Όταν ακούμε το όνομα του Τζουζέπε Τορνατόρε, ο νους μας πηγαίνει αυτόματα στη νοσταλγική μαγεία του «Σινεμά ο Παράδεισος» ή στον αισθησιακό λυρισμό της «Μαλένα». Κι όμως, το σκηνοθετικό ντεμπούτο του σπουδαίου Σικελού δημιουργού το 1986 ήταν κάτι τελείως διαφορετικό: ένα σκληρό, βίαιο και πολιτικά αιχμηρό αστυνομικό νουάρ με τίτλο «Ο Καμορίστας» (Il camorrista / διεθνής τίτλος: The Professor). Η ταινία είναι βασισμένη στο βιογραφικό βιβλίο του Τζουζέπε Μαράτσο για τη ζωή του διαβόητου αρχηγού της ναπολιτάνικης Καμόρα, Ραφαέλε Κούτολο. Η ταινία, υπήρξε τόσο ρεαλιστική -σαν ντοκιμαντέρ- και προκλητική λόγω των αποκαλύψεων της, που οδηγήθηκε στη λογοκρισία και την εσπευσμένη απόσυρση από τις κινηματογραφικές αίθουσες. Η λογοκρισία και ουσιαστικά απαγόρευση της ταινίας το 1986 αποτελεί ένα από τα πιο σκοτεινά και πολύκροτα κεφάλαια λογοκρισίας στην ιστορία του ιταλικού κινηματογράφου. Δεν επρόκειτο για μια απλή καλλιτεχνική διαφωνία, αλλά για έναν πραγματικό πόλεμο νομικών προσφυγών, πολιτικών πιέσεων και απειλών που εξαφάνισε την ταινία από προσώπου γης για χρόνια. Μόλις η ταινία κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους τον Σεπτέμβριο του 1986, ο ίδιος ο Ραφαέλε Κούτολο (ο πραγματικός «Καθηγητής»), ο οποίος εξέτιε ποινή ισόβιας κάθειρξης, κατέθεσε μέσω των δικηγόρων του μήνυση για δυσφήμηση και παραβίαση της προσωπικότητάς του. Αν και η ταινία είχε αλλάξει τα ονόματα (ο Κούτολο έγινε «Φράνκο» ή «Καθηγητής»), οι καταστάσεις, οι διάλογοι και τα γεγονότα ήταν τόσο πιστά στο βιβλίο του Τζουζέπε Μαράτσο, που η ταύτιση ήταν απόλυτη. Οι δικαστικές αρχές, θορυβημένες από τις νομικές πιέσεις της πανίσχυρης μαφιόζικης οργάνωσης, διέταξαν την άμεση κατάσχεση των μπομπινών και την απόσυρση της ταινίας από τις αίθουσες λίγες μόλις εβδομάδες μετά την πρεμιέρα της. Το σημείο βέβαια που πραγματικά «έκαψε» την ταινία δεν ήταν η βία της Μαφίας, αλλά η σκληρή κριτική στο κυβερνών πολιτικό σύστημα. Η ταινία έδειχνε με ανατριχιαστική ακρίβεια πώς κορυφαία στελέχη του κυβερνώντος Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος και των Ιταλικών Μυστικών Υπηρεσιών (SISMI) όχι μόνο έκαναν μυστικές συμφωνίες με έναν κατάδικο δολοφόνο, αλλά γευμάτιζαν μέσα στο κελί του. Η ιταλική πολιτική ελίτ της εποχής θίχτηκε βαθύτατα. Η ταινία «φωτογράφιζε» εν ζωή πολιτικούς της πρώτης γραμμής. Ασκήθηκαν τεράστιες παρασκηνιακές πιέσεις ώστε το φιλμ να μην ξαναπροβληθεί, καθώς αποκάλυπτε ότι το Ιταλικό κράτος ήταν στην πραγματικότητα εμμέσως ο μεγαλύτερος χρηματοδότης της Καμόρα.
Η Καμόρα.
Η Καμόρα (Camorra) ακόμα και σήμερα είναι μία από τις παλαιότερες, πιο βίαιες και οικονομικά ισχυρές εγκληματικές οργανώσεις στον κόσμο. Σε αντίθεση με τη σικελική Κόζα Νόστρα, η οποία έχει αυστηρά πυραμιδική και συγκεντρωτική δομή, η Καμόρα λειτουργεί ως ένα οριζόντιο δίκτυο ανεξάρτητων φατριών (clans), γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολο να εξαρθρωθεί. Η ιστορική προέλευση της Καμόρα συνδέεται με τη σταδιακή μετεξέλιξη μυστικών εταιρειών και εγκληματικών δικτύων κατά τη διάρκεια πολλών αιώνων και ανάγεται στην εποχή της Ισπανικής κατοχής της Νάπολης.
Οι Ισπανικές ρίζες της Καμόρα.
Η ισπανική κυριαρχία στη Νάπολη αποτελεί μία από τις πιο καθοριστικές περιόδους στην ιστορία της πόλης. Διήρκεσε συνολικά πάνω από δύο αιώνες και διαμόρφωσε βαθιά την κοινωνική, αρχιτεκτονική και εγκληματική ταυτότητα του ιταλικού Νότου. Η περίοδος αυτή χωρίζεται σε δύο μεγάλες φάσεις: την Ισπανική Αντιβασιλεία (1503–1707) και την περίοδο των Ισπανών Βουρβόνων (1734–1860).
Η Ισπανική Αντιβασιλεία (1503–1707).
Το 1503, μετά τη Μάχη του Γκαριλιάνο κατά των Γάλλων, ο Ισπανός στρατηγός Gonzalo Fernández de Córdoba κατέλαβε τη Νάπολη για λογαριασμό του Στέμματος της Αραγονίας. Η Νάπολη έχασε την ανεξαρτησία της και έγινε επαρχία (Αντιβασιλεία) της Ισπανικής Αυτοκρατορίας. Διοικούνταν από Ισπανούς Αντιβασιλείς (Viceroys) που διορίζονταν απευθείας από τη Μαδρίτη. Υπό τον Αντιβασιλέα Pedro Álvarez de Toledo (1532–1553), η Νάπολη επεκτάθηκε και έγινε η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη στην Ευρώπη μετά το Παρίσι. Ωστόσο, η Ισπανία αντιμετώπιζε τον Ιταλικό Νότο κυρίως ως πηγή εσόδων, επιβάλλοντας εξοντωτικούς φόρους για να χρηματοδοτεί τους πολέμους της στην Ευρώπη. Η κοινωνική εξαθλίωση οδήγησε μάλιστα σε μια ιστορική λαϊκή εξέγερση υπό την ηγεσία ενός φτωχού ψαρά, του Μασανιέλο, η οποία όμως πνίγηκε στο αίμα από τον ισπανικό στρατό (1647). Οι φυλακές σύντομα κατέστησαν υπερπλήρεις, σκοτεινές και βρώμικες. Το κράτος παρείχε μόνο τα στοιχειώδη, αφήνοντας τους κρατούμενους να παλεύουν για τροφή, ρούχα, κρεβάτια και ασφάλεια. Οι αρχές δεν μπορούσαν να ελέγξουν το εσωτερικό των φυλακών της Νάπολης, οπότε οι κρατούμενοι ίδρυσαν μυστικές εταιρείες με δικούς τους κανόνες, δικαστήρια και ποινές, αντικαθιστώντας πλήρως την επίσημη διοίκηση της φυλακής. Κάθε νέος κρατούμενος (κυρίως φτωχοί χωρικοί ή μικροκλέφτες) έπρεπε να πληρώσει «φόρο» στην οργάνωση για να μην κακοποιηθεί ή δολοφονηθεί. Οι αρχηγοί πουλούσαν καπνό, αλκοόλ και φαγητό σε εξωφρενικές τιμές. Νοίκιαζαν μαχαίρια στους φυλακισμένους για να λύσουν τις διαφορές τους σε μονομαχίες. Οι αρχηγοί της οργάνωσης μοιράζονταν τα κέρδη με τους δεσμοφύλακες και τους διευθυντές των φυλακών. Οι φύλακες έκαναν «στραβά μάτια» στο έγκλημα και επέτρεπαν στους μαφιόζους να διοικούν τις πτέρυγες, καθώς έτσι διατηρούνταν μια σχετική ηρεμία στη φυλακή. Όταν οι κρατούμενοι εξέτιαν την ποινή τους και έβγαιναν ελεύθεροι, παρέμεναν πιστοί στην οργάνωση- clan, στην οποία είχαν ενταχθεί. Μετέφεραν τις μεθόδους εκβιασμού, προστασίας και βίας από τα κελιά των φυλακών απευθείας στις λαϊκές γειτονιές, στις αγορές και στο λιμάνι της Νάπολης.
Τα "Ισπανικά Προάστια" (Quartieri Spagnoli).
Το πιο ζωντανό αρχιτεκτονικό αποτύπωμα αυτής της περιόδου είναι τα περίφημα Quartieri Spagnoli στο κέντρο της σημερινής Νάπολης. Δημιουργήθηκαν τον 16ο αιώνα με σκοπό να στεγάσουν τα ισπανικά στρατεύματα κατοχής που ήταν υπεύθυνα για την καταστολή των εξεγέρσεων. Σχεδιάστηκαν ως ένα πυκνό πλέγμα από στενά, παράλληλα δρομάκια (ρυμοτομία "σκάκι"). Πολύ γρήγορα, η περιοχή αυτή έγινε εστία εγκληματικότητας, φτώχειας, πορνείας και παράνομου τζόγου, αποτελώντας αργότερα το ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη των πρώτων πυρήνων της Καμόρα.
Οι Ισπανοί Βουρβόνοι (1734–1860).
Μετά από ένα σύντομο διάλειμμα υπό αυστριακή κατοχή, το 1734 ο Κάρολος Γ' των Βουρβόνων (γιος του Ισπανού βασιλιά) ξανακατέλαβε τη Νάπολη. Αυτή τη φορά, η Νάπολη δεν ήταν απλή επαρχία, αλλά η πρωτεύουσα ενός νέου, ανεξάρτητου κράτους: του Βασιλείου των Δύο Σικελιών. Οι Βουρβόνοι έφεραν τεράστια πολιτιστική ανάπτυξη (έχτισαν το Παλάτι της Καζέρτα και το Θέατρο Σαν Κάρλο). Όμως, η φεουδαρχική δομή της κοινωνίας παρέμεινε, αφήνοντας τον λαό στη φτώχεια. Την περίοδο αυτή υπάρχει και η πρώτη καταγεγραμμένη εμφάνιση της λέξης "Καμόρα" σε επίσημο δημόσιο έγγραφο: πρόκειται για το βασιλικό διάταγμα του 1735 "Περί Τυχερών Παιχνιδιών" που εκδόθηκε από τον βασιλιά Κάρολο Ζ' της Νάπολης με σκοπό να περιορίσει, να ελέγξει και να φορολογήσει το ανεξέλεγκτο παιχνίδι τυχερών παιχνιδιών και τζόγου στην πόλη. Το διάταγμα απαγόρευε τη λειτουργία αυθαίρετων παράνομων λεσχών (bische) σε όλη την πόλη της Νάπολης και περιόριζε το δικαίωμα διοργάνωσης τυχερών παιχνιδιών σε μόλις οκτώ (8) επίσημα εγκεκριμένα καταστήματα (οίκους ανοχής/παιχνιδιού). Μία από αυτές τις οκτώ νόμιμες κρατικές λέσχες τζόγου ονομαζόταν ρητά "Camorra avanti Palazzo" (ή Camorra innanzi Palazzo), που σήμαινε "Η Καμόρα μπροστά από το Παλάτι". Βρισκόταν δηλαδή σε κεντρικό σημείο, ακριβώς απέναντι από το Βασιλικό Παλάτι της Νάπολης.
Το 1820 θεωρείται το έτος-σταθμός για την επίσημη εμφάνιση της Καμόρα. Τον Δεκέμβριο εκείνου του έτους, οι αρχηγοί από τις 12 συνοικίες της Νάπολης συγκεντρώθηκαν κρυφά στην εκκλησία Santa Caterina a Formiello. Εκεί ίδρυσαν τη "Bella Società Riformata" (Ωραία Αναμορφωμένη Εταιρεία) και συνέταξαν το frieno, το πρώτο γραπτό καταστατικό της οργάνωσης που όριζε την ιεραρχία, τις τελετές μύησης και τους κανόνες σιωπής.
Bella Società Riformata (Ωραία Αναμορφωμένη Εταιρεία).
Η Bella Società Riformata (Ωραία Αναμορφωμένη Εταιρεία) αποτελεί τον πρώτο επίσημο, θεσμοθετημένο πυρήνα της Καμόρα. Ιδρύθηκε το 1820 και μετέτρεψε τις σκόρπιες συμμορίες των φυλακών και των δρόμων σε μια ενιαία, αυστηρά ιεραρχική εγκληματική οργάνωση με πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις.
Η ίδρυση έγινε τον Δεκέμβριο του 1820 στην εκκλησία Santa Caterina a Formiello στη Νάπολη. Οι αρχηγοί των κακόφημων συνοικιών της πόλης συγκεντρώθηκαν εκεί, συνέταξαν το καταστατικό τους (frieno) και ορκίστηκαν πίστη στην αδελφότητα.
Η οργάνωση αντέγραψε τη δομή του στρατού και των μυστικών εταιρειών της εποχής (όπως οι Καρμπονάροι), χωρίζοντας τα μέλη της σε τρία βασικά επίπεδα:
Capintesta (Ο Ανώτατος Αρχηγός): Ο γενικός αρχηγός της οργάνωσης στη Νάπολη, ο οποίος εκλεγόταν από το συμβούλιο των περιφερειακών αρχηγών.
Caporegime (Ο Περιφερειάρχης): Ο αρχηγός της Καμόρα σε κάθε μία από τις 12 θεσμοθετημένες συνοικίες (quartieri) της Νάπολης.
Camorrista (Το Πλήρες Μέλος): Ένας δοκιμασμένος πολεμιστής που είχε δικαίωμα ψήφου, οπλοφορίας και μεριδίου από τα κέρδη.
Picciotto e' sgarro (Ο Δόκιμος): Νεαροί επίδοξοι εγκληματίες που έπρεπε να αποδείξουν την αξία τους (συχνά εκτελώντας ένα συμβόλαιο θανάτου ή ξυλοδαρμού) για να γίνουν μέλη.
Giovane Onorato (Ο Τίμιος Νέος): Το χαμηλότερο στάδιο, άτομα που έκαναν θελήματα και λειτουργούσαν ως πληροφοριοδότες των δρόμων.
Οι Βασικοί Κανόνες και η Λειτουργία της Οργάνωσης:
Το Καταστατικό (Frieno): Ένα γραπτό σύνολο 26 κανόνων που όριζε τα δικαιώματα, τις υποχρεώσεις και τις ποινές των μελών.
Ο Νόμος της Σιωπής (Omertà): Οποιαδήποτε συνεργασία με την αστυνομία ή προδοσία των μυστικών της Εταιρείας τιμωρούνταν αποκλειστικά με θάνατο.
Το Κοινό Ταμείο (Cassa Comune): Όλα τα έσοδα από εκβιασμούς, τζόγο, πορνεία και λαθρεμπόριο συγκεντρώνονταν και μοιράζονταν με βάση τον βαθμό. Ένα μέρος πήγαινε στις οικογένειες των φυλακισμένων μελών.
Το Δικαστήριο (Gran Mamma): Το ανώτατο συμβούλιο που συνεδρίαζε κρυφά για να λύσει εσωτερικές διαφορές ή να καταδικάσει σε θάνατο απειθαρχα μέλη.
Η μύηση στην Bella Società Riformata ήταν μια άκρως μυστικιστική και "θεατρική" τελετή. Δανειζόταν στοιχεία από τη θρησκεία, τον στρατό και τη μασονία, με σκοπό να δεσμεύσει το νέο μέλος για όλη του τη ζωή.
Η διαδικασία του όρκου περιλάμβανε συγκεκριμένα στάδια και σύμβολα:
1. Ο Χώρος και η Προετοιμασία: Η τελετή γινόταν συνήθως τη νύχτα, σε κρυφές τοποθεσίες όπως υπόγεια, αποθήκες ή ακόμα και σε απομονωμένα παρεκκλήσια εκκλησιών. Στο κέντρο του δωματίου υπήρχε ένα τραπέζι καλυμμένο με ένα πανί.
2. Τα Ιερά Σύμβολα πάνω στο Τραπέζι: Πάνω στο τραπέζι τοποθετούνταν τρία συγκεκριμένα αντικείμενα. Ένα στιλέτο (ή μαχαίρι), που συμβόλιζε τον θάνατο και τη δύναμη της οργάνωσης. Ένα πιστόλι, που συμβόλιζε την εκτέλεση των προδοτών. Μια θρησκευτική εικόνα (συνήθως του Ευαγγελιστή Ιωάννη ή της Παναγίας του Καρμήλου, προστάτιδας της Νάπολης).
3. Το Τελετουργικό του Αίματος: Ο υποψήφιος στηνόταν μπροστά από τον αρχηγό (Caporegime ή Capintesta) και τους μάρτυρες της οργάνωσης. Ο αρχηγός χάραζε το δάχτυλο ή την παλάμη του υποψήφιου με ένα κοφτερό αντικείμενο. Το αίμα του υποψήφιου έπρεπε να στάξει πάνω στη θρησκευτική εικόνα. Σε ορισμένες παραλλαγές, ο υποψήφιος έπρεπε να γλείψει μια σταγόνα από το δικό του αίμα πάνω από τη λεπίδα του μαχαιριού, σφραγίζοντας έτσι τη «συμμαχία αίματος».
4. Τα Λόγια του Όρκου: Κρατώντας την αιματωμένη εικόνα ή έχοντας το χέρι του πάνω στο στιλέτο, ο υποψήφιος επαναλάμβανε τα λόγια του όρκου. Ορκιζόταν απόλυτη πίστη στην Εταιρεία. Τυφλή υπακοή στους ανωτέρους του. Την τήρηση της Omertà (του νόμου της σιωπής), ακόμη και αν χρειαζόταν να προδώσει την ίδια του την οικογένεια. Ο κλασικός όρκος έκλεινε με τη φράση: «Ορκίζομαι να είμαι πιστός στην Εταιρεία, όπως αυτή είναι πιστή σε μένα. Αν την προδώσω, η σάρκα μου να καεί όπως αυτή η εικόνα και το αίμα μου να χυθεί από αυτό το μαχαίρι». Στο τέλος, ο αρχηγός έκαιγε ένα μικρό μέρος της εικόνας με ένα σπίρτο.
5. Η Δοκιμασία του "Sgarro" (Για τους επόμενους βαθμούς): Για να ανέβει κανείς επίπεδο (π.χ. από Picciotto σε πλήρες μέλος Camorrista), ο όρκος δεν αρκούσε. Έπρεπε να αποδείξει το θάρρος του με μια πράξη βίας, η οποία ονομαζόταν "Zumpata". Ήταν μια μονομαχία με μαχαίρια μέχρι το πρώτο αίμα (ή μέχρι θανάτου) εναντίον ενός άλλου μέλους, για να αποδειχθεί η αξιοσύνη του στο πεδίο της μάχης.
Οι ποινές στην Bella Società Riformata ήταν αμείλικτες, κωδικοποιημένες στο καταστατικό της (frieno) και εκτελούνταν με απόλυτη ακρίβεια μετά από απόφαση του εσωτερικού δικαστηρίου της οργάνωσης (Gran Mamma).
Οι κυρώσεις χωρίζονταν σε τρεις βασικές κατηγορίες, ανάλογα με τη βαρύτητα του παραπτώματος:
1. Ελαφρές Ποινές (Goffaggine - Αδεξιότητα ή Απειθαρχία).
Αφορούσαν μικρά παραπτώματα, όπως η έλλειψη σεβασμού σε ανώτερο, η καθυστέρηση στην απόδοση των χρημάτων στο κοινό ταμείο ή η ανάρμοστη συμπεριφορά δημόσια.
Προσωρινή αποβολή: Ο παραβάτης έχανε το δικαίωμα να οπλοφορεί και να παίρνει μερίδιο από τα κέρδη της περιοχής του για διάστημα από λίγες εβδομάδες έως μερικούς μήνες.
Υποβάθμιση: Ο καμορίστας έχανε τον βαθμό του και επέστρεφε στο επίπεδο του δόκιμου (Picciotto), αναγκασμένος να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη της συμμορίας από την αρχή.
2. Σωματικές Ποινές (Sfregio - Παραμόρφωση).
Επιβάλλονταν για σοβαρότερα αδικήματα, όπως η κλοπή εις βάρος άλλου μέλους της οργάνωσης, η προσβολή της συζύγου ενός καμορίστα ή η δειλία σε μάχη με αντίπαλες συμμορίες.
Το «Σφρέτζιο» (Sfregio): Ήταν ένα βαθύ κόψιμο με ξυράφι ή μαχαίρι στο μάγουλο ή στο πρόσωπο του παραβάτη. Το σημάδι αυτό έμενε για όλη του τη ζωή και λειτουργούσε ως «ζωντανή ντροπή», δείχνοντας σε όλη την πόλη ότι το άτομο αυτό είχε προδώσει τον κώδικα τιμής της Καμόρα.
Ξυλοδαρμός ή Ακρωτηριασμός: Σπάσιμο χεριών ή ποδιών για να μην μπορεί ο παραβάτης να εκτελέσει τα καθήκοντά του, ή κόψιμο δακτύλων σε περίπτωση κλοπής.
3. Η Έσχατη Ποινική Κύρωση (Θάνατος).
Η θανατική ποινή επιφυλασσόταν αποκλειστικά για το χειρότερο δυνατό έγκλημα: την προδοσία της Omertà (τη συνεργασία με την αστυνομία ή την αποκάλυψη μυστικών της οργάνωσης).
Εκτέλεση χωρίς προειδοποίηση: Ο προδότης δολοφονούνταν με στιλέτο ή πυροβολισμό, συχνά από το πιο κοντινό του πρόσωπο (φίλο ή συγγενή που ήταν επίσης μέλος), για να αποδειχθεί ότι η πίστη στην Καμόρα είναι ανώτερη από τους δεσμούς αίματος.
Παραδειγματικός Θάνατος: Το πτώμα του προδότη δεν κρυβόταν. Αντίθετα, αφηνόταν σε δημόσιο χώρο (στο δρόμο ή σε μια πλατεία) με συγκεκριμένα «μηνύματα» (π.χ. κομμένη γλώσσα στο στόμα ή πέτρες στα μάτια), για να θυμίζει σε όλους την τύχη όσων σπάνε τον όρκο τους.
Το Ιταλικό κράτος και η Καμόρα.
Η δυναστεία των Βουρβόνων και η Ισπανική Κατοχή της Νάπολης μπορεί να ανατράπηκε οριστικά το 1860 από τον Τζουζέπε Γκαριμπάλντι κατά την ενοποίηση της Ιταλίας, η κυριαρχία όμως της Καμόρα στην Νάπολη έγινε ακόμη πιο ισχυρή. Μετά την πτώση της δυναστείας των Βουρβόνων και την Ιταλική Ενοποίηση (Risorgimento) το 1861, η Καμόρα μεταμορφώθηκε από μια συμμορία των φυλακών και των δρόμων σε έναν πανίσχυρο πολιτικό και οικονομικό ρυθμιστή της Νάπολης. Η μετάβαση αυτή από το παλιό καθεστώς στο νέο ιταλικό κράτος σηματοδότησε την επίσημη είσοδο της οργάνωσης στα ανώτατα στρώματα της εξουσίας.
Ο Γκαριμπάλντι και η Καμόρα: η πρώτη επίσημη κρατική εργαλειοποίηση του οργανωμένου εγκλήματος.
Ο Γκαριμπάλντι, επικεφαλής των «Χιλίων» (Spedizione dei Mille), προέλαυνε με επιτυχία από τη Σικελία προς τον ιταλικό Νότο για να ανατρέψει τη δυναστεία των Βουρβόνων. Καθώς πλησίαζε στη Νάπολη (την πρωτεύουσα του Βασιλείου των Δύο Σικελιών), ο βασιλιάς Φραγκίσκος Β' εγκατέλειψε την πόλη. Υπήρχε τεράστιος κίνδυνος να ξεσπάσει γενικευμένη αναρχία, λεηλασίες και αιματοχυσία στους δρόμους λόγω του κενού εξουσίας. Η επίσημη αστυνομία των Βουρβόνων είχε ουσιαστικά διαλυθεί και κρυβόταν. Ο Λιμπόριο Ρομάνο (Liborio Romano), ο οποίος είχε διοριστεί από τον βασιλιά ως Υπουργός Εσωτερικών και Αστυνομίας αλλά κρυφά υποστήριζε την ενοποίηση της Ιταλίας, πήρε μια "ριζοσπαστική" απόφαση: συνάντησε μυστικά τους κορυφαίους αρχηγούς της Καμόρα, και τους πρόσφερε πλήρη αμνηστία για τα εγκλήματά τους, μισθό και πολιτική νομιμοποίηση. Σε αντάλλαγμα, η Καμόρα έπρεπε να μετατραπεί σε "Εθνική Φρουρά" (Guardia Cittadina) για να κρατήσει την τάξη στην πόλη και να διευκολύνει την είσοδο του Γκαριμπάλντι χωρίς αντίσταση. Όταν ο Γκαριμπάλντι έφτασε σιδηροδρομικώς στη Νάπολη στις 7 Σεπτεμβρίου 1860, η κατάσταση που συνάντησε ήταν παράδοξη: οι εγκληματίες "Camorristi" φορούσαν κόκκινα περιβραχιόνια και περιπολούσαν στους δρόμους, κρατώντας την τάξη με απόλυτη επιτυχία. Οι ίδιοι οι αρχηγοί της Καμόρα αποτέλεσαν την προσωπική φρουρά του Γκαριμπάλντι κατά την είσοδό του στην πόλη, μέσα σε ένα παραληρούν πλήθος. Η Καμόρα στο μεταξύ φρόντισε να καταστείλει κάθε φιλο-βουρβονική αντίσταση, φυλακίζοντας ή εξουδετερώνοντας όσους παρέμεναν πιστοί στο παλιό καθεστώς.
Ο Μικρός Κύριος, Βασιλιάς της Νάπολης.
Ο Τσίτσο Καπούτσιο (Francesco "Ciccio" Cappuccio, περ. 1842 – 5 Δεκεμβρίου 1892) αποτέλεσε μια θρυλική μορφή του ιταλικού υποκόσμου, γνωστός ως ο αρχηγός (capintesta) της Καμόρα στη Νάπολη κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Λόγω των εκλεπτυσμένων τρόπων και της κομψής του εμφάνισης, έφερε επίσης το προσωνύμιο O' Signorino (Ο Μικρός Κύριος). Θεωρείται ο άνθρωπος που εκσυγχρόνισε τη "Bella Società Riformata" (την Όμορφη Μεταρρυθμισμένη Εταιρεία). Δεν ήταν ένας απλός εγκληματίας, αλλά ο άνθρωπος που μετέτρεψε την Καμόρα από μια άναρχη συμμορία φυλακών σε μια απόλυτα δομημένη «παρακυβέρνηση» στη Νάπολη. Γεννήθηκε στην κακόφημη συνοικία Vicaria της Νάπολης. Η οικογένειά του είχε τον έλεγχο της περιοχής και των οίκων ανοχής ήδη από το 1756. Το 1869, σε ηλικία περίπου 27 ετών, εκλέχθηκε παμψηφεί Capintesta (Γενικός Αρχηγός) από τους 12 τοπικούς αρχηγούς των συνοικιών της Νάπολης. Στα μάτια του απλού, φτωχού λαού της Νάπολης, ο Καπούτσιο δεν θεωρούνταν κακοποιός, αλλά προστάτης. Αντικαθιστούσε το επίσημο κράτος, έλυνε οικογενειακές και οικονομικές διαφορές και επέβαλλε τη δική του «δικαιοσύνη». Κυκλοφορούσε πάντα με εξαιρετικά ακριβά κοστούμια, καπέλο και μπαστούνι. Η κομψότητά του ανάγκαζε ακόμα και τους αστυνομικούς να τον χαιρετούν στον δρόμο με σεβασμό. Η αστυνομία και οι πολιτικοί της Νάπολης συνεργάζονταν ανοιχτά μαζί του για να διατηρούν την τάξη στους δρόμους και να εξασφαλίζουν ψήφους στις εκλογές. Πέθανε αιφνίδια στις 5 Δεκεμβρίου 1892 από εγκεφαλικό και η κηδεία του ήταν μία από τις μεγαλύτερες που είδε ποτέ η Νάπολη. Χιλιάδες πολίτες από τις λαϊκές γειτονιές βγήκαν στους δρόμους για να τον αποχαιρετήσουν, σαν να επρόκειτο για βασιλιά (εξού και το προσωνύμιο «O rre 'e Napole» στην ναπολιτάνικη διάλεκτο που θα πει "Ο Βασιλιάς της Νάπολης").
Η «Υψηλή Καμόρα».
Η «Υψηλή Καμόρα» (Alta Camorra) ήταν ο όρος που χρησιμοποιήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα για να περιγράψει τη μετάλλαξη της ναπολιτάνικης μαφίας από μια συμμορία του δρόμου σε ένα εγκληματικό δίκτυο "λευκού κολάρου", βαθιά ριζωμένο στην πολιτική, την οικονομία και τη διοίκηση της Νάπολης. Ο όρος καθιερώθηκε επίσημα μέσα από την περίφημη Έρευνα Σαρέντο (Inchiesta Saredo) το 1901, η οποία αποκάλυψε πώς το οργανωμένο έγκλημα είχε πάψει να περιορίζεται στις φτωχογειτονιές και είχε καταλάβει τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Αντίθετα με τη «Χαμηλή Καμόρα» (Bassa Camorra) που αποτελούνταν από μπράβους, πορτοφολάδες και εκβιαστές των λαϊκών αγορών, η Υψηλή Καμόρα στελεχωνόταν από:
-Δικηγόρους και Δικαστές, που εξασφάλιζαν την ασυλία των εγκληματιών.
-Πολιτικούς και Δημοτικούς Συμβούλους που κατηύθυναν τα δημόσια κονδύλια.
-Υψηλόβαθμους Αστυνομικούς που έκαναν τα «στραβά μάτια» μπροστά στα εγκλήματα ή και προσέφεραν προστασία.
-Επιχειρηματίες και Εργολάβους που ξέπλεναν χρήμα μέσα από δημόσια έργα.
Η Υψηλή Καμόρα δεν χρειαζόταν πάντα τη βία για να επιβληθεί· χρησιμοποιούσε τη διαφθορά και την ανταλλαγή προνομίων:
-Έλεγχος των Εκλογών: Οι αρχηγοί της Καμόρα στις γειτονιές (καμορίστι) εξασφάλιζαν τις ψήφους των φτωχών στρωμάτων για λογαριασμό συγκεκριμένων πολιτικών, χρησιμοποιώντας δωροδοκίες ή απειλές.
-Αντάλλαγμα: Μόλις οι πολιτικοί εκλέγονταν, ανταπέδιδαν τη χάρη δίνοντας στην Καμόρα τον έλεγχο των δημόσιων συμβάσεων (π.χ. καθαριότητα, φωτισμός, ανοικοδόμηση της πόλης).
-Οικονομικό Μονοπώλιο: Όποιος επιχειρηματίας ήθελε να πάρει μια δουλειά στη Νάπολη, έπρεπε να είναι μέλος αυτού του δικτύου, διαφορετικά αποκλειόταν ή καταστρεφόταν οικονομικά.
Η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο στα τέλη του 19ου αιώνα, οδηγώντας την ιταλική κυβέρνηση στην ανάθεση μιας τεράστιας έρευνας στον γερουσιαστή Φραντσέσκο Σαρέντο. Το τελικό πόρισμα (πάνω από 2.000 σελίδες) σόκαρε την Ιταλία, καθώς απέδειξε ότι ο Δήμος της Νάπολης λειτουργούσε ως παραρτημα της Καμόρα. Η έρευνα οδήγησε στη διάλυση του δημοτικού συμβουλίου της Νάπολης, αποκαλύπτοντας πώς η «Υψηλή Καμόρα» είχε απομυζήσει ακόμα και τα κονδύλια που προορίζονταν για την ανακούφιση της πόλης μετά τη μεγάλη επιδημία χολέρας του 1884.
Η ανατροπή στη σχέση ανάμεσα στο ιταλικό κράτος και την Καμόρα συνέβη διότι η εγκληματική οργάνωση ξεπέρασε τα όρια που η Ρώμη θεωρούσε ανεκτά, μετατρεπόμενη από «εργαλείο ελέγχου» σε απειλή για την ίδια την εθνική κυριαρχία. Η συνεργασία τους κατά την περίοδο της Ιταλικής Ενοποίησης (Risorgimento) ήταν μια συγκυριακή συμμαχία ανάγκης. Όταν το κράτος σταθεροποιήθηκε και η Καμόρα άρχισε να διεισδύει βαθιά στους επίσημους θεσμούς, η κεντρική εξουσία αποφάσισε να τη χτυπήσει. Το κράτος συνειδητοποίησε ότι δεν είχε πλέον τον έλεγχο ενός «χρήσιμου υπόκοσμου», αλλά ότι ο υπόκοσμος είχε καταλάβει το ίδιο το κράτος.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Ιταλία πέρασε στην «Εποχή Τζιολίτι» (Giolitti Era), μια περίοδο φιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων και εκσυγχρονισμού. Παρά την πολιτική σκοπιμότητα της εποχής, η πίεση από την κοινή γνώμη, τον τύπο και τους σοσιαλιστές για την εξυγίανση του δημόσιου βίου έγινε αφόρητη. Το κράτος έπρεπε να δείξει αποφασιστικότητα. Η Καμόρα άρχισε να επιδεικνύει υπερβολική αυτοπεποίθηση, θεωρώντας τον εαυτό της απρόσβλητο. Η δολοφονία του Τζενάρο Κουόκολο το 1906 αποτέλεσε το ιδανικό πρόσχημα. Όταν αποκαλύφθηκε ότι η τοπική αστυνομία της Νάπολης προσπάθησε να συγκαλύψει το έγκλημα για να προστατεύσει την ηγεσία της Καμόρα, η κεντρική κυβέρνηση αντέδρασε δυναμικά. Παρέκαμψε την τοπική αστυνομία, ανέθεσε την έρευνα στους Καραμπινιέρους (εθνική χωροφυλακή) και οργάνωσε τη μεγάλη δίκη στο Βιτέρμπο για να σπάσει οριστικά το δίκτυο προστασίας της οργάνωσης.
Η δολοφονία του Τζενάρο Κουόκολο.
Ο Κουόκολο λειτουργούσε ως ένας από τους βασικούς κλεπταποδόχους της Καμόρα στη Νάπολη. Αγόραζε και μεταπωλούσε κλοπιμαία, έχοντας άμεση επαφή με τις συμμορίες του δρόμου. Ήταν παντρεμένος με τη Μαρία Κουτινέλι (Maria Cutinelli), μια πρώην πόρνη γνωστή στον υπόκοσμο ως «Κουκουρέζα» (Cuccurezza). Μαζί αποτελούσαν ένα ισχυρό ζευγάρι που γνώριζε πολλά για τα ηγετικά στελέχη της οργάνωσης. Ο Κουόκολο θεωρούνταν από πολλούς στην Καμόρα ως αλαζόνας, ανεξέλεγκτος και «αχάριστος», καθώς συχνά κρατούσε μεγαλύτερο μερίδιο από αυτό που του αναλογούσε, ενώ υπήρχαν υποψίες ότι λειτουργούσε και ως πληροφοριοδότης της αστυνομίας. Το βράδυ της 5ης Ιουνίου 1906, το σώμα του Τζενάρο Κουόκολο βρέθηκε άγρια μαχαιρωμένο σε μια ερημική παραλία στο Τόρε ντελ Γκρέκο, κοντά στο Βεζούβιο. Λίγες ώρες αργότερα, η αστυνομία ανακάλυψε και το πτώμα της συζύγου του, Μαρίας, μέσα στο διαμέρισμά τους στη Νάπολη, η οποία είχε επίσης δολοφονηθεί με μαχαίρι. Το χτύπημα ήταν ξεκάθαρα συμβόλαιο θανάτου της Καμόρα (ξεκαθάρισμα λογαριασμών), με σκοπό να τιμωρηθεί ο Κουόκολο και να κλείσουν τα στόματα και των δύο. Η δολοφονία του Κουόκολο δεν θα είχε πάρει τέτοιες διαστάσεις αν η τοπική αστυνομία της Νάπολης δεν προσπαθούσε, αρχικά, να συγκαλύψει την υπόθεση. Η αστυνομία επιχείρησε να φορτώσει το έγκλημα σε μικροαπατεώνες, προστατεύοντας τους πραγματικούς εντολείς, που ήταν η ηγεσία της Καμόρα (ανάμεσά τους και ο τότε αρχηγός Ενρίκο Αλφάνο).
Η Ιστορική Δίκη «Κουόκολο» (1911–1912).
Η ιταλική κυβέρνηση χρησιμοποίησε τη δολοφονία ως αφορμή για να ξεριζώσει την Καμόρα. Για να αποφευχθούν οι πιέσεις, οι απειλές και η διαφθορά στη Νάπολη, η δίκη μεταφέρθηκε στην πόλη Βιτέρμπο. Η ακροαματική διαδικασία διήρκεσε 17 ολόκληρους μήνες. Τα πρακτικά ξεπέρασαν τις 40.000 σελίδες σε 63 τόμους. Το κατηγορητήριο στηρίχθηκε κυρίως στην κατάθεση του Τζενάρο Αμπατεμάτζο, ενός πρώην μέλους της οργάνωσης που λειτούργησε ως προδότης της οργάνωσης/πληροφοριοδότης της αστυνομίας. Στο εδώλιο κάθισαν κορυφαία στελέχη της Καμόρα, ανάμεσά τους ο αρχηγός Ενρίκο Αλφάνο (γνωστός ως Erricone), ο συνεργάτης του Τζοβάνι Ράπι, καθώς και ο διεφθαρμένος ιερέας Τσίρο Βιτότσι, ο οποίος παρείχε προστασία και άλλοθι στους εγκληματίες.
Τα σιδερένια κλουβιά.
Τα σιδερένια κλουβιά (gabbie) αποτέλεσαν το πιο αναγνωρίσιμο, δραματικό και φωτογραφημένο στοιχείο της δίκης Κουόκολο στο Βιτέρμπο. Η χρήση τους δεν ήταν απλώς ένα μέτρο ασφαλείας, αλλά μια σκόπιμη επίδειξη ισχύος του ιταλικού κράτους απέναντι στο οργανωμένο έγκλημα. Λόγω του μεγάλου αριθμού των κατηγορουμένων, η αίθουσα του δικαστηρίου διαμορφώθηκε ειδικά με δύο διαφορετικά κλουβιά. Σε ένα μεγάλο κλουβί τοποθετήθηκαν μαζί περισσότεροι από 30 κατηγορούμενοι, οι οποίοι στοιβάζονταν σε αμφιθεατρικά ξύλινα θρανία πίσω από τα βαριά σίδερα. Ένα μικρό κλουβί χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά για τον βασικό πληροφοριοδότη της αστυνομίας και πρώην μέλος της οργάνωσης, Τζενάρο Αμπατεμάτζο. Το κλουβί αυτό τον προστάτευε από τις άμεσες σωματικές επιθέσεις και τις απόπειρες δολοφονίας των πρώην συντρόφων του κατά τη διάρκεια της δίκης.
Παρά το γεγονός ο τότε αρχηγός της Καμόρα, Ενρίκο Αλφάνο, ήταν ο κεντρικός κατηγορούμενος, οι δικαστικές αρχές έκαναν μια εξαίρεση για εκείνον και δύο ακόμα πρόσωπα και τους άφησαν έξω από τα κάγκελα: Ο Ενρίκο Αλφάνο καθόταν σε θρανίο ακριβώς μπροστά από το μεγάλο κλουβί. Στην ίδια προνομιακή (και άκρως ορατή) θέση έξω από το κλουβί κάθονταν ο διεφθαρμένος ιερέας Τσίρο Βιτότσι και η Μαρία Στεντάρντο (η μοναδική γυναίκα κατηγορούμενη στην υπόθεση).
Η Μαρία Στεντάρντο (Maria Stendardo) υπήρξε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και αμφιλεγόμενες φιγούρες της δίκης Κουόκολο, καθώς ήταν η μοναδική γυναίκα κατηγορούμενη στη συγκεκριμένη υπόθεση. Λόγω του φύλου της και του ρόλου της, τράβηξε πάνω της τα βλέμματα του διεθνούς τύπου. Η Στεντάρντο δεν ήταν εκτελεστικό όργανο, αλλά είχε στενές διασυνδέσεις με την ηγεσία της Καμόρα. Κατηγορήθηκε επίσημα ότι προσέφερε κρησφύγετο και προστασία στους φυσικούς αυτουργούς της διπλής δολοφονίας του ζεύγους Κουόκολο αμέσως μετά το έγκλημα. Ήταν στενή φίλη (και σύμφωνα με τον τύπο της ερωμένη) του Νικόλα Μόρρα, ενός εκ των βασικών εκτελεστών της οργάνωσης. Βοήθησε στη συγκέντρωση πληροφοριών και στη διευκόλυνση της διαφυγής του αρχηγού Ενρίκο Αλφάνο προς τη Νέα Υόρκη, πριν αυτός τελικά εντοπιστεί και απελαθεί πίσω στην Ιταλία. Όπως αναφέρθηκε, η ιταλική δικαιοσύνη επέλεξε να μην την κλείσει μέσα στα σιδερένια κλουβιά μαζί με τους υπόλοιπους 30 καμορίστες. Καθόταν σε θρανίο στην πρώτη γραμμή, ανάμεσα στον αρχηγό Ενρίκο Αλφάνο και τον ιερέα Τσίρο Βιτότσι. Κατά τη διάρκεια της δίκης, η Στεντάρντο προκάλεσε έντονη αίσθηση όταν κατήγγειλε δημόσια ότι οι καραμπινιέροι προσπάθησαν να δωροδοκήσουν μάρτυρες για να καταθέσουν εναντίον της. Παρά το γεγονός ότι παρέμεινε υπόδικη για 17 μήνες, η κατάληξη της δίκης ήταν ευνοϊκή για την ίδια. Τον Φεβρουάριο του 1912, ο βασικός εισαγγελέας της έδρας, Τζοβάνι Σαντόρο, πρότεινε στο σώμα των ενόρκων την απαλλαγή της από τις κατηγορίες λόγω έλλειψης επαρκών αποδεικτικών στοιχείων, κάτι που τελικά έγινε δεκτό κατά την έκδοση της τελικής απόφασης.
Η δίκη Κουόκολο ολοκληρώθηκε επίσημα στις 8 Ιουλίου 1912 στο Βιτέρμπο και τα αποτελέσματά της υπήρξαν καταλυτικά, τόσο για τους ίδιους τους κατηγορούμενους όσο και για το μέλλον του οργανωμένου εγκλήματος στην Ιταλία. Το δικαστήριο επέβαλε συνολικά 354 χρόνια κάθειρξης στους ενόχους. Το σώμα των ενόρκων έκρινε ένοχους 27 από τους κατηγορούμενους. Οι κυριότερες καταδίκες περιλάμβαναν:
-Ενρίκο Αλφάνο (Erricone): Ο μεγάλος αρχηγός της Καμόρα καταδικάστηκε σε 30 χρόνια κάθειρξη στην απομόνωση και 10 χρόνια υπό αστυνομική επιτήρηση, ως ο ηθικός αυτουργός της διπλής δολοφονίας.
-Τζοβάνι Ράπι: Ο «ταμίας» και στρατηγικός νους της οργάνωσης έλαβε επίσης ποινή 30 ετών κάθειρξης.
-Οι Φυσικοί Αυτουργοί: Οι εκτελεστές του ζεύγους Κουόκολο (ανάμεσά τους οι Λουίτζι Φουότσι, Τζενάρο ντε Μαρίνις και Νικόλα Μόρρα) καταδικάστηκαν σε ποινές που κυμαίνονταν από 20 έως 30 χρόνια φυλάκισης.
-Don Ciro Vitozzi: Ο διεφθαρμένος ιερέας καταδικάστηκε σε 7 χρόνια φυλάκιση για ψευδορκία, συνέργεια και απόπειρα παραπλάνησης των δικαστικών αρχών.
-Μαρία Στεντάρντο: Ήταν η μεγάλη εξαίρεση, καθώς αθωώθηκε λόγω έλλειψης επαρκών αποδεικτικών στοιχείων.
Τα αποτελέσματα της δίκης άλλαξαν ριζικά τον χάρτη του εγκλήματος στη Νάπολη. Για πρώτη φορά στην ιστορία, ολόκληρη η ανώτατη διοίκηση (το "Gran Consiglio") της Καμόρα βρέθηκε στη φυλακή. Η οργάνωση έχασε την κεντρική της καθοδήγηση. Χωρίς αρχηγό, διασπάστηκε σε δεκάδες μικρές, ανεξάρτητες και αντίπαλες τοπικές συμμορίες (clans), μια άναρχη δομή που διατηρεί μέχρι σήμερα. Η δίκη έκοψε τους δεσμούς που είχε αναπτύξει η Καμόρα με την πολιτική εξουσία και την αστυνομία στη Νάπολη, καθώς το κράτος απέδειξε ότι μπορούσε να χτυπήσει τους προστατευόμενούς της.
Η Ιστορική Ανατροπή.
Το 1927, ο βασικός μάρτυρας κατηγορίας, Τζενάρο Αμπατεμάτζο, ανακάλεσε πλήρως την κατάθεσή του, ομολογώντας ότι είχε κατασκευάσει τα στοιχεία σε συνεργασία με τους καραμπινιέρους. Ως αποτέλεσμα, όσοι καταδικασμένοι βρίσκονταν ακόμα εν ζωή (συμπεριλαμβανομένου του Αλφάνο) έλαβαν χάρη και αποφυλακίστηκαν, έχοντας όμως ήδη εκτίσει το μεγαλύτερο μέρος της ποινής τους και έχοντας χάσει οριστικά την παλιά τους δύναμη. Μετά τη δίκη Κουόκολο (1911–1912), η Καμόρα δεν εξαφανίστηκε, αλλά άλλαξε ριζικά μορφή, χάνοντας για πάντα την ενιαία, κάθετη δομή της και την πολιτική της ισχύ στη Νάπολη.
Η περίοδος που ακολούθησε τη δίκη σημαδεύτηκε από τρία μεγάλα ιστορικά στάδια:
1. Η Περίοδος του Κατακερματισμού (1912–1922): με ολόκληρη την ηγεσία της (το "Gran Consiglio") στη φυλακή, η οργάνωση υπέστη σοβαρό πλήγμα. Η Καμόρα διασπάστηκε σε δεκάδες αυτόνομες, μικρές συνοικιακές συμμορίες/ φατρίες (clans). Κάθε γειτονιά της Νάπολης απέκτησε τον δικό της μικρό αρχηγό. Χωρίς κεντρική διοίκηση, η οργάνωση έχασε τη δυνατότητα να ελέγχει τα μεγάλα οικονομικά δίκτυα, το λαθρεμπόριο και τις πολιτικές εκλογές στην πόλη.
2. Το Σκληρό Κτύπημα από τον Φασισμό (1922–1943): Όταν ο Μπενίτο Μουσολίνι ανέλαβε την εξουσία το 1922, έβαλε ως στόχο την ολοκληρωτική εξόντωση του οργανωμένου εγκλήματος για να εδραιώσει το ολοκληρωτικό του καθεστώς. Ο Φασισμός χρησιμοποίησε έκτακτα δικαστήρια, εξορίες και μαζικές συλλήψεις χωρίς δικαίωμα έφεσης. Η "Bella Società Riformata" έσβησε. Η παραδοσιακή, τελετουργική Καμόρα του 19ου αιώνα (που βασιζόταν σε κώδικες τιμής και ιεραρχία) διαλύθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά. Οι εναπομείναντες καμορίστες είτε αποσύρθηκαν είτε περιορίστηκαν σε μικροεγκλήματα στους δρόμους της Νάπολης.
3. Η Αναγέννηση μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο (1943 και μετά): Η Καμόρα κατάφερε να γεννηθεί ξανά μέσα από τις στάχτες της λόγω των γεωπολιτικών αλλαγών που επέφερε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος. Το 1943, οι αμερικανικές δυνάμεις που αποβιβάστηκαν στη Νάπολη χρησιμοποίησαν πρώην μαφιόζους (ως αντικομμουνιστές συμμάχους) για να διοικήσουν την πόλη, δίνοντάς τους ξανά επίσημη δύναμη. Η κατεστραμμένη μεταπολεμική Νάπολη είχε ανάγκη από τρόφιμα και τσιγάρα. Η νέα γενιά της Καμόρα πλούτισε από το τεράστιο λαθρεμπόριο της μαύρης αγοράς. Η οργάνωση μετατράπηκα από μια «παραδοσιακή αδελφότητα» σε μια καθαρά επιχειρηματική, αδίστακτη εγκληματική μηχανή. Στη δεκαετία του 1970 και 1980, με το εμπόριο ηρωίνης και κοκαΐνης, η Καμόρα γιγαντώθηκε ξανά, διατηρώντας όμως τη δομή των ανεξάρτητων, αντίπαλων φατριών που απέκτησε μετά το Βιτέρμπο.
Οι ΗΠΑ και η Καμόρα.
Η σχέση των Συμμάχων- κυρίως των ΗΠΑ, με την Καμόρα (τη ναπολιτάνικη μαφία), καθώς και με την ευρύτερη ιταλική Μαφία, αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη βάση μιας αμοιβαία επωφελούς, συγκυριακής συνεργασίας. Ο κοινός εχθρός, που ήταν το φασιστικό καθεστώς του Μπενίτο Μουσολίνι (το οποίο είχε διώξει ανελέητα το οργανωμένο έγκλημα τις προηγούμενες δεκαετίες), οδήγησε τις αμερικανικές υπηρεσίες σε μυστικές συμφωνίες με ηγετικά στελέχη του υποκόσμου.
1. Επιχείρηση «Υπόκοσμος» (Operation Underworld): η επαφή ξεκίνησε στις ΗΠΑ το 1942. Το αμερικανικό Ναυτικό (Naval Intelligence) φοβόταν δολιοφθορές και σαμποτάζ από πράκτορες του Άξονα στα λιμάνια της Νέας Υόρκης. Οι Αμερικανοί στράφηκαν στον φυλακισμένο αρχιμαφιόζο Λάκι Λουτσιάνο (Lucky Luciano). Με αντάλλαγμα τη μείωση της ποινής του, ο Λουτσιάνο διέταξε τα δίκτυά του να περιφρουρούν τις αποβάθρες και να εξασφαλίσουν ότι δεν θα γίνουν απεργίες από τους εργάτες.
2. Η Απόβαση στη Σικελία και η προέλαση στην Καμπανία: όταν οι Σύμμαχοι σχεδίαζαν την Απόβαση στη Σικελία (Operation Husky) το 1943, χρησιμοποίησαν τις διασυνδέσεις του Λουτσιάνο για να έρθουν σε επαφή με τον ιταλικό υπόκοσμο. Ντόπιοι μαφιόζοι παρείχαν χάρτες, πληροφορίες για τις θέσεις των γερμανικών και ιταλικών στρατευμάτων και βοήθησαν στην καθοδήγηση των συμμαχικών δυνάμεων. Ο κορυφαίος μαφιόζος Βίτο Τζενοβέζε (Vito Genovese), ο οποίος είχε καταφύγει στην Ιταλία πριν τον πόλεμο, άλλαξε στρατόπεδο μόλις έφτασαν οι Αμερικανοί. Έγινε ο επίσημος διερμηνέας και σύμβουλος της Αμερικανικής Στρατιωτικής Διοίκησης (AMGOT) στη Νάπολη, την ιστορική έδρα της Καμόρα.
3. Η «Ανάσταση» της Καμόρα στη Μεταπολεμική Νάπολη: η συμμαχική παρουσία στη Νάπολη λειτούργησε, ως καταλύτης για την οικονομική και πολιτική ισχυροποίηση της Καμόρα. Οι μαφιόζοι εκμεταλλεύτηκαν τις συμμαχικές προμήθειες, τα τρόφιμα, τα τσιγάρα και τα καύσιμα. Μέσω της μαύρης αγοράς, θησαύρισαν εις βάρος του εξαθλιωμένου ναπολιτάνικου πληθυσμού. Οι Σύμμαχοι, στην προσπάθειά τους να απομακρύνουν τους φασίστες από τις τοπικές αρχές, διόρισαν σε θέσεις δημάρχων ή αστυνομικών διευθυντών πρόσωπα που υποδείχθηκαν από τη Μαφία και την Καμόρα. Οι εγκληματίες παρουσιάζονταν ως «αντιφασίστες». Καθώς άρχιζε ο Ψυχρός Πόλεμος, οι Αμερικανοί έβλεπαν με ανησυχία την άνοδο του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Η Καμόρα και η σικελική Κόζα Νόστρα χρησιμοποιήθηκαν ως βίαιο εργαλείο καταστολής των αριστερών συνδικάτων και των εργατικών κινημάτων στην ελεύθερη πλέον Ιταλία. Συνοψίζοντας, αν και οι Σύμμαχοι δεν είχαν ως επίσημη πολιτική τη συμμαχία με το έγκλημα, η "ρεαλιστική" πολιτική (realpolitik) του πολέμου τούς ώθησε να συνεργαστούν με την Καμόρα. Αυτή η συνεργασία έβγαλε την οργάνωση από την αφάνεια στην οποία την είχε οδηγήσει ο φασισμός και έθεσε τις βάσεις για τη γιγάντωσή της τις επόμενες δεκαετίες.
Η Χρυσή Εποχή των μπλέ σκαφών -Scafi Blu. (Δεκαετίες '50 & '60).
Η Νάπολη εξελίχθηκε στο παγκόσμιο κέντρο του λαθρεμπορίου τσιγάρων. Το έγκλημα απέκτησε εταιρική μορφή. Τα τσιγάρα αγοράζονταν νόμιμα από αφορολόγητες ζώνες (π.χ. Ελβετία) και μεταφέρονταν μέσω Μεσογείου. Τα Μπλε Σκάφη (Scafi Blu) ήταν πανίσχυρα, ταχύπλοα σκάφη εξοπλισμένα με πολεμικούς κινητήρες. Ήταν βαμμένα μπλε για να μην αντανακλούν το φως του φεγγαριού. Έτσι παρέμεναν αόρατα τη νύχτα. Ξεφορτώνανε χιλιάδες κούτες στις ακτές της Καμπανίας μέσα σε λίγα λεπτά, ξεπερνώντας σε ταχύτητα τα σκάφη της ιταλικής ακτοφυλακής (Guardia di Finanza). Το λαθρεμπόριο απασχολούσε άμεσα ή έμμεσα σχεδόν 40.000 έως 60.000 ανθρώπους (από ναυτικούς μέχρι πωλητές στον δρόμο). Για τον ναπολιτάνικο λαό, ο λαθρέμπορος δεν ήταν εγκληματίας, αλλά ένας βιοπαλαιστής που έφερνε ψωμί στο σπίτι.
Την ίδια περίπου περίοδο το ιταλικό κράτος, θέλοντας να χτυπήσει τη Σικελική Μαφία (Κόζα Νόστρα), ψήφισε τον νόμο του Soggiorno Obbligato (Αναγκαστική Διαμονή). Ο νόμος ανάγκαζε τους Σικελούς μαφιόζους να ζήσουν εξόριστοι σε άλλες περιοχές της Ιταλίας, κυρίως στην Καμπανία. Αντί να απομονωθούν, οι Σικελοί (όπως η οικογένεια Spadaro και οι Nuvoletta) ήρθαν σε επαφή με τους Ναπολιτάνους. Τους έπεισαν να μετατρέψουν τους δοκιμασμένους θαλάσσιους δρόμους των τσιγάρων σε λεωφόρους μεταφοράς ηρωίνης και κοκαΐνης, πολλαλασιάζοντας τα κέρδη τους. Έτσι η Καμόρα μπήκε ενεργά στην διακίνηση ναρκωτικών, και μάλιστα διεθνώς.
Η Επανάσταση του Ραφαέλε Κούτολο και η Nέα Καμόρα.
Μέχρι τότε, η Καμόρα ήταν «οριζόντια»: κάθε γειτονιά είχε τον δικό της "καπετάνιο" χωρίς κεντρικό έλεγχο. Αυτό άλλαξε ο Ραφαέλε Κούτολο, γνωστός ως "O' Professore" (Ο Καθηγητής). Καταδικασμένος για φόνο, ο Κούτολο ίδρυσε τη Νέα Οργανωμένη Καμόρα (NCO) και μάλιστα μέσα από τις περιβόητες φυλακές του Ποτζιορεάλε.
Ο Ραφαέλε Κούτολο γεννήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 1941 στο Οταβιάνο, κοντά στη Νάπολη. Ο πατέρας του ήταν εργάτης γης και η μητέρα του πλύστρα. Μεγάλωσε σε ένα αυστηρό καθολικό περιβάλλον. Το 1963, σε ηλικία 22 ετών, διέπραξε τον πρώτο του φόνο, σκοτώνοντας έναν άνδρα που πρόσβαλε την αδελφή του. Καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της επόμενης ζωής του πίσω από τα κάγκελα. Μέσα στη διαβόητη φυλακή Poggioreale (Ποτζιορεάλε) της Νάπολης, ο νεαρός Κούτολο προκάλεσε σε μονομαχία με σουγιάδες τον τότε απόλυτο αρχηγό της παλιάς Καμόρα, Αντόνιο Σπαβόνε. Ο Σπαβόνε δεν εμφανίστηκε. Αυτή η άρνηση θεωρήθηκε δείγμα αδυναμίας και ο Κούτολο κέρδισε αμέσως τον σεβασμό των κρατουμένων.
Αν και δεν είχε υψηλή μόρφωση, οι συγκρατούμενοί του τον αποκαλούσαν "O' Professore" επειδή ήταν ο μόνος που ήξερε να γράφει και να διαβάζει. Τους βοηθούσε να γράφουν γράμματα στις οικογένειές τους και νομικές αιτήσεις, κερδίζοντας την τυφλή αφοσίωσή τους.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, ο Κούτολο ίδρυσε τη Nuova Camorra Organizzata (NCO). Μέχρι τότε, η Καμόρα ήταν κατακερματισμένη σε τοπικές συμμορίες. Ο Κούτολο την άλλαξε ριζικά. Η NCO λειτουργούσε σχεδόν σαν συνδικάτο. Ο Κούτολο παρείχε οικονομική βοήθεια στις οικογένειες των φυλακισμένων μελών του και κάλυπτε τα δικαστικά τους έξοδα. Αυτό έκανε τη στρατολόγηση νέων μελών πανεύκολη, φτάνοντας τα 10.000 μέλη γύρω στο 1980. Επανέφερε παλιά, ξεχασμένα θρησκευτικά τελετουργικά και όρκους αίματος της ναπολιτάνικης παράδοσης, δίνοντας στους φτωχούς νεαρούς της Καμπανίας μια αίσθηση "ανώτερου σκοπού" και ταυτότητας. Η δύναμή του ήταν τόσο μεγάλη που το 1981, όταν οι Ερυθρές Ταξιαρχίες απήγαγαν τον Ιταλό πολιτικό Τσίρο Τσιρίλο, στελέχη των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών επισκέφθηκαν τον Κούτολο στο κελί του για να ζητήσουν τη μεσολάβησή του για την απελευθέρωσή του. Η προσπάθεια του Κούτολο να "φορολογήσει" όλα τα παράνομα κέρδη (κυρίως το λαθρεμπόριο τσιγάρων και ναρκωτικών) οδήγησε στη δημιουργία της Nuova Famiglia (Νέα Οικογένεια), μιας συμμαχίας των παλιών φατριών. Ο πόλεμος μεταξύ τους προκάλεσε πάνω από 1.500 δολοφονίες σε λίγα χρόνια, μετατρέποντας τη Νάπολη σε εμπόλεμη ζώνη. Το 1983, παντρεύτηκε τη 19χρονη Ιμακολάτα Ιακόνε μέσα σε φυλακή υψίστης ασφαλείας στη Σαρδηνία. Το 1990, ο πρωτότοκος γιος του, Ρομπέρτο, δολοφονήθηκε σε ηλικία 28 ετών από αντίπαλη συμμορία. Το 2007, μετά από δικαστικό αγώνα ετών, απέκτησε μια κόρη (τη Ντενίζ) μέσω τεχνητής γονιμοποίησης.
Η γυναίκα Μαφιόζος.
Η αδερφή του Ροζέτα Κούτολο (Rosetta Cutolo, 1937–2023) υπήρξε το πιο έμπιστο πρόσωπο του Ραφαέλε και η πραγματική διοικητής της Nuova Camorra Organizzata (NCO) στον έξω κόσμο. Λόγω της συνεχούς φυλάκισης του αδελφού της, εκείνη εκτελούσε χρέη επιχειρησιακού αρχηγού. Η Ροζέτα ζούσε απομονωμένη στο Palazzo Mediceo, ένα τεράστιο κάστρο του 16ου αιώνα στο Οταβιάνο, το οποίο είχε αγοράσει ο αδελφός της. Από αυτό το κάστρο, η Ροζέτα διαχειριζόταν τα οικονομικά της οργάνωσης. Ήταν η μόνη που είχε τακτική πρόσβαση στον Ραφαέλε. Μετέφερε τις εντολές του, τις λίστες θανάτου και τα μηνύματά του προς τα υπόλοιπα μέλη. Αντίθετα με το στερεότυπο των γυναικών της μαφίας που έμεναν στο περιθώριο, η Ροζέτα είχε απόλυτη εξουσία. Ήλεγχε το τεράστιο χρηματικό ποσό που προερχόταν από εκβιασμούς, τζόγο και ναρκωτικά. Φρόντιζε να πληρώνονται τακτικά οι μισθοί στις οικογένειες των φυλακισμένων μελών της NCO, διατηρώντας την πίστη τους στην οργάνωση. Συμμετείχε σε κρίσιμες συναντήσεις με άλλους αρχηγούς της μαφίας αλλά και με πολιτικούς για λογαριασμό του αδελφού της. Η δράση της την έβαλε στο στόχαστρο των αρχών, οδηγώντας σε ένα από τα μεγαλύτερα ανθρωποκυνηγητά στην Ιταλία. Το 1981, κατά τη διάρκεια αστυνομικής εφόδου στο κάστρο της, κατάφερε να αποδράσει από μια μυστική έξοδο. Παρέμεινε στην παρανομία για 12 ολόκληρα χρόνια. Το 1993 παραδόθηκε οικειοθελώς στις αρχές, δηλώνοντας κουρασμένη από τη ζωή της φυγής. Καταδικάστηκε σε κάθειρξη για συμμετοχή σε μαφιόζικη οργάνωση. Αποφυλακίστηκε μερικά χρόνια αργότερα λόγω ηλικίας και καλής διαγωγής. Η Ροζέτα Κούτολο πέθανε τον Οκτώβριο του 2023 σε ηλικία 86 ετών, έχοντας ζήσει τα τελευταία χρόνια της ζωής της ήσυχα στο Οταβιάνο.
Ιστορικά οι γυναίκες στην Καμόρα κατέχουν έναν από τους πιο ενεργούς, ηγετικούς και βίαιους ρόλους στο παγκόσμιο οργανωμένο έγκλημα. Σε αντίθεση με άλλες ιταλικές μαφίες (όπως η Κόζα Νόστρα ή η Ντραγκέτα), όπου οι γυναίκες παραδοσιακά περιορίζονταν σε υποστηρικτικούς ρόλους λόγω αυστηρών πατριαρχικών δομών, η πιο οριζόντια και καθαρά αστική δομή της Καμόρα τους επέτρεψε να σπάσουν τη λεγόμενη «γυάλινη οροφή» του εγκλήματος.
Εμβληματικές Μορφές («Νόνες» της Νάπολης):
-Maria Licciardi (Κλαν Λιτσιάρντι), γνωστή ως "La Piccolina" (Η Μικρούλα). Υπήρξε ηγετική μορφή της «Συμμαχίας του Σεκοντιλιάνο». Ανέβασε την Καμόρα σε νέα επίπεδα οργάνωσης, ελέγχοντας το εμπόριο ναρκωτικών και σπάζοντας τον παλιό κώδικα για να εισέλθει στο λαθρεμπόριο λευκής σαρκός.
-Pupetta Maresca (Κλαν Μαρέσκα). Η πρώτη διάσημη «νονά». Το 1955, σε ηλικία 20 ετών και έγκυος, δολοφόνησε στο μέσο του δρόμου τον δολοφόνο του συζύγου της ως πράξη εκδίκησης, κερδίζοντας τον σεβασμό του υποκόσμου.
-Raffaella D'Alterio (Κλαν Πιανέζε), γνωστή ως "Micia" (Η Γατούλα). Ανέλαβε το κλαν μετά τη δολοφονία του συζύγου της. Συνελήφθη το 2012 σε μια επιχείρηση όπου κατασχέθηκαν πολυτελή αυτοκίνητα και περιουσία εκατομμυρίων.
-Anna Mazza (Κλαν Μότσια). Γνωστή ως «Η Μαύρη Χήρα». Ήταν η πρώτη γυναίκα στην Ιταλία που καταδικάστηκε για μαφιόζικη δράση ως φυσικός αρχηγός εγκληματικής οργάνωσης, διευθύνοντας το κλαν για δεκαετίες.
Οι σχέσεις της Νέας Καμόρα με το σύγχρονο Ιταλικό Κράτος.
Η σχέση της ναπολιτάνικας Καμόρα (Camorra) με το ιταλικό κράτος, όπως αυτή αναδεικνύεται μέσα από την εμβληματική φιγούρα του «Καθηγητή» (Raffaele Cutolo), υπήρξε μια σχέση βαθιάς διείσδυσης, αμοιβαίας εκμετάλλευσης και πολιτικής διαφθοράς. Ο Ραφαέλε Κούτολο, κατάφερε να μετατρέψει το κελί του σε ένα πανίσχυρο «διοικητήριο», αποδεικνύοντας ότι η οργάνωσή του δεν ήταν απλώς μια συμμορία του δρόμου, αλλά ένα παρακράτος που συνομιλούσε απευθείας με την επίσημη Ρώμη.
1. Η Διπλωματία των Φυλακών και η Υπόθεση Cirillo. Η πιο τρανταχτή απόδειξη της διασύνδεσης του «Καθηγητή» με το ιταλικό κράτος ήρθε το 1981, με την απαγωγή του περιφερειακού πολιτικού της Χριστιανικής Δημοκρατίας (DC), Ciro Cirillo, από την τρομοκρατική οργάνωση Ερυθρές Ταξιαρχίες. Ενώ το ιταλικό κράτος είχε αρνηθεί κατηγορηματικά να διαπραγματευτεί με τους τρομοκράτες για τη ζωή του δολοφονηθέντος πρωθυπουργού Άλντο Μόρο το 1978, στην περίπτωση του Τσιρίλο έπραξε το αντίθετο. Υψηλόβαθμα στελέχη των ιταλικών μυστικών υπηρεσιών (SISMI) και πολιτικοί επισκέφθηκαν τον «Καθηγητή» στο κελί του. Του ζήτησαν να χρησιμοποιήσει την επιρροή του για να έρθει σε επαφή με τις Ερυθρές Ταξιαρχίες και να απελευθερωθεί ο πολιτικός, με αντάλλαγμα ευνοϊκές μεταχειρίσεις και κρατικά συμβόλαια.
2. Η Διείσδυση στα Κρατικά Κονδύλια (Ο Σεισμός του 1980). Μετά τον καταστροφικό σεισμό στην περιοχή της Ιρπίνια το 1980, το ιταλικό κράτος διοχέτευσε δισεκατομμύρια λιρέτες για την ανοικοδόμηση της νότιας Ιταλίας. Ο «Καθηγητής» και η Καμόρα, έχοντας ήδη εξαγοράσει τοπικούς άρχοντες, μηχανικούς και δημάρχους, κατάφεραν να υπεξαιρέσουν τη μερίδα του λέοντος από τα κρατικά κονδύλια. Οι εγκληματικές δραστηριότητες απέκτησαν «νόμιμο» μανδύα μέσω κατασκευαστικών εταιρειών, δημιουργώντας μια αδιάσπαστη αλυσίδα ανάμεσα σε μαφιόζους, επιχειρηματίες και πολιτικούς.
3. Η Πολιτική Επιρροή και η Εξαγορά Ψήφων. Η Καμόρα του Κούτολο λειτούργησε ως μηχανισμός παραγωγής ψήφων για συγκεκριμένους πολιτικούς της Χριστιανικής Δημοκρατίας και άλλων δεξιών κομμάτων. Σε μια οικονομικά κατεστραμμένη Νάπολη με τεράστια ανεργία, ο «Καθηγητής» πρόσφερε προστασία και «θέσεις εργασίας», ελέγχοντας πλήρως την εκλογική συμπεριφορά των τοπικών κοινωνιών. Με τον τρόπο αυτό, εξασφάλιζε τη δικαστική και πολιτική ασυλία των μελών του.
4. Απόλυτος Έλεγχος μέσα από το Κρατικό Σύστημα Φυλακών. Το γεγονός ότι ο Κούτολο διοικούσε την οργάνωση, διέταζε εκατοντάδες δολοφονίες και στρατολογούσε χιλιάδες μέλη μέσα από τις κρατικές φυλακές υψίστης ασφαλείας, αναδεικνύει τη συνένοχη ανοχή ή την πλήρη αδυναμία του ιταλικού κρατικού μηχανισμού. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο διάσημος Ιταλός συγγραφέας Roberto Saviano: «Λόγω των ισχυρών δεσμών του με τους πολιτικούς, ο Κούτολο ήταν ένα κομμάτι του ίδιου του ιταλικού κράτους».
Ο αιματηρός πόλεμος των μαφιόζων.
Ο πόλεμος της Νέας Καμόρα (Nuova Camorra Organizzata - NCO), της οργάνωσης που ίδρυσε ο «Καθηγητής» Ραφαέλε Κούτολο, εναντίον της συμμαχίας της Νέας Οικογένειας (Nuova Famiglia - NF), υπήρξε η πιο αιματηρή σύγκρουση στην ιστορία του ιταλικού οργανωμένου εγκλήματος. Ο πόλεμος αυτός ξέσπασε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και κορυφώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, μετατρέποντας τη Νάπολη και την ευρύτερη περιφέρεια της Καμπανίας σε εμπόλεμη ζώνη με πάνω από 1.500 νεκρούς μέσα σε λίγα χρόνια. Η αιτία του πολέμου ήταν ο απόλυτος έλεγχος των παράνομων δραστηριοτήτων, με κύριο άξονα δύο πυλώνες:
-το μονοπώλιο του λαθρεμπορίου και των ναρκωτικών: Ο Κούτολο ήθελε να επιβάλει μια «φορολογία» σε όλες τις παραδοσιακές οικογένειες της Καμόρα για κάθε παράνομη δραστηριότητα (τσιγάρα, ναρκωτικά).
-Κρατικά κονδύλια: Η διεκδίκηση των δισεκατομμυρίων που εισέρρεαν από το ιταλικό κράτος για την ανοικοδόμηση μετά τον σεισμό του 1980.
Η Nuova Camorra Organizzata, η οργάνωση του Κούτολο είχε πυραμιδωτή δομή (μοντέλο εμπνευσμένο από τη σικελική Κόζα Νόστρα), τεράστια βάση από φτωχούς νέους, μικροεγκληματίες και φυλακισμένους, και χαρακτηριζόταν από τυφλή πίστη στον αρχηγό. Αντίθετα η Nuova Famiglia (NF) ήταν μια ετερόκλητη συγκυριακή συμμαχία παραδοσιακών φατριών της Νάπολης (όπως οι οικογένειες Michele Zaza, Alfieri, Galasso, Bardellino, Nuvoletta). Αυτοί οι «παλιοί» καμορίστες ενώθηκαν με μοναδικό σκοπό να εξοντώσουν τον Κούτολο, έχοντας μάλιστα την υποστήριξη και της σικελικής Μαφίας. Η αγριότητα του πολέμου ξεπέρασε κάθε προηγούμενο, με καθημερινές εκτελέσεις στους δρόμους της Νάπολης, βομβιστικές επιθέσεις και βασανισμούς. Το 1981 καταγράφονται 295 δολοφονίες που σχετίζονται άμεσα με τον πόλεμο της Καμόρα. Το 1982 είναι η πιο αιματηρή χρονιά, με τον αριθμό των νεκρών να εκτοξεύεται στους 264 στη Νάπολη και 510 συνολικά στην ευρύτερη περιοχή. Το 1983 οι δολοφονίες συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό (πάνω από 400 νεκροί).
Ο πόλεμος έληξε ουσιαστικά με την ολοκληρωτική ήττα της NCO του Κούτολο, η οποία προήλθε από τρεις βασικούς παράγοντες:
-Η στρατιωτική υπεροχή της Νέας Οικογένειας: Η NF διέθετε μεγαλύτερη οικονομική επιφάνεια και πιο έμπειρους εκτελεστές.
-Το «Μεγάλο Ξεκαθάρισμα» (Blitz της 17ης Ιουνίου 1983): Το ιταλικό κράτος, υπό την πίεση της κοινής γνώμης, εξαπέλυσε μια γιγαντιαία επιχείρηση με χιλιάδες συλλήψεις μελών της NCO (ανάμεσά τους και ο γνωστός τηλεπαρουσιαστής Enzo Tortora, ο οποίος αργότερα αθωώθηκε).
-Οι Pentiti (Μεταμεληθέντες): Πολλοί στενοί συνεργάτες του Κούτολο, βλέποντας την ήττα να έρχεται, έσπασαν την «ομερτά» (τον νόμο της σιωπής) και συνεργάστηκαν με τις αρχές, διαλύοντας εκ των έσω την οργάνωση.
Η Επόμενη Μέρα.
Μετά την εξόντωση της Νέας Καμόρα, η συμμαχία της Νέας Οικογένειας διαλύθηκε αμέσως, καθώς δεν υπήρχε πλέον ο κοινός εχθρός. Αυτό οδήγησε σε νέους, ατέρμονους εσωτερικούς πολέμους μεταξύ των φατριών της Νάπολης για το ποιος θα πάρει τα ηνία, μια κατάσταση κατακερματισμού που χαρακτηρίζει την Καμόρα μέχρι και σήμερα.
Η Γη της Φωτιάς.
Η φατρία των Κασαλέζι (Clan dei Casalesi) αποτελεί το πιο ισχυρό, αδίστακτο και επιχειρηματικά δομημένο συνδικάτο εγκλήματος στην ιστορία της Καμόρα. Με έδρα την πόλη Καζάλ ντι Πρίντσιπε (Casal di Principe) στην επαρχία της Καζέρτα (βόρεια της Νάπολης), οι Κασαλέζι κατάφεραν να ξεφύγουν από το παραδοσιακό μοντέλο των συμμοριών του δρόμου και να μετατραπούν σε μια πολυεθνική οικονομική αυτοκρατορία. Έγιναν παγκοσμίως γνωστοί μέσα από το συγκλονιστικό βιβλίο-έρευνα «Γόμορρα» (Gomorrah, 2006) του δημοσιογράφου και συγγραφέα Ρομπέρτο Σαβιάνο, ο οποίος ζει έκτοτε υπό 24ωρη αστυνομική προστασία λόγω των απειλών θανάτου από τη φατρία.
Η Ίδρυση και η Δομή (Το Μοντέλο της Μαφίας).
Οι Κασαλέζι δημιουργήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1970 από τον Antonio Bardellino, έναν από τους ιδρυτές της Νέας Οικογένειας που πολέμησε τον «Καθηγητή» Ραφαέλε Κούτολο. Αντίθετα με την υπόλοιπη Καμόρα που ήταν πάντα κατακερματισμένη, οι Κασαλέζι υιοθέτησαν τη δομή της σικελικής Κόζα Νόστρα. Δημιούργησαν μια «συνομοσπονδία» διαφορετικών οικογενειών (Schiavone, Bidognetti, Zagaria, Iovine) που διοικούνταν από ένα κεντρικό συμβούλιο (Cupola). Οι υπαρχηγοί Francesco Schiavone (γνωστός ως Sandokan) και Francesco Bidognetti δολοφόνησαν τον Μπαρντελίνο στη Βραζιλία, παίρνοντας τα ηνία και ξεκινώντας μια εποχή απόλυτου τρόμου. Οι Κασαλέζι κατάλαβαν νωρίς ότι τα μεγάλα κέρδη δεν κρύβονται στα ναρκωτικά, αλλά στις νόμιμες επιχειρήσεις. Έλεγχαν το μονοπώλιο του τσιμέντου και των μεταφορών σε ολόκληρη την περιφέρεια της Καμπανίας. Καμία εθνική οδός, σιδηρόδρομος ή δημόσιο κτίριο δεν χτιζόταν στη νότια Ιταλία χωρίς τη δική τους έγκριση και το δικό τους τσιμέντο. Ξέπλεναν τα δισεκατομμύριά τους αγοράζοντας ακίνητα, ξενοδοχεία και εμπορικά κέντρα σε ολόκληρη την Ευρώπη (κυρίως στη Γερμανία, την Αυστρία και την Ανατολική Ευρώπη).
Το Έγκλημα του Αιώνα: Η «Γη της Φωτιάς» (Terra dei Fuochi).
Η πιο σκοτεινή και επικερδής δραστηριότητα των Κασαλέζι ήταν η παράνομη διαχείριση τοξικών αποβλήτων. Μετέτρεψαν τις αγροτικές εκτάσεις της Καμπανίας σε έναν απέραντο, παράνομο σκουπιδότοπο. Υποδέχονταν εκατοντάδες χιλιάδες τόνους βιομηχανικών και χημικών αποβλήτων από εργοστάσια της Βόρειας Ευρώπης και της Βόρειας Ιταλίας, θάβοντάς τα κρυφά στο υπέδαφος ή καίγοντάς τα στην ύπαιθρο. Η περιοχή ονομάστηκε «Γη της Φωτιάς». Το έδαφος και ο υδροφόρος ορίζοντας μολύνθηκαν ανεπανόρθωτα, προκαλώντας κατακόρυφη αύξηση των ποσοστών καρκίνου στον τοπικό πληθυσμό. Η κυριαρχία των Κασαλέζι άρχισε να κλονίζεται από τη δικαιοσύνη μετά από μια γιγαντιαία δικαστική μάχη. Η δίκη Spartacus (1998–2008) ήταν μία από τις μεγαλύτερες δίκες στην ιστορία της Ιταλίας, με περισσότερους από 100 κατηγορούμενους που κράτησε πάνω από 10 χρόνια. Κατέληξε στην καταδίκη δεκάδων ηγετικών στελεχών (ανάμεσά τους οι Schiavone και Bidognetti) σε ισόβια κάθειρξη. Ο Michele Zagaria, ο επιχειρηματικός εγκέφαλος της φατρίας, συνελήφθη το 2011 μετά από 16 χρόνια καταζήτησης, μέσα σε ένα υπερσύγχρονο υπόγειο καταφύγιο κάτω από ένα σπίτι στο Καζάλ ντι Πρίντσιπε. Ο Antonio Iovine συνελήφθη το 2010 και αργότερα έγινε pentito (μεταμεληθείς), σπάζοντας τα μυστικά της οργάνωσης. Τον Μάρτιο του 2024, ο ίδιος ο αρχηγός, Francesco "Sandokan" Schiavone, μετά από 26 χρόνια στην απομόνωση υπό το σκληρό καθεστώς φυλάκισης "41-bis", αποφάσισε να συνεργαστεί με τις ιταλικές αρχές, σηματοδοτώντας το οριστικό τέλος της εποχής των Κασαλέζι όπως τους γνωρίζαμε.
Λουίτζι Τζουλιάνο (Luigi Giuliano)– Ο «Βασιλιάς» της σύγχρονης εποχής.
Στη σύγχρονη ιστορία της Καμόρα και της Νάπολης, ο τίτλος «O' rre» (Ο Βασιλιάς) ανήκει δικαιωματικά στον Λουίτζι Τζουλιάνιο (γεννημένος το 1949), αρχηγό της πανίσχυρης φατρίας των Τζουλιάνιο. Ήταν γνωστός ως «O' rre» (Ο Βασιλιάς) λόγω της απόλυτης κυριαρχίας του, αλλά και ως «Lovigino». Του είχαν δώσει αυτό το προσωνύμιο στα νιάτα του λόγω της φήμης που είχε ως γοητευτικός «πλέιμποϊ» και γυναικάς, πριν γίνει ο απόλυτος κυρίαρχος της περιοχής Φορτσέλα στη Νάπολη. Ανέλαβε τα ηνία στα μέσα της δεκαετίας του 1970 και για περισσότερα από 20 χρόνια ήταν ο πιο ισχυρός και αναγνωρίσιμος νονός στο κέντρο της Νάπολης. Στα τέλη της δεκαετίας του '70, ο Τζουλιάνο αρνήθηκε να υποταχθεί στη "Nuova Camorra Organizzata (NCO)" του Ραφαέλε Κούτολο. Δημιούργησε μια συμμαχία φαμιλιών (Fratellanza / Nuova Famiglia), πυροδοτώντας έναν αιματηρό πόλεμο με εκατοντάδες νεκρούς στους δρόμους της Νάπολης. Καθώς ο Λουίτζι Τζουλιάνο επέκτεινε την εγκληματική του αυτοκρατορία, μετέτρεψε το παράνομο ποδοσφαιρικό στοίχημα σε μια από τις πιο κερδοφόρες δραστηριότητες της Καμόρα στη Νάπολη. Η οικογένεια έλεγχε πλήρως τις μαύρες αγορές στοιχημάτων στην πόλη. Υπάρχουν έντονες ιστορικές ενδείξεις και μαρτυρίες ότι η Καμόρα ανάγκασε τη Νάπολι να «χάσει» το πρωτάθλημα του 1988. Η Νάπολι ήταν πρώτη με διαφορά, αλλά έχασε 4 από τα τελευταία 5 παιχνίδια, επιτρέποντας στη Μίλαν να πάρει τελικά το πρωτάθλημα. Αν η Νάπολι κέρδιζε, η μαφία θα έπρεπε να πληρώσει τεράστια ποσά σε παράνομα στοιχήματα (περίπου 200 δισεκατομμύρια λιρέτες), κάτι που θα την οδηγούσε σε χρεοκοπία.
Η οικογένεια των Τζουλιάνιο έγινε παγκοσμίως γνωστή για την πολυτελή της ζωή. Ιστορικές έχουν μείνει οι φωτογραφίες της δεκαετίας του '80, όπου ο διάσημος ποδοσφαιριστής Ντιέγκο Μαραντόνα εμφανιζόταν να διασκεδάζει μαζί τους και να ποζάρει σε χρυσές μπανιέρες των Τζουλιάνιο. Ο "Lovigino" και τα αδέλφια του (κυρίως ο Κάρμινε Τζουλιάνο) πλησίασαν τον Μαραντόνα αμέσως μόλις έφτασε στη Νάπολη, εκμεταλλευόμενοι τη λατρεία του κόσμου αλλά και τις αδυναμίες του ίδιου του Μαραντόνα. Η μαφία παρείχε στον Μαραντόνα εύκολη πρόσβαση σε κοκαΐνη και του εξασφάλιζε «προστασία» στους δρόμους της Νάπολης, χρησιμοποιώντας τον ταυτόχρονα ως το απόλυτο σύμβολο κύρους για το συνδικάτο τους.
Ο "Lovigino" τελικά συνελήφθη από τις ιταλικές αρχές για διεθνές εμπόριο ναρκωτικών, στις αρχές του 2000 και το 2002 αποφάσισε να «σπάσει την ομερτά» και να γίνει συνεργάτης της ιταλικής δικαιοσύνης (pentito), αποκαλύπτοντας τα βαθύτερα μυστικά της Καμόρα. Η κατάθεσή του έδωσε συντριπτικό πλήγμα στην ίδια του τη φαμίλια και αποκάλυψε βαθιά θαμμένα μυστικά της Καμόρα, της πολιτικής και των στημένων παιχνιδιών στην Ιταλία. Ως εκδίκηση για την προδοσία του, ο γιος του, Τζοβάνι, δολοφονήθηκε από τη μαφία το 2006. Μετά τη φυλάκισή του, τα ηνία της οργάνωσης ανέλαβε για ένα διάστημα η αδελφή του, Ερμίνια Τζουλιάνο (γνωστή ως Celeste λόγω των πράσινων ματιών της), η οποία θεωρούνταν μία από τις πιο επικίνδυνες γυναίκες του ιταλικού υποκόσμου μέχρι και τη δική της σύλληψη.
Η πράσινη Μαφία: Ecomafia.
Η Καμόρα και γενικά η ιταλική Μαφία έχει διεισδύσει δυναμικά στον τομέα της "πράσινης" ενέργειας, χρησιμοποιώντας τις "ανανεώσιμες" πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) ως το τέλειο προκάλυμμα για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (ξέπλυμα χρήματος). Αυτή η στροφή του οργανωμένου εγκλήματος προς την "οικολογία", η οποία συχνά αποκαλείται από τις διωκτικές αρχές ως «Οικολογική Μαφία» (Ecomafia), αποτελεί μία από τις πιο επικερδείς σύγχρονες στρατηγικές των ιταλικών συνδικάτων εγκλήματος. Η διείσδυση των εγκληματικών οργανώσεων στις ΑΠΕ, και ιδιαίτερα στα αιολικά και φωτοβολταϊκά πάρκα, βασίζεται σε συγκεκριμένα οικονομικά και επιχειρηματικά πλεονεκτήματα. Η μετάβαση στην πράσινη ενέργεια υποστηρίζεται με δισεκατομμύρια ευρώ μέσω επιχορηγήσεων και φορολογικών ελαφρύνσεων. Η Καμόρα στήνει εταιρείες-βιτρίνες για να υφαρπάξει αυτά τα δημόσια κονδύλια. Τα έργα ΑΠΕ απαιτούν τεράστια κεφάλαια για την κατασκευή τους και την αγορά ή μακροχρόνια ενοικίαση γης. Αυτό επιτρέπει τη διοχέτευση εκατομμυρίων ευρώ από εμπορία ναρκωτικών και εκβιασμούς σε νόμιμες, μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Μόλις ολοκληρωθεί η κατασκευή ενός αιολικού ή φωτοβολταϊκού πάρκου, η πώληση της ενέργειας στο δίκτυο αποφέρει εγγυημένα και καθαρά κέρδη για δεκαετίες. Μέσω των «πράσινων» επενδύσεων, οι επικεφαλής των φατριών εμφανίζονται ως νόμιμοι επιχειρηματίες και ευεργέτες που δημιουργούν θέσεις εργασίας στις τοπικές κοινωνίες, μειώνοντας τις υποψίες των αρχών.
Η Μέθοδος Δράσης (Modus Operandi).
Η Καμόρα και άλλες μαφιόζικες οργανώσεις (όπως η Ντραγκέτα στην Καλαβρία και η Κόζα Νόστρα στη Σικελία) ακολουθούν μια συγκεκριμένη στρατηγική:
-Εκβιασμός και Εξαγορά Γης: Αναγκάζουν ντόπιους αγρότες στην ιταλική επαρχία να πουλήσουν ή να νοικιάσουν τη γη τους σε εξευτελιστικές τιμές.
-Διαφθορά Τοπικών Αρχόντων: Δωροδοκούν δημοτικούς υπαλλήλους και τεχνοκράτες για να εξασφαλίσουν γρήγορα τις απαραίτητες άδειες κατασκευής και περιβαλλοντικών όρων.
-Υπεργολαβίες: Χρησιμοποιούν δικές τους κατασκευαστικές εταιρείες για το στήσιμο των πάρκων, ελέγχοντας έτσι όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Η σύγχρονη Καμόρα.
Η Καμόρα σήμερα λειτουργεί ως μια «λευκού κολλάρου» εγκληματική επιχείρηση, έχοντας μετατοπίσει το κέντρο βάρους της από τις βίαιες συγκρούσεις των δρόμων στις νόμιμες επιχειρήσεις, το ξέπλυμα χρήματος και τη διείσδυση στον δημόσιο τομέα.
Στην σημερινή της Οργανωτική δεν υπάρχει ένας κεντρικός αρχηγός· αποτελείται από ανεξάρτητες φατρίες (clans). Η Συμμαχία του Σεκοντιλιάνο ( φατρίες Licciardi, Contini, Mallardo) και η φατρία Mazzarella ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της Νάπολης. Στους δρόμους της Νάπολης, η φυλάκιση των παλαιών αρχηγών έχει αφήσει κενό, το οποίο καλύπτουν ένοπλοι ανήλικοι ή νεαροί (συχνά παιδιά φυλακισμένων μαφιόζων) που χρησιμοποιούν τα social media για να επιδείξουν την ισχύ τους. Σύμφωνα με την ιταλική υπηρεσία Anti-mafia (DIA), η Καμόρα έχει εγκαταλείψει τις παλιές βεντέτες και συνεργάζεται στενά με τη σικελική Κόζα Νόστρα και την καλαβρέζικη Ντρανγκέτα για τη διακίνηση ναρκωτικών. Επενδύει μαζικά τα κέρδη της σε καφετέριες, εστιατόρια, ξενοδοχεία και Airbnb για να διαφοροποιήσει το ρίσκο της.
Πρόσφατες δικαστικές έρευνες αποκάλυψαν τον πλήρη έλεγχο υπηρεσιών στο νοσοκομείο San Giovanni Bosco της Νάπολης, από την Καμόρα. Συγκεκριμένα, η φατρία Contini (μέλος της πανίσχυρης «Συμμαχίας του Σεκοντιλιάνο») είχε μετατρέψει το νοσοκομείο σε ιδιόκτητο αρχηγείο και οικονομικό της «ελντοράντο». Σύμφωνα με τις επίσημες έρευνες της ιταλικής αστυνομίας (Guardia di Finanza και Carabinieri), η Καμόρα είχε υποτάξει πλήρως τη λειτουργία του νοσοκομείου μέσω εκβιασμών, βίας και εσωτερικής διαφθοράς. Ιατρικό και διοικητικό προσωπικό ανάγκαζαν υπαλλήλους να εκδίδουν πλαστά πιστοποιητικά τροχαίων ατυχημάτων. Χρησιμοποιούσαν παλιές ακτινογραφίες καταγμάτων για να εισπράττουν αποζημιώσεις εκατομμυρίων ευρώ. Το δίκτυο της μαφίας απομάκρυνε κρυφά νεκρούς ασθενείς από τους θαλάμους, τους έβαζε σε φορεία με μάσκες οξυγόνου ώστε να φαίνονται ζωντανοί και τους μετέφερε με ιδιωτικά ασθενοφόρα του κλάν, χρεώνοντας τις οικογένειες με υπέρογκα ποσά. Γινόταν εμπορία κοκαΐνης μέσα στις κλινικές, ενώ χρησιμοποιούσαν ακόμη και ασθενοφόρα για τη μεταφορά της. Επιπλέον, οι μαφιόζοι έκλεβαν χειρουργικά γάντια και ειδικά τζελ μαλλιών από τις αποθήκες για να φτιάχνουν «κιτ δολοφόνων», εμποδίζοντας τον εντοπισμό από την αστυνομία DNA σε εγκληματικές ενέργειες. Το κλάν διαχειριζόταν αυθαίρετα το κυλικείο, το μπαρ και τους αυτόματους πωλητές. Παράλληλα, αποφάσιζε ποιοι ασθενείς θα χειρουργούνταν πρώτοι παρακάμπτοντας τις επίσημες λίστες αναμονής, ενώ οι γιατροί που αντιδρούσαν δέχονταν απειλές για τη ζωή τους. Η διείσδυση της Καμόρα στο νοσοκομείο διευκολύνθηκε παλαιότερα από έναν νόμο που ευνοούσε την εργασιακή επανένταξη πρώην καταδίκων, επιτρέποντας σε μέλη της μαφίας να προσληφθούν στο νοσοκομείο. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Paolo di Mauro, ιστορικός αρχηγός του κλαν Contini, ο οποίος είχε προσληφθεί ως νοσηλευτής. Δεν εμφανιζόταν ποτέ για δουλειά, αλλά πληρωνόταν κανονικά και είχε το παρατσούκλι «ο Νοσοκόμος».
Το λαϊκό έρεισμα της Καμόρα.
Η σχέση της Καμόρα με τα λαϊκά στρώματα της Νάπολης αποτελεί το θεμέλιο της επιβίωσής της. Αυτή η ιδιότυπη κοινωνική νομιμοποίηση δεν βασίζεται σε κάποια ιδεολογία, αλλά σε μια βαθιά ριζωμένη ανάγκη, όπου η οργάνωση λειτουργεί ως παρακράτος, προστάτης και εργοδότης για τις υποβαθμισμένες τάξεις. Αντίθετα με τη σικελική Κόζα Νόστρα που ιστορικά είχε πιο αριστοκρατικό στυλ, η Καμόρα γεννήθηκε μέσα από τον «πληβείο» (λαϊκό) πληθυσμό, διατηρώντας πάντα έναν έντονα λαϊκιστικό χαρακτήρα. Σε γειτονιές με τεράστια ανεργία και φτώχεια, η Καμόρα καλύπτει το κενό του επίσημου κράτους, παρέχοντας δάνεια, οικονομική βοήθεια σε οικογένειες φυλακισμένων και λύνοντας καθημερινές διαφορές. Η ναπολιτάνικη μαφία εκμεταλλεύτηκε συστηματικά την κρίση της πανδημίας COVID-19 για να επεκτείνει την οικονομική και κοινωνική της επιρροή στην Ιταλία. Μέλη της Καμόρα διένειμαν δωρεάν δέματα με τρόφιμα σε φτωχές οικογένειες που ξέμειναν από μετρητά κατά το lockdown. Παρουσιάστηκαν ως «προστάτες» σε περιοχές όπου η κρατική μέριμνα καθυστερούσε. Σήμερα η Καμόρα μέσα από το λαθρεμπόριο, τα ναρκωτικά, τις απομιμήσεις ρούχων και τις κατασκευές, προσφέρει άμεσο ή έμμεσο εισόδημα σε χιλιάδες ανθρώπους που το επίσημο σύστημα έχει περιθωριοποιήσει. Η οργάνωση χρηματοδοτεί και ελέγχει ένα ολόκληρο δίκτυο τοπικών ΜΜΕ και καλλιτεχνών. Τα «νεομελωδικά» (neomelodica) τραγούδια συχνά εξυμνούν τη ζωή του δρόμου, τη φυλακή και την πίστη στην «οικογένεια», δημιουργώντας ένα ισχυρό πολιτισμικό υπόβαθρο λαϊκής αποδοχής. Η Καμόρα δεν είναι απλώς μια εγκληματική οργάνωση, αλλά ένα βαθιά ριζωμένο κοινωνικό και οικονομικό φαινόμενο της Νάπολης. Σε αντίθεση με τη δομημένη Κόζα Νόστρα της Σικελίας, η Καμόρα λειτουργεί ως ένα κατακερματισμένο δίκτυο αυτόνομων φατριών που μάχονται συνεχώς για έδαφος. Η δύναμή της πηγάζει από την ικανότητά της να ελέγχει την τοπική οικονομία (νόμιμη και παράνομη), να αντικαθιστά το κράτος σε φτωχές γειτονιές και να χρησιμοποιεί τον πολιτισμό, όπως τη μουσική, για να νομιμοποιείται στη συνείδηση των πολιτών, με την δική της κουλτούρα. Την κουλτούρα του Αίματος.
.jpg)
