Ο Ρωμέικος γιαλός από το Κάστρο της Μύρινας.

 

Το Λιμάνι της Μύρινας.

 

Το Κάστρο της Μύρινας.

 

Ρωμέικος Γιαλός, Μύρινα.

 

Το ταξίδι μέσα από ένα μπουκάλι κρασιού...

 

Ένα μπουκάλι κρασί είναι ένας μικρός κλειστός κόσμος. Δεν περιέχει μόνο σταφύλια που ωρίμασαν κάτω από τον ήλιο· περιέχει έναν τόπο, μια εποχή, τα χέρια που τρύγησαν, τη σιωπή του κελαριού όπου περίμενε τον χρόνο.

Όταν ανοίγει ο φελλός, δεν απελευθερώνεται μόνο ένα άρωμα. Ανοίγει μια πόρτα. Ένα άρωμα από βρεγμένο χώμα, από πέτρα ζεσταμένη στον ήλιο, από θάλασσα που πέρασε κάποτε πάνω από τα αμπέλια. Το κρασί γίνεται ένα πλοίο χωρίς πανιά που ταξιδεύει τον νου πίσω σε τόπους που ίσως δεν γνωρίσαμε ποτέ.

Κάθε γουλιά είναι μια διαδρομή. Στην αρχή είναι η γη, ύστερα η μνήμη και στο τέλος κάτι πιο βαθύ: η αίσθηση πως ο χρόνος μπορεί να φυλακιστεί σε ένα γυάλινο δοχείο και να περιμένει υπομονετικά έναν άνθρωπο να τον ξυπνήσει.

Ίσως γι’ αυτό αγαπάμε το κρασί. Γιατί μας θυμίζει πως τίποτα αληθινό δεν χάνεται. Ένα καλοκαίρι, ένα χωριό, ένα πρόσωπο, μια στιγμή δίπλα στη θάλασσα μπορούν να συνεχίσουν το ταξίδι τους μέσα σε ένα μπουκάλι, μέχρι να βρεθεί κάποιος να το ανοίξει.

Κι έτσι, κάθε φορά που τσουγκρίζουμε τα ποτήρια μας, δεν γιορτάζουμε απλώς το παρόν. Ξυπνάμε το παρελθόν και δίνουμε υπόσχεση στο μέλλον. Γιατί το ταξίδι ενός κρασιού δεν τελειώνει ποτέ στο ποτήρι· συνεχίζεται μέσα στις ιστορίες που θα πούμε, στα γέλια που θα μοιραστούμε και στις αναμνήσεις που, χωρίς να το καταλάβουμε, κλείνουμε από τώρα μέσα στο επόμενο μπουκάλι.

Ηλιοβασιλέματα...

Το ηλιοβασίλεμα δεν είναι το τέλος της ημέρας· είναι η στιγμή που το φως μαθαίνει να αποχωρεί χωρίς θόρυβο. Όλη την ημέρα ο ήλιος επιβάλλεται στα πράγματα· τα αποκαλύπτει, τα ορίζει, τους δίνει σαφή όρια. Όταν όμως πλησιάζει στη δύση, παραιτείται από αυτή τη βεβαιότητα. Τα χρώματα μαλακώνουν, οι σκιές μεγαλώνουν και ο κόσμος γίνεται λιγότερο αντικείμενο και περισσότερο μνήμη.

Ίσως γι' αυτό οι άνθρωποι αγαπούν τόσο το ηλιοβασίλεμα. Δεν κοιτούν μόνο έναν αστρονομικό κύκλο που ολοκληρώνεται. Κοιτούν τη δική τους ζωή να τους υπενθυμίζει πως η ομορφιά δεν βρίσκεται μόνο στις αρχές, αλλά και στον τρόπο που κάτι τελειώνει. Υπάρχουν αποχωρήσεις που φωτίζουν περισσότερο από πολλές αφίξεις.

Στη θάλασσα, το ηλιοβασίλεμα μοιάζει να βυθίζεται μέσα στο νερό, ενώ στην πραγματικότητα βυθίζονται μόνο οι ψευδαισθήσεις μας. Ο ήλιος συνεχίζει την πορεία του· εμείς είμαστε εκείνοι που αλλάζουμε θέση απέναντί του. Έτσι συμβαίνει και με τη ζωή. Συχνά πιστεύουμε ότι χάθηκε το φως, ενώ απλώς ήρθε η ώρα να το αναζητήσουμε από μια άλλη πλευρά.

