Το κεφάλι του Άρη.

Το Χρονικό του Τέλους του Άρη Βελουχιώτη: Η Αυτοκτονία, ο Αποκεφαλισμός και το Πολιτικό Παρασκήνιο.

Τον Ιούνιο του 1945, γράφτηκε στις όχθες του Αχελώου μία από τις πιο άγριες και μακάβριες σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: ο θάνατος και ο αποκεφαλισμός του πρωτοκαπετάνιου του ΕΛΑΣ, Άρη Βελουχιώτη (Θανάση Κλάρα). Σε ηλικία μόλις 40 ετών, ο άνθρωπος που ταυτίστηκε με την ένοπλη Εθνική Αντίσταση κατά των Ναζί βρήκε τραγικό τέλος, κυνηγημένος από τους πολιτικούς του αντιπάλους, απομονωμένος από το ίδιο του το Κόμμα και προδομένος από τις συγκυρίες της εποχής

1. Η Περικύκλωση στη Μεσούντα και η Ύστατη Πράξη.

Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας (Φεβρουάριος 1945), ο Άρης Βελουχιώτης αρνήθηκε κατηγορηματικά να παραδώσει τα όπλα. Προβλέποντας με ακρίβεια τη «Λευκή Τρομοκρατία» που θα ακολουθούσε κατά των αριστερών αγωνιστών, επιχείρησε να δημιουργήσει ένα νέο μέτωπο ένολης αντίστασης. Μαζί με μια ολιγομελή ομάδα πιστών συντρόφων -τους περίφημους «Μαυροσκούφηδες»- περιπλανήθηκε καταδιωκόμενος στα βουνά της Ηπείρου.

Στα μέσα Ιουνίου, η ομάδα του εγκλωβίστηκε στη χαράδρα του Φάγκου στη Μεσούντα Άρτας. Από τη μία πλευρά ορμούσε ο απροσπέλαστος Αχελώος και από την άλλη έκλειναν τον κλοιό τμήματα του Στρατού, της Εθνοφυλακής και παρακρατικών ομάδων. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ελάχιστων διασωθέντων Μαυροσκούφηδων που κατάφεραν να διαφύγουν -του Καπετάν Θάνου (Γιάννη Χατζηπαναγιώτου), του Βαγγέλη Γκονέζου και του Έκτορα (Γ. Γκίκας)- ο Άρης στράφηκε στους άνδρες του και είπε: «Έζησα 42 χρόνια. Και καλά και άσχημα. Σκεφτείτε τώρα τι θα κάνετε εσείς».

Αρνούμενος να πέσει ζωντανός στα χέρια των διωκτών του, απομακρύνθηκε λίγα βήματα και αυτοκτόνησε με το ατομικό του περίστροφο στο δεξί αυτί. Δευτερόλεπτα μετά, ο πιστός του σύντροφος, Γιάννης Τζαβέλλας, έπεσε κλαίγοντας πάνω στο σώμα του αρχηγού του φωνάζοντας «Αρχηγέ μου, δεν θα σε αφήσω», απασφάλισε μια χειροβομβίδα και αυτοκτόνησε με τη σειρά του, παραμορφώνοντας τα δύο σώματα.

2. Η Φρίκη του Αποκεφαλισμού και η Διαπόμπευση στα Τρίκαλα.

Όταν η καταδιωκτική ομάδα του οπλαρχηγού του ΕΔΕΣ, Ζαφείρη Δράκου (Βόιδαρου), εντόπισε τα νεκρά σώματα, βρέθηκε μπροστά στην ανάγκη να αποδείξει τον θάνατο του «αρχιληστάρχου» για να εισπράξει το αστρονομικό ποσό της κρατικής επικήρυξης, το οποίο ανερχόταν σε 20.000.000 δραχμές της εποχής. Καθώς η μεταφορά ολόκληρων των πτωμάτων στα δύσβατα μονοπάτια των Τζουμέρκων ήταν αδύνατη, ο Βόιδαρος έδωσε εντολή για τον αποκεφαλισμό τους.

Η αποκοπή των κεφαλών έγινε επιτόπου στη χαράδρα με τη χρήση ενός κοινού μαχαιριού / σουγιά από έναν εθνοφύλακα της ομάδας, τον Κωνσταντίνο Λάμπρη (αναφέρεται και το όνομα ενός παρακρατικού με το ψευδώνυμο «Τζαμίλας»). Για να καθυστερήσουν τη σήψη, οι διώκτες έβαλαν τα κεφάλια μέσα σε μάλλινα ταγάρια γεμάτα με αλάτι, τα μετέφεραν με μουλάρια αρχικά στο χωριό Μυρόφυλλο για την πρώτη επίσημη ταυτοποίηση από τον στρατιωτικό διοικητή, και στη συνέχεια στα Τρίκαλα.

Επειδή η εικόνα των κεφαλών ήταν αποκρουστική, οι στρατιωτικές αρχές ανάγκασαν υπό την απειλή όπλου έναν τοπικό κουρέα, τον Μιλτιάδη Κουτσούμπα, να αναλάβει μια φρικιαστική εργασία στο κατάστημά του: να πλύνει τα κεφάλια, να καθαρίσει τα ξεραμένα αίματα και να χτενίσει τα πυκνά γένια του Άρη, ώστε να είναι απόλυτα αναγνωρίσιμος. 

Το βράδυ της 17ης Ιουνίου, τα κεφάλια κρεμάστηκαν με σύρμα από έναν σιδερένιο φανοστάτη στην κεντρική πλατεία Ρήγα Φεραίου των Τρικάλων, με ταμπέλες που ανέγραφαν τα ονόματά τους. Το μακάβριο αυτό θέαμα παρέμεινε στημένο για τρεις ημέρες υπό έντονο φωτισμό και ένοπλη φρουρά.

3. Οι Αντιδράσεις της Τοπικής Κοινωνίας και το Μυστήριο των Οστών.

Η έκθεση των κεφαλών προκάλεσε βαθύ σοκ και αποκάλυψε την ακραία πόλωση της εποχής:

Οι Απλοί Πολίτες: Αντιμετώπισαν το σκηνικό με βουβό τρόμο και αποστροφή. Η Χωροφυλακή υποχρέωνε τους περαστικούς, τους μαθητές και τους χωρικούς που έρχονταν για το παζάρι να σταθούν και να κοιτάξουν το θέαμα για εκφοβισμό. Όποιος έδειχνε λύπη θεωρούνταν αμέσως ύποπτος κομμουνιστής και κινδύνευε με σύλληψη. Ακόμη και πολίτες χωρίς έντονη πολιτική ταυτότητα σοκαρίστηκαν από την αγριότητα της πράξης. Το κρέμασμα των κεφαλιών θεωρήθηκε μια μεσαιωνική και «μη χριστιανική» πρακτική που δεν ταίριαζε σε ευρωπαϊκό κράτος του 20ού αιώνα.

Οι Παρακρατικοί και η Δεξιά: για τα μέλη των εθνικιστικών οργανώσεων (όπως του ΕΔΕΣ και της Χ), ο αποκεφαλισμός ήταν μια τεράστια νίκη. Σύμφωνα με μαρτυρίες, ομάδες παρακρατικών και οπαδών της δεξιάς συγκεντρώνονταν κάτω από τον φανοστάτη, έστηναν χορούς, φώναζαν συνθήματα και χλεύαζαν τα νεκρά προκείμενα πρόσωπα. Πολλοί από τους διώκτες του Άρη, αλλά και απλοί υποστηρικτές της Δεξιάς Κυβέρνησης, έσπευσαν να φωτογραφηθούν δίπλα στα κρεμασμένα κεφάλια. Αυτές οι φωτογραφίες χρησιμοποιήθηκαν αργότερα ως αποδεικτικά στοιχεία για την είσπραξη των κρατικών αμοιβών ή ως πολεμικά ενθύμια.

Η Αντίδραση των Τοπικών Αρχών- ικανοποίηση και επίδειξη ισχύος: Οι στρατιωτικές και πολιτικές αρχές των Τρικάλων θεώρησαν ότι η έκθεση πέτυχε τον σκοπό της, που δεν ήταν άλλος από τον ψυχολογικό πόλεμο. Πίστευαν ότι δείχνοντας το κεφάλι του «ανίκητου» Άρη, θα έσπαγαν το ηθικό των υπόλοιπων ανταρτών που σκέφτονταν να βγουν ξανά στα βουνά. Το κλίμα αυτό στα Τρίκαλα εκείνες τις τρεις ημέρες ήταν ο προπομπός της ακραίας πόλωσης και του μίσους που θα κυριαρχούσε σε ολόκληρη τη χώρα κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου που ακολούθησε.

Μετά την τριήμερη έκθεση, τα ίχνη των κεφαλών χάθηκαν για πάντα. Οι επικρατέστερες θεωρίες αναφέρουν ότι είτε θάφτηκαν κρυφά τη νύχτα στο νεκροταφείο του Αγίου Κωνσταντίνου στα Τρίκαλα, είτε πετάχτηκαν στον Ληθαίο ποταμό, είτε κλείστηκαν σε μεταλλικό δοχείο με οινόπνευμα και παραδόθηκαν στον Ναπολέοντα Ζέρβα. Τα ακέφαλα σώματα, θαμμένα πρόχειρα κοντά στον Αχελώο, παρασύρθηκαν από τις πλημμύρες και τις καθιζήσεις του εδάφους και δεν βρέθηκαν ποτέ. Ο ιστορικός φανοστάτης, μετά από ανάπλαση της πλατείας, μεταφέρθηκε και στέκει μέχρι σήμερα στην παραδοσιακή συνοικία Βαρούσι των Τρικάλων.

4. Το Επίσημο Κράτος, οι Διώκτες και ο Ξένος Τύπος.

Η υπηρεσιακή κυβέρνηση της Αθήνας υπό τον ναύαρχο Πέτρο Βούλγαρη υποδέχθηκε τα νέα με τεράστια ανακούφιση, καθώς θεωρούσε ότι εξαλείφθηκε ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη σταθερότητα της χώρας.

Η Παραποίηση των Αναφορών: Στις επίσημες αναφορές του Στρατού και της Χωροφυλακής αποσιωπήθηκε πλήρως η αυτοκτονία. Αναφέρθηκε ψευδώς ότι ο Άρης «έπεσε νεκρός κατόπιν σφοδρής μάχης», προκειμένου να εξυψωθεί το γόητρο των κυβερνητικών δυνάμεων.

Η Τύχη των Διωκτών: Ο Βόιδαρος και η ομάδα του εισέπραξαν κανονικά την κρατική αμοιβή. Ωστόσο, η μοίρα τους σφραγίστηκε από τον Εμφύλιο που ακολούθησε. Ο ίδιος ο Βόιδαρος πιάστηκε αργότερα αιχμάλωτος από τους αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού (ΔΣΕ) και εκτελέστηκε κατόπιν ανταρτοδικείου, πληρώνοντας με το ίδιο νόμισμα τον ρόλο του στη Μεσούντα, ενώ πολλοί από τους άνδρες του σκοτώθηκαν στις μάχες.

