστασία του περιβάλλοντος προϋποθέτει αλήθεια και όχι εύκολες εξηγήσεις.

Το μεγάλο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο «γιατί καίγονται τα δάση;». Είναι και «τι επιλογές κάνουμε ως κοινωνία πριν καούν;». 

Η πρόληψη δεν περιορίζεται στην κατάσβεση. Περιλαμβάνει σωστή διαχείριση των δασών, συντήρηση των υποδομών, έλεγχο των επικίνδυνων δραστηριοτήτων, αυστηρή αντιμετώπιση των εμπρησμών και έναν χωροταξικό σχεδιασμό που να σέβεται τη φύση.

Το δάσος δεν είναι απλώς μια έκταση πάνω σε έναν χάρτη. Είναι οικοσύστημα, μνήμη, νερό, κλίμα, ζωή. Η σχέση μας μαζί του αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ανάπτυξη και το μέλλον. Γιατί τελικά η μεγαλύτερη απειλή για τα δάση δεν είναι μόνο η φωτιά· είναι η απουσία ευθύνης πριν αυτή ανάψει.

«Δημοτικό τραγούδι: μια παλιά καρδιά που ακόμη χτυπά από έρωτα.»

Οι κρυφές ερωτικές επιστολές ενός λαού.

«Τα δημοτικά τραγούδια είναι οι κρυφές ερωτικές επιστολές ενός λαού προς τη ζωή· γραμμένες όχι σε χαρτί, αλλά στις καρδιές των ανθρώπων.»

Κανείς δεν γνωρίζει τον πρώτο που τα τραγούδησε. Ίσως γιατί δεν υπήρξε ποτέ ένας μόνο δημιουργός. Τα δημοτικά τραγούδια γεννήθηκαν όπως γεννιούνται τα ποτάμια: από αμέτρητες μικρές πηγές που ενώθηκαν σε μία αδιάκοπη ροή. Κάθε γενιά πρόσθεσε μια λέξη, αφαίρεσε έναν στίχο, άλλαξε μια μελωδία, ώσπου το τραγούδι έπαψε να ανήκει σε κάποιον άνθρωπο και έγινε ιδιοκτησία του χρόνου.

Μέσα τους κατοικεί ένας έρωτας που δεν περιορίζεται στον αγαπημένο ή στην αγαπημένη. Είναι ο έρωτας για το χώμα που πατάς, για το βουνό που σε προστάτευσε, για τη θάλασσα που σε αποχαιρέτησε, για τη μάνα που περίμενε, για τον ξενιτεμένο που γύριζε μόνο στα όνειρά της. Γι' αυτό και ακόμη και τα μοιρολόγια κρύβουν μια παράξενη τρυφερότητα· δεν θρηνούν μόνο τον θάνατο, αλλά υμνούν ό,τι άξιζε τόσο πολύ ώστε να πονά η απουσία του.

Το δημοτικό τραγούδι δεν γνωρίζει την πολυτέλεια της λογοτεχνικής επίδειξης. Μιλά με τις λέξεις που χρησιμοποιεί το στόμα όταν αγαπά πραγματικά. Γι' αυτό επιβίωσε. Δεν φυλάχτηκε σε βιβλιοθήκες, αλλά σε γλέντια, σε γάμους, σε θερισμούς, σε ξενύχτια, σε αυλές και σε κατώφλια. Κάθε φορά που μια φωνή το ξανατραγουδά, ανοίγει έναν φάκελο που δεν είχε ποτέ σφραγιστεί.

Ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο θαύμα του. Ενώ γράφτηκε για ανθρώπους που έχουν από καιρό χαθεί, εξακολουθεί να συγκινεί ανθρώπους που δεν θα γνωρίσουν ποτέ τα ονόματά τους. Γιατί ο αληθινός έρωτας δεν ζητά να θυμούνται εκείνον που έγραψε την επιστολή· αρκείται στο να συνεχίσει κάποιος άλλος να τη διαβάζει. Και τα δημοτικά τραγούδια εξακολουθούν να διαβάζονται με τον μόνο τρόπο που τους ταιριάζει: όχι με τα μάτια, αλλά με την καρδιά.

Η βιβλιοθήκη της πέτρας: ο Αριστοτέλης, η Ολυμπιάδα και η μνήμη της γης.

Υπάρχουν τόποι που δεν βρίσκονται στους χάρτες αλλά στη μνήμη. Η Ολυμπιάδα της Χαλκιδικής είναι ένας τέτοιος τόπος· μια μικρή λέξη που περιέχει μέσα της πολλές εποχές, σαν ένα βιβλίο που κάποιος ξέχασε ανοιχτό πάνω σε μια πέτρα.

Εκεί - στα Αρχαία Στάγειρα- γεννήθηκε ο Αριστοτέλης, ο άνθρωπος που προσπάθησε να ταξινομήσει τον κόσμο, να ακούσει τη μυστική τάξη πίσω από το χάος των πραγμάτων. Παρατήρησε τα ζώα, τα φυτά, τα άστρα, τις πολιτείες. Ίσως γιατί γνώριζε πως κάθε τι που υπάρχει είναι μια πρόταση σε μια ατελείωτη γλώσσα της φύσης.

Όμως η γη που γέννησε τον φιλόσοφο γνώρισε και την καταστροφή. Τα Στάγειρα, η πόλη της γέννησής του, καταστράφηκαν ολοσχερώς από τον Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας. Και η ιστορία, με εκείνη τη μυστηριώδη ειρωνεία που συχνά θυμίζει μύθο, θέλησε ο γιος του κατακτητή/ καταστροφέα, ο Αλέξανδρος, να γίνει μαθητής του φιλοσόφου της κατεστραμένης πόλης.

Μέσα σε αυτή την αντίφαση υπάρχει ένα μπορχικό παράδοξο: ο καταστροφέας και ο δάσκαλος του κατακτητή συναντώνται στην ίδια σελίδα του χρόνου. Οι πέτρες των Σταγείρων έπεσαν, αλλά οι ιδέες του Αριστοτέλη ταξίδεψαν περισσότερο από κάθε στρατό.

Σήμερα η ίδια γη δοκιμάζεται από μια άλλη μορφή ανθρώπινης δύναμης. 

Τα σύγχρονα μεταλλεία αναζητούν τον κρυμμένο χρυσό της πέτρας, όπως οι αρχαίοι αναζητούσαν τη δόξα στις εκστρατείες τους. Ο άνθρωπος πάντοτε πίστευε πως κάτω από την επιφάνεια υπάρχει κάτι πολύτιμο. Μερικές φορές το βρίσκει· άλλες φορές χάνει αυτό που δεν υπολόγισε ποτέ: τη σιωπή ενός τόπου.

Ο Αριστοτέλης ίσως θα ρωτούσε όχι αν η γη έχει χρυσό, αλλά αν ο άνθρωπος έχει μέτρο. Γιατί η φύση δεν είναι μόνο ύλη. Είναι και ανάμνηση. Ένα δέντρο, μια ακτή, μια πέτρα κουβαλούν μια ιστορία που προηγείται από εμάς και θα συνεχιστεί μετά από εμάς.

Ίσως τελικά κάθε τόπος να είναι μια βιβλιοθήκη. Οι σελίδες της Ολυμπιάδας είναι γραμμένες με άμμο, μέταλλο, κύματα και αρχαία ονόματα. Κάποιοι άνθρωποι ψάχνουν μέσα της τον χρυσό. Άλλοι αναζητούν τη γνώση. Ο Αριστοτέλης θα μας υπενθύμιζε πως το μεγαλύτερο μετάλλευμα δεν βρίσκεται βαθιά στη γη, αλλά βαθιά στη σκέψη του ανθρώπου: η ικανότητά του να γνωρίζει πότε πρέπει να πάρει και πότε πρέπει να αφήσει.

Σε αναζήτηση.

Ζούμε σαν να μας λείπει πάντοτε κάτι. Άλλοτε το ονομάζουμε ευτυχία, άλλοτε αλήθεια, άλλοτε πατρίδα, Θεό, έρωτα ή γαλήνη. Αλλά ίσως το όνομα να έχει μικρή σημασία. Αυτό που μας κινεί είναι η ίδια η αναζήτηση.

Το ποτάμι δεν ντρέπεται επειδή δεν έφτασε ακόμη στη θάλασσα. Το πουλί δεν απολογείται επειδή ο ορίζοντας απομακρύνεται όσο πετά. Μόνο ο άνθρωπος βιάζεται να πιστέψει πως ο προορισμός αξίζει περισσότερο από τη διαδρομή.

Κι όμως, η ζωή δεν είναι ένας τόπος όπου φτάνεις· είναι ένας δρόμος όπου μαθαίνεις να βλέπεις. Κάθε αποτυχία αφαιρεί μια ψευδαίσθηση, κάθε συνάντηση προσθέτει έναν καινούριο καθρέφτη, κάθε σιωπή φωτίζει μια ερώτηση που δεν γνώριζες ότι κουβαλούσες.

Ίσως, τελικά, να μη γεννηθήκαμε για να βρούμε όλες τις απαντήσεις. Ίσως γεννηθήκαμε για να μη σταματήσουμε ποτέ να αναζητούμε. Γιατί όσο υπάρχει αναζήτηση, υπάρχει ελπίδα· κι όσο υπάρχει ελπίδα, η ψυχή αρνείται να γίνει συνήθεια.

Ανοιχτή βουλή.

Η ανοικτή βουλή δεν είναι απλώς θεσμός με πόρτες ξεκλείδωτες. Είναι η στιγμή που η εξουσία σταματά να μιλά μόνη της και αρχίζει να ακούει τον θόρυβο του δρόμου χωρίς φίλτρο.

Μέσα της, οι λέξεις δεν κάθονται πια σε σειρές πειθαρχημένες. Σηκώνονται, διακόπτουν, αμφισβητούν. Ο αέρας της αίθουσας βαραίνει από φράσεις που δεν έχουν ακόμη αποφασίσει αν είναι υπόσχεση ή υπεκφυγή. Και το φως πέφτει πάνω στα έδρανα σαν να ελέγχει όχι πρόσωπα, αλλά ευθύνες.

Ανοιχτή βουλή σημαίνει ότι το έξω δεν μένει έξω. Οι δρόμοι εισέρχονται ως πίεση, ως φωνή, ως αριθμός που δεν χωρά εύκολα σε άρθρο νόμου. Η κοινωνία δεν είναι πια παρατηρητής· γίνεται παρών μέσα στη συζήτηση, και ακόμη κι όταν δεν έχει μικρόφωνο αποκτά φωνή.

Κι όμως, το άνοιγμα αυτό δεν είναι ποτέ απόλυτο. Υπάρχει πάντα ένα όριο: πόσο από τον θόρυβο γίνεται πολιτική, και πόσο η πολιτική αντέχει τον θόρυβο χωρίς να τον μετατρέψει σε σιωπή.

Ίσως η “ανοιχτή βουλή” να είναι περισσότερο μια υπόσχεση παρά κατάσταση. Η υπόσχεση ότι η δημοκρατία δεν είναι κτίριο, αλλά ρωγμή- από όπου περνά, έστω για λίγο, ο αέρας των πολλών.

Ανοιχτά παράθυρα κόντρα σε κλειστά μυαλά...

Τα ανοιχτά παράθυρα δεν είναι απλώς αρχιτεκτονική επιλογή. Είναι μια συμφωνία με το απρόβλεπτο.

Μέσα από αυτά, το σπίτι παύει να είναι κλειστό σώμα και γίνεται αναπνοή. Ο αέρας δεν ζητά άδεια· μπαίνει όπως μπαίνει η μνήμη όταν δεν την περιμένεις. Φέρνει μαζί του φωνές που δεν ανήκουν πια σε κανέναν, τον θόρυβο ενός δρόμου που συνεχίζει τη ζωή του έξω από εμάς, τη μυρωδιά μιας εποχής που αλλάζει χωρίς να ρωτά.

Ένα ανοιχτό παράθυρο είναι πάντα μια μικρή προδοσία της ασφάλειας. Αφήνει το μέσα εκτεθειμένο στο έξω, σαν σκέψη που δεν ολοκληρώθηκε και μένει να αιωρείται ανάμεσα σε δύο κόσμους. Εκεί, στο όριο του πλαισίου, το φως συμπεριφέρεται διαφορετικά· δεν φωτίζει μόνο, αλλά διαπραγματεύεται.

Το βράδυ, τα ανοιχτά παράθυρα γίνονται αυτιά. Ακούνε τα μακρινά βήματα, τα αυτοκίνητα που περνούν σαν ξεχασμένες προτάσεις, τις σιωπές των άλλων σπιτιών. Και τότε το εσωτερικό δεν είναι πια ιδιωτικό· είναι μέρος μιας μεγαλύτερης, αόρατης συνομιλίας.

Ίσως τελικά το ανοιχτό παράθυρο να είναι μια μικρή φιλοσοφία: ότι τίποτα δεν μένει καθαρό όταν μένει κλειδωμένο, και τίποτα δεν ζει πραγματικά χωρίς να ρισκάρει τον άνεμο.

Χταπόδια στον ήλιο...

Στον κόσμο του καλοκαιριού, το χταπόδι δεν είναι τρόφιμο· είναι μια ιδέα που κρέμεται από σχοινί και γελάει σιωπηλά με τη βαρύτητα.

Το χταπόδι αιωρείται ανάμεσα σε δύο φιλοσοφίες: τη θάλασσα που το έκανε ρευστό και τον ήλιο που το κάνει βέβαιο. Σαν να διαφωνούν δύο θεοί για το σχήμα του.

Ο ένας λέει: “να είσαι νερό”. Ο άλλος απαντά: “να γίνεις φως που στεγνώνει”.

Και το χταπόδι, φυσικά, δεν επιλέγει. Απλώς γίνεται ένα με το σχοινί, τον αέρα, τη μνήμη και το μαγειρικό του μέλλον.

Σαν να έλεγε κανείς: η σοφία δεν είναι να αντέχεις τον κόσμο -είναι να κρέμεσαι από αυτόν αρκετά ώστε να αλλάξεις γεύση.

Το χταπόδι γνωρίζει μυστικά που η στεριά αρνείται να μάθει. Έχει τρεις καρδιές, όχι από πλεονεξία, αλλά επειδή χρειάζεται επιπλέον συναίσθημα για να πλοηγηθεί στο απόλυτο σκοτάδι του βυθού. 

Και όταν βρεθεί στο σχοινί, κάτω από τον αδυσώπητο ήλιο του Αιγαίου, δεν πεθαίνει· απλώς αλλάζει κατάσταση ύπαρξης.

Ανακυκλώνει τη ρευστότητά του σε χαρακτήρα.

Το μυστικό της ευτυχίας, θα ψιθύριζε το χταπόδι καθώς ο αέρας παίρνει την υγρασία του, δεν είναι να έχεις ραχοκοκαλιά. Η ραχοκοκαλιά σε κάνει άκαμπτο. Σε κάνει να παίρνεις τον εαυτό σου στα σοβαρά. Το μυστικό είναι να είσαι έτοιμος να αγκαλιάσεις το σύμπαν με οκτώ διαφορετικούς τρόπους ταυτόχρονα, ακόμη κι αν στο τέλος καταλήξεις σε ένα πιάτο με λίγο ξίδι και ρίγανη.

Γιατί η γεύση δεν είναι το τέλος. Είναι η τελική μορφή της γνώσης.

Άγιο Όρος.

 

Η αγιοσύνη δεν αρχίζει όταν ο άνθρωπος απομακρύνεται από τον κόσμο, αλλά όταν τον κοιτάζει χωρίς την επιθυμία να τον κατακτήσει. Δεν είναι φωτοστέφανο ούτε θαύμα· είναι ένας τρόπος να κατοικείς μέσα στον χρόνο με ευγνωμοσύνη. Είναι η σιωπηλή δύναμη που κάνει ένα βλέμμα να παρηγορεί, ένα χέρι να προσφέρεται, μια λέξη να μην πληγώνει.

Ίσως οι πιο άγιοι άνθρωποι να μη γνωρίζουν ποτέ ότι είναι άγιοι. Ζουν όπως το δέντρο που δίνει σκιά χωρίς να ρωτά ποιος θα καθίσει από κάτω ή όπως η θάλασσα που συνεχίζει να επιστρέφει στην ακτή, ακόμη κι όταν κανείς δεν την περιμένει.

Η αγιοσύνη δεν είναι η άρνηση της ανθρώπινης φύσης· είναι η πιο βαθιά της εκπλήρωση. Είναι η στιγμή που το εγώ μικραίνει τόσο, ώστε να χωρέσει μέσα του ολόκληρος ο κόσμος.

Το μικρό δοκίμιο της ανυπαρξίας των βεβαιοτήτων...

Κάποτε πίστευα πως η αλήθεια είναι ένα σημείο. Ένα σημείο ακίνητο, καθαρό, όπως ο Πολικός Αστέρας που καθοδηγεί τους ταξιδιώτες. Αργότερα υποψιάστηκα πως η αλήθεια δεν είναι σημείο αλλά κατεύθυνση, και ακόμη αργότερα ότι ίσως δεν υπάρχει ούτε κατεύθυνση, παρά μόνο η κίνηση της αναζήτησης.

Οι λέξεις επιμένουν να ορίζουν τον κόσμο, αλλά ο κόσμος δεν φαίνεται να συνεργάζεται πάντα. Κάθε ορισμός είναι μια προσωρινή συμφωνία ανάμεσα σε δύο σιωπές. Μία πριν από τη γλώσσα και μία μετά.

Ο άνθρωπος ζει μέσα σε αυτή τη ρωγμή. Νομίζει πως είναι ενιαίος, αλλά αποτελείται από εκδοχές του εαυτού του που δεν συναντήθηκαν ποτέ την ίδια στιγμή. Η μνήμη τις ενώνει, αλλά η μνήμη δεν είναι αρχείο· είναι αφηγητής.

Αν υπάρχει κάτι που πλησιάζει τη σοφία, δεν είναι η απάντηση αλλά η ικανότητα να αντέχεις το άλυτο. Να κοιτάς μια ερώτηση χωρίς να την κλείνεις βιαστικά, σαν να φοβάσαι τη σιωπή της.

Ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες υπαινίχθηκε συχνά ότι το σύμπαν μπορεί να είναι μια βιβλιοθήκη, ή ένα όνειρο, ή μια σειρά από καθρέφτες που αντανακλούν ο ένας τον άλλον μέχρι να χαθεί η αρχική μορφή. Σε αυτό το ενδεχόμενο, η πραγματικότητα δεν καταρρέει· απλώς πολλαπλασιάζεται.

Ίσως λοιπόν δεν ζούμε για να καταλάβουμε, αλλά για να ερμηνεύουμε ατελείωτα. Κάθε ερμηνεία είναι μια προσωρινή κατοικία μέσα στο άγνωστο.

Και όταν όλα αυτά ησυχάσουν, αν ποτέ ησυχάσουν, δεν θα μείνει γνώση ούτε άγνοια· μόνο μια λεπτή αίσθηση ότι το ερώτημα ήταν πάντα αρκετό.

Ο Πρίγκιπας.

«Ο Πρίγκιπας» του Μήτσου Κασόλα: Μια διαχρονική, πικρή σάτιρα της ελληνικής ψυχής.

Αν ψάχνετε ένα βιβλίο που καταφέρνει να είναι ταυτόχρονα ξεκαρδιστικό, βαθιά κοινωνικό και ανατριχιαστικά επίκαιρο, τότε «Ο Πρίγκιπας» (πλήρης τίτλος: Ο βίος και η πολιτεία του πρίγκιπα Σκαφίδα) του Μήτσου Κασόλα πρέπει να μπει άμεσα στη λίστα σας. Δεν είναι τυχαίο ότι το έργο αυτό τιμήθηκε με το Α΄ Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 1982.

Η Πλοκή: Από το Οικονομικό Αδιέξοδο στο «Θείο» Θαύμα.

Η ιστορία μάς μεταφέρει στην ελληνική επαρχία. Ο κεντρικός ήρωας, ο Σκαφίδας -γνωστός στο χωριό με το παρατσούκλι «Πρίγκιπας»- είναι ένας απλός επαρχιώτης μπακάλης, πνιγμένος στα χρέη προς τράπεζες, εμπόρους και συγχωριανούς.

Μην έχοντας άλλη λύση για να ξεφύγει από τη φυλακή και τους δανειστές, συλλαμβάνει ένα παράλογο αλλά ιδιοφυές σχέδιο: σκηνοθετεί τον θάνατό του. Εξαφανίζεται από προσώπου γης, αφήνοντας πίσω του ενδείξεις ότι πέθανε, και το χωριό τον κηδεύει με ένα άδειο φέρετρο.Το πραγματικό μεγαλείο του βιβλίου ξεκινά με την επανεμφάνισή του. Όταν ο Σκαφίδας επιστρέφει κρυφά, η κοινωνία αρνείται να δεχτεί την πεζή πραγματικότητα μιας οικονομικής απάτης. Η ανάγκη των ανθρώπων για το υπερφυσικό τους οδηγεί σε ένα αυθαίρετο συμπέρασμα: ο Πρίγκιπας αναστήθηκε!

Η φήμη του εξαπλώνεται σαν αστραπή. Το χωριό μετατρέπεται σε σύγχρονο προσκύνημα, η Εκκλησία και οι τοπικοί άρχοντες ξεκινούν την αγιοποίησή του για να εκμεταλλευτούν το οικονομικό όφελος, και οι δημοσιογράφοι τροφοδοτούν την υστερία της κοινής γνώμης. Το ψέμα γίνεται τόσο μεγάλο, που κανείς πλέον δεν θέλει να μάθει την αλήθεια.

Γιατί αξίζει να το διαβάσετε σήμερα;

Ο Κασόλας χρησιμοποιεί τον «Πρίγκιπα» ως έναν καθρέφτη της ελληνικής κοινωνίας. Μέσα από ευφάνταστους διαλόγους και καυστικό χιούμορ, αποδομεί την ανάγκη των ανθρώπων για θαύματα και καυτηριάζει:

-Την ευπιστία και την τάση μας να προτιμάμε ένα βολικό ψέμα από την αλήθεια.

-Την υποκρισία των θεσμών και της εξουσίας.

-Τη διαφθορά που κρύβεται πίσω από την κοινωνική ευσέβεια.

Από το Χαρτί στην Οθόνη: Η Εμβληματική Σειρά της Ελληνικής Τηλεόρασης (1996).

Η τεράστια επιτυχία του βιβλίου οδήγησε το 1996 σε μια από τις σημαντικότερες τηλεοπτικές μεταφορές της κρατικής τηλεόρασης στην ΕΤ1 [Δεκέμβριος 1995/ Φεβρουάριος 1996].

Η Ταυτότητα της Παραγωγής:

Διάρκεια: 1 κύκλος των 26 επεισοδίων.

Σκηνοθεσία & Σενάριο: Τάσος Ψαρράς (σε συν-σεναριογραφία με τον Κώστα Χαλκιά).

Μουσική Επένδυση: Σύνθεση του Γιάννη «Bach» Σπυρόπουλου, με το εμβληματικό τραγούδι των τίτλων να ερμηνεύεται από τον Αργύρη Μπακιρτζή (Χειμερινοί Κολυμβητές) και την Οπισθοδρομική Κομπανία.

Το Εκλεκτό Καστ:

Γιώργος Αρμένης: Στον συγκλονιστικό πρωταγωνιστικό ρόλο του «Πρίγκιπα» (Διονύσιου Αδραχτά).

Ηλίας Λογοθέτης: Στο ρόλο του Λοχαγού.

Δήμητρα Χατούπη: Στο ρόλο της Μαρίας.

Ντενίζ Μπαλτσαβιά: Στο ρόλο της Γιωργούλας.

Συμμετείχαν επίσης οι Χρύσα Ρώπα, Θόδωρος Μπογιατζής και Ειρήνη Χατζηκωνσταντή.

Το Φυσικό Σκηνικό: Ο Πλάτανος Ναυπακτίας.

Για τις ανάγκες της σειράς, ο σκηνοθέτης μετέφερε το πλατό στον πανέμορφο και ιστορικό Πλάτανο Ναυπακτίας.

Το πετρόχτιστο αυτό κεφαλοχώρι, με τα παραδοσιακά λιθόστρωτα σοκάκια, τα παλιά καφενεία και την επιβλητική εκκλησία του Αγίου Νικολάου, αποτέλεσε το ιδανικό φόντο για να ζωντανέψει το μικροσκοπικό, επαρχιακό σύμπαν του βιβλίου. Οι κάτοικοι του χωριού θυμούνται ακόμα με νοσταλγία τα πολύμηνα γυρίσματα που έδωσαν νέα πνοή στον τόπο, ενώ η αυθεντική ομορφιά του τοπίου λειτούργησε σχεδόν σαν ένας αυτόνομος χαρακτήρας στην εξέλιξη της ιστορίας.

«Ο Πρίγκιπας» είναι ένα διαχρονικό μάθημα νεοελληνικής νοοτροπίας. Αν θέλετε να γελάσετε με την ψυχή σας, αλλά και να προβληματιστείτε για τις σταθερές παθογένειες της χώρας μας, αναζητήστε το βιβλίο (κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καστανιώτη) ή ανατρέξτε στο ψηφιακό αρχείο της ΕΡΤ για να θυμηθείτε τη σειρά!