Κάθε ηλιοβασίλεμα είναι μια σιωπηλή υπόσχεση ότι το σκοτάδι δεν είναι αντίπαλος του φωτός, αλλά η αναγκαία ανάπαυσή του. Και ίσως η σοφία να αρχίζει όταν μάθουμε να χαιρετούμε ό,τι δύει με την ίδια ευγνωμοσύνη που υποδεχόμαστε ό,τι ανατέλλει.

Η δύση πίσω από το Άγιο Όρος.

 

Υπάρχουν τοπία που δεν λειτουργούν μόνο ως εικόνες, αλλά ως σκέψεις. Η δύση του ήλιου από τη Λήμνο, με το Άγιο Όρος να στέκεται απέναντι στο Βόρειο Αιγαίο, είναι ένα τέτοιο τοπίο. Δεν πρόκειται απλώς για μια φυσική θέα· είναι μια στιγμή όπου ο χώρος συναντά τον χρόνο.

Το Άγιο Όρος, μακρινό και σχεδόν ακίνητο στον ορίζοντα, δεν εμφανίζεται ως ένας απλός γεωγραφικός τόπος. Γίνεται σύμβολο μνήμης, σιωπής και εσωτερικής αναζήτησης. Η θάλασσα που χωρίζει τη Λήμνο από τον Άθω δεν είναι απόσταση· είναι ένας διάδρομος ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς τρόπους ύπαρξης, ανάμεσα στην καθημερινότητα του ανθρώπου και στην ανάγκη του να αγγίξει κάτι πέρα από αυτήν.

Η δύση υπενθυμίζει πως κάθε τέλος κρύβει μια μορφή συνέχειας. Το φως που χάνεται πίσω από το βουνό δεν εξαφανίζεται· μεταμορφώνεται. Όπως και οι μνήμες των τόπων, που δεν παραμένουν σταθερές αλλά επιστρέφουν κάθε φορά που κάποιος στέκεται απέναντί τους και κοιτάζει.

Στη Λήμνο, λοιπόν, το ηλιοβασίλεμα δεν είναι μόνο ένα θέαμα. Είναι ένας διάλογος ανάμεσα στη θάλασσα, την ιστορία και τον άνθρωπο που αναζητά, μέσα στη σιωπή του ορίζοντα, ένα νόημα.

Το λιμάνι.

Το λιμάνι δεν είναι τόπος· είναι υπόσχεση. Εκεί όπου η στεριά και η θάλασσα συμφωνούν να συνυπάρξουν χωρίς ποτέ να νικήσει η μία την άλλη. Είναι το σύνορο ανάμεσα στη βεβαιότητα και στην επιθυμία.

Στο λιμάνι καταλαβαίνει κανείς πως κάθε άφιξη είναι κάποτε μια αναχώρηση που ολοκληρώθηκε και κάθε αναχώρηση μια άφιξη που ακόμη δεν έχει συμβεί. Τα σχοινιά δένουν τα καΐκια, όχι όμως και τη λαχτάρα των ανθρώπων. Εκείνη μένει πάντα λυτή, έτοιμη να ακολουθήσει τον πρώτο άνεμο.

Οι προβλήτες θυμούνται περισσότερα απ' όσα λένε. Έχουν ακούσει αποχαιρετισμούς που έγιναν σιωπή, επιστροφές που έγιναν δάκρυα και συναντήσεις που κράτησαν όσο ένα κύμα πάνω στην πέτρα. Το λιμάνι φυλάσσει όλες αυτές τις ιστορίες χωρίς να τις αφηγείται. Τις αφήνει να αλατίζονται μέσα στον χρόνο.

Ίσως γι' αυτό αγαπάμε τα λιμάνια. Όχι επειδή φιλοξενούν τα πλοία, αλλά επειδή μας θυμίζουν ότι και η ζωή είναι ένα αδιάκοπο ταξίδι. Δεν ανήκουμε στις άγκυρες ούτε στα κύματα. 

Ανήκουμε στην αιώνια κίνηση ανάμεσά τους.

Η ανοικτή πόρτα...

Πριν από κάθε ταξίδι υπάρχει μια πόρτα. Όχι εκείνη που ανοίγει προς τον δρόμο, αλλά εκείνη που ανοίγει προς τον εαυτό μας. Είναι παράξενο ότι οι άνθρωποι φοβούνται περισσότερο την ανοιχτή πόρτα παρά την κλειστή. Η κλειστή υπόσχεται βεβαιότητα· γνωρίζεις ότι δεν μπορείς να περάσεις. Η ανοιχτή, όμως, σε καλεί να αποφασίσεις.