Ο Ξένος Τύπος: Οι βρετανικές εφημερίδες (The Times, Daily Mail), ευθυγραμμισμένες με την πολιτική του Τσόρτσιλ, χαιρέτισαν τον θάνατο του «εξτρεμιστή κομμουνιστή» ως νίκη για την ειρήνη. Ωστόσο, απέφυγαν να δημοσιεύσουν τις μακάβριες λεπτομέρειες του αποκεφαλισμού, θεωρώντας τες υπερβολικά πρωτόγονες για τη δυτική κοινή γνώμη. Αντίθετα, ο αριστερός τύπος της Ευρώπης (π.χ. σε Γαλλία και Ιταλία) κατήγγειλε τη βαρβαρότητα και τη «Λευκή Τρομοκρατία» στην Ελλάδα.

Οι Δεξιές και Κυβερνητικές εφημερίδες: Εφημερίδες όπως η «Ακρόπολις» και το «Ελληνικόν Αίμα» πανηγύρισαν έξαλλα. Χρησιμοποιούσαν εκφράσεις όπως «Εξοντώθη ο αρχιλήσταρχος Κλάρας» ή «Τέλος στη δράση της αιμοσταγούς συμμορίας». Ο αποκεφαλισμός και η έκθεση των κεφαλών στα Τρίκαλα παρουσιάστηκαν ως μια «αναγκαία πράξη» για να πειστεί ο λαός ότι ο «φόβος και ο τρόμος» της υπαίθρου ήταν πλέον νεκρός. Δημοσιεύτηκαν μάλιστα και μακάβριες φωτογραφίες από τα κρεμασμένα κεφάλια στον φανοστάτη.

Ο «Ριζοσπάστης» (ΚΚΕ): Σε απόλυτη ευθυγράμμιση με την ηγεσία του Νίκου Ζαχαριάδη, η επίσημη εφημερίδα του κομμουνιστικού κόμματος κράτησε μια απίστευτα εχθρική στάση, ακόμη και μετά το μακάβριο τέλος. Στις 19 Ιουνίου 1945 (τρεις ημέρες μετά τον θάνατό του), ο Ριζοσπάστης έγραψε ότι ο θάνατος του Κλάρα δεν πρέπει να προκαλεί θλίψη, καθώς η «τυχοδιωκτική» του στάση εξυπηρετούσε μόνο την αντίδραση. Δεν υπήρξε καμία λέξη συμπόνιας για τη βαρβαρότητα του αποκεφαλισμού του πρώην αρχικαπετάνιου του ΕΛΑΣ.

5. Η Σκληρή Στάση του ΚΚΕ: Από την Προδοσία στην Αποκατάσταση.

Η μεγαλύτερη πολιτική τραγικότητα της ιστορίας κρύβεται στη στάση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας. Την ίδια ακριβώς ημέρα του θανάτου του Άρη, στις 16 Ιουνίου 1945, ο Ριζοσπάστης δημοσίευσε την επίσημη απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής για τη διαγραφή και αποκήρυξή του, χαρακτηρίζοντάς τον «ύποπτο και τυχοδιωκτικό στοιχείο» και καλώντας τα μέλη να μην του παρέχουν καμία βοήθεια. Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ, Νίκος Ζαχαριάδης, είχε γράψει το διαβόητο ανυπόγραφο άρθρο «Ο Κλάρας και η στάση του», δηλώνοντας ότι ο Άρης δεν ανήκει πλέον στο κόμμα.

Ακόμη και μετά την είδηση του αποκεφαλισμού, η ηγεσία του ΚΚΕ τήρησε απόλυτη σιγή ιχθύος, χωρίς να καταδικάσει τη βαρβαρότητα των Τρικάλων, επιβάλλοντας μια «γραμμή σιωπής» που κράτησε για δεκαετίες. Χρειάστηκε να περάσουν 66 ολόκληρα χρόνια ώστε το ΚΚΕ να αλλάξει επίσημα τη θέση του: το 2011 προχώρησε στην πολιτική του αποκατάσταση, παραδεχόμενο ότι η αποκήρυξη ήταν λάθος, και το 2018 στην πλήρη κομματική του αποκατάσταση, επιστρέφοντάς του μεταθανάτια την ιδιότητα του μέλους.

Επίλογος.

Η αναζήτηση των ακέφαλων σωμάτων του Άρη και του Τζαβέλλα στη Μεσούντα Άρτας αποτελεί μια πονεμένη ιστορία γεμάτη αποτυχίες λόγω της γεωγραφίας της περιοχής. Οι μαρτυρίες αναφέρουν ότι οι χωρικοί έθαψαν τα δύο σώματα πολύ κοντά στις όχθες του Αχελώου ποταμού, μέσα στο φαράγγι του Φάγκου.Τις δεκαετίες που ακολούθησαν, έγιναν αρκετές ιδιωτικές έρευνες από παλιούς αντάρτες, συγγενείς και ιστορικούς. Ωστόσο, ο Αχελώος είναι ένα εξαιρετικά ορμητικό ποτάμι. Οι μεγάλες πλημμύρες των επόμενων ετών, οι καθιζήσεις του εδάφους και οι αλλαγές στην κοίτη του ποταμού εξαφάνισαν κάθε ίχνος. Οι ειδικοί θεωρούν ότι τα οστά είτε παρασύρθηκαν από τα νερά είτε θάφτηκαν κάτω από τόνους λάσπης και πέτρας. Αν και τα οστά δεν βρέθηκαν ποτέ, στο σημείο της θυσίας, βαθιά μέσα στο φαράγγι, έχει τοποθετηθεί μια αναμνηστική πλάκα με τη μορφή του Άρη. Κάθε χρόνο, στα μέσα Ιουνίου, ορειβάτες, απλοί πολίτες και οργανώσεις πραγματοποιούν οδοιπορικό και εκδηλώσεις μνήμης στη Μεσούντα.

Το τραγικό τέλος του Άρη Βελουχιώτη στη Μεσούντα και η μακάβρια διαπόμπευσή του στα Τρίκαλα δεν αποτέλεσαν απλώς την εξόντωση ενός κορυφαίου στρατιωτικού ηγέτη, αλλά το οριστικό τέλος της ψευδαίσθησης για μια ομαλή πολιτική μετάβαση της Ελλάδας μετά την Κατοχή.

Η αγριότητα του αποκεφαλισμού του, σε συνδυασμό με την πλήρη πολιτική του απομόνωση από το ίδιο του το Κόμμα, προανήγγειλε με τον πιο ζοφερό τρόπο το τυφλό μίσος, την ακραία πόλωση και τον διχασμό που θα κυριαρχούσαν στη χώρα κατά τον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο που ακολούθησε.

Ο Άρης Βελουχιώτης πλήρωσε με τη ζωή του την άρνησή του να συμβιβαστεί με τις πολιτικές σκοπιμότητες της εποχής. Η μεταθανάτια ιστορική και κομματική του αποκατάσταση, δεκαετίες αργότερα, αναγνώρισε τη διορατικότητά του σχετικά με τις εξελίξεις, καθιστώντας τον μία από τις πιο εμβληματικές και συγχρόνως μυθικές μορφές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η μνήμη του παραμένει ζωντανή, όχι μόνο ως σύμβολο της Αντίστασης, αλλά και ως μια διαρκής υπενθύμιση των πιο σκοτεινών πτυχών του εθνικού διχασμού.

Η Ιστορική Τραγωδία μιας Αποκήρυξης.

Η Ιστορική Τραγωδία μιας Αποκήρυξης.

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία όπου ο πολιτικός ρεαλισμός και η ιδεολογική πειθαρχία συγκρούονται τόσο βίαια με το θυμικό και την προσωπική διαδρομή ενός ηγέτη, που το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι τραγικό. Μια τέτοια στιγμή, ίσως η πιο σκοτεινή της νεότερης ελληνικής αριστεράς, εκτυλίχθηκε στα μέσα του Ιουνίου του 1945.

Στις 16 Ιουνίου 1945, η εφημερίδα «Ριζοσπάστης» δημοσίευσε την επίσημη απόφαση της 11ης Ολομέλειας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Το κείμενο ήταν καταπέλτης: ο Θανάσης Κλάρας, ο θρυλικός Άρης Βελουχιώτης, ο άνθρωπος που ταυτίστηκε όσο κανείς άλλος με το αντάρτικο του ΕΛΑΣ και την Αντίσταση κατά των κατακτητών, αποκηρυσσόταν ως «τυχοδιώκτης» και «προδότης».

Η τραγική ειρωνεία της ιστορίας γράφτηκε με αίμα την ίδια ακριβώς ημέρα. Καθώς το φύλλο της εφημερίδας κυκλοφορούσε στους δρόμους της Αθήνας, ο Άρης, κυκλωμένος από κυβερνητικές δυνάμεις και παρακρατικά αποσπάσματα καταδίωξης στη Μεσούντα της Άρτας, έδινε τέλος στη ζωή του με μια χειροβομβίδα.

Το Χρονικό του Ρήγματος.

Η ρίζα της σύγκρουσης βρισκόταν στη Συμφωνία της Βάρκιζας, που υπογράφτηκε τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους. Η ηγεσία του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, επιδιώκοντας την ομαλή πολιτική μετάβαση και πιεζόμενη από τις βρετανικές δυνάμεις, δέχτηκε τον πλήρη αφοπλισμό του ΕΛΑΣ.

Για τον Βελουχιώτη, αυτή η απόφαση ήταν ένα θανάσιμο στρατηγικό σφάλμα. Έβλεπε καθαρά ότι το μεταβαρκιζιανό κράτος θα εξαπέλυε μια «λευκή τρομοκρατία» εναντίον των αγωνιστών της Αντίστασης -πρόβλεψη που δυστυχώς επιβεβαιώθηκε πλήρως. Αρνούμενος να παραδώσει τα όπλα, ο Άρης πήρε ξανά τα βουνά της Ευρυτανίας, προσπαθώντας να ιδρύσει τον «Νέο ΕΛΑΣ».

Όμως, για την ηγεσία του Νίκου Ζαχαριάδη, η κίνηση αυτή αποτελούσε θανάσιμο κίνδυνο. Σε μια περίοδο που το κόμμα προσπαθούσε να νομιμοποιηθεί αστικά, η ένοπλη ανταρσία του Άρη αντιμετωπίστηκε ως πειθαρχική εκτροπή που έδινε επιχειρήματα στη δεξιά αντίδραση.

Η Σκληρή Γλώσσα του «Ριζοσπάστη».

Το κείμενο της αποκήρυξης δεν χαρίστηκε στον πρωτοκαπετάνιο. Το κόμμα θυμήθηκε ακόμα και τη «δήλωση μετάνοιας» που είχε υπογράψει ο Κλάρας επί δικτατορίας Μεταξά το 1939, χρησιμοποιώντας τη για να πλήξει το ηθικό του ανάστημα. Χαρακτηρίστηκε ως στοιχείο που «λύγισε», ενώ η τρέχουσα δράση του ονομάστηκε «ύποπτη και τυχοδιωκτική».

