Η Ταξική Άνοδος του Αυγού.

Κάποτε τα αυγά ήταν απλώς αυγά. 

«Αυγά μάτια», τηγανισμένα σε λίγο λάδι, με ψωμί να μαζεύει τον κρόκο από το πιάτο. Φαγητό φτωχό, τίμιο και κυρίως χορταστικό. Δεν χρειαζόταν να εξηγήσει κανείς την προέλευσή του, ούτε να το φωτογραφίσει πριν το φάει.

Ύστερα ήρθε το "brunch" -αυτή η γλωσσική συγχώνευση του breakfast και του lunch-, που κατάφερε να κάνει ακόμη και την ώρα του φαγητού να μοιάζει με κοινωνική κατηγορία.

Το αυγό απέκτησε ξαφνικά καινούργια ζωή. Δεν ήταν πια «μάτι». Έγινε "sunny side up". Το ψωμί έγινε "sourdough". Οι πατάτες απέκτησαν αγγλικό διαβατήριο. Και το πιάτο, από φαγητό του σπιτιού, μετατράπηκε σε εμπειρία προς κατανάλωση.

Το θαύμα της αγοράς είναι απλό: δεν χρειάζεται να αλλάξει το προϊόν όταν μπορεί να αλλάξει το λεξιλόγιο.

Το ίδιο αυγό που κάποτε έμπαινε στο τηγάνι επειδή κάποιος πεινούσε, σήμερα μπορεί να σερβίρεται πάνω σε ξύλινη επιφάνεια, με αβοκάντο, μικροβλαστάρια και μια τιμή που απαιτεί σχεδόν δεύτερο μεροκάματο.

Και κάπου εκεί η φτώχεια αποκτά το δικό της γλωσσικό πρόβλημα.

Γιατί όταν ο φτωχός τρώει αυγό με ψωμί, λέγεται «φτωχικό φαγητό». Όταν ο έχων πληρώνει πολλαπλάσια για ακριβώς το ίδιο αυγό, λέγεται «brunch».

Δεν άλλαξε το αυγό.

Άλλαξε ο άνθρωπος που το πληρώνει.

Κι έτσι η κοινωνία μας κατάφερε κάτι αξιοθαύμαστο: να κάνει την ανάγκη "lifestyle", την απλότητα "trend" και την κατανάλωση ταυτότητα.

Ο κρόκος, πάντως, παραμένει ίδιος. Ένας μικρός κίτρινος ήλιος που σπάει πάνω στο πιάτο. Μόνο που κάποτε τον έσπαγες επειδή πεινούσες. Σήμερα πρέπει πρώτα να τον ανεβάσεις στο Instagram.

Παρακαμπτήριος διασταύρωση.

 

Η διασταύρωση είναι ο τόπος όπου οι δρόμοι παύουν να ξέρουν μόνοι τους πού πηγαίνουν.

Εκεί συναντιούνται οι ευθείες, όχι επειδή συμφωνούν, αλλά επειδή κάποτε η πορεία του ενός τέμνει την πορεία του άλλου. Ένα κόκκινο φανάρι μπορεί να σταματήσει για λίγο μια ζωή. Ένα πράσινο μπορεί να την στείλει σε μια κατεύθυνση που δεν είχε προβλέψει.

Κάθε διασταύρωση είναι μια μικρή γεωγραφία του τυχαίου.

Πίσω μας, ο δρόμος που έγινε παρελθόν. Μπροστά μας, δρόμοι που ακόμη δεν έχουν αποκτήσει μνήμη.

Κι ίσως αυτό να είναι το παράξενο με τη ζωή: δεν αλλάζει πάντα κατεύθυνση όταν αποφασίζουμε. Μερικές φορές αρκεί να βρεθούμε στο σωστό -ή στο λάθος- σημείο την κατάλληλη στιγμή.

Οι άνθρωποι είναι κι αυτοί δρόμοι.

Τέμνονται, απομακρύνονται, ξανασυναντιούνται. Κάποιοι αφήνουν πίσω τους μόνο μια πινακίδα. Άλλοι γίνονται παράδρομοι μέσα στη μνήμη, δρόμοι που δεν περπατήσαμε ποτέ ξανά αλλά ξέρουμε ακόμη πού οδηγούν.

Και υπάρχουν διασταυρώσεις όπου δεν υπάρχει πινακίδα.

Εκεί δεν επιλέγεις ανάμεσα σε δύο δρόμους.

Επιλέγεις ποιος άνθρωπος θα είσαι όταν πάρεις τον έναν και αφήσεις τον άλλον πίσω.

Το άγαλμα που παίζει μουσική...

Ένα άγαλμα είναι η προσπάθεια του ανθρώπου να νικήσει τον χρόνο. Να παγώσει μια μορφή, μια χειρονομία, ένα βλέμμα, πριν τα πάρει η φθορά. Η πέτρα αντιστέκεται. Στέκεται εκεί, ακίνητη, σαν να έχει συμφωνήσει με την αιωνιότητα.

Κι όμως, υπάρχει κάτι παράξενο σε ένα άγαλμα που παίζει μουσική.

Γιατί η μουσική είναι ακριβώς το αντίθετο της πέτρας. Δεν στέκεται. Δεν κρατιέται. Δεν φυλακίζεται. Γεννιέται για να πεθάνει. Κάθε νότα κουβαλά ήδη μέσα της το τέλος της. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη σύντομη ζωή του ήχου υπάρχει κάτι που η πέτρα, όσο ανθεκτική κι αν είναι, δεν μπορεί να κατακτήσει: η συγκίνηση.

Το άγαλμα μένει ακίνητο, ενώ η μελωδία ταξιδεύει.

Ίσως εκεί βρίσκεται και το παράδοξο της ανθρώπινης ύπαρξης. Θέλουμε να αφήσουμε πίσω μας κάτι που να διαρκεί, ένα όνομα, ένα έργο, μια εικόνα, μια πέτρα χαραγμένη με τα χαρακτηριστικά μας. Φοβόμαστε την εξαφάνιση και χτίζουμε μνημεία απέναντι στη λήθη. Αλλά η ζωή δεν υπήρξε ποτέ μνημείο. Υπήρξε κίνηση.

Ο άνθρωπος δεν είναι αυτό που μένει ίδιος. Είναι αυτό που αλλάζει.

Η μουσική το γνωρίζει. Γι’ αυτό δεν προσπαθεί να σταματήσει τον χρόνο. Τον διασχίζει. Δεν αντιστέκεται στη σιωπή· επιστρέφει σε αυτήν. Και ίσως αυτή να είναι η πιο βαθιά μορφή σοφίας: να μην απαιτείς από τη ζωή να διαρκεί για να έχει αξία.