Ίσως κάθε ανοιχτή πόρτα να είναι ένας λαβύρινθος μεταμφιεσμένος σε πέρασμα. Πίσω της δεν βρίσκεται μόνο ένα άλλο δωμάτιο, αλλά μια άλλη εκδοχή του ανθρώπου που θα γίνεις αν τολμήσεις να τη διαβείς. Κι όταν γυρίσεις, αν γυρίσεις, η πόρτα θα είναι η ίδια, μα εκείνος που θα την αντικρίσει δεν θα είναι πια ο ίδιος.

Ίσως, τελικά, η μοίρα να μην κατοικεί πίσω από την ανοιχτή πόρτα. Η μοίρα γεννιέται τη στιγμή που αποφασίζεις να περάσεις το κατώφλι.

Όταν ο ήλιος δύει πίσω από τον Άθω.

Από τη Μύρινα, όταν η ατμόσφαιρα καθαρίζει και ο ορίζοντας γίνεται μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στη θάλασσα και στον ουρανό, το Άγιο Όρος μοιάζει λιγότερο με βουνό και περισσότερο με ανάμνηση. 

Στέκεται μακριά, σαν ένας τόπος που δεν ζητά να τον φτάσεις, αλλά να τον συλλογιστείς.

Ανάμεσα στη Λήμνο και στον Άθω απλώνεται το Αιγαίο –το ίδιο πέλαγος που μετέφερε προσευχές, καράβια, εξορίες και όνειρα. 

Το βουνό υψώνεται στο βάθος σαν μια πέτρινη σιωπή, ένα σημάδι στον χάρτη της ψυχής και όχι μόνο στη γεωγραφία.

Κάθε απόγευμα, όταν ο ήλιος χαμηλώνει πίσω από τη Μύρινα και τα νερά παίρνουν το χρώμα του χαλκού, ο Άθως θυμίζει πως υπάρχουν τόποι που κατοικούν μακριά μας, αλλά βρίσκονται πάντα μέσα στο βλέμμα μας. Γιατί μερικά βουνά δεν τα ανεβαίνεις· τα κουβαλάς.

Το λιμάνι από το κάστρο.

Από το κάστρο το λιμάνι μοιάζει μικρότερο απ' όσο είναι. Ίσως γιατί το ύψος δεν μικραίνει τα πράγματα· μικραίνει την έπαρσή τους. Τα καΐκια γίνονται λευκές πινελιές, οι άνθρωποι σκιές που διασχίζουν την προκυμαία και οι φωνές χάνονται πριν φτάσουν στα τείχη.

Το κάστρο βλέπει το ίδιο λιμάνι εδώ και αιώνες, κι όμως ποτέ δεν αντικρίζει την ίδια ημέρα. Άλλα πλοία, άλλοι ταξιδιώτες, άλλες προσμονές. Μόνο η θάλασσα επιμένει να επαναλαμβάνει την ίδια γλώσσα, σαν να θέλει να πείσει την πέτρα πως ακόμη και η αιωνιότητα χρειάζεται λίγη κίνηση.

Από εδώ πάνω καταλαβαίνει κανείς ότι τα λιμάνια δεν χτίζονται μόνο για να δένουν τα πλοία. Χτίζονται για να δένουν οι μνήμες με τους τόπους. Κάθε επιστροφή αφήνει ένα αόρατο ίχνος πάνω στο νερό, κι ας το σβήνει αμέσως το επόμενο κύμα.

Ίσως γι' αυτό το κάστρο και το λιμάνι ανήκουν το ένα στο άλλο. Το πρώτο θυμάται, το δεύτερο ελπίζει. Κι ανάμεσά τους απλώνεται η θάλασσα, που δεν κάνει ποτέ το λάθος να διαλέξει ανάμεσα στο παρελθόν και στο μέλλον.

Της γριάς το μαλλί και της νιας η μορφή.

Λένε πως η ζάχαρη δεν έχει ηλικία. Οι άνθρωποι έχουν, τα ρολόγια έχουν, ακόμη και τα σπίτια έχουν· αλλά η ζάχαρη απλώς αλλάζει μεταμφίεση. Μια μέρα γίνεται καραμέλα, την άλλη γίνεται όνειρο, και κάποτε αποφασίζει να τυλιχτεί σε λεπτές ίνες και να παρουσιαστεί ως «της γριάς το μαλλί».

Παράξενο όνομα για ένα γλυκό. Σαν να πήρε η ζωή τα άσπρα μαλλιά μιας ηλικιωμένης γυναίκας και να τα έκανε σύννεφο για να το κρατήσουν στα χέρια τους τα παιδιά. Σαν να είπε ο χρόνος: «Μην παίρνετε τόσο σοβαρά τα γεράματα. Μπορεί να είναι απλώς μια άλλη μορφή ζάχαρης».

Και απέναντι στέκεται η νια, με τη μορφή της που μοιάζει ανέγγιχτη από τις βροχές. Η νεότητα είναι ένα λουλούδι που δεν γνωρίζει ακόμη πως μια μέρα θα γίνει σπόρος. Η ομορφιά της δεν βρίσκεται στο ότι δεν θα χαθεί, αλλά στο ότι λάμπει επειδή γνωρίζει -χωρίς να το ξέρει- πως όλα τα θαύματα έχουν ημερομηνία λήξης.

Η γριά και η νια δεν είναι αντίθετες. Είναι η ίδια γυναίκα που κοιτάζει τον εαυτό της από τις δύο πλευρές ενός καθρέφτη. Από τη μια πλευρά βλέπει το πρόσωπο που γεννήθηκε, από την άλλη το πρόσωπο που έμαθε να αγαπά. Το ένα έχει ρυτίδες, το άλλο έχει όνειρα. Και τα δύο έχουν ψυχή.

Ίσως γι’ αυτό το γλυκό που μοιάζει με άσπρα μαλλιά να είναι τόσο αγαπημένο. Μας θυμίζει πως ακόμη και ο χρόνος, όταν τον αφήσεις να λιώσει στο στόμα σου, έχει μια γεύση γλυκιά. Και πως η αιωνιότητα δεν βρίσκεται στο να παραμένεις νέος, αλλά στο να μπορείς να κοιτάς κάθε ηλικία και να λες: «Κι αυτή είμαι εγώ».

Η δεύτερη πατρίδα των ελαφιών.

Υπάρχουν τόποι που δεν μας γεννούν, αλλά μας υιοθετούν. Η Μύρινα είναι ένας τέτοιος τόπος. Ανάμεσα στα τείχη του παλιού κάστρου, όπου οι αιώνες άφησαν τα σημάδια τους πάνω στην πέτρα, περπατούν ελάφια που ήρθαν από μια άλλη θάλασσα, από ένα άλλο νησί. Κι όμως, η Λήμνος τα έκανε δικά της.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ένας μικρός αριθμός πλατωνιών (Dama dama) έφτασε στη Μύρινα ως δωρεά από τον Δήμο της Ρόδου. Ήταν τρία ελάφια, ένα θηλυκό και δύο αρσενικά, που μεταφέρθηκαν στο νησί για να αποτελέσουν ένα ζωντανό στολίδι του κάστρου και μια ξεχωριστή παρουσία για τους επισκέπτες. Κανείς ίσως δεν μπορούσε τότε να φανταστεί πως αυτά τα ζώα δεν θα έμεναν απλώς μια τουριστική εικόνα, αλλά θα γίνονταν κομμάτι της ψυχής του τόπου.

Χωρίς φυσικούς εχθρούς και με το φιλόξενο περιβάλλον της Μύρινας, τα ελάφια πολλαπλασιάστηκαν και σήμερα αποτελούν έναν πληθυσμό που υπολογίζεται σε περισσότερα από εκατό ζώα. Μα πάνω απ’ όλα έγιναν ένα σύμβολο μιας παράξενης αλήθειας: ότι η πατρίδα δεν είναι πάντοτε εκεί όπου γεννιόμαστε.

Τα ελάφια αυτά κουβαλούν ένα παράδοξο. Η πρώτη τους πατρίδα βρίσκεται μακριά, στη Ρόδο, αλλά η δεύτερη πατρίδα τους βρίσκεται εκεί όπου η ζωή τούς έδωσε χώρο να ριζώσουν. Ίσως όλες οι πατρίδες να είναι τελικά δεύτερες. Γιατί η μνήμη δεν κατοικεί μόνο στον τόπο της γέννησης· κατοικεί και στον τόπο όπου κάποιος βρίσκει καταφύγιο.

Το κάστρο της Μύρινας, με τις πέτρες του που θυμούνται πολιορκίες, βασιλιάδες και ξεχασμένους αιώνες, φιλοξενεί πλέον και μια άλλη ιστορία: την ιστορία πλασμάτων που ταξίδεψαν χωρίς να γνωρίζουν ότι ταξιδεύουν προς μια νέα μοίρα.

Γιατί μερικές φορές η μοίρα δεν μας επιστρέφει εκεί απ’ όπου ξεκινήσαμε. Μας οδηγεί σε έναν άγνωστο τόπο και μας ψιθυρίζει πως εκεί, ανάμεσα σε ξένες πέτρες και νέους ορίζοντες, βρήκαμε τη δεύτερη πατρίδα μας.

Λιμάνι Μύρινας.

 

Το λιμάνι της Μύρινας.