Η εντολή προς τα μέλη του κόμματος ήταν σαφής και απόλυτη: απομόνωση. Κανένας δεν έπρεπε να του δώσει ψωμί, νερό ή καταφύγιο. Ο άνθρωπος που λίγους μήνες πριν λατρευόταν ως ελευθερωτής, βρέθηκε ξαφνικά μόνος, ανάμεσα σε δύο πυρά.

Από τη Μεσούντα στα Τρίκαλα.

Η κατάληξη είναι γνωστή και αποτρόπαιη. Μετά την αυτοκτονία του ίδιου και του πιστού του συντρόφου, Τζαβέλα, τα σώματά τους βεβηλώθηκαν. Οι διώκτες τους απέκοψαν τα κεφάλια τους και τα μετέφεραν στα Τρίκαλα, όπου τα κρέμασαν σε έναν φανοστάτη της κεντρικής πλατείας.

Το μακάβριο αυτό θέαμα σφράγισε το τέλος της πρώτης φάσης της αντίστασης και προανήγγειλε τα μαύρα χρόνια του Εμφυλίου Πολέμου που θα ακολουθούσε.

Η Ύστερη Δικαίωση.

Χρειάστηκαν 66 ολόκληρα χρόνια για να κλείσει αυτή η πληγή στο εσωτερικό της αριστεράς. Το 2011, το ΚΚΕ προχώρησε στην επίσημη πολιτική αποκατάσταση του Άρη Βελουχιώτη, παραδεχόμενο ότι η αποκήρυξη ήταν λαθεμένη και προϊόν μιας στρεβλής εκτίμησης των τότε συνθηκών. Το 2018, ακολούθησε και η κομματική του αποκατάσταση.

Η ιστορία του Άρη Βελουχιώτη και της αποκήρυξής του παραμένει ένα διαχρονικό μάθημα για το πώς οι πολιτικές σκοπιμότητες μπορούν να συνθλίψουν τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες. Ο Άρης πέθανε πολιτικά αποκηρυγμένος από το κόμμα του και φυσικά εξοντωμένος από τους εχθρούς του, αλλά πέρασε στην αιωνιότητα ως το απόλυτο σύμβολο της αδούλωτης ελληνικής ψυχής.

Ο πρώτος άνθρωπος στο διάστημα.

Γιούρι Γκαγκάριν: Ο Άνθρωπος που Κατέκτησε το Άγνωστο.

Στις 12 Απριλίου 1961, η ανθρωπότητα κράτησε την ανάσα της: ο τότε 27χρονος Σοβιετικός πιλότος, Γιούρι Γκαγκάριν, έγινε ο πρώτος άνθρωπος που άφησε πίσω του την προστατευτική αγκαλιά της Γης για να ταξιδέψει στο άγνωστο, αλλάζοντας για πάντα την ιστορία της επιστήμης.

Η πτήση που κράτησε 108 λεπτά.

Το διαστημικό σκάφος Βοστόκ 1 εκτοξεύτηκε μέσα σε έναν εκκωφαντικό θόρυβο. Ο Γκαγκάριν, με απόλυτη ψυχραιμία, αναφώνησε τη λέξη «Πάμε!» (Поехали!) καθώς οι πύραυλοι τον ωθούσαν πάνω από την ατμόσφαιρα. Η πτήση του διήρκεσε μόλις 108 λεπτά, χρόνος αρκετός για να κάνει μια πλήρη περιφορά γύρω από τον πλανήτη. Κοιτάζοντας από το παράθυρο, μετέδωσε τις πρώτες εντυπώσεις που συγκλόνισαν τον κόσμο: «Η Γη είναι μπλε. Είναι πανέμορφη».

Ένας παγκόσμιος ήρωας.

Η επιστροφή του στη Γη δεν ήταν εύκολη, καθώς το σκάφος αντιμετώπισε τεχνικά προβλήματα κατά την επανείσοδο, αναγκάζοντάς τον να χρησιμοποιήσει αλεξίπτωτο. Προσγειώθηκε σε ένα χωράφι, ξαφνιάζοντας μια ντόπια αγρότισσα που δεν είχε ιδέα για το τι είχε συμβεί και η οποία έμεινε έκπληκτη από την πορτοκαλί στολή και το παράξενο κράνος του.

Μέσα σε λίγες ώρες, ο άγνωστος μέχρι τότε πιλότος μετατράπηκε σε παγκόσμιο σύμβολο ελπίδας και προόδου.

Το ταξίδι του Γκαγκάριν απέδειξε ότι ο άνθρωπος μπορεί να επιβιώσει στο διάστημα. Αν και έχασε τη ζωή του νωρίς και άδοξα λίγα χρόνια αργότερα, στις 27 Μαρτίου 1968, σε ηλικία μόλις 34 ετών, κατά τη διάρκεια μιας εκπαιδευτικής πτήσης με μαχητικό αεροσκάφος MiG-15, το χαμόγελό του και το θάρρος του παραμένουν η ζωντανή υπενθύμιση ότι τα σύνορα του ανθρώπου βρίσκονται μόνο στα αστέρια. Η 12η Απριλίου έχει καθιερωθεί διεθνώς ως η Διεθνής Ημέρα της Πτήσης του Ανθρώπου στο Διάστημα.

Ο Πρώτος Άνθρωπος στο Φεγγάρι.

Ο Πρώτος Άνθρωπος στο Φεγγάρι: Όταν το Όνειρο Έγινε Ιστορία.

Υπάρχουν ημερομηνίες που καταγράφονται στα βιβλία της ιστορίας και ημερομηνίες που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον κόσμο. Η 20ή Ιουλίου 1969 ανήκει και στις δύο κατηγορίες.

Εκείνη την ημέρα, η αποστολή του Apollo 11 της ΝASA έφτασε στην επιφάνεια της Σελήνης. H σεληνάκατος Eagle αποσπάστηκε από το μητρικό σκάφος και προσσεληνώθηκε στην περιοχή που ονομάστηκε «Θάλασσα της Γαλήνης» (Mare Tranquillitatis). Λίγες ώρες αργότερα, ο Neil Armstrong κατέβηκε τη σκάλα του σκάφους και έγινε ο πρώτος άνθρωπος που πάτησε σε έναν άλλο ουράνιο κόσμο. Τη στιγμή εκείνη πρόφερε τα διάσημα λόγια του: «Ένα μικρό βήμα για έναν άνθρωπο, ένα γιγάντιο άλμα για την ανθρωπότητα».

Λίγο αργότερα τον ακολούθησε ο Buzz Aldrin, ενώ ο Michael Collins παρέμενε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη μέσα στο διαστημόπλοιο διοίκησης, περιμένοντας την επιστροφή των δύο συναδέλφων του.

Οι δύο αστροναύτες παρέμειναν στην επιφάνεια της Σελήνης περίπου 21 ώρες, ενώ η εξωοχηματική δραστηριότητά τους διήρκεσε περίπου δυόμισι ώρες. Συνέλεξαν δείγματα πετρωμάτων και σεληνιακού εδάφους, τοποθέτησαν επιστημονικά όργανα και φωτογράφισαν την περιοχή. Συνολικά επέστρεψαν στη Γη με περίπου 22 κιλά σεληνιακών δειγμάτων, τα οποία εξακολουθούν να μελετώνται μέχρι σήμερα.

Ωστόσο, η σημασία εκείνης της αποστολής δεν εξαντλείται στους αριθμούς. Η Σελήνη υπήρξε για χιλιάδες χρόνια ένας τόπος της φαντασίας. Οι αρχαίοι λαοί τη συνέδεσαν με θεότητες, οι ποιητές με τον έρωτα και τη μοναξιά, οι ναυτικοί με την πορεία τους στη θάλασσα. Ήταν πάντοτε παρούσα, αλλά πάντοτε απρόσιτη. Για αμέτρητες γενιές, η Σελήνη υπήρξε ένα αντικείμενο παρατήρησης. Την κοίταζαν οι βοσκοί στα βουνά, οι ναυτικοί στα πελάγη, οι ποιητές στα παράθυρά τους. Ήταν το σταθερό φως της νύχτας, το μέτρο των μηνών, η πηγή θρύλων και συμβολισμών. Οι άνθρωποι έφταναν παντού με τη σκέψη τους, αλλά όχι εκεί. Και όμως, στις 20 Ιουλίου 1969, το αδύνατο έγινε δυνατό. Ένας άνθρωπος άφησε το αποτύπωμά του πάνω στη σεληνιακή σκόνη. Η ανθρωπότητα απέκτησε μια νέα ακτή.

Η επιτυχία του Apollo 11 σήμανε το τέλος μιας εποχής συμβολισμών και την αρχή μιας εποχής εξερεύνησης. Για πρώτη φορά στην ιστορία, ο άνθρωπος δεν αρκέστηκε να κοιτάζει ένα ουράνιο σώμα· το επισκέφθηκε.

Από τεχνολογική άποψη, το επίτευγμα ήταν εκπληκτικό. Ο πύραυλος Saturn V, που εκτόξευσε την αποστολή, παραμένει ένα από τα ισχυρότερα οχήματα που κατασκευάστηκαν ποτέ. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι οι υπολογιστές της εποχής διέθεταν απειροελάχιστη υπολογιστική ισχύ σε σύγκριση με ένα σύγχρονο κινητό τηλέφωνο. Κι όμως, με αυτά τα μέσα, χιλιάδες επιστήμονες, μηχανικοί και τεχνικοί κατάφεραν να στείλουν ανθρώπους σε απόσταση σχεδόν 384.000 χιλιομέτρων και να τους φέρουν πίσω με ασφάλεια.

Η αποστολή ολοκληρώθηκε στις 24 Ιουλίου 1969, όταν το πλήρωμα προσθαλασσώθηκε στον Ειρηνικό Ωκεανό. Ο κόσμος είχε αλλάξει. Το φεγγάρι δεν ήταν πλέον μόνο ένα φωτεινό αντικείμενο στον ουρανό. Είχε γίνει τόπος που είχε δεχθεί ανθρώπινα βήματα.

Αν το σκεφτούμε καλά, το πιο εντυπωσιακό στοιχείο εκείνης της αποστολής δεν ήταν οι πύραυλοι ούτε οι υπολογιστές. Ήταν η ανθρώπινη επιμονή. Η ίδια δύναμη που έκανε τους αρχαίους θαλασσοπόρους να ανοιχτούν σε άγνωστες θάλασσες, η ίδια που ώθησε τους εξερευνητές να διασχίσουν ερήμους και ωκεανούς, ήταν εκείνη που έστρεψε το βλέμμα προς τον ουρανό.

