Vanilla Sky: Όταν η τέλεια ψευδαίσθηση γίνεται ο απόλυτος εφιάλτης.

Vanilla Sky (2001): Ένα Ψυχολογικό Παζλ Ανάμεσα στο Όνειρο και την Ενοχή.

Τι ορίζει την πραγματικότητά μας; Είναι οι αναμνήσεις μας, οι άνθρωποι που αγαπάμε ή μήπως οι επιλογές που κάνουμε κάθε δευτερόλεπτο; 

Το 2001, ο σκηνοθέτης Κάμερον Κρόου πήρε το ισπανικό αριστούργημα "Άνοιξε τα Μάτια: (Abre los ojos) του Αλεχάντρο Αμενάμπαρ και το μετέτρεψε σε ένα αμερικανικό, ποπ-σουρεαλιστικό ψυχολογικό θρίλερ. Το "Vanilla Sky" δεν είναι απλώς μια ταινία μυστηρίου· είναι μια υπαρξιακή βουτιά στην ανθρώπινη ενοχή, τη ματαιοδοξία και την ανάγκη για λύτρωση.

Η Πτώση του Σύγχρονου Ίκαρου.

Στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκεται ο Ντέιβιντ Έιμς (Τομ Κρουζ), ένας χαρισματικός, πάμπλουτος και ναρκισσιτής κληρονόμος μιας εκδοτικής αυτοκρατορίας στη Νέα Υόρκη. Ο Ντέιβιντ έχει τα πάντα: εμφάνιση, χρήμα, επιτυχία και μια επιφανειακή σχέση με την Τζούλιαν (Κάμερον Ντίαζ). Όλα αλλάζουν τη νύχτα των γενεθλίων του, όταν γνωρίζει τη Σοφία (Πενέλοπε Κρουζ) και βιώνει μια σπάνια, ειλικρινή σύνδεση.

Η μοίρα όμως τον προλαβαίνει με τη μορφή ενός εφιαλτικού τροχαίου, το οποίο προκαλεί η πληγωμένη και εμμονική Τζούλιαν. Η Τζούλιαν πεθαίνει και ο Ντέιβιντ επιζεί, αλλά το πρόσωπό του παραμορφώνεται ανεπανόρθωτα. Από εκείνο το σημείο, η ταινία μετατρέπεται σε έναν «λαβύρινθο» όπου η γραμμική αφήγηση σπάει, και ο θεατής καλείται να ξεχωρίσει την αλήθεια από την ψευδαίσθηση.

Η Κατάρρευση της Πραγματικότητας και το Σύνδρομο της "Τέλειας Ζωής".

Το Vanilla Sky χρησιμοποιεί την επιστημονική φαντασία ως όχημα για να μιλήσει για τον ψυχισμό του σύγχρονου ανθρώπου. 

Φορώντας μια παγωμένη, προσθετική μάσκα, ο Ντέιβιντ προσπαθεί να ξανακερδίσει τη ζωή του και τη Σοφία. Όταν όμως όλα μοιάζουν να διορθώνονται ως διά μαγείας, ο κόσμος του αρχίζει να «ραγίζει». Οι αναμνήσεις του μπερδεύονται, τα πρόσωπα της Σοφίας και της Τζούλιαν εναλλάσσονται εφιαλτικά, και ο ίδιος βρίσκεται κατηγορούμενος για έναν φόνο που δεν θυμάται αν διέπραξε.

Η μεγάλη ανατροπή της ταινίας (spoiler) αποκαλύπτει ότι ολόκληρο το δεύτερο μισό της ιστορίας είναι ένα "Lucid Dream" (συνειδητό όνειρο). Ο Ντέιβιντ, ανίκανος να αντέξει την παραμόρφωση και την απόρριψη, αυτοκτόνησε και επέλεξε να καταψυχθεί από την εταιρεία "Life Extension", ζητώντας να ζήσει σε μια εικονική πραγματικότητα, βασισμένη στην ποπ κουλτούρα και τις επιθυμίες του. Όμως, το ίδιο του το υποσυνείδητο και οι ενοχές του μετέτρεψαν τον παράδεισο σε κόλαση.

Μουσική και Οπτική Ταυτότητα.

Ένα από τα ισχυρότερα στοιχεία του φιλμ είναι το εμβληματικό του soundtrack, επιμελημένο από τη Νάνσι Γουίλσον. Μουσικές από τους Radiohead, τον Bob Dylan, τους REM και το ομώνυμο, υποψήφιο για Όσκαρ κομμάτι του Paul McCartney, ντύνουν μοναδικά την ψυχική κατάσταση του ήρωα.

Οπτικά, η σκηνή όπου ο Τομ Κρουζ τρέχει ολομόναχος στην εντελώς άδεια Times Square της Νέας Υόρκης παραμένει μια από τις πιο συγκλονιστικές και σημειολογικές στιγμές του σύγχρονου κινηματογράφου, συμβολίζοντας την απόλυτη υπαρξιακή μοναξιά.

"Κάθε Λεπτό είναι μια Ευκαιρία να Αλλάξεις τα Πάντα". Αυτή η φράση, που επαναλαμβάνεται στην ταινία, κλείνει και το βαθύτερο νόημά της. Στο τέλος, ο Ντέιβιντ έρχεται αντιμέτωπος με το απόλυτο δίλημμα: να παραμείνει εγκλωβισμένος σε ένα ασφαλές, τεχνητό όνειρο ή να ξυπνήσει στον πραγματικό, σκληρό κόσμο του μέλλοντος, όπου είναι μόνος και θνητός.

Το Vanilla Sky μπορεί στην εποχή του να δίχασε τους κριτικούς, αλλά με το πέρασμα των χρόνων απέκτησε φανατικό κοινό (cult classic). Είναι μια υπενθύμιση ότι η γλυκιά ψευδαίσθηση δεν μπορεί ποτέ να αντικαταστήσει την πικρή ομορφιά της πραγματικής ζωής. Γιατί, όπως λέει και ο χαρακτήρας του Μπράιαν (που είναι ο καλύτερος και ουσιαστικά μοναδικός πραγματικός φίλος του Ντέιβιντ), "χωρίς το πικρό, το γλυκό δεν είναι τόσο γλυκό".

Η Αδύνατη Συνάντηση.

Αν τα ουράνια σώματα μπορούσαν να ονειρεύονται, ίσως το Φεγγάρι να ονειρευόταν τον Ήλιο. Κάθε αυγή τον βλέπει να αναδύεται από τον ορίζοντα και κάθε δειλινό να χάνεται πίσω από τη Γη. Τον ακολουθεί αιώνες τώρα, χωρίς ποτέ να τον φτάνει.

Η αιτία δεν είναι η έλλειψη επιθυμίας αλλά η γεωμετρία του κόσμου. Το Φεγγάρι είναι δεμένο με τη Γη από το αόρατο σχοινί της βαρύτητας. Περιφέρεται γύρω της όπως ένα πουλί γύρω από το δέντρο όπου έχει τη φωλιά του. Ο Ήλιος, από την άλλη, βρίσκεται πολύ πιο μακριά, σχεδόν εκατόν πενήντα εκατομμύρια χιλιόμετρα από τη Γη. Ανάμεσά τους απλώνεται μια απόσταση που δεν μετριέται μόνο σε χιλιόμετρα αλλά και σε κοσμική τάξη.

Κάποτε, στις εκλείψεις, φαίνεται σαν το Φεγγάρι να πλησιάζει τον Ήλιο. Για λίγα λεπτά στέκεται ακριβώς μπροστά του και ο κόσμος σκοτεινιάζει. Είναι η πιο κοντινή προσέγγιση σε μια ουράνια αγκαλιά. Κι όμως, ακόμη και τότε, τα δύο σώματα απέχουν εκατομμύρια χιλιόμετρα. Η συνάντηση είναι μόνο μια οπτική σύμπτωση, ένα παιχνίδι προοπτικής στον ουρανό.

Ίσως γι' αυτό οι εκλείψεις μας συγκινούν τόσο. Μας θυμίζουν τις επιθυμίες που πλησιάζουν χωρίς να ολοκληρώνονται, τις συναντήσεις που μοιάζουν βέβαιες αλλά παραμένουν άπιαστες. Το Φεγγάρι δεν θα αγκαλιάσει ποτέ τον Ήλιο, όχι επειδή δεν μπορεί να τον δει, αλλά επειδή ολόκληρο το Σύμπαν έχει χτίσει ανάμεσά τους μια απόσταση αναγκαία για να συνεχιστεί ο χορός των ουρανών.

Και ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη ομορφιά του ουρανού: ότι δεν εκπληρώνει όλες τις επιθυμίες του. Κάποιες τις μετατρέπει σε τροχιές, ώστε να διαρκούν για πάντα.

Μουσείο Βορρέ, Παιανία.