Κοκκινιά, η Σκέπη των Κραβάρων.

Η Κοκκινιά στέκει ψηλά, σαν φυσικός εξώστης των Κραβάρων, εκεί όπου η γη σηκώνεται για να αγγίξει τον ουρανό. Δεν είναι μονάχα βουνό· είναι η Σκέπη των Κραβάρων.

Από τις πλαγιές της απλώνεται μια σιωπηλή προστασία πάνω στις ράχες, στα φαράγγια, στα χωριά και στα μονοπάτια του τόπου. Σαν ένα μεγάλο πέτρινο σκέπαστρο, που κρατά κάτω από τη σκιά του τη μνήμη και την ιστορία των ανθρώπων.

Εδώ ο χρόνος περπατά αργά. Οι παλιές στράτες, οι πέτρες και τα δέντρα θυμούνται εκείνους που πέρασαν και έζησαν με τη γη. Κι όταν ο άνεμος κατεβαίνει από τις κορφές, μοιάζει να μεταφέρει μια φωνή αρχέγονη: πως ο τόπος δεν ξεχνά αυτούς που τον αγάπησαν.

Η Κοκκινιά είναι η Σκέπη των Κραβάρων.

Ένας βουνίσιος ώμος πάνω από έναν ολόκληρο κόσμο.

Κι όποιος σταθεί στη σκιά της, νιώθει πως κάτω από αυτή τη μεγάλη σκέπη χωρά ακόμη η μνήμη, η πατρώα γη και -ψυχή βαθιά- ένας ολόκληρος τόπος.

Έλατα των Κραβάρων· πράσινη σκέπη, βαθιά ρίζα και ψυχή βαθιά.

 

Τα έλατα είναι οι σιωπηλοί φύλακες του βουνού. Στέκουν ψηλά, αγέρωχα, με τις ρίζες τους βαθιά στη γη και τα κλαδιά τους στραμμένα προς τον ουρανό, σαν να ενώνουν τα δύο άκρα του κόσμου.

Στα Κράβαρα, τα έλατα έχουν άλλη παρουσία. Δεν είναι απλώς δέντρα του δάσους· είναι κομμάτι της ψυχής του τόπου. Σκεπάζουν τις πλαγιές, κρατούν τη δροσιά, φυλάγουν τα μονοπάτια και δίνουν στον άνεμο τη βαθιά, βουνίσια φωνή του.

Κάτω από τη σκιά τους ο χρόνος μοιάζει να σταματά. Μένει μόνο η μυρωδιά της ρητίνης, το θρόισμα των κλαδιών και εκείνη η παράξενη σιωπή που δεν είναι απουσία ήχου, αλλά παρουσία μνήμης.

Τα έλατα δεν μιλούν.

Κι όμως, αν τα ακούσεις, σου λένε πολλά.

Σου λένε πως το βουνό αντέχει.

Πως η γη θυμάται.

Πως η ζωή μπορεί να στέκεται όρθια, ακόμη κι όταν γύρω της αλλάζουν όλα.

Η Θέα στο Περγάρι.

Στο Πυργάρι, πάνω από τα Κρυονέρια, το βουνό ανοίγει ξαφνικά μπροστά σου και η θέα γίνεται απεραντοσύνη. 

Το Πυργάρι (ή Περγάρι) στα Κρυονέρια Ορεινής Ναυπακτίας (πρώην Κουτλίστια Κραβάρων) είναι μια πανέμορφη τοποθεσία-σημείο θέας, σε απόσταση περίπου 2 χιλιόμετρων βορειοδυτικά έξω από το χωριό. Προσφέρει εκπληκτική, πανοραμική θέα προς την Ευηνολίμνη, την Περδικόβρυση, την Κλεπά, τα Στενά του Εύηνου (Φίδαρη) και τα γύρω ελατοσκέπαστα βουνά.

Οι κορυφογραμμές των Κραβάρων κυματίζουν σαν πέτρινη θάλασσα, τα έλατα ανεβαίνουν στις πλαγιές και ο αέρας κατεβαίνει από τις κορφές κουβαλώντας τη μυρωδιά του δάσους και μια παλιά, αθέατη μνήμη.

Εδώ δεν χρειάζεται να μιλήσεις. Αρκεί να σταθείς και να κοιτάξεις. Να αφήσεις το βλέμμα να ταξιδέψει πάνω από τις ράχες, στις χαράδρες, στα δάση, ώσπου να χαθεί στον ορίζοντα.

Γιατί κάποια βουνά δεν τα κοιτάς απλώς· τα αφήνεις να μπουν μέσα σου.

Κι εκεί, στο Πυργάρι, η θέα γίνεται ψυχή.

Ψυχή βαθιά.

Το φαράγγι του Κάκαβου.

Στο φαράγγι του Κάκαβου, κοντά στην Περδικόβρυση (Σινίστα Κραβάρων), το νερό δεν κυλά απλώς· κατεβαίνει από το βουνό σαν να θυμάται έναν παλιό δρόμο. Ανάμεσα στα βράχια και στη βαθιά σκιά, ο καταρράκτης πέφτει από ύψος περίπου οκτώ μέτρων και σχηματίζει στη βάση του μια μικρή, καθαρή λίμνη, ένα φυσικό καταφύγιο δροσιάς μέσα στο καλοκαίρι.

Εδώ η φύση μοιάζει να έχει κρατήσει τον δικό της χρόνο. Το νερό, η πέτρα, τα δέντρα και η σιωπή συνθέτουν έναν τόπο που δεν ζητά τίποτε από τον άνθρωπο παρά μόνο να σταθεί και να ακούσει. Και κοντά στον καταρράκτη, τα ερείπια του παλιού μύλου θυμίζουν πως κάποτε το ίδιο νερό δεν δρόσιζε μόνο τους περαστικούς· κινούσε τη ζωή των ανθρώπων. Έτσι ο Κάκαβος γίνεται ένας τόπος όπου συναντιούνται δύο μνήμες: η αιώνια μνήμη του νερού και η ανθρώπινη μνήμη που σιγά σιγά χάνεται.

Ίσως γι’ αυτό το φαράγγι έχει μια παράξενη γαλήνη. Γιατί μέσα στον ήχο του καταρράκτη ακούγεται ακόμη κάτι από εκείνους που έζησαν εδώ. Και η βαθιά ψυχή της Ορεινής Ναυπακτίας, συνεχίζει να κυλά μαζί με το νερό.

Πατρώα γη.

Η Πατρώα Γη είναι η γη των προγόνων, ο τόπος απ’ όπου ξεκινούν οι ρίζες μας. Δεν είναι μόνο ένας γεωγραφικός τόπος· είναι μνήμη, καταγωγή, γλώσσα, νεκροί, ιστορίες και ένας βαθύς δεσμός με το χώμα που μας γέννησε.

Η Βρυσούλα.

Στην άκρη του ορεινού μονοπατιού, εκεί όπου το δάσος πυκνώνει και η ανθρώπινη παρουσία λιγοστεύει, στέκει μια παλιά βρυσούλα. Πέτρα πάνω στην πέτρα, σκαλισμένη κάποτε από χέρια μαστόρων που ήξεραν πως ένα έργο δεν χρειάζεται να είναι μεγάλο για να γίνει μέρος της ζωής. Από το στόμιο κυλά ακόμη το νερό της πηγής, αργά και επίμονα, σαν να μην έμαθε ποτέ την έννοια της βιασύνης.

Οι παλιές ορεινές βρύσες δεν ήταν απλώς τόποι για να ξεδιψάσει ο διαβάτης. Ήταν μικρές πλατείες του βουνού. Εκεί σταματούσε ο βοσκός, εκεί πότιζε τα ζώα του, εκεί ο περαστικός έσκυβε να πιει, εκεί αντάλλασσαν οι άνθρωποι δυο κουβέντες και λίγα νέα. Πολλές φορές η βρύση γινόταν σημείο αναφοράς ολόκληρου του τόπου· γύρω από το νερό οργανωνόταν ένα μικρό κομμάτι της καθημερινής ζωής.

Και ίσως γι’ αυτό η βρυσούλα μοιάζει σήμερα να έχει περισσότερη μνήμη από τις μεγάλες κατασκευές. Η πέτρα της έχει κρατήσει τα χέρια που ακούμπησαν πάνω της. Το νερό της έχει περάσει από χείλη ανθρώπων που δεν υπάρχουν πια. Έχει ακούσει κουβέντες, γέλια, παράπονα, σιωπές. Έχει δροσίσει καλοκαιρινά μεσημέρια και έχει γίνει καταφύγιο για έναν κουρασμένο διαβάτη.

Σκύβεις και πίνεις.

Το νερό είναι παγωμένο, καθαρό, σχεδόν άυλο. Για μια στιγμή αισθάνεσαι πως δεν πίνεις μόνο από μια πηγή. Πίνεις από τον χρόνο.

Γιατί το νερό του βουνού δεν κρατά τίποτε για τον εαυτό του. Βγαίνει από τη γη, περνά από την πέτρα και συνεχίζει τον δρόμο του. Δεν ρωτά ποιος ήπιε πριν, ούτε ποιος θα πιει μετά. Η προσφορά του είναι η ίδια εδώ και χρόνια: αθόρυβη, απλή, αδιάκοπη.

Κάποτε οι άνθρωποι ήξεραν να αφήνουν ένα σημάδι ευγνωμοσύνης εκεί όπου έτρεχε το νερό. Μια πέτρα, μια καμάρα, μια μικρή κούπα. Σήμερα πολλές τέτοιες βρύσες έχουν χαθεί, έχουν εγκαταλειφθεί ή έχουν αντικατασταθεί από πρόχειρες κατασκευές. Μα όσο ακόμη ρέει γάργαρο νερό από μια παλιά βρυσούλα μέσα στο βουνό, υπάρχει κάτι που αντιστέκεται στη λήθη.

Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημά της: να δίνεις χωρίς να ζητάς να σε θυμούνται.

Όπως η βρυσούλα.

Να μένεις εκεί, στην άκρη του μονοπατιού,

να προσφέρεις λίγο δροσερό νερό

και να αφήνεις τον καθένα να συνεχίσει τον δρόμο του.

Θέα.

Η θέα δεν είναι μόνο αυτό που αντικρίζουν τα μάτια· είναι κι αυτό που ανοίγει μέσα μας όταν κοιτάζουμε μακριά. Από μια κορυφή, ένα χωριό, μια πλαγιά ή έναν ορεινό μονοπάτι, ο κόσμος μοιάζει για λίγο μεγαλύτερος και τα προβλήματά μας μικρότερα.

Μερικές φορές δεν χρειάζεται να αλλάξουμε ζωή. Αρκεί να αλλάξουμε θέα.

Ο ορεινός δασικός δρόμος.

Ο ορεινός δρόμος δεν είναι απλώς ένας δρόμος που ανεβαίνει. Είναι μια μικρή δοκιμασία της ψυχής.

Στριφογυρίζει ανάμεσα στα έλατα και τα δέντρα, χάνεται μέσα στις σκιές και ξαναβγαίνει στο φως. Κάθε στροφή κρύβει έναν καινούργιο ορίζοντα· κάθε ανηφόρα σε απομακρύνει λίγο από τον θόρυβο του κόσμου και σε φέρνει πιο κοντά στον εαυτό σου.

Εδώ ο δρόμος δεν μετριέται μόνο σε χιλιόμετρα. Μετριέται σε ανάσες, σε σιωπές, σε θέα. Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο μάθημά του: πως δεν έχει σημασία μόνο πού θα φτάσεις. Σημασία έχει και τι θα έχεις δει, τι θα έχεις αφήσει πίσω και ποιος θα έχεις γίνει μέχρι να φτάσεις στην κορυφή.

Η παραμονή του Δεκαπενταύγουστου και τα παραδοσιακά πανηγύρια.

Η παραμονή του Δεκαπενταύγουστου έχει μια ξεχωριστή θέση στο ελληνικό καλοκαίρι. Είναι η νύχτα που το χωριό ετοιμάζεται να υποδεχθεί τη μεγάλη γιορτή της Παναγίας· μια νύχτα όπου η πίστη, η μνήμη και η παράδοση συναντιούνται κάτω από τον αυγουστιάτικο ουρανό.

Από νωρίς, οι καμπάνες καλούν τους ανθρώπους στον Εσπερινό. Στις αυλές ανάβουν τα πρώτα φώτα, οι γυναίκες ετοιμάζουν τα φαγητά, οι πλατείες καθαρίζονται και τα τραπέζια στρώνονται. Στα ξωκλήσια και στα μοναστήρια συγκεντρώνονται προσκυνητές, άλλοι για το τάμα τους, άλλοι για μια προσευχή και άλλοι για να ξαναβρούν, έστω για λίγο, τον τόπο από τον οποίο κάποτε έφυγαν.

Και ύστερα, σχεδόν χωρίς να το καταλάβεις, η κατάνυξη γίνεται χαρά.

Η πλατεία γεμίζει κόσμο. Το κλαρίνο, το βιολί, το λαούτο ή η λύρα παίρνουν τη θέση τους και το πανηγύρι αρχίζει. Οι άνθρωποι κάθονται ο ένας δίπλα στον άλλον, τα ποτήρια σηκώνονται, τα φαγητά περνούν από τραπέζι σε τραπέζι και ο χορός ανοίγει έναν κύκλο όπου χωρούν όλοι. Ο Δεκαπενταύγουστος είναι άλλωστε γνωστός ως το «Πάσχα του καλοκαιριού», ακριβώς γιατί συνδυάζει το θρησκευτικό συναίσθημα με τη συλλογική χαρά.

Μα το πανηγύρι δεν είναι μόνο μουσική και χορός. Είναι ένας τρόπος να ξανασμίξει η κοινότητα. Είναι ο ξενιτεμένος που επιστρέφει στο χωριό, ο γείτονας που ανοίγει το σπίτι του, ο παππούς που θυμάται τα παλιά, τα παιδιά που τρέχουν στην πλατεία και οι νέοι που χορεύουν τον ίδιο σκοπό που χόρευαν κάποτε οι παππούδες τους.

Γι' αυτό και η παραμονή του Δεκαπενταύγουστου μοιάζει με μια γέφυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους: από τη μια η σιωπή της εκκλησίας, το κερί και η προσευχή· από την άλλη το τραγούδι, ο χορός και το κρασί. Η θλίψη της Κοίμησης μεταμορφώνεται σε ελπίδα και η μνήμη γίνεται γιορτή.

Κι όταν η νύχτα προχωρήσει και το φεγγάρι ανέβει πάνω από τα βουνά, το πανηγύρι μοιάζει να μην ανήκει πια μόνο στους ανθρώπους. Ανήκει στον τόπο.

Γιατί εκεί, στην πλατεία ενός μικρού χωριού, κάτω από τα αστέρια του Αυγούστου, η Ελλάδα θυμάται τον εαυτό της.

Και χορεύει.

Άι Βλάσης.

 

Στον Άι-Βλάση το βουνό μοιάζει να προσεύχεται μαζί με τους ανθρώπους. Το μικρό ξωκλήσι, ανάμεσα στα δέντρα και στις ξερολιθιές, κρατά ακόμη ζωντανή μια παλιά σχέση του ανθρώπου με τον Άγιο Βλάσιο, τον επίσκοπο Σεβαστείας και προστάτη, στη λαϊκή παράδοση, των κτηνοτρόφων και των ζώων.

Η γιορτή του, στις 11 Φεβρουαρίου, είχε ιδιαίτερη σημασία για τους ανθρώπους της υπαίθρου. Οι κτηνοτρόφοι έφερναν στον άγιο τα ζώα τους, ζητώντας την προστασία του από τις αρρώστιες και τις συμφορές. Το κοπάδι ήταν η ζωή τους· γι’ αυτό και η ευλογία των ζώων ήταν μια προσευχή για ολόκληρο το σπίτι.

Σε πολλά μέρη προσφέρονταν άρτος και αρτοκλασίες, άναβαν κεριά και γίνονταν παρακλήσεις. Η λαϊκή ευσέβεια έπλεκε γύρω από τον Άι-Βλάση έναν ολόκληρο κόσμο συμβολισμών: το ζώο, το κοπάδι, τον βοσκό, τη γη και τον άγιο που στεκόταν σαν φύλακας πάνω από όλα αυτά.

Και ίσως γι’ αυτό ο Άι-Βλάσης ταιριάζει τόσο πολύ στο βουνό.

Γιατί εδώ η πίστη δεν ήταν ποτέ μακριά από τη ζωή. Ήταν μέσα στο στάβλο, στο μαντρί, στο κουδούνισμα των προβάτων, στο χνώτο των ζώων μια παγωμένη αυγή. Ήταν στο χέρι του βοσκού που έκανε τον σταυρό του πριν ανοίξει την πόρτα του κοπαδιού.

Σήμερα μπορεί να έχουν αλλάξει πολλά. Μα όταν η καμπάνα του μικρού ναού χτυπήσει μέσα στην ορεινή σιωπή, μοιάζει να ξυπνά ένας παλιός κόσμος.

Ένας κόσμος όπου ο άνθρωπος ζητούσε από τον άγιο όχι πλούτη, αλλά προστασία.

Να είναι γερά τα ζώα.

Να βγει ο χειμώνας.

Να γυρίσει το κοπάδι ασφαλές.

Να καρπίσει η γη.

Να υπάρχει αύριο.

Κι έτσι ο Άι-Βλάσης μένει ακόμη εκεί, ανάμεσα στον άνθρωπο και στο βουνό, σαν μια παλιά ευχή που δεν έσβησε.

Μια ευχή για ό,τι ζει.

Η παλιά βρύση στα Κωνσταντάμπελα.

Στα Κωνσταντάμπελα η παλιά βρύση δεν είναι απλώς μια πέτρινη κατασκευή. Είναι ένα μικρό μνημείο της καθημερινής ζωής. Εκεί όπου κάποτε οι άνθρωποι σταματούσαν για να ξεδιψάσουν, να γεμίσουν τη στάμνα ή το παγούρι τους, να ανταλλάξουν δυο κουβέντες και να πάρουν μια ανάσα από τον δρόμο.

Το νερό κυλούσε αδιάκοπα, σαν να μην γνώριζε τίποτε από τη βιασύνη των ανθρώπων. Περνούσαν γενιές, άλλαζαν οι δρόμοι και οι συνήθειες, μα η βρύση έμενε εκεί, κρατώντας στη μνήμη της τα βήματα όσων στάθηκαν μπροστά της.

Σήμερα μπορεί να μοιάζει σιωπηλή. Μα αν σκύψεις λίγο και την ακούσεις, ίσως καταλάβεις πως το νερό της δεν ξεδιψά μόνο το σώμα. Ξυπνά τη μνήμη ενός τόπου που έμαθε να ζει με το λίγο, να τιμά το νερό και να μην προσπερνά τις μικρές πηγές της ζωής.

Η μικρή καμπάνα.

 

Υπάρχουν ήχοι που δεν φτιάχτηκαν για να γεμίσουν τη σιωπή, αλλά για να την ξυπνήσουν. Ένας από αυτούς είναι ο ήχος της καμπάνας των ξωκλησιών.

Δεν χρειάζεται να είναι μεγάλη η καμπάνα για να ακουστεί η φωνή της. Μια μικρή καμπάνα στην αυλή σε ένα ξωκλήσι- κρεμασμένη σ' ένα πλατάνι- αρκεί για να διασχίσει τη σιωπή και να θυμίσει στον άνθρωπο πως υπάρχει χρόνος για να σταθεί, να ακούσει και να κοιτάξει μέσα του.

Ο ήχος της δεν είναι απλώς ένα κάλεσμα για προσευχή. Είναι ένας μικρός σταθμός μέσα στην ημέρα. Σαν να χωρίζει για λίγο τον θόρυβο από τη σιωπή, τη βιασύνη από την περισυλλογή, το εφήμερο από το ουσιαστικό.

Χτυπά και ο ήχος της ταξιδεύει πάνω από τις στέγες, τα δέντρα και τις πλαγιές. Δεν γνωρίζει σύνορα. Φτάνει παντού χωρίς να ζητά τίποτε. Κι όταν σβήνει, αφήνει πίσω του κάτι παράξενο: όχι περισσότερη φασαρία, αλλά περισσότερη σιωπή.

Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη δύναμη μιας μικρής καμπάνας. Δεν μας καλεί μόνο να πάμε κάπου. Μας καλεί να επιστρέψουμε για λίγο στον εαυτό μας.

Και μέσα στον μεγάλο θόρυβο του κόσμου, ένας μικρός μεταλλικός ήχος μπορεί ακόμη να μας θυμίσει πως η ψυχή έχει τη δική της ώρα. Η καμπάνα χτυπά. Και μαζί της χτυπά, για μια στιγμή, η πόρτα της εσωτερικής μας σιωπής.

Για αυτό ορειβάτες, πεζοπόροι και περιηγητές όταν συναντήσουν κάπου ένα ξωκλήσι το πρώτο και το τελευταίο- καθώς φεύγουν- πράγμα που θα κάνουν είναι να χτυπήσουν την καμπάνα του.

Το οπτικό αντίκρισμα.

 

Υπάρχουν τοπία που δεν τα βλέπεις απλώς· σε αντικρίζουν κι εκείνα.

Το βουνό, το δάσος, η λίμνη, γίνονται ένα οπτικό αντίκρισμα του εσωτερικού μας κόσμου. Ό,τι κουβαλά η ψυχή, το αναγνωρίζει πάνω στις γραμμές του ορίζοντα. Έτσι, η ομορφιά δεν βρίσκεται μόνο στο τοπίο αλλά και στο βλέμμα που το συναντά.

Ίσως γι’ αυτό το πιο αληθινό οπτικό αντίκρισμα να είναι εκείνο που μας μεταμορφώνει σιωπηλά σε μέρος αυτού που κοιτάζουμε.

Το ξωκκλήσι.

 

Στέκει μόνο του, σαν σκέψη που ξέχασε το σώμα της.

Πάνω σε λόφο μικρό,

εκεί όπου ο άνεμος κάνει τον σταυρό του χωρίς λόγια.

Το ξωκκλήσι δεν χτίστηκε· αναδύθηκε.

Από πέτρα, ιδρώτα και μια πίστη

που δεν ζήτησε ποτέ απόδειξη.

Η καμπάνα του δεν χτυπά τον χρόνο-

τον αποσύρει.

Και κάθε ήχος της

επιστρέφει λίγο κόσμο στη σιωπή του.

Μέσα του, οι άγιοι δεν κοιτούν· ακούν.

Τις προσευχές που δεν ειπώθηκαν,

τα ονόματα που χάθηκαν πριν προφερθούν.

Κι όταν νυχτώνει,

το ξωκκλήσι μικραίνει μέσα στο σκοτάδι

ώσπου γίνεται σχεδόν ιδέα:

μια υπόσχεση ότι η γη θυμάται ακόμη τον ουρανό.

Το παλιό σπίτι.

 

Το παλιό σπίτι δεν κατοικείται· φυλάσσεται.

Από τον χρόνο που ξεχνά να φύγει,

και από τις σκιές που δεν έμαθαν ποτέ να ζητούν άδεια.

Οι τοίχοι του δεν είναι πέτρα μόνο·

είναι φωνές που έσβησαν αργά,

σαν κερί που επιμένει να θυμάται το φως του.

Στην αυλή, η σιωπή έχει ρίζες.

Μεγάλωσε μαζί με τα χορτάρια

και έμαθε να μιμείται τα βήματα που δεν επιστρέφουν.

Όποιος το πλησιάζει, δεν μπαίνει μέσα·

μπαίνει πίσω στον εαυτό του,

εκεί όπου τα πράγματα έχουν πάντα μια δεύτερη ζωή,

πιο ήσυχη, πιο αληθινή,

χωρίς μάρτυρες παρά μόνο τη μνήμη.

Η Τσεκούρα.

Η Τσεκούρα στη Ναυπακτία δεν είναι βουνό· είναι η ευγένεια της ύλης όταν αποφασίζει να γίνει τοπίο.

Στα πλευρά της, το φως δεν πέφτει-

κατοικεί.

Τα έλατα δεν την ντύνουν· τη διαβάζουν.

Κάθε βελόνα τους είναι μια μικρή απόπειρα να συλλάβει την ομορφιά χωρίς να την προδώσει.

Κι οι πέτρες της, παλιές σαν ανείπωτες φράσεις,

δεν αντιστέκονται στον χρόνο· τον εξευγενίζουν.

Εδώ, η φύση δεν εντυπωσιάζει.

Σιωπηλά αποδεικνύεται.

Και αν ο Μπόρχες περνούσε από εκεί, θα έλεγε πως η Τσεκούρα είναι ένα βιβλίο που δεν γράφτηκε ποτέ για να διαβαστεί,

αλλά για να θυμίζει ότι η ομορφιά δεν έχει κορύφωση-

έχει μόνο συνέχεια που μοιάζει με αιωνιότητα.

Ο Αρδίνης ανάμεσα στις ελατοκορφές.

Όταν η κορυφή των ελάτων ανταγωνίζεται αυτή των βουνών τότε το ύψος παύει να είναι μέτρο και γίνεται διαφωνία του φωτός με τον εαυτό του.

Η κορυφή των ελάτων ανεβαίνει με πράσινη υπομονή, σαν να προσπαθεί να θυμηθεί τον ουρανό από τη ρίζα της. Η κορυφή των βουνών, πιο αρχαία, δεν ανεβαίνει· απλώς υπάρχει, σαν πέτρα που έχει ξεχάσει πως κάποτε ήταν θάλασσα.

Και ανάμεσά τους, ο αέρας γίνεται κριτής χωρίς φωνή.

Τότε καταλαβαίνεις: δεν ανταγωνίζονται.

Συνομιλούν.

Τα έλατα ψιθυρίζουν το πρόσκαιρο.

Τα βουνά απαντούν με σιωπή που δεν τελειώνει.

Η κορυφή της Κοκκινιάς.

Η κορυφή της Κοκκινιάς όπως προβάλλει πάνω από τα έλατα δεν μοιάζει με τέλος αλλά με άρνηση του τοπίου.

Τα έλατα από κάτω κρατούν ακόμη τον κόσμο σε τάξη: πράσινες στοίβες χρόνου, αναπνοές που ανεβαίνουν χωρίς να ζητούν να φτάσουν. Και ξαφνικά, εκεί που τελειώνει η μνήμη του δάσους, αρχίζει η γυμνότητα του λίθου.

Η κορυφή δεν έχει χρώμα· έχει έκθεση. Είναι ο τόπος όπου η γη σταματά να κρύβεται και εμφανίζεται όπως ήταν πριν τη σκιά: κόκαλο του βουνού, παγωμένο βλέμμα του ύψους.

Από εκεί πάνω, τα έλατα δεν φαίνονται πια σαν δέντρα αλλά σαν κύμα που πάγωσε στη στιγμή της ανόδου. Και ο αέρας δεν περνά — αποκαλύπτει.

Όποιος φτάσει εκεί δεν κοιτά “κάτω”. Κοιτά μέσα στην απόσταση, εκεί όπου το τοπίο παύει να είναι τοπίο και γίνεται καθαρή σιωπή που ανασαίνει.

Κραβαρίτικα Βουνά, Ψυχή Βαθιά.

 

Τα βουνά δεν υψώνονται μόνο πάνω από τη γη· υψώνονται και μέσα στον άνθρωπο. Κάθε κορυφή είναι μια σιωπηλή ερώτηση προς τον ουρανό, κάθε χαράδρα μια μνήμη του χρόνου.

Όποιος αντικρίζει ένα βουνό νομίζει πως βλέπει πέτρα. Στην πραγματικότητα βλέπει διάρκεια. Βλέπει αιώνες βροχής, ανέμου και φωτός να έχουν μεταμορφωθεί σε μορφή. Γι’ αυτό τα βουνά μοιάζουν με την ψυχή: και τα δύο αποκαλύπτουν μόνο την επιφάνειά τους.

Η "βαθιά ψυχή" αγαπά τα βουνά γιατί αναγνωρίζει σε αυτά τον εαυτό της. Τις κορυφές των ονείρων της, τις χαράδρες των απωλειών της, τα μονοπάτια των δισταγμών της. Και όπως κανείς δεν κατακτά πραγματικά ένα βουνό, έτσι κανείς δεν φτάνει ποτέ στο τέλος της ψυχής του.

Ίσως γι’ αυτό τα βουνά γεννούν τόση σιωπή. Δεν έχουν απαντήσεις. Έχουν μόνο ύψος. Κι αυτό το ύψος καλεί τον άνθρωπο να κοιτάξει βαθύτερα μέσα του.

Τα βουνά είναι η γεωγραφία της γης· η "ψυχή βαθιά" είναι η γεωγραφία του απείρου.

Ο ΑιΛιας και τα Βαρδούσια από την Κοκκινιά.