Το φεγγάρι, από ουράνιο σώμα, μετατράπηκε σε τόπο. Απέκτησε γεωγραφία. Δεν ήταν πλέον μόνο ένας φωτεινός δίσκος στον νυχτερινό ουρανό αλλά μια επιφάνεια με λόφους, κρατήρες, σκιές και ορίζοντες. Η απόσταση ανάμεσα στο όνειρο και στην πραγματικότητα μειώθηκε όσο ποτέ άλλοτε.

Ίσως γι' αυτό το γεγονός εξακολουθεί να συγκινεί, ακόμη και σε μια εποχή όπου οι δορυφόροι και οι διαστημικές εικόνες θεωρούνται συνηθισμένα πράγματα. Η κατάκτηση της Σελήνης δεν ήταν απλώς μια νίκη της τεχνολογίας. Ήταν μια νίκη της ανθρώπινης περιέργειας. Μια απόδειξη ότι οι μεγαλύτερες αποστάσεις συχνά ξεκινούν από ένα απλό ερώτημα: «Τι υπάρχει εκεί πέρα;»

Σήμερα, περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, η εικόνα του πρώτου ανθρώπου στη Σελήνη εξακολουθεί να συμβολίζει κάτι βαθύτερο από μια επιστημονική επιτυχία. Συμβολίζει την ανθρώπινη περιέργεια. Την αδυναμία μας να αρκεστούμε στα όρια του ορίζοντα. Την ανάγκη να αναρωτιόμαστε τι υπάρχει πέρα από το βουνό, πέρα από τη θάλασσα, πέρα από τον ουρανό.

Κάθε φορά που η πανσέληνος ανατέλλει πάνω από τη Γη, φωτίζει όχι μόνο τις νύχτες μας αλλά και μια από τις πιο τολμηρές στιγμές της ανθρώπινης ιστορίας: τη στιγμή που το αρχαιότερο όνειρο του ουρανού άφησε το πρώτο του αποτύπωμα στη σκόνη ενός άλλου κόσμου.

Σήμερα, όταν κοιτάζουμε το φεγγάρι, γνωρίζουμε κάτι που καμία προηγούμενη γενιά δεν γνώριζε. Γνωρίζουμε ότι δεν είναι μόνο ένας προορισμός της σκέψης αλλά και ένας τόπος που τον έχει πατήσει ανθρώπινο  πόδι και τον έχει αγγίξει ανθρώπινο χέρι. Και αυτή η γνώση αλλάζει διακριτικά τη σχέση μας με τον ουρανό.

Ο πρώτος άνθρωπος στο φεγγάρι δεν εκπροσώπησε μόνο το έθνος που τον έστειλε εκεί. Εκπροσώπησε την αρχαία επιθυμία του ανθρώπου να υπερβαίνει τα όριά του. Να κοιτάζει έναν μακρινό ορίζοντα και να αρνείται να δεχτεί ότι είναι απρόσιτος.

Κάθε φορά που η Σελήνη ανατέλλει πάνω από τις πόλεις, τα χωριά και τις θάλασσες του κόσμου, μας θυμίζει ότι κάποτε ήταν το σύμβολο του ανέφικτου. Και ότι το ανέφικτο, πολλές φορές, είναι απλώς κάτι που δεν έχει ακόμη επιχειρηθεί.

«Ο μύθος της αιώνιας αγάπης σε μια σειρά από πρωτοσέλιδα.»

 

Οι παλιές εφημερίδες.

Οι παλιές εφημερίδες έχουν τη μυρωδιά μιας εποχής που δεν ζητά να επιστρέψει- μόνο να θυμηθεί.

Στα διπλωμένα τους φύλλα κοιμούνται ειδήσεις που κάποτε ήταν κραυγές. Πολέμοι που σήμερα μοιάζουν με παράγραφους. Γάμοι, θάνατοι, υποσχέσεις πολιτικών, μικρές αγγελίες για χαμένες γάτες και μεγάλα όνειρα για χαμένες χώρες.

Κι όμως, το πιο παράξενο δεν είναι το περιεχόμενο. Είναι η σιωπή τους τώρα. Η μελάνη έχει στεγνώσει σαν χρόνος που δεν ανανεώνεται πια. Κάθε σελίδα είναι ένα παράθυρο που κάποτε άνοιξε και τώρα έχει γίνει το ίδιο το τζάμι.

Όποιος τις διαβάζει σήμερα δεν διαβάζει ειδήσεις· διαβάζει την αμηχανία του χρόνου όταν συνειδητοποιεί ότι δεν είναι αιώνιος.

Και ίσως εκεί, ανάμεσα σε ξεθωριασμένες επικεφαλίδες και τσακισμένες γωνίες, να κρύβεται η πιο καθαρή αλήθεια: ότι όλα κάποτε γίνονται παλιές εφημερίδες -ακόμα και η μνήμη.

Το Μυστηριώδες Τέλος του Συμβόλου της Απόλυτης Ομορφιάς.

Το Μυστηριώδες Τέλος της Μέριλιν Μονρόε: Αυτοκτονία ή η Μεγαλύτερη Συγκάλυψη του Χόλιγουντ;

Η νύχτα της 4ης Αυγούστου 1962 άλλαξε για πάντα την ιστορία της ποπ κουλτούρας. Η Μέριλιν Μονρόε, το απόλυτο σύμβολο ομορφιάς και λάμψης του 20ού αιώνα, βρέθηκε νεκρή στο κρεβάτι της στο Μπρέντγουντ του Λος Άντζελες. Ήταν μόλις 36 ετών. Πάνω από έξι δεκαετίες μετά, ο θάνατός της παραμένει ένα από τα πιο πολυσυζητημένα μυστήρια στην παγκόσμια ιστορία.

Ήταν όντως μια τραγική αυτοκτονία ή μια καλά σχεδιασμένη πολιτική δολοφονία;

Τα Γεγονότα Εκείνης της Μοιραίας Νύχτας.

Η οικονόμος της Μέριλιν, Γιούνις Μάρεϊ, ανησύχησε τις πρώτες πρωινές ώρες της 5ης Αυγούστου, όταν είδε το φως αναμμένο στο δωμάτιο της ηθοποιού και την πόρτα κλειδωμένη. Κάλεσε τον ψυχίατρο της Μέριλιν, ο οποίος έσπασε το παράθυρο και βρήκε την ηθοποιό γυμνή στο κρεβάτι της, να κρατά το ακουστικό του τηλεφώνου.

Δίπλα της υπήρχαν δεκάδες άδεια κουτιά από βαρβιτουρικά χάπια. Το επίσημο πόρισμα του ιατροδικαστή έκανε λόγο για «οξεία δηλητηρίαση από βαρβιτουρικά» και χαρακτήρισε τον θάνατο ως «πιθανή αυτοκτονία».

Γιατί η Επίσημη Εκδοχή Αμφισβητείται;

Παρά το επίσημο πόρισμα, οι σκιές γύρω από την υπόθεση άρχισαν να πυκνώνουν αμέσως. Οι σκεπτικιστές επισημαίνουν πολλά κενά στην έρευνα:

Το «καθαρό» στομάχι: Η νεκροψία έδειξε τεράστιες ποσότητες φαρμάκων στο αίμα, αλλά το στομάχι της ήταν σχεδόν άδειο, χωρίς ίχνη από κάψουλες.

Η καθυστέρηση της αστυνομίας: Η αστυνομία κλήθηκε αρκετές ώρες μετά την ανακάλυψη του πτώματος, δίνοντας χρόνο για να «καθαριστεί» η σκηνή του θανάτου.

Το χαμένο ημερολόγιο: Πολλοί στενοί της φίλοι υποστήριξαν ότι η Μέριλιν κρατούσε ένα κόκκινο ημερολόγιο με ευαίσθητες πληροφορίες, το οποίο εξαφανίστηκε εκείνο το βράδυ.

Οι 3 Πιο Διάσημες Θεωρίες Συνωμοσίας.

1. Η Σύνδεση με τους Αδελφούς Κένεντι.

Η πιο διαδεδομένη θεωρία εμπλέκει τον Πρόεδρο Τζον Φ. Κένεντι και τον αδελφό του, Γενικό Εισαγγελέα Ρόμπερτ Κένεντι. Η Μέριλιν φημολογείται ότι είχε σχέση και με τους δύο. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, η ηθοποιός ήξερε «πάρα πολλά» για την πολιτική και την προσωπική τους ζωή και απειλούσε να τα αποκαλύψει, με αποτέλεσμα να διαταχθεί η εξόντωσή της.

2. Η Εμπλοκή της CIA και του FBI.

Λόγω των σχέσεών της με αριστερούς ακτιβιστές και της εγγύτητάς της με την οικογένεια Κένεντι, η Μέριλιν βρισκόταν υπό συνεχή παρακολούθηση. Μια θεωρία θέλει τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ να σκηνοθετούν την αυτοκτονία της, είτε για να προστατεύσουν τον Πρόεδρο είτε για να πλήξουν την κυβέρνησή του.

3. Το Ιατρικό Λάθος.

Μια πιο γήινη αλλά εξίσου τραγική θεωρία υποστηρίζει ότι η Μέριλιν δεν ήθελε να πεθάνει. Οι δύο προσωπικοί της γιατροί φέρεται να της χορήγησαν διαφορετικά ηρεμιστικά φάρμακα χωρίς να συνεννοηθούν μεταξύ τους, προκαλώντας κατά λάθος ένα θανατηφόρο κοκτέιλ ουσιών.

Ένας Μύθος που δεν Πεθαίνει Ποτέ.

Η Μέριλιν Μονρόε έζησε ως είδωλο και πέθανε ως γρίφος. Είτε επρόκειτο για μια κραυγική απόγνωση μιας βαθιά πληγωμένης γυναίκας, είτε για το πιο σκοτεινό μυστικό του Χόλιγουντ, το βέβαιο είναι ένα: η λάμψη της δεν έσβησε ποτέ.

Η δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.

Η Σκοτεινή Σκακιέρα της Ιστορίας: Η Δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ο Κρατικός Εκβιασμός και ο Ρόλος των Κένεντι.

Στις 4 Απριλίου 1968, ο κόσμος συγκλονίστηκε από τη δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ στο Μέμφις του Τενεσί. Ο ηγέτης του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα των Αφροαμερικανών, ο οποίος είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Ειρήνης, έπεσε νεκρός στο μπαλκόνι του "Lorraine Motel" από τη σφαίρα ενός ελεύθερου σκοπευτή. Η υπόθεση αυτή παραμένει στο επίκεντρο της ιστορικής έρευνας, ειδικά μετά τις πρόσφατες μαζικές αποχαρακτηρίσεις απόρρητων εγγράφων.

Το χρονικό του ματωμένου απογεύματος.

Ο Κινγκ είχε ταξιδέψει στο Μέμφις για να στηρίξει την απεργία των μαύρων εργαζομένων στην καθαριότητα, οι οποίοι διεκδικούσαν ίση μεταχείριση και ανθρώπινες συνθήκες εργασίας.

