Ο Ιπποκρατικός όρκος συνοψίζει σε τρεις λέξεις μια από τις δυσκολότερες αποστολές του ανθρώπου: «Ωφελέειν ή μη βλάπτειν». Να προσφέρεις όφελος ή, τουλάχιστον, να μην προκαλείς βλάβη. Μια αρχή απλή στη διατύπωσή της, αλλά σχεδόν αδύνατη στην εφαρμογή της.
Στο βιβλίο του "Do No Harm", που κυκλοφορεί στα ελληνικά ως «Ή μη βλάπτειν», ο Βρετανός νευροχειρουργός Henry Marsh ανοίγει την πόρτα του χειρουργείου και μαζί της την πόρτα της ανθρώπινης συνείδησης. Δεν αφηγείται απλώς χειρουργικές επιτυχίες. Μιλά για λάθη, επιπλοκές, απώλειες, ενοχές. Για εκείνες τις στιγμές που η απόσταση ανάμεσα στη σωτηρία και την καταστροφή μετριέται σε χιλιοστά.
Ο χειρουργός κρατά το νυστέρι, αλλά δεν κρατά στα χέρια του τη μοίρα. Μπορεί να γνωρίζει την ανατομία, να διαθέτει εμπειρία, τεχνολογία και δεξιοτεχνία, δεν μπορεί όμως να καταργήσει την αβεβαιότητα. Ο εγκέφαλος δεν είναι ένας μηχανισμός που υπακούει πάντοτε στις εντολές του τεχνίτη του. Είναι ένας κόσμος μοναδικός, όπου μια επιτυχημένη επέμβαση μπορεί να αφήσει πίσω της μια διαφορετική ανθρώπινη ύπαρξη.
Κι εδώ αρχίζει το πραγματικό ηθικό πρόβλημα της ιατρικής: η δύναμη της παρέμβασης δεν συνεπάγεται αυτομάτως και το δικαίωμα της παρέμβασης. Δεν είναι κάθε τι που μπορούμε να κάνουμε και κάτι που πρέπει να κάνουμε. Η τεχνολογική πρόοδος μεγαλώνει τις δυνατότητές μας, αλλά δεν εγγυάται την αντίστοιχη ωρίμανση της κρίσης μας.
Υπάρχει, άλλωστε, μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην επιστημονική αυτοπεποίθηση και την ιατρική αλαζονεία. Η πρώτη είναι απαραίτητη για να προχωρήσει η επιστήμη. Η δεύτερη επικίνδυνη, γιατί μετατρέπει τον ασθενή σε πεδίο επίδειξης γνώσεων και τον γιατρό σε πρωταγωνιστή μιας παράστασης όπου η αποτυχία δεν προβλέπεται στο σενάριο.
Ο Marsh τολμά να μιλήσει για την αποτυχία. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σε έναν κόσμο που εμπορεύεται την εικόνα του αλάνθαστου επιστήμονα, της εγγυημένης θεραπείας και της τεχνολογίας που υπόσχεται να νικήσει κάθε όριο. Η ιατρική, όμως, δεν είναι εμπόριο θαυμάτων. Είναι μια διαρκής αναμέτρηση με τα όρια της ανθρώπινης γνώσης.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη κατάκτηση ενός γιατρού να μην είναι μόνο η ικανότητά του να χειρουργεί, αλλά η επίγνωση των ορίων του. Να μπορεί να πει «δεν γνωρίζω», «δεν μπορώ», ακόμη και «δεν πρέπει».
Γιατί το «Ή μη βλάπτειν» δεν είναι υπόσχεση αλάθητου. Είναι η διαρκής υπενθύμιση ότι απέναντι από το νυστέρι δεν βρίσκεται μια πάθηση, ένα περιστατικό ή ένας αριθμός στατιστικής. Βρίσκεται ένας άνθρωπος.
Και η μεγαλύτερη ευθύνη της ιατρικής δεν είναι να αποδείξει πόσα μπορεί να κάνει για τον άνθρωπο, αλλά να μην ξεχάσει ποτέ για χάρη τίνος τα κάνει.




