Μια μελωδία δεν είναι λιγότερο όμορφη επειδή τελειώνει.

Ίσως είναι όμορφη ακριβώς επειδή τελειώνει.

Κι έτσι το άγαλμα που παίζει μουσική γίνεται μια μικρή φιλοσοφική ανατροπή. Η πέτρα, που υποτίθεται πως συμβολίζει την αιωνιότητα, χρειάζεται τον εφήμερο ήχο για να αποκτήσει ζωή. Η ακινησία χρειάζεται την κίνηση. Η σιωπή χρειάζεται τη μουσική. Το αιώνιο χρειάζεται το εφήμερο για να γίνει ανθρώπινο.

Μπορεί τελικά να μη φοβόμαστε τόσο τον θάνατο όσο τη σιωπή που φανταζόμαστε πως έρχεται μετά.

Και ίσως γι’ αυτό φτιάχνουμε αγάλματα.

Για να μείνει κάτι.

Αλλά ίσως το σημαντικότερο δεν είναι αυτό που μένει.

Είναι αυτό που, για μια στιγμή, ακούστηκε.

Κοιτώντας μια νυχτερινή πτήση.

 

Από κάτω, το αεροπλάνο δεν είναι πια ταξίδι. Είναι μια μικρή φωτεινή σκιά που διασχίζει τη νύχτα.

Περνά πάνω από τα σπίτια, πάνω από τους δρόμους, πάνω από τις ζωές των ανθρώπων που δεν γνωρίζουν ποιοι ταξιδεύουν μέσα του. Για λίγα δευτερόλεπτα, ένα βλέμμα σηκώνεται στον ουρανό και συναντά ένα άλλο βλέμμα που κοιτάζει από το παράθυρο προς τα κάτω. Δύο κόσμοι που δεν θα γνωριστούν ποτέ, χωρισμένοι από λίγα χιλιόμετρα αέρα και μια ολόκληρη ανθρώπινη άβυσσο.

Ίσως έτσι να είναι και η ζωή. Κάποιοι κοιτούν από ψηλά και βλέπουν τα φώτα σαν χάρτη. Κάποιοι κοιτούν από κάτω και βλέπουν μόνο μια κουκκίδα που απομακρύνεται.

Κανείς όμως δεν ξέρει πραγματικά ποιος βρίσκεται ψηλότερα.

Γιατί το ύψος δεν μετριέται από την απόσταση από τη γη. Μετριέται από το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η ματιά.

Και το αεροπλάνο, καθώς χάνεται μέσα στη νύχτα, αφήνει πίσω του μια παράξενη σκέψη:

πως ίσως δεν κοιτάμε τον ουρανό για να δούμε πόσο ψηλά μπορούμε να φτάσουμε, αλλά για να θυμηθούμε πόσο μικροί είμαστε όταν κάποιος άλλος πετά.

Απάνω στην Τριανταφυλλιά.

"Απάνω στην Τριανταφυλλιά,

Απάνω στη, μαύρα μου μάτια,

Απάνω στην τριανταφυλλιά,

Χτίζειν η πέρδικα φωλιά.

Χτίζειν η πέ, μαύρα μου μάτια,

Χτίζειν η πέρδικα φωλιά,

Σιμπαινοβγαίνουν τα πουλιά,

Σιμπαινοβγαι, μαύρα μου μάτια,

Σιμπαινοβγαίνουν τα πουλιά,

Και σιέται η τριανταφυλλιά,

Και σιέται, η μαύρα μου μάτια,

Και σιέται η τριανταφυλλιά,

Και πέφτουν τα τριαντάφυλλα,

Και πέφτουν τα, μαύρα μου μάτια,

Και πέφτουν τα τριαντάφυλλα,

Μέσα στης νύφης την ποδιά."

Καίγομαι και σιγολιώνω.

 

"Καίγομαι και σιγολιώνω και για σένα μαραζώνω,

Αχ, τι καημός.

Μίλησέ μου, μίλησέ μου δυο λογάκια χάρισέ μου,

Αχ, ο φτωχός.

Σ' αγαπώ, σ' αγαπώ ως κανένας άλλος,

Στην καρδιά μου ρίζωσε έρωτας μεγάλος,

Τι να κάνω, τι να κάνω αχ ο μαύρος θα πεθάνω,

Αχ, τι καημός.

Μίλησέ μου, μίλησέ μου δε σε φίλησα ποτέ μου,

Αχ, ο φτωχός.

Σ' αγαπώ, σ' αγαπώ ως κανένας άλλος,

Στην καρδιά μου ρίζωσε έρωτας μεγάλος

Μίλησέ μου, μίλησέ μου δε σε φίλησα ποτέ μου,

Αχ, τι καημός."

Υπάρχουν φωτιές που δεν φωτίζουν τον κόσμο· φωτίζουν μόνο την πληγή τους.

Καίνε κάτω από το δέρμα, εκεί όπου η μνήμη κρατά ακόμη αναμμένα τα σπίρτα όσων χάθηκαν. Δεν έχουν φλόγες, έχουν σκιές. Δεν αφήνουν στάχτη· αφήνουν μέσα μας έναν μικρό, επίμονο ήλιο που αρνείται να δύσει.

"Καίγομαι και σιγολιώνω."

Σαν κερί που καταναλώνει το σώμα του για να κρατήσει όρθιο το φως. Κάθε σταγόνα κεριού είναι ένας χρόνος που εγκαταλείπει τη μορφή του, μια στιγμή που γίνεται ανάμνηση πριν προλάβει να γίνει παρελθόν.

Ίσως αυτό είναι ο έρωτας: μια φωτιά που τρώει τη βεβαιότητα και αφήνει άθικτη την επιθυμία. Ένα ρολόι που μετρά αντίστροφα, όχι τον χρόνο που έχουμε, αλλά εκείνον που δεν προλάβαμε να ζήσουμε.

Και η απουσία είναι παράξενη φωτιά. Δεν καίει αυτό που υπάρχει· καίει το κενό ανάμεσα σε αυτό που υπήρξε και σε αυτό που θα μπορούσε να υπάρξει. Εκεί γεννιούνται οι πιο επίμονες φλόγες -στις χαραμάδες του ανεκπλήρωτου.

Ίσως γι’ αυτό δεν φοβόμαστε πάντα τη φωτιά.

Φοβόμαστε περισσότερο τη στιγμή που θα σβήσει και θα πρέπει να κοιτάξουμε τι απέμεινε από εμάς.

Γιατί μπορεί η ζωή να μην είναι παρά μια αργή καύση της μορφής μας μέσα στον χρόνο.

Και ο έρωτας, η μόνη φωτιά που μας κάνει να λιώνουμε χωρίς να θέλουμε να σωθούμε.

Το καλό φαΐ...

Το καλό φαΐ δεν είναι απλώς αυτό που χορταίνει. Είναι αυτό που θυμάται. Έχει μέσα του τον χρόνο που χρειάστηκε για να γίνει, το χέρι που το ετοίμασε, την υπομονή της φωτιάς, τη μυρωδιά ενός σπιτιού που ίσως δεν υπάρχει πια. Μερικές φορές ένα πιάτο είναι μια μικρή αρχαιολογία της ζωής: σκάβεις με το πιρούνι και βρίσκεις ανθρώπους.

Το πρόχειρο φαΐ γεμίζει το στομάχι. Το καλό φαΐ γεμίζει τη μνήμη. Γι’ αυτό και η γεύση δεν κατοικεί μόνο στη γλώσσα. Κατοικεί στα χρόνια. Ένα κομμάτι ψωμί μπορεί να έχει τη γεύση μιας φτώχειας που δεν ντρεπόταν για τον εαυτό της. Μια ντομάτα μπορεί να μυρίζει καλοκαίρι. Ένα γλυκό να επιστρέφει από μια παιδική ηλικία που νόμιζες πως είχες χάσει.

Ίσως τελικά τρώμε λιγότερο για να ζήσουμε και περισσότερο για να μη χαθεί εντελώς αυτό που ζήσαμε. Γιατί το καλό φαΐ έχει ένα παράξενο χάρισμα: τελειώνει στο πιάτο, αλλά συνεχίζει μέσα μας.

Και τότε καταλαβαίνεις πως το τραπέζι δεν είναι μόνο τόπος τροφής. Είναι ένας από τους παλιότερους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι λένε «μείνε». Καθίσε λίγο ακόμη. Μην τελειώσεις τη συζήτηση. Μην τελειώσεις τη βραδιά. Μην αφήσεις τόσο γρήγορα τους άλλους να επιστρέψουν στη μοναξιά τους. Γι’ αυτό τα καλύτερα τραπέζια δεν θυμούνται τι φαγώθηκε. Θυμούνται ποιοι κάθισαν γύρω τους.

Υπάρχουν φαγητά που τα μαγειρεύει η ανάγκη και φαγητά που τα τελειοποιεί η αγάπη. Κι ανάμεσά τους βρίσκεται όλη η ανθρώπινη ιστορία: η πείνα, η αφθονία, η προσφορά, η απώλεια, η γιορτή. Το αλάτι δεν είναι πάντα για τη γεύση. Μερικές φορές είναι για να κρατήσει κάτι από τη φθορά. Ίσως γι’ αυτό μεγαλώνοντας γινόμαστε πιο ευαίσθητοι στο απλό. Ένα καλό ψωμί. Λίγο λάδι. Ένα ώριμο φρούτο. Ένα πιάτο που δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει κανέναν. Η γαστρονομία της επίδειξης θέλει να την κοιτάζουν. Το καλό φαΐ δεν ζητά χειροκρότημα. Ξέρει.

Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο παράξενο: όσο περισσότερο αποκτούμε, τόσο περισσότερο ανακαλύπτουμε πως η απόλαυση δεν βρίσκεται στην ποσότητα αλλά στην παρουσία. Δεν χρειάζεται να είναι γεμάτο το τραπέζι. Χρειάζεται να μην είναι άδειοι οι άνθρωποι γύρω του. Γιατί μπορείς να φας μόνος σου το ακριβότερο γεύμα και να μείνεις νηστικός. Και μπορείς να μοιραστείς ένα κομμάτι ψωμί και να φύγεις από το τραπέζι έχοντας χορτάσει κάτι που δεν έχει όνομα. Ίσως αυτό να είναι τελικά το καλό φαΐ: όχι αυτό που περνά από το στόμα και καταλήγει στο σώμα, αλλά εκείνο που περνά από τη ζωή και αφήνει πίσω του μια μικρή, επίμονη γεύση ανθρώπου.

Γιατί η γυναίκα έχει πάντα δίκιο...

 

Λένε πως η γυναίκα έχει πάντα δίκιο.

Και ίσως το παράδοξο να βρίσκεται ακριβώς στη λέξη «πάντα».

Γιατί το δίκιο δεν είναι πάντοτε ζήτημα αλήθειας. Μερικές φορές είναι ζήτημα μνήμης. Άλλο θυμάται ο ένας, άλλο ο άλλος· άλλον τόνο άκουσε ο ένας, άλλη σιωπή κατάλαβε ο άλλος. Η ίδια στιγμή μπορεί να γεννήσει δύο διαφορετικές αλήθειες, και καθεμία να ορκίζεται πως είναι η μοναδική.

Ο άντρας συχνά αναζητά το δίκιο σαν μαθηματική εξίσωση. Ποιος είπε τι. Πότε το είπε. Τι ακριβώς συνέβη.

Η γυναίκα γνωρίζει πως υπάρχουν πράγματα που δεν χωρούν σε πρακτικά. Ένα βλέμμα μπορεί να αναιρέσει μια ολόκληρη πρόταση. Μια παύση μπορεί να πει περισσότερα από μια εξήγηση. Και το «τίποτα» μπορεί να κουβαλάει μέσα του ολόκληρο κατηγορητήριο.

Έτσι το δίκιο μετακινείται.

Από τις λέξεις στα υπονοούμενα, από τα γεγονότα στα συναισθήματα, από το «τι έγινε» στο «πώς έγινε».

Και τότε ο άντρας μπορεί να κερδίσει τη συζήτηση και να χάσει την υπόθεση.

Γιατί στον έρωτα το δίκιο δεν μοιάζει με ζυγαριά. Μοιάζει περισσότερο με καθρέφτη: δείχνει όχι μόνο αυτό που συνέβη, αλλά και αυτό που άφησε πίσω του.

Ίσως λοιπόν η γυναίκα να έχει πάντα δίκιο όχι επειδή γνωρίζει πάντα την αλήθεια, αλλά επειδή αντιλαμβάνεται νωρίτερα πως η αλήθεια δεν είναι πάντοτε αρκετή για να σωθεί μια σχέση.

Και κάπου εκεί η δίκη τελειώνει.

Ο άντρας ανοίγει τα παλιά μηνύματα, ψάχνει ημερομηνίες, ανασύρει αποδείξεις, βρίσκει τις λέξεις που αποδεικνύουν, πέρα από κάθε αμφιβολία, πως είχε δίκιο.

Μόνο που εκείνη μπορεί να μην ενδιαφέρεται πια.

Κι εξάλλου οι γυναίκες που μπορούν να σε κάνουν να συμφωνήσεις μαζί τους, ακόμη κι όταν δεν έχεις καταλάβει ακριβώς με τι συμφώνησες. Ακόμη κι όταν, κάπου βαθιά, υποψιάζεσαι ότι έχουν άδικο.

Μόνο που μέχρι να το καταλάβεις, έχεις ήδη πει «ναι», έχεις χαμογελάσει και -το χειρότερο- τις έχεις φιλήσει.

Και τότε το δίκιο παύει να είναι υπόθεση αλήθειας. Γίνεται υπόθεση έρωτα.

Ίσως, τελικά, αυτό να είναι το πιο γοητευτικό είδος δικαιοσύνης: να χάνεις τη δίκη και να φεύγεις από το δικαστήριο ευτυχής.

Εκεί όπου Πετούν οι Ιδέες.

Υπάρχει ένας τόπος που δεν βρίσκεται σε κανέναν χάρτη.

Ίσως επειδή δεν έχει ακόμη χτιστεί. Ίσως επειδή υπάρχει μόνο όσο κάποιος τον φαντάζεται.

Για να πας εκεί δεν χρειάζεται δρόμος.

Χρειάζεται φαντασία.

Σαν ένα μπαλόνι που ξεφεύγει στον αέρα.

Ένα λεπτό κομμάτι λάστιχο, λίγο χρώμα, λίγος αέρας -και ξαφνικά κάτι που πριν από λίγο βρισκόταν στο χέρι σου αρχίζει να διεκδικεί τον ουρανό.

Κανείς δεν του δίδαξε να πετά.

Κάποιος απλώς το γέμισε με αέρα και το άφησε.

Έτσι λειτουργεί και η φαντασία. Δεν καταργεί τη βαρύτητα· την αμφισβητεί. Δεν αλλάζει αμέσως τον κόσμο· αλλάζει πρώτα την εικόνα που έχουμε γι’ αυτόν. Κι αυτό είναι συχνά πιο επικίνδυνο.

Γιατί ό,τι μπορεί να φανταστεί ο άνθρωπος, κάποτε μπορεί να ζητήσει να το πραγματοποιήσει.

Κόβεις το σχοινί και ανεβαίνεις.

Η πόλη μικραίνει από κάτω. Οι δρόμοι μπερδεύονται, οι τοίχοι χάνουν το ύψος τους, τα σύνορα γίνονται λεπτές γραμμές και ύστερα εξαφανίζονται. Η θάλασσα μένει μόνη, μια μεγάλη μπλε επιφάνεια χωρίς τελωνεία.

Πάνω της ταξιδεύουν τα μπαλόνια, σαν να δραπέτευσαν από μια παιδική ζωγραφιά για να διορθώσουν τον πραγματικό κόσμο.

Εκεί ψηλά δεν υπάρχουν ιδιοκτησίες.

Κανείς δεν μπορεί να πει «αυτό το κομμάτι του ουρανού είναι δικό μου».

Δεν υπάρχουν φράχτες, ούτε άνθρωποι που περιμένουν έξω από πόρτες. Δεν υπάρχει πλούτος που να χρειάζεται φτώχεια για να μετρηθεί. Δεν υπάρχουν νικητές, γιατί κανείς δεν χρειάζεται ηττημένους για να αισθανθεί πως κέρδισε.

Μόνο άνθρωποι που ταξιδεύουν.

Ίσως γι’ αυτό τα παιδιά αγαπούν τα μπαλόνια. Δεν τους ζητούν προορισμό. Τα αφήνουν να φύγουν και μαζί τους αφήνουν για λίγο τη φαντασία να αποφασίσει πού μπορεί να φτάσει ο κόσμος.

Ο μεγάλος, αντίθετα, φοβάται μήπως χάσει το μπαλόνι.

Το δένει.

Όπως δένει τις επιθυμίες του, τις αμφιβολίες του, τα όνειρά του. Μαθαίνει να ονομάζει αδύνατο καθετί που δεν χωρά στην πραγματικότητα που γνώρισε.

Κι όμως, κάθε μεγάλη αλλαγή υπήρξε κάποτε ένα παράλογο όνειρο.

Κάθε καινούργιος δρόμος ξεκίνησε ως δρόμος που δεν υπήρχε.

Κάθε ελευθερία χρειάστηκε πρώτα κάποιον να τη φανταστεί.

Γι’ αυτό το μπαλόνι είναι κάτι περισσότερο από ένα παιχνίδι. Είναι μια μικρή εξέγερση εναντίον της βαρύτητας.

Ανεβαίνει χωρίς να απολογείται.

Και όσο ανεβαίνει, η γη μικραίνει.

Όχι επειδή αλλάζει η γη.

Επειδή αλλάζει το βλέμμα.

Ίσως λοιπόν η φαντασία να είναι η μόνη πραγματική μηχανή του ανθρώπου. Η ικανότητα να κοιτάζει αυτό που υπάρχει και να αρνείται ότι αυτό είναι το μόνο που μπορεί να υπάρξει.

Να φουσκώνει έναν ανύπαρκτο κόσμο με τόσο αέρα, ώστε κάποια στιγμή να αποκτά βάρος μέσα στην πραγματικότητα.

Και τότε το μπαλόνι δεν είναι πια παιχνίδι.

Είναι προειδοποίηση.

Γιατί ο κόσμος δεν αλλάζει όταν όλοι συμφωνούν πως κάτι είναι εφικτό.

Αλλά όταν κάποιος τολμά να φανταστεί αυτό που οι υπόλοιποι έχουν μάθει να θεωρούν αδύνατο.

Και ίσως η φαντασία να είναι ακριβώς αυτό:

η ικανότητα του ανθρώπου να φουσκώνει έναν ανύπαρκτο κόσμο με τόσο αέρα, ώστε κάποτε να αρχίζει να σηκώνεται από τη γη.

Ώσπου η γη από κάτω γίνεται μικρή και ο ορίζοντας ανοίγει.

Και τότε καταλαβαίνουμε το πιο επικίνδυνο πράγμα:

δεν είναι ότι η ουτοπία βρίσκεται πολύ ψηλά.

Είναι ότι τόσα χρόνια μας έμαθαν να κοιτάμε μόνο κάτω.

Παναγιά η Νερατζιώτισσα.

 

Τι θα πει Αγωνιστής...

Αγωνιστής δεν είναι αυτός που φωνάζει περισσότερο. Ούτε εκείνος που φοράει τον αγώνα σαν παράσημο και τον περιφέρει για να αποδείξει στους άλλους την αρετή του. Ο αγώνας δεν είναι διακριτικό. Είναι βάρος.

Αγωνιστής είναι εκείνος που, μπροστά σε κάτι που θεωρεί άδικο, αρνείται να συμφιλιωθεί με την αδικία μόνο και μόνο επειδή έγινε συνήθεια. Είναι αυτός που δεν δέχεται το «έτσι είναι» ως τελική απάντηση. Γιατί κάθε «έτσι είναι» κρύβει μέσα του ένα «έτσι το αφήσαμε να γίνει».

Ο πραγματικός αγωνιστής δεν ζει πάντοτε μέσα στη βεβαιότητα. Συχνά αγωνίζεται ακριβώς επειδή αμφιβάλλει. Δεν γνωρίζει αν ο δρόμος οδηγεί κάπου, αλλά συνεχίζει να περπατά. Δεν έχει την πολυτέλεια της βεβαιότητας· έχει μόνο την ευθύνη της επιλογής.

Υπάρχει κάτι βαθιά μοναχικό στον αγώνα. Κάποια στιγμή τα πλήθη απομακρύνονται, τα συνθήματα σωπαίνουν, οι σημαίες διπλώνονται και μένει ένας άνθρωπος απέναντι σε αυτό που δεν μπορεί να αποδεχθεί. Εκεί αρχίζει ίσως ο πραγματικός αγώνας. Όχι όταν σε χειροκροτούν, αλλά όταν κανείς δεν κοιτάζει.

Γιατί η παραίτηση είναι συχνά πολύ πιο εύκολη από την ήττα. Η ήττα τουλάχιστον προϋποθέτει ότι προσπάθησες. Η παραίτηση σε απαλλάσσει ακόμη και από την ανάγκη να εξηγήσεις γιατί δεν προσπάθησες.

Αγωνιστής, λοιπόν, δεν είναι εκείνος που δεν φοβάται. Είναι εκείνος που δεν επιτρέπει στον φόβο να αποφασίσει για λογαριασμό του.

Και ίσως ο πιο δύσκολος αγώνας να μην είναι απέναντι στους άλλους, αλλά απέναντι στη δική μας βολή. Στην αδιαφορία που μεγαλώνει αθόρυβα μέσα μας. Στην ανάγκη να ανήκουμε. Στην επιθυμία να είμαστε με τους πολλούς, ακόμη κι όταν οι πολλοί βαδίζουν προς τη λάθος κατεύθυνση.

Ο αγωνιστής δεν είναι απαραίτητα ο ήρωας. Μπορεί να είναι ένας συνηθισμένος άνθρωπος που, σε μια κρίσιμη στιγμή, αποφασίζει να μη συνηθίσει το απαράδεκτο.

Κι έτσι ο αγώνας αποκτά μια παράξενη μορφή: δεν είναι πάντοτε η προσπάθεια να αλλάξουμε τον κόσμο. Μερικές φορές είναι η προσπάθεια να μην αφήσουμε τον κόσμο να αλλάξει εμάς σε κάτι που δεν θέλαμε να γίνουμε.

Γιατί στο τέλος ίσως αυτό να σημαίνει αγωνιστής: να χάνεις χωρίς να παραδίδεσαι, να αμφιβάλλεις χωρίς να παραιτείσαι και να συνεχίζεις να υπερασπίζεσαι αυτό που πιστεύεις πως αξίζει, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει κανείς να χειροκροτήσει.

Οι σκάλες...

 

Οι σκάλες δεν οδηγούν απλώς από έναν όροφο σε έναν άλλο. Είναι η πιο παλιά μεταφορά της ζωής: ένα βήμα πάνω, ένα βήμα μακριά από εκεί που ήμασταν, χωρίς καμιά εγγύηση για το πού θα φτάσουμε.

Κάθε σκαλοπάτι είναι μια μικρή απόφαση. Το πόδι σηκώνεται πριν ακόμη γνωρίσει το επόμενο. Ίσως γι’ αυτό φοβόμαστε τόσο το ύψος· όχι επειδή βρίσκεται πάνω μας, αλλά επειδή μας θυμίζει πόσα αφήσαμε πίσω.

Υπάρχουν σκάλες που ανεβαίνουν και σκάλες που κατεβαίνουν. Μα η κατεύθυνση δεν είναι πάντα αλήθεια. Μπορεί κανείς να ανεβαίνει και να μικραίνει, να κατεβαίνει και να συναντά για πρώτη φορά τον εαυτό του.

Οι παλιές σκάλες κρατούν στα σκαλοπάτια τους το βάρος των περασμένων. Τα πατήματα έχουν μνήμη. Οι φθαρμένες άκρες τους είναι ένα είδος βιογραφίας: άνθρωποι ανέβηκαν βιαστικοί, κατέβηκαν κουρασμένοι, στάθηκαν για λίγο, γύρισαν πίσω, χάθηκαν σε έναν όροφο που κάποτε νόμιζαν πως ήταν ο προορισμός.

Κι ύστερα υπάρχουν οι σκάλες χωρίς κιγκλίδωμα. Εκεί δεν υπάρχει τίποτε να κρατηθείς παρά μόνο η ισορροπία σου. Ίσως αυτές να είναι οι πιο αληθινές.

Γιατί η ζωή δεν μας υποσχέθηκε ποτέ ασανσέρ.

Μας έδωσε σκάλες.

Και μας άφησε να αποφασίσουμε αν το επόμενο σκαλοπάτι είναι άνοδος ή απλώς ένας ακόμη τρόπος να μη μείνουμε ακίνητοι.

Το βλέμμα του ήλιου.

 

Ο ήλιος δεν κοιτάζει· αποκαλύπτει.

Όταν περνά μέσα από τα φύλλα και ακουμπά τους τοίχους, μοιάζει σαν ένα βλέμμα που δεν ζητά τίποτε από τον κόσμο. Απλώς τον κάνει ορατό. Κι ίσως αυτή να είναι η πιο βαθιά μορφή εξουσίας: όχι να αλλάζεις τα πράγματα, αλλά να τους αφαιρείς το σκοτάδι.

Το βλέμμα του ήλιου πέφτει πάνω σε όλα χωρίς διάκριση. Στην πέτρα και στο λουλούδι, στο πρόσωπο και στην πληγή, στο μεγαλείο και στη μικρότητα. Δεν κολακεύει. Δεν συγχωρεί. Δεν καταδικάζει. Φωτίζει.

Κι εκεί αρχίζει η δυσκολία.

Γιατί ο άνθρωπος αγαπά το φως, αρκεί να φωτίζει τον άλλον. Για τον εαυτό του προτιμά συχνά τη σκιά· εκεί όπου οι ατέλειες γίνονται λιγότερο ευδιάκριτες, οι ενοχές χάνουν το περίγραμμά τους και οι αυταπάτες μοιάζουν σχεδόν αληθινές.

Ο ήλιος όμως δεν διαπραγματεύεται με τις σκιές. Τις δημιουργεί και τις εξαφανίζει την ίδια στιγμή.

Ίσως γι’ αυτό κάθε απόγευμα το φως χαμηλώνει. Όχι επειδή κουράστηκε, αλλά επειδή μας αφήνει λίγο χρόνο να συνηθίσουμε ξανά το σκοτάδι.

Και την επόμενη αυγή επιστρέφει.

Όχι για να μας πει ποιοι είμαστε.

Για να μας αναγκάσει να το δούμε.

Το ανέμελο σπουργίτι.

Δεν χρειάζεται να είσαι αετός για να κοιτάζεις τον ουρανό.

Ένα σπουργίτι αρκεί.

Μικρό, σχεδόν ασήμαντο μέσα στην τεράστια αρχιτεκτονική του κόσμου, κινείται ανάμεσα σε καλώδια, κεραμίδια, μπαλκόνια και δέντρα σαν να γνωρίζει ένα μυστικό που οι άνθρωποι ξεχάσαμε: πως η ζωή δεν μετριέται με το μέγεθος της παρουσίας μας, αλλά με την επιμονή της.

Δεν έχει δύναμη να κατακτήσει τον ουρανό.

Κι όμως, τον διασχίζει.

Δεν έχει χάρτες.

Κι όμως, βρίσκει τον δρόμο.

Δεν έχει τίποτα από εκείνα που ο άνθρωπος ονομάζει σπουδαία. Δεν έχει τίτλους, περιουσίες, μνημεία, ιστορία. Έχει μόνο φτερά -και μια ακατανόητη εμπιστοσύνη στην επόμενη στιγμή.

Ίσως γι’ αυτό μας συγκινεί χωρίς να το ξέρουμε.

Το σπουργίτι δεν ζητά να αφήσει ίχνος. Αφήνει απλώς μια μικρή κίνηση στον αέρα. Και ίσως αυτό να είναι το πιο καθαρό ίχνος που μπορεί να αφήσει κανείς: να περάσει από τον κόσμο χωρίς να προσπαθήσει να τον ιδιοποιηθεί.

Εμείς χτίζουμε τοίχους για να προστατευτούμε από τον κόσμο και ύστερα περνάμε τη ζωή μας ψάχνοντας μια χαραμάδα για να τον ξαναδούμε.

Το σπουργίτι δεν χρειάζεται χαραμάδα.

Του αρκεί μια στιγμή.

Ένα πέταγμα.

Ένα ψίχουλο.

Ένα κλαδί που λυγίζει.

Και ξαφνικά, μέσα στη φασαρία της πόλης, εκείνο το μικρό σώμα γίνεται μια τελεία που αρνείται να μπει στο τέλος της πρότασης.

Γιατί η ζωή ίσως δεν είναι αυτό που κατορθώνουμε να κρατήσουμε.

Είναι αυτό που, παρ’ όλα όσα χάσαμε, εξακολουθεί να πετά.

Κάτω από τις αψίδες.

 

Ο δρόμος είναι η πιο παλιά μεταφορά της ζωής.

Μια γραμμή που χαράζει η γη για να μας θυμίζει πως ο χρόνος δεν γυρίζει πίσω, ακόμη κι όταν εμείς γυρίζουμε.

Πάνω του υψώνονται οι αψίδες.

Δεν στηρίζουν τον ουρανό. Κι όμως, μοιάζουν να τον κρατούν για μια στιγμή, σαν να μπορεί η ανθρώπινη κατασκευή να δαμάσει το άπειρο. Καμπυλώνουν πάνω από το πέρασμα σαν τεράστια ερωτηματικά που δεν ζητούν απάντηση.

Περνάμε από κάτω τους.

Κάθε πέρασμα είναι μια μικρή έξοδος από αυτό που ήμασταν και μια είσοδος σε αυτό που ακόμη δεν γνωρίζουμε. Οι αψίδες δεν χωρίζουν τόπους· χωρίζουν στιγμές. Από τη μία πλευρά βρίσκεται το «ήταν», από την άλλη το «θα είναι». Και εμείς, για ένα δευτερόλεπτο, κατοικούμε στο «τώρα» -αυτό το στενό γεφύρι πάνω από την άβυσσο.

Ο δρόμος προχωρά.

Εμείς νομίζουμε πως τον διασχίζουμε, ενώ στην πραγματικότητα είναι εκείνος που διασχίζει εμάς. Μπαίνει στις ρωγμές της μνήμης, αφήνει ίχνη στα χρόνια, παίρνει μαζί του πρόσωπα, επιθυμίες, βεβαιότητες. Κάθε χιλιόμετρο και μια μικρή απώλεια. Κάθε στροφή και μια άγνωστη εκδοχή του εαυτού μας.

Κι από πάνω ο ουρανός.

Ακίνητος μόνο για τα μάτια μας. Γιατί ο ουρανός δεν είναι ακίνητος· εμείς είμαστε πολύ μικροί για να αντιληφθούμε την κίνησή του. Όπως συμβαίνει και με τον χρόνο.

Τον κοιτάμε και νομίζουμε πως κοιτάμε το άπειρο. Ίσως όμως κοιτάμε απλώς το όριο της δικής μας κατανόησης.

Οι αψίδες βρίσκονται ανάμεσα στα δύο.

Ανάμεσα στη γη που μας κρατά και στον ουρανό που μας ξεπερνά. Ανάμεσα στην ανάγκη να πατήσουμε κάπου και στην επιθυμία να πετάξουμε. Ανάμεσα σε αυτό που μπορούμε να αγγίξουμε και σε εκείνο που μπορούμε μόνο να ονειρευτούμε.

Κάτω από μια αψίδα, ο άνθρωπος είναι για λίγο ένας περαστικός.

Και ίσως αυτή να είναι η πιο ακριβής του ιδιότητα.

Περαστικοί είμαστε όλοι. Από δρόμους, από σώματα, από έρωτες, από πόλεις, από εποχές. Αφήνουμε πίσω μας ίχνη που ο χρόνος τρίβει αργά, όπως η θάλασσα τρίβει την πέτρα χωρίς να κουράζεται.

Μόνο ο ουρανός μοιάζει να μην κρατά λογαριασμό.

Δεν θυμάται ποιος πέρασε.

Δεν ρωτά πού πηγαίνουμε.

Απλώς ανοίγεται.

Κι εμείς συνεχίζουμε τον δρόμο, κάτω από τις αψίδες, ανάμεσα στη βαρύτητα και την επιθυμία, κουβαλώντας το παράξενο προνόμιο του ανθρώπου:

να ξέρει πως ο δρόμος τελειώνει και παρ’ όλα αυτά να συνεχίζει να περπατά.

Η ζωή δεν τρέχει πάνω σε ράγες.

Η ζωή δεν τρέχει πάνω σε ράγες. Μόνο εμείς, κοιτάζοντας πίσω, χαράζουμε ράγες πάνω στις διαδρομές που ήδη διανύσαμε. Ένα γεγονός δίπλα σ’ ένα άλλο, μια συνάντηση δίπλα σε μια απώλεια, ένα τυχαίο τηλεφώνημα που κάποτε έμοιαζε ασήμαντο και χρόνια αργότερα αποκτά το βάρος μιας αιτίας. Η μνήμη έχει αυτή την παράξενη συνήθεια: μετατρέπει το χάος σε αφήγηση και τη σύμπτωση σε μοίρα.

Ίσως επειδή δυσκολευόμαστε να δεχτούμε πως κάποια πράγματα απλώς συνέβησαν.

Έπεσαν τα ζάρια.

Κι ύστερα εμείς κοιτάξαμε τους αριθμούς και φτιάξαμε μια ιστορία γύρω τους.

Ένας άνθρωπος εμφανίζεται στη ζωή μας και μαζί του αλλάζει ένας ολόκληρος χάρτης. Μια πόρτα κλείνει, κι ενώ τότε μοιάζει με τέλος, χρόνια αργότερα ανακαλύπτουμε πως ήταν απλώς μια στροφή. Ένας δρόμος που δεν πήραμε εξακολουθεί να υπάρχει κάπου μέσα μας, όχι ως πραγματικότητα αλλά ως φάντασμα μιας άλλης ζωής. Κι έτσι η ζωή γεμίζει με «αν». Αν είχα πάει. Αν είχα μείνει. Αν είχα μιλήσει. Αν είχα σωπάσει.

Τα «αν» είναι οι αόρατες ράγες των ανθρώπων.

Πάνω τους ταξιδεύουμε προς ζωές που δεν έζησαν ποτέ.

Κι όμως, ακόμη κι όταν πιστεύουμε πως αποφασίζουμε, κάτι προηγείται της απόφασης: μια συγκυρία, ένας φόβος, μια επιθυμία, μια συνάντηση, ένα τυχαίο πρωινό. Η ελευθερία μας μοιάζει τότε λιγότερο με τιμόνι και περισσότερο με το μικρό περιθώριο που έχουμε ανάμεσα σε όσα μας συμβαίνουν και σε όσα κάνουμε με αυτά.

Δεν διαλέγουμε πάντοτε τη θάλασσα στην οποία θα βρεθούμε. Μπορούμε όμως να μάθουμε να διαβάζουμε τον άνεμο.

Και ο άνεμος δεν έχει μνήμη.

Δεν θυμάται από πού ήρθε ούτε ενδιαφέρεται πού θα καταλήξει. Εμείς του δίνουμε κατεύθυνση, επειδή έχουμε ανάγκη από κατευθύνσεις. Εμείς ονομάζουμε έναν δρόμο «σωστό» και έναν άλλον «λάθος», μόνο και μόνο επειδή γνωρίζουμε ήδη πού κατέληξε ο καθένας.

Μα η ζωή, όταν τη ζούμε, δεν γνωρίζει το τέλος της.

Αυτό είναι ίσως το παράδοξο της ύπαρξης: ζούμε μέσα στο άγνωστο και μετά, με τη μνήμη, προσποιούμαστε πως το γνωρίζαμε.

Σαν να διαβάζουμε ένα βιβλίο από την τελευταία σελίδα προς την πρώτη και να θεωρούμε πως έτσι καταλάβαμε τον συγγραφέα.

Δεν υπάρχει συγγραφέας που να μας έχει χαράξει όλες τις ράγες. Υπάρχουν μόνο ζάρια, συγκυρίες, απώλειες, επιθυμίες, συναντήσεις και εκείνη η παράξενη ανθρώπινη ικανότητα να δίνουμε νόημα ακόμη και στα συντρίμμια.

Γι’ αυτό ίσως η ζωή δεν είναι ένας δρόμος που πρέπει να βρούμε.

Είναι ο δρόμος που απομένει αφού περάσουμε.

Και τα ζάρια, κάπου στο σκοτάδι, εξακολουθούν να κυλούν.

Η ζωή δεν τρέχει πάνω σε ράγες. Εμείς τις σχεδιάζουμε εκ των υστέρων, για να μην παραδεχτούμε πόσο λίγο την γνωρίζαμε όταν ξεκινούσαμε.

Τα ζάρια του τυχαίου...

Η ζωή δεν ρίχνει πάντα τα ζάρια για να αποφασίσει. Μερικές φορές τα ρίχνει απλώς για να μας θυμίσει πως δεν κρατάμε εμείς το χέρι που τα πετά.

Ο άνθρωπος αγαπά την αιτιότητα επειδή φοβάται το χάος. Ψάχνει σχέδια εκεί όπου υπάρχουν συμπτώσεις, νόημα εκεί όπου υπάρχει θόρυβος, μοίρα εκεί όπου απλώς έτυχε. Κοιτάζει πίσω και ενώνει τις τελείες, σαν να υπήρχε από την αρχή ένα σχέδιο κρυμμένο κάτω από το χαρτί.

Κι όμως, μια στιγμή αρκεί για να αλλάξει μια ολόκληρη διαδρομή. Ένα βλέμμα, ένα τηλεφώνημα που δεν έγινε, ένας άνθρωπος που βρέθηκε στο σωστό μέρος τη λάθος ώρα. Η ζωή συχνά δεν αλλάζει με μεγάλες αποφάσεις αλλά με μικρές αποκλίσεις.

Το τυχαίο δεν είναι απαραίτητα το αντίθετο του νοήματος. Ίσως είναι η πρώτη ύλη του.

Γιατί, τελικά, δεν θυμόμαστε μόνο τα ζάρια που έπεσαν. Θυμόμαστε κυρίως τι κάναμε αφού έπεσαν.

Και ίσως αυτή να είναι η μόνη ελευθερία που μας αφήνει το τυχαίο:

δεν επιλέγουμε πάντα τη ζαριά· επιλέγουμε όμως τι θα την κάνουμε.

Φυσάει -Κάτι Αλλάζει.

Κάτι αόρατο περνά μέσα από τις χαραμάδες του κόσμου και μετακινεί τα ακίνητα. Σηκώνει τη σκόνη των ημερών, ανακατεύει τις στάχτες όσων τελείωσαν και αφήνει πίσω του έναν ορίζοντα λιγότερο βέβαιο, αλλά περισσότερο ανοιχτό.

Ίσως τίποτε να μην είναι οριστικό.

Ίσως η ζωή να μην υπογράφει ποτέ συμβόλαια με την ακινησία.

Κάθε φύλλο που απομακρύνεται είναι μια μικρή απόδειξη πως η αλλαγή δεν χρειάζεται να φαίνεται για να συμβαίνει. Κάθε σύννεφο που διαλύεται αποκαλύπτει έναν ουρανό που υπήρχε ήδη, κρυμμένος πίσω από το γκρίζο.

Κι εμείς στεκόμαστε ανάμεσα σε όσα χάθηκαν και σε όσα δεν έχουν ακόμη συμβεί, περιμένοντας ένα σημάδι.

Ίσως όμως το σημάδι να βρίσκεται ακριβώς εκεί:

στην αόρατη μετατόπιση της μοίρας, στη μικρή ρωγμή απ’ όπου περνά ξανά η ζωή.

Η ελπίδα δεν έρχεται πάντα σαν φως.

Μερικές φορές είναι απλώς η αίσθηση πως κάτι μέσα μας αρνείται να μείνει ακίνητο.

Κι αυτό αρκεί.

Πρωινή χώνεψη.

 

Η πρωινή χώνεψη δεν είναι μόνο υπόθεση του στομαχιού. Είναι μια μικρή τελετουργία της ζωής. Το σώμα ξυπνά και αρχίζει να αλέθει ό,τι του έδωσε η προηγούμενη μέρα: το γλυκό, το πικρό, το περίσσευμα και την πίκρα.

Έτσι ίσως λειτουργεί και η μνήμη. Κάθε μέρα καταπίνουμε γεγονότα, ανθρώπους, λέξεις, βλέμματα. Άλλα έχουν τη γεύση του γλυκού και άλλα αφήνουν εκείνη την επίμονη πικράδα που δεν φεύγει ούτε με τον πρώτο καφέ.

Το παράξενο είναι πως η ζωή δεν μας ζητά να ξεχωρίσουμε τα γλυκά από τα πικρά. Τα βάζει όλα στο ίδιο τραπέζι και μας αφήνει να τα χωνέψουμε.

Κάποια πράγματα όμως μένουν άπεπτα. Μια απώλεια που καταπιώθηκε βιαστικά. Μια λέξη που δεν ειπώθηκε. Ένας έρωτας που τελείωσε πριν προλάβει να γίνει ανάμνηση.

Κι έτσι, κάθε πρωί, μαζί με το γλυκό και τον καφέ, χωνεύουμε λίγο ακόμη τη ζωή.

Ώσπου μια μέρα ανακαλύπτουμε το πιο πικρό απ’ όλα:

δεν μας πονά πια τίποτα.

Και τότε καταλαβαίνουμε πως δεν χωνέψαμε τη ζωή.

Χωνέψαμε τον εαυτό μας.

Αντίδοτο στη Δυσπεψία.

 

Υπάρχουν άνθρωποι που δυσκολεύονται να χωνέψουν το φαγητό. Υπάρχουν και άνθρωποι που δυσκολεύονται να χωνέψουν την πραγματικότητα. Οι δεύτεροι είναι περισσότεροι και, δυστυχώς, δεν υπάρχει γαστρεντερολόγος για την περίπτωσή τους.

Η κοινωνία μας πάσχει από μια ιδιότυπη δυσπεψία. Καταπίνει τα πάντα αμάσητα: ειδήσεις, σκάνδαλα, ψέματα, υποσχέσεις, φόβους, διαφημίσεις, «σωτήρες». Και ύστερα παραπονιέται για το βάρος στο στομάχι.

Το πρόβλημα, βέβαια, δεν είναι τι τρώμε. Είναι τι δεχόμαστε να καταπιούμε.

Έχουμε μάθει να καταπίνουμε χωρίς να μασάμε. Την αδικία τη βαφτίζουμε κανονικότητα, την απληστία ανάπτυξη, την υποκρισία ευγένεια, την ανοησία άποψη. Κι όταν το στομάχι της κοινωνίας αρχίζει να διαμαρτύρεται, παίρνουμε ένα αντιόξινο και συνεχίζουμε το γεύμα.

Η εποχή μας έχει ανακαλύψει, άλλωστε, το τέλειο φάρμακο: να μην αντιμετωπίζεις την αιτία, αλλά το σύμπτωμα.

Σε ενοχλεί η πραγματικότητα; Άλλαξε κανάλι.

Σε πνίγει η αλήθεια; Βάλε λίγη ψυχαγωγία.

Σε εξοργίζει η αδικία; Κάνε μια ανάρτηση.

Σε βαραίνει η κοινωνία; Αγόρασε κάτι.

Και κυρίως, μην αφήσεις τίποτα να μείνει μέσα σου αρκετή ώρα ώστε να το σκεφτείς.

Γιατί η σκέψη είναι βαριά τροφή.

Η ειρωνεία είναι πως φοβόμαστε περισσότερο τη δυσπεψία του στομαχιού παρά τη δυσπεψία της συνείδησης. Το πρώτο μπορεί να περάσει με ένα χάπι. Το δεύτερο απαιτεί κάτι πολύ δυσκολότερο: να ξαναδούμε τι ακριβώς καταπίνουμε.

Ίσως λοιπόν το πραγματικό αντίδοτο στη δυσπεψία να μην βρίσκεται στο φαρμακείο.

Να βρίσκεται στο μάσημα.

Να μάθουμε επιτέλους να μασάμε τις ειδήσεις πριν τις καταπιούμε, τις ιδέες πριν τις υιοθετήσουμε, τις υποσχέσεις πριν τις πιστέψουμε και, κυρίως, τις βεβαιότητές μας πριν γίνουν πέτρες στο στομάχι της σκέψης.

Γιατί ο άνθρωπος δεν πεθαίνει μόνο από όσα δεν μπορεί να χωνέψει.

Καμιά φορά πεθαίνει κι από όσα κατάπιε πολύ εύκολα.