Η επίθεση: Στις 18:01 μ.μ., καθώς ο Κινγκ βγήκε στο μπαλκόνι του δωματίου 306, δέχθηκε έναν μοιραίο πυροβολισμό. Η σφαίρα τον πέτυχε στο δεξί μάγουλο, προκαλώντας του ανεπανόρθωτες βλάβες στον νωτιαίο μυελό.

Η κατάληξη: Μεταφέρθηκε εσπευσμένα στο νοσοκομείο St. Joseph, όπου οι γιατροί διαπίστωσαν τον θάνατό του στις 19:05 μ.μ., σε ηλικία μόλις 39 ετών.

Η έκρηξη οργής: Η είδηση του θανάτου του πυροδότησε ένα πρωτοφανές κύμα βίαιων εξεγέρσεων σε περισσότερες από 100 αμερικανικές πόλεις, αναγκάζοντας την τότε κυβέρνηση των ΗΠΑ να επιστρατεύσει την Εθνοφρουρά.

Ο δράστης και η διεθνής καταδίωξη (Επιχείρηση MURKIN).

Ως μοναδικός ένοχος για τη δολοφονία υποδείχθηκε ο Τζέιμς Ερλ Ρέι (James Earl Ray), ένας δραπέτης φυλακών με δεξιές και ρατσιστικές πεποιθήσεις.

Το σημείο βολής: Ο Ρέι πυροβόλησε με μια καραμπίνα Remington από το παράθυρο μιας πανσιόν που βρισκόταν ακριβώς απέναντι από το μοτέλ.

Το ανθρωποκυνηγητό των 2 μηνών: Το FBI εξαπέλυσε τη μεγαλύτερη επιχείρηση καταδίωξης στην ιστορία του, με την κωδική ονομασία MURKIN (Murder King). Ο Ρέι κατάφερε να διαφύγει στον Καναδά, μετά στην Πορτογαλία και τελικά στη Μεγάλη Βρετανία χρησιμοποιώντας πλαστά διαβατήρια.

Η σύλληψη και η καταδίκη: Συνελήφθη στις 8 Ιουνίου 1968 στο αεροδρόμιο Χίθροου του Λονδίνου. Τα πρόσφατα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του FBI αποκαλύπτουν πώς ταξίδεψε στον Καναδό, μετά στην Πορτογαλία και τελικά στο Λονδίνο, χρησιμοποιώντας πλαστά διαβατήρια. Στο Χίθροου πιάστηκε, ενώ προσπαθούσε να διαφύγει στην τότε Ροδεσία (Αφρική). Για να αποφύγει τη θανατική ποινή, δήλωσε ένοχος και καταδικάστηκε σε 99 χρόνια κάθειρξη. Μέσα σε τρεις ημέρες ανακάλεσε την ομολογία του, ισχυριζόμενος ότι παγιδεύτηκε από έναν μυστηριώδη άνδρα ονόματι «Ραούλ», μια θέση που κράτησε μέχρι τον θάνατό του στη φυλακή το 1998.

Ο Ψυχολογικός Πόλεμος και ο Εκβιασμός του FBI.

Μία από τις πιο σκοτεινές πτυχές της ιστορίας είναι ο ανηλεής πόλεμος που είχε κηρύξει το FBI εναντίον του Κινγκ μέσω του παράνομου προγράμματος "COINTELPRO". Ο πανίσχυρος και μακροβιότερος διευθυντής του FBI, Τζ. Έντγκαρ Χούβερ (J. Edgar Hoover), έτρεφε ένα βαθύ, σχεδόν εμμονικό μίσος για τον Κινγκ, τον οποίο αποκάλεσε δημόσια «τον πιο διαβόητο ψεύτη στη χώρα» και τον θεωρούσε «κομμουνιστική απειλή».

Οι κοριοί στα ξενοδοχεία: Με την προσωπική έγκριση του Χούβερ, ομοσπονδιακοί πράκτορες παγίδευσαν με κρυφά μικρόφωνα τα δωμάτια των ξενοδοχείων όπου διέμενε ο Κινγκ, καταγράφοντας προσωπικές του στιγμές και εξωσυζυγικές σχέσεις.

Η «Επιστολή Αυτοκτονίας»: Λίγο πριν ο Κινγκ παραλάβει το Νόμπελ Ειρήνης, το FBI του απέστειλε ανώνυμα ένα δέμα που περιείχε τις ηχητικές ταινίες και μια απειλητική επιστολή. Το κείμενο τον αποκαλούσε «βρώμικο κτήνος» και του έδινε διορία 34 ημέρων να αυτοκτονήσει ή να αποσυρθεί από το κίνημα, αλλιώς οι ταινίες θα δίνονταν στη δημοσιότητα.

Η επέκταση του εκβιασμού: Όταν ο Κινγκ αρνήθηκε να υποκύψει, το FBI έστειλε τα ηχητικά ντοκουμέντα στη σύζυγό του, Κορέτα, σε μια αποτυχημένη προσπάθεια να διαλύσει τον γάμο του. Παράλληλα, ο Χούβερ διέταξε σαμποτάζ στις διεθνείς επαφές του Κινγκ, προσπαθώντας να πείσει ξένες κυβερνήσεις και τον Πάπα να μην τον συναντήσουν και να μην του απονεμηθεί το Νόμπελ Ειρήνης.

Ο περίπλοκος ρόλος του Μπόμπι Κένεντι.

Ο ρόλος του Ρόμπερτ «Μπόμπι» Κένεντι (Robert F. Kennedy) στη παρακολούθηση του Κινγκ από το FBI, είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενος, καθώς βρέθηκε παγιδευμένος ανάμεσα στην υποστήριξή του για τα πολιτικά δικαιώματα και τις αφόρητες πιέσεις του Χούβερ.

Η έγκριση των υποκλοπών (1963): Ως Υπουργός Δικαιοσύνης, ο Μπόμπι Κένεντι υπέγραψε τον Οκτώβριο του 1963 την άδεια στο FBI για τηλεφωνικές υποκλοπές στον Κινγκ. Ο Χούβερ τον πίεζε ισχυριζόμενος ότι ο στενός σύμβουλος του Κινγκ, Στάνλεϊ Λέβισον, ήταν κομμουνιστής. Ο Κένεντι ενέκρινε τις υποκλοπές για να προστατεύσει πολιτικά την κυβέρνηση από τις επιθέσεις των συντηρητικών.

Η «Λευκή Επιταγή»: Ο Χούβερ εκμεταλλεύτηκε αυτή την άδεια για να επεκτείνει παράνομα την παρακολούθηση στα ξενοδοχεία με στόχο τον προσωπικό εκβιασμό του Κινγκ, ξεπερνώντας κατά πολύ τα όρια της έγκρισης του Κένεντι. 

Το βράδυ της δολοφονίας και ο ιστορικός λόγος: Το βράδυ της 4ης Απριλίου 1968, ο Μπόμπι Κένεντι, ως υποψήφιος Πρόεδρος πλέον, βρισκόταν σε προεκλογική περιοδεία σε μια υποβαθμισμένη γειτονιά της Ινδιανάπολης όταν έμαθε τα νέα. Παρά τις προειδοποιήσεις της αστυνομίας, ανέβηκε σε ένα φορτηγό και ανακοίνωσε ο ίδιος τη δολοφονία στο πλήθος. Ο αυτοσχέδιος, συγκινητικός λόγος του για την ειρήνη, τη δικαιοσύνη και τη δική του εμπειρία από τη δολοφονία του αδελφού του (Τζον Φ. Κένεντι), ήταν ο βασικός λόγος που η Ινδιανάπολη ήταν μια από τις ελάχιστες μεγάλες πόλεις που δεν κάηκαν από τις εξεγέρσεις εκείνη τη νύχτα. Μόλις δύο μήνες αργότερα, στις 6 Ιουνίου 1968, ο ίδιος ο Μπόμπι Κένεντι έπεσε επίσης θύμα δολοφονίας στο Λος Άντζελες.

Η ιστορική δίκη του 1999: Η ετυμηγορία για συνωμοσία.

Η οικογένεια Κινγκ δεν πίστεψε ποτέ την επίσημη εκδοχή του «μοναχικού λύκου» για τον δολοφόνο. Το 1999, κατέθεσαν αστική αγωγή κατά του Λόιντ Τζόουερς, ιδιοκτήτη καφετέριας κοντά στο μοτέλ, ο οποίος είχε ισχυριστεί ότι έλαβε χρήματα για να βοηθήσει στη διοργάνωση της δολοφονίας. Μετά από μια δίκη τεσσάρων εβδομάδων, το σώμα των ενόρκων εξέδωσε μια ιστορική απόφαση: Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ έπεσε θύμα μιας ευρείας συνωμοσίας, στην οποία συμμετείχαν ο Τζόουερς, η μαφία, καθώς και κρατικές, ομοσπονδιακές και στρατιωτικές υπηρεσίες των ΗΠΑ. Η οικογένεια ζήτησε ως αποζημίωση το συμβολικό ποσό των 100 δολαρίων, επιζητώντας αποκλειστικά τη δικαστική δικαίωση.

Οι πρόσφατες αποκαλύψεις των Απόρρητων Εγγράφων του FBI και της CIA.

Η υπόθεση επέστρεψε δυναμικά στο προσκήνιο μετά τη δημοσιοποίηση 230.000 σελίδων απόρρητων αρχείων του FBI, της CIA και του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, τα οποία παρέμεναν κλειδωμένα από το 1977. Τα νέα στοιχεία περιλαμβάνουν:

Το προσχέδιο: Καταθέσεις συγκρατούμενου του Ρέι που δείχνουν ότι ο δράστης σχεδίαζε και συζητούσε τη δολοφονία πολύ καιρό πριν.

Τα πρακτικά της παρακολούθησης: Αναλυτικές εκθέσεις για το πώς στήθηκε ο μηχανισμός εκβιασμού και η καθημερινή πίεση στον Κινγκ.

Οι φόβοι της CIA: Έγγραφα που αποκαλύπτουν την αγωνία των ΗΠΑ για το πώς η Κούβα του Φιντέλ Κάστρο θα εκμεταλλευόταν πολιτικά τη δολοφονία του Κινγκ για να καταγγείλει τον αμερικανικό ρατσισμό. 

Η αντίδραση της οικογένειας Κινγκ: παρά την ιστορική αξία των εγγράφων, τα παιδιά του Κινγκ (Μπερνίς και Μάρτιν ΙΙΙ) εξέφρασαν την έντονη αντίθεσή τους στη δημοσιοποίηση. Τόνισαν ότι τα αρχεία αυτά κατασκευάστηκαν από ένα βαθιά εχθρικό FBI με μοναδικό σκοπό να σπιλώσουν την προσωπική ζωή του πατέρα τους και εξέφρασαν φόβους ότι τα στοιχεία θα χρησιμοποιηθούν κακόβουλα για να αμαυρώσουν την υστεροφημία του.

Η Κληρονομιά που δεν σβήνει:

Σχεδόν έξι δεκαετίες μετά, η δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ αποδεικνύεται ότι δεν ήταν απλώς το έργο ενός φανατικού ελεύθερου σκοπευτή, αλλά το αποκορύφωμα ενός ανηλεούς πολέμου φθοράς από τον ίδιο τον κρατικό μηχανισμό της χώρας του. Οι πρόσφατοι αποχαρακτηρισμοί εγγράφων φωτίζουν τις πιο σκοτεινές γωνιές αυτής της ιστορίας, επιβεβαιώνοντας ότι οι ιδέες της δικαιοσύνης και της ισότητας συχνά αντιμετωπίζονται ως απειλή από τα κέντρα εξουσίας. Ωστόσο, η μεγαλύτερη ειρωνεία για τους διώκτες του παραμένει μία: μπορεί η σφαίρα στο Μέμφις να έκοψε το νήμα της ζωής του Κινγκ, αλλά το όραμά του αποδείχθηκε αδύνατο να δολοφονηθεί, αφήνοντας μια ανεξίτηλη παρακαταθήκη που συνεχίζει να εμπνέει τους κοινωνικούς αγώνες σε όλο τον κόσμο.

Ο θάνατος του Χέμινγουεϊ.

Ο Τραγικός Επίλογος ενός Μύθου: Το Σκοτεινό Παρασκήνιο πίσω από τον Θάνατο του Έρνεστ Χέμινγουεϊ.

Το ξημέρωμα της 2ας Ιουλίου 1961, ένας εκκωφαντικός πυροβολισμός στο Κέτσουμ του Αϊντάχο έβαλε τέλος στη ζωή ενός από τους μεγαλύτερους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ, ο άνθρωπος που έζησε στα όρια, επέλεξε να πεθάνει με τους δικούς του όρους. Για δεκαετίες, ο θάνατός του συνοδευόταν από αστικούς μύθους και θεωρίες για «παράνοια». Σήμερα, όμως, τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα και η ιατρική έρευνα αποκαλύπτουν μια πολύ πιο σύνθετη και τραγική πραγματικότητα.

Η «Παράνοια» που αποδείχθηκε Αλήθεια.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Χέμινγουεϊ ζούσε σε κατάσταση διαρκούς τρόμου, επιμένοντας ότι το FBI παγίδευε τα τηλέφωνά του, διάβαζε την αλληλογραφία του και έλεγχε τους τραπεζικούς του λογαριασμούς. Οι φίλοι και οι γιατροί του απέδιδαν αυτές τις εμμονές σε ψύχωση.

Η αλήθεια έλαμψε τη δεκαετία του 1980, όταν το FBI έδωσε στη δημοσιότητα τον φάκελο του συγγραφέα. Ο Χέμινγουεϊ δεν είχε παραισθήσεις: ο διευθυντής του FBI, Τζέι Έντγκαρ Χούβερ, τον παρακολουθούσε πράγματι στενά λόγω των σχέσεών του με την Κούβα του Φιντέλ Κάστρο και του παρελθόντος του στον Ισπανικό Εμφύλιο. Πράκτορες της υπηρεσίας τον κατέγραφαν ακόμη και κατά τη διάρκεια των μυστικών νοσηλειών του στην ψυχιατρική κλινική Mayo Clinic.

Το Βαρύ Ιατρικό Ιστορικό του.

Ο θάνατος του Χέμινγουεϊ δεν ήταν απλώς το αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας κατάθλιψης, αλλά η συνέπεια πολλαπλών οργανικών και νευρολογικών προβλημάτων:

-Κρανιοεγκεφαλικές Κακώσεις: Κατά τη διάρκεια της περιπετειώδους ζωής του, επέζησε από τροχαία, εκρήξεις στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και δύο διαδοχικά αεροπορικά ατυχήματα στην Αφρική. Οι σύγχρονοι νευρολόγοι εκτιμούν ότι έπασχε από Χρόνια Τραυματική Εγκεφαλοπάθεια (CTE), η οποία προκαλεί σοβαρή κατάθλιψη και απώλεια μνήμης.

-Αιμοχρωμάτωση: Μια κληρονομική διαταραχή συσσώρευσης σιδήρου που κατέστρεφε τα όργανά του και προκαλούσε έντονες ψυχικές μεταπτώσεις. Η ίδια «κατάρα» οδήγησε στην αυτοκτονία τον πατέρα, τα αδέλφια του και αργότερα την εγγονή του.

Το Μοιραίο Λάθος της Επιστήμης.

Σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η βαριά κατάθλιψή του, ο συγγραφέας υποβλήθηκε σε σειρά θεραπειών ηλεκτροσόκ (ECT). Η μέθοδος αυτή αποδείχθηκε το τελειωτικό χτύπημα. Το ηλεκτροσόκ κατέστρεψε τη βραχυπρόθεσμη μνήμη του -το πολυτιμότερο εργαλείο της δουλειάς του. Μην μπορώντας πλέον να γράψει ούτε μια απλή πρόταση, ο Χέμινγουεϊ ένιωσε ότι έχασε την ταυτότητά του.

Η Απόπειρα Συγκάλυψης. 

Αμέσως μετά την αυτοκτονία, η σύζυγός του, Μαίρη, δήλωσε στον τύπο ότι ο θάνατος προήλθε από ατύχημα κατά τον καθαρισμό του όπλου του. Χρειάστηκαν πέντε χρόνια για να βρει τη δύναμη να παραδεχθεί δημόσια την αλήθεια. Η ίδια στα δικά της απομνημονεύματα γράφει: «Ένα πρωινό, γύρω στις επτά, με ξύπνησε ένας δυνατός, ξερός θόρυβος... Κατέβηκα τις σκάλες και είδα αυτό που φοβόμουν. Δεν υπήρχε αμφιβολία για το τι είχε συμβεί, αλλά το μυαλό μου αρνήθηκε να το δεχτεί. Στους δημοσιογράφους είπα ότι πρέπει να εκπυρσοκρότησε κατά λάθος την ώρα που το καθάριζε. Ήταν η δική μου ασπίδα απέναντι στον τρόμο. Ήθελα να πιστέψω το δικό μου ψέμα για να αντέξω την επόμενη ώρα...». Και παρακάτω μιλά για την πίεση της κοινωνίας και της Εκκλησίας: «Στις αρχές της δεκαετίας του '60, η αυτοκτονία ήταν μια λέξη που ψιθυριζόταν με ντροπή. Αν παραδεχόμουν αμέσως την αλήθεια, ο Έρνεστ δεν θα είχε την κηδεία που του άξιζε. Οι πόρτες της εκκλησίας θα έκλειναν και οι τίτλοι των εφημερίδων θα τον παρουσίαζαν σαν έναν ηττημένο τρελό, αντί για τον μεγάλο δημιουργό που υπήρξε...». Και τελειώνει: «Μου πήρε πέντε χρόνια για να μπορέσω να προφέρω τη λέξη "αυτοκτονία" χωρίς να σπάσει η φωνή μου. Κατάλαβα τελικά ότι το να κρύβω την αλήθεια ήταν προσβολή για τον ίδιο. Ο Έρνεστ δεν έκανε ποτέ τίποτα κατά λάθος. Ακόμη και αυτό το τέλος, όσο σκληρό κι αν ήταν για μένα, ήταν η δική του, συνειδητή επιλογή όταν ένιωσε ότι το μυαλό του τον εγκατέλειπε».

Τις πρώτες ημέρες, οι περισσότεροι φίλοι του υιοθέτησαν δημόσια το αφήγημα της συζύγου του, Μαίρης, ότι ο θάνατος προήλθε από ατύχημα. Ο Χέμινγουεϊ ήταν δεινός κυνηγός και η ιδέα ότι ένα όπλο εκπυρσοκρότησε κατά λάθος φάνταζε πιο «συμβατή» με τον μύθο του, παρά η παραδοχή ότι λύγισε από την κατάθλιψη.

Ο πιο στενός του φίλος και βιογράφος, Α. Ε. Χότσνερ (A. E. Hotchner), έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην αποκάλυψη της αλήθειας. Το 1966, ο Χότσνερ εξέδωσε το βιβλίο «Papa Hemingway», όπου αποκάλυψε για πρώτη φορά ότι ο συγγραφέας αυτοκτόνησε. Αυτό προκάλεσε την οργή της Μαίρης, η οποία προσπάθησε δικαστικά να σταματήσει την έκδοση. Το πιο τραγικό κομμάτι για τους φίλους του ήταν η μεταμέλεια. Ο Χότσνερ παραδέχθηκε δημόσια, δεκαετίες αργότερα, ότι ένιωθε απαρηγόρητη ενοχή. Όταν ο Χέμινγουεϊ του έκλαιγε στο τηλέφωνο λέγοντας ότι το FBI τον παρακολουθεί, ο Χότσνερ τον αντιμετώπιζε ως τρελό. Όταν αποδείχθηκε ότι η παρακολούθηση ήταν αληθινή, ο Χότσνερ δήλωσε: «Αντί να τον βοηθήσουμε, τον αφήσαμε μόνο του στην κόλασή του...».

Η απώλεια του Χέμινγουεϊ σήμανε για τον κύκλο του το τέλος μιας ολόκληρης εποχής, αφήνοντάς τους με την πικρή γεύση ότι ο άνθρωπος που ενσάρκωνε τη δύναμη της θέλησης, νικήθηκε από τους δικούς του εσωτερικούς δαίμονες. Ο «Παπά», όπως τον αποκαλούσαν οι φίλοι του, είχε επιλέξει να σβήσει με τον ίδιο βίαιο τρόπο που έζησε, αφήνοντας πίσω του μια ασύλληπτη λογοτεχνική κληρονομιά.

9 Μαΐου 1945: όταν ο πόλεμος για κάποιους δεν τελείωσε.

Η 9 Μαΐου 1945 είναι μια ημερομηνία με ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς συνδέεται άμεσα με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη. Η ναζιστική Γερμανία υπέγραψε την άνευ όρων παράδοση στις 8 Μαΐου 1945. Όμως, λόγω διαφοράς ώρας, στη Μόσχα είχαν ήδη περάσει τα μεσάνυχτα- δηλαδή ήταν 9 Μαΐου. Η μάχη του Βερολίνου διήρκεσε από τις 16 Απριλίου έως τις 2 Μαΐου 1945. Στις 30 Απριλίου 1945, ο Χίτλερ αυτοκτόνησε στο καταφύγιό του. Στις αρχές Μαΐου, η πόλη του Βερολίνου παραδόθηκε στους Σοβιετικούς. Στις 7 Μαΐου 1945, στη Ρενς, η Γερμανία υπέγραψε την άνευ όρων παράδοση προς τους Συμμάχους. Η παράδοση τέθηκε σε ισχύ στις 8 Μαΐου 1945. Τη νύχτα της 8 προς 9 Μαΐου, στο Καρλσχορστ, έγινε η επίσημη τελική πράξη παράδοσης ενώπιον των σοβιετικών και δυτικών συμμάχων. Την ίδια ημέρα έγινε κι η επίσημη παράδοση των γερμανικών στρατευμάτων στην Κρήτη δηλαδή στις 9 Μαΐου 1945, στη "Βίλα Αριάδνη" κοντά στην Κνωσό. 

Οι γερμανικές δυνάμεις είχαν εγκαταλείψει την Αθήνα ήδη από τον Οκτώβρη του '44. Η 12 Οκτωβρίου 1944 θεωρείται συμβολικά η ημέρα απελευθέρωσης της Ελλάδας, καθώς η πρωτεύουσα ελευθερώνεται και υψώνεται ξανά η ελληνική σημαία στην Ακρόπολη Αθηνών. Οι γερμανικές δυνάμεις όμως παρέμειναν στην Κρήτη ακόμη και μετά την απελευθέρωση της υπόλοιπης Ελλάδας. Είναι στις 12 Ιουνίου του 1945 που λαμβάνει χώρα η αποχώρηση και του τελευταίου Γερμανού στρατιώτη από το ελληνικό έδαφος. Έτσι, η Κρήτη θεωρείται το τελευταίο ευρωπαϊκό έδαφος που απελευθερώθηκε από τη ναζιστική κατοχή. 

Μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την υπόλοιπη Ελλάδα (Οκτώβριος 1944), οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ έδωσαν σκληρές μάχες για να περιορίσουν τους 15.000 εγκλωβισμένους Γερμανούς στην «Οχυρά Θέση» των Χανίων.

- Μάχη της Παναγιάς (Νοέμβριος 1944): Θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες μάχες των ανταρτών εναντίον των Γερμανών στην Κρήτη. Διήρκησε τρεις ημέρες και απέδειξε ότι οι αντάρτες μπορούσαν να αντιμετωπίσουν οργανωμένες γερμανικές μονάδες σε ανοιχτό πεδίο. Και είναι αυτό που φοβήθηκαν οι Άγγλοι.

-  Μάχη στα Μεσκλά: Οδήγησε στην εξόντωση του διαβόητου «Σώματος Κυνηγών» του Σούμπερτ, μιας ομάδας Ελλήνων συνεργατών των Ναζί που διέπραττε φρικαλεότητες. Το «Σώμα Κυνηγών» ή «Σουμπερίτες» ήταν μια διαβόητη παραστρατιωτική ομάδα συνεργατών των Ναζί κατά την περίοδο της Κατοχής στην Ελλάδα. Συνδέθηκε κυρίως με ωμότητες στην Κρήτη και στη βόρεια Ελλάδα. Επικεφαλής ήταν ο Φριτς Σούμπερτ, που συνεργάστηκε στενά με τις κατοχικές δυνάμεις. Η ομάδα του αποτελούνταν από ένοπλους Έλληνες συνεργάτες των Ναζί και λειτουργούσε ουσιαστικά ως σώμα καταδίωξης ανταρτών και τρομοκράτησης του πληθυσμού. Η ονομασία «Σώμα Κυνηγών» προερχόταν από τον ρόλο τους: καθώς «κυνηγούσαν» αντάρτες, συμμετείχαν σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, και χρησιμοποιούνταν για ανακρίσεις, βασανισμούς και αντίποινα στον άοπλο πληθυσμό. Ο Φριτς Σούμπερτ διέφυγε στην Αυστρία μαζί με τα υποχωρούντα γερμανικά στρατεύματα, και παρουσιάστηκε στους Αμερικανούς ως δήθεν Έλληνας με το όνομα «Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης», θέλοντας να επιστρέψει στην Ελλάδα, πράγμα που έκανε τελικά τον Σεπτέμβριο του 1945. Αναγνωρίστηκε όμως φυσιογνωμικά από πρώην θύματά του και σύντομα αποκαλύφθηκε ότι επρόκειτο για τον διαβόητο αρχηγό των Σουμπεριτών. Δικάστηκε για εγκλήματα πολέμου και εκτελέστηκε το 1947.

- Λίγο πριν την υποχώρηση των Γερμανών στα Χανιά, το ΕΑΜ Κρήτης υπογράφει μια ιστορική συμφωνία με την φιλοβρετανική οργάνωση Εθνική Οργάνωση Κρήτης- ΕΟΚ, στο οροπέδιο της Τρομάρισσας στα Λευκά Όρη,  με σκοπό να μην χτυπηθούν μεταξύ τους (όπως συνέβαινε στην υπόλοιπη Ελλάδα) και να πολεμήσουν μαζί τον κατακτητή. Το αποτέλεσμα ήταν ότι η Κρήτη απέφυγε τα «Δεκεμβριανά» που αιματοκύλισαν την Αθήνα το '44. Λόγω της Συμφωνίας της Τρομάρισσας και της κοινής δράσης κατά των Γερμανών στα Χανιά μέχρι τον Ιούνιο του '45, οι δύο πλευρές (ΕΛΑΣ και ΕΟΚ) διατήρησαν μια εύθραυστη ειρήνη πολύ περισσότερο από την υπόλοιπη χώρα.

- Η Πολιορκία των Χανίων (Χειμώνας 1944 - Άνοιξη 1945): Για μήνες, οι Γερμανοί ήταν εγκλωβισμένοι στα Χανιά και οι Κρήτες αντάρτες τους είχαν κυκλώσει. Σημειώθηκαν σκληρές μάχες (όπως στην Παναγιά και στο Κολένι), καθώς οι Γερμανοί έκαναν εξόδους για να βρουν τρόφιμα. Ο πληθυσμός στα Χανιά υπέφερε από πείνα, καθώς οι Βρετανοί είχαν επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό.

- Μάρτιος 1945: Οι τελευταίες συγκρούσεις δόθηκαν στην Καμάρα, το Κολένι και τον Άστρικα, λίγο πριν οι Γερμανοί αναγκαστούν να συνθηκολογήσουν οριστικά λόγω έλλειψης εφοδίων και πολεμοφοδίων.

- Στις 9 Μαΐου 1945, και με το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη, υπογράφηκε η επίσημη συνθηκολόγηση των γερμανικών δυνάμεων στην Κρήτη. Η συνθηκολόγηση έγινε 24 ώρες μετά την επίσημη παράδοση της Γερμανίας στους Συμμάχους. Η συμφωνία παράδοσης υπογράφηκε το βράδυ της 9ης προς 10η Μαΐου στη Βίλα Αριάδνη στην Κνωσό (Ηράκλειο) μεταξύ του Γερμανού Στρατηγού Μπέντακ και των Βρετανικών αρχών. Η πράξη αυτή σήμανε το τέλος της σκληρής γερμανικής κατοχής (1941-1945) στο νησί. Η οριστική αποχώρηση όμως των γερμανικών στρατευμάτων ολοκληρώθηκε πολύ αργότερα, στις 12 Ιουνίου.

Εκτός από την επίσημη υπογραφή της συνθηκολόγησης στη Βίλα Αριάδνη, η περίοδος γύρω από την 9η Μαΐου 1945 στην Κρήτη παρουσιάζει μερικές ιστορικές "ιδιαιτερότητες" που την κάνουν μοναδική σε παγκόσμιο επίπεδο:

- «Ένοπλοι Αιχμάλωτοι»: Σύμφωνα με τους όρους της παράδοσης, οι Γερμανοί στρατιώτες στην Κρήτη (περίπου 9.000–12.000 άνδρες) παρέμειναν ένοπλοι και υπό τη δική τους διοίκηση για αρκετές εβδομάδες και μετά τη συνθηκολόγηση. Οι Βρετανοί τους χρησιμοποίησαν ως «φρουρούς» για να διατηρήσουν την τάξη και να αποφύγουν συγκρούσεις μέχρι να φτάσουν επαρκείς βρετανικές ενισχύσεις.  Για περίπου ένα μήνα (Μάιος–Ιούνιος 1945), οι Γερμανοί παρέμειναν οπλισμένοι. Οι Βρετανοί τους διέταξαν να φυλάνε τις αποθήκες τους και να περιπολούν, καθώς φοβούνταν ότι αν τους αφόπλιζαν, τα όπλα θα έπεφταν στα χέρια του ΕΛΑΣ.

- Αγγλογερμανική Κατοχή: Αυτή η παράδοξη κατάσταση, όπου Γερμανοί και Βρετανοί συνεργάζονταν ουσιαστικά για την αστυνόμευση του νησιού, έχει χαρακτηριστεί από ιστορικούς ως περίοδος «αγγλογερμανικής κατοχής».

- Η Τελευταία Πράξη στην Ευρώπη: Η συνθηκολόγηση στην Κρήτη θεωρείται η τελευταία επίσημη πράξη παράδοσης γερμανικών δυνάμεων σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς υπεγράφη 24 ώρες μετά τη γενική παράδοση της Γερμανίας στο Βερολίνο.

- Οριστική Απελευθέρωση των Χανίων: Αν και το Ηράκλειο και το Ρέθυμνο είχαν απελευθερωθεί νωρίτερα (Οκτώβριος 1944), τα Χανιά και η Σούδα παρέμειναν υπό γερμανικό έλεγχο («Οχυρά Θέσις Κρήτης») μέχρι τον Μάιο του 1945. Η γερμανική σημαία υποστάλθηκε οριστικά από το φρούριο Φιρκά στις 23 Μαΐου 1945.

- Τον Ιούνιο του 1945, οι Γερμανοί επιβιβάστηκαν από τη Σούδα σε πλοία και μεταφέρθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης αιχμαλώτων στη Μέση Ανατολή (κυρίως στην Αίγυπτο και τη Λιβύη). Οι επικεφαλής στρατηγοί στην Κρήτη είχαν διαφορετική τύχη. Ο Φρίντριχ-Βίλχελμ Μύλλερ (ο «Χασάπης της Κρήτης») και ο Μπρούνο Μπράουερ εκδόθηκαν στην Ελλάδα, δικάστηκαν και εκτελέστηκαν στο Χαϊδάρι το 1947. Ο Κουρτ Στούντεντ, εμπνευστής της επίθεσης στην Κρήτη, καταδικάστηκε από βρετανικό δικαστήριο σε 5 χρόνια φυλάκιση αλλά απελευθερώθηκε σύντομα για λόγους υγείας και δεν εκδόθηκε ποτέ στην Ελλάδα.

Αυτή η περίοδος στην Κρήτη είναι ίσως η μοναδική στην παγκόσμια ιστορία όπου ηττημένοι στρατιώτες συνέχισαν να ασκούν καθήκοντα φρουράς υπό τις εντολές των νικητών.

Αυτή η περίοδος χαρακτηρίστηκε από μια ιδιότυπη ισορροπία, όπου η παρουσία των Βρετανών και η παραμονή των Γερμανών στα Χανιά λειτούργησαν ως «φρένο» στο να ξεσπάσει ένας γενικευμένος εμφύλιος πόλεμος, όπως συνέβη στην υπόλοιπη Ελλάδα.  

Οι Βρετανοί (μέσω της Υπηρεσίας Ειδικών Επιχειρήσεων- SOE - Force 133) είχαν ως κύριο στόχο να ελέγξουν την Κρήτη στρατηγικά και να αποτρέψουν την επικράτηση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Ενίσχυαν την Εθνική Οργάνωση Κρήτης (ΕΟΚ), την οποία θεωρούσαν πιο φίλα προσκείμενη στα δικά τους συμφέροντα και διατήρησαν τους Γερμανούς οπλισμένους στα Χανιά μέχρι τον Ιούνιο του 1945. Αυτό έγινε για να υπάρχει μια «ουδέτερη ζώνη» που θα εμπόδιζε τον ΕΛΑΣ να καταλάβει όλο το νησί πριν φτάσουν βρετανικά στρατεύματα.  Ταυτόχρονα οι Άγγλοι είχαν στο μυαλό  τους κι άλλα σενάρια: αν επικρατούσε το ΕΑΜ στην Ηπειρωτική Χώρα, δεν θα επέτρεπαν την ενσωμάτωση της Κρήτης σε μια κομμουνιστική Ελλάδα. Πολλές μαρτυρίες επιβεβαιώνουν ότι οι Άγγλοι προωθούσαν σχέδια πολιτικής αυτονομίας του νησιού που ευτυχώς δεν χρειάστηκε να πραγματοποιηθούν. Όσο πλησίαζε το τέλος της γερμανικής κατοχής στην Κρήτη, ιδιαίτερα στον νομό Ρεθύμνου άρχισε μια αγγλοκίνητη κίνηση γι’ «αυτονομία» της Κρήτης με επικεφαλή κάποιο Παπαδογιάννη. Ο ίδιος ο αρχηγός της ΕΟΚ,  ο Μπαντουβάς, μάλιστα αναφέρει ότι του προτάθηκε από τον πράκτορα της SOE Κρις Γουντχάουζ να ηγηθεί αυτονομιστικής κίνησης με την οικονομική στήριξη της Αγγλίας. Σε αντάλλαγμα ο Μπαντουβάς θα χριζόταν πρώτος πρόεδρος της αυτόνομης Κρήτης.

- Ενώ στην ηπειρωτική Ελλάδα ο εμφύλιος ξεκίνησε το 1946, στην Κρήτη οι συγκρούσεις γενικεύτηκαν τον Απρίλιο του 1947. Αυτό οφειλόταν στις τοπικές συμφωνίες (Θερίσου, Τρομάρισσας) που είχαν αποτρέψει τη σύγκρουση κατά την Κατοχή.  Μπορεί ο εμφύλιος στην Κρήτη να καθυστέρησε να ξεκινήσει, όταν όμως αυτό έγινε, ήταν αιματηρός και με χαρακτήρα που σε πολλές περιπτώσεις πήρε την μορφή βεντέτας.

- Οι «Μπαντουβάδες»: ήταν η ένοπλη ομάδα του Εμμανουήλ Μπαντουβά, ο οποίος ήταν ο «εκλεκτός» των Βρετανών πρακτόρων της SOE, καθώς διέθετε μεγάλο δίκτυο ανδρών και επιρροή στα χωριά του Ψηλορείτη και της Δίκτης. Ο Μπαντουβάς ίδρυσε την οργάνωσή του στο Ηράκλειο αμέσως μετά τη Μάχη της Κρήτης.  Συμμετείχε σε δολιοφθορές κατά των Γερμανών, με σημαντικότερη τη συμβολή στο σαμποτάζ του αεροδρομίου Καστελλίου το 1942. Μετά την απελευθέρωση (1944-1945), η ομάδα μετατράπηκε σε παρακρατική οργάνωση που υποστήριζε τις αγγλοκυβερνητικές δυνάμεις. Οι Μπαντουβάδες πρωτοστάτησαν στις εκκαθαρίσεις εναντίον του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και αργότερα του Δημοκρατικού Στρατού (ΔΣΕ) στην Κεντρική και Ανατολική Κρήτη. Η σύγκρουση πήρε προσωπικό χαρακτήρα και την μορφή βεντέτας. Ο Μπαντουβάς συγκρούστηκε άγρια με τον καπετάνιο του ΔΣΕ, Γιάννη Ποδιά. Μετά τον θάνατο του Ποδιά σε μάχη το 1947, οι άνδρες του Μπαντουβά φέρονται να περιέφεραν το κομμένο κεφάλι του ως τρόπαιο. Ο Εμμανουήλ Μπαντουβάς κατάφερε να εξαργυρώσει τη δράση του πολιτικά, εκλεγόμενος βουλευτής Ηρακλείου για πολλές δεκαετίες (με το Κόμμα Φιλελευθέρων και την Ένωση Κέντρου).

- Η δολοφονία  του Ποδιά (1947): Ο αρχηγός των ανταρτών στην Ανατολική Κρήτη, Γιάννης Ποδιάς, σκοτώθηκε τον Ιούνιο του 1947 στον Ψηλορείτη. Οι νικητές περιέφεραν το κομμένο κεφάλι του ως τρόπαιο στο Ηράκλειο, μια πράξη που συμβόλιζε την αγριότητα της περιόδου. Ο Γιάννης Ποδιάς γεννήθηκε το 1912 στο Λυθρί της Μ. Ασίας. Ήρθε με την οικογένειά του ως πρόσφυγας και εγκαταστάθηκαν στο χωριό Λαράνι του Ν. Ηρακλείου. Μερικούς μήνες μετά την κατάληψη της Κρήτης από τα ναζιστικά στρατεύματα, το Νοέμβρη του 1941, μεικτό απόσπασμα ναζιστών και χωροφυλακής, με υπόδειξη του αρχιδοσίλογου Ν. Μανουσάκη σκοτώνουν τον πατέρα και τη μητέρα του και καίνε το σπίτι του για απειθαρχία. Ο Γιάννης Ποδιάς διαφεύγει κι από τότε ήταν καταδιωκόμενος και επικηρυγμένος. Στη συνέχεια για να τον εκδικηθούν οι φασιστικές δυνάμεις, θα συλλάβουν τα αδέλφια του Μανώλη και Κώστα τα οποία ύστερα από πολύμηνη φυλάκιση θα τα πνίξουν μαζί με δεκάδες άλλους πατριώτες με τη βύθιση του πλοίου “Δανάη” ανοιχτά της Ντίας. Τον αδελφό του Γιώργη αφού τον συνέλαβαν, τον εκτόπισαν στο Νταχάου, ο οποίος πέθανε από της κακουχίες ύστερα από την απελευθέρωση και την επιστροφή του στην Κρήτη. Ο ίδιος εντάχθηκε άμεσα στην πρώτη ομάδα ανταρτών που δρούσε στο Ηράκλειο και γρήγορα αναδείχθηκε σε καπετάνιο. Πήρε μέρος σε πολλές επικίνδυνες αποστολές και υπήρξε ένα από τα ιδρυτικά στελέχη του ΕΛΑΣ, με δράση από τον Ψηλορείτη ως τα Λασιθιώτικα Βουνά. Για τον ατρόμητο χαρακτήρα και τις στρατιωτικές ικανότητές του οι συναγωνιστές του τον ανέδειξαν σε καπετάνιο του 43ου συντάγματος του ΕΛΑΣ, που έδρευε στη θέση “Τσουνιά” του Ψηλορείτη, ενώ το καλοκαίρι του 1944 με τη συγκρότηση της 5ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ στην Κρήτη ορίζεται καπετάνιος της. Στις 11 Οκτώβρη 1944 εισέρχεται στο απελευθερωμένο από τον ΕΛΑΣ Ηράκλειο, επικεφαλής του 43ου συντάγματός του. Δυο ημέρες μετά στις 13/11/1944, κατά τη διάρκεια παλλαϊκής συγκέντρωσης στο Ηράκλειο για την απελευθέρωση της πόλης, γίνεται απόπειρα δολοφονίας του από τον Α. Μπουτζαλή, πρωτοπαλίκαρο της ΕΟΚικής ομάδας του Μ. Μπαντουβά, κατά την οποία αχρηστεύτηκε το δεξί του χέρι, με αποτέλεσμα να μην μπορέσει να αναλάβει τα καθήκοντα του ως υποφρούραρχος του μεικτού φρουραρχείου της πόλης του Ηρακλείου. Μετά την άνοιξη του 1945 θα ζήσει παράνομος (λόγω των τουλάχιστον επτά προσπαθειών δολοφονίας του από το κράτος των δοσιλόγων και από αποσπάσματα Κρητών δολοφόνων – διωκτών του) στην Αθήνα, με σκοπό τη θεραπεία του τραυματισμένου χεριού του. Τον Απρίλη του 1947, και αφού έχει ήδη επιστρέψει από την Αθήνα στην Κρήτη, με μία ομάδα 10 ακόμα καταδιωκόμενων λαϊκών αγωνιστών θα συγκροτήσει ένοπλη ομάδα στα Λασιθιώτικα βουνά. Η ομάδα αυτή από κοινού και με τους σκαπανείς που απέδρασαν στις 20/4/1947 από το στρατόπεδο του Αγίου Νικολάου, θα συγκροτήσουν την ομάδα του ΔΣΕ στην Ανατολική Κρήτη με καπετάνιο τον ίδιο. Η ομάδα αυτή από τη στιγμή της συγκρότησής της μέχρι το σύντομο σχετικά τέλος της (2.5 περίπου μήνες) θα είναι αναγκασμένη να δίνει σχεδόν καθημερινά μάχες απέναντι σε υπέρτερες δυνάμεις, ανάεμσα στις οποίες ξεχωρίζει η κατάληψη της Ιεράπετρας στις 9.5.1947. Στη συνέχεια μετά από ασταμάτητη πορεία και συνεχείς μάχες, τον Ιούνη του 1947 θα περάσει με το μεγαλύτερο μέρος της ομάδας του στο Λαράνι και από εκεί στον Ψηλορείτη, όπου θα συναντηθούν με άλλους μαχητές που ήδη δρούσαν εκεί. Εκεί οι ομάδες του ΔΣΕ με καπετάνιους τον Γ. Ποδιά και το Γ. Σμπώκο θα δημιουργήσουν το συγκρότημα Ψηλορείτη του ΔΣΕ με διοικητή τον Ποδιά. Από τις 28 ως τις 30 Ιούνη 1947 πραγματοποιήθηκε στον Ψηλορείτη μια από τις μεγαλύτερες μάχες του ΔΣΕ στην Κρήτη. Απέναντι σε μερικές δεκάδες μαχητών του ΔΣΕ παρατάχτηκαν 2500 δυνάμεις του κυβερνητικού στρατού, χωροφυλακής και παρακρατικών του Μπαντουβά, του Πετρακογιώργη, του Κατσιά, του Χριστομιχάλη Ξυλούρη και άλλων. Τη Δευτέρα 30 Ιούνη 1947 ο καπετάνιος του ΔΣΕ Γ. Ποδιάς θα σκοτωθεί με δεκάδες ακόμα συμμαχητές του στην Ανατολική Κρήτη. Οι παρακρατικοί του Μπαντουβά κάρφωσαν σε ένα πάσσαλο το κομμένο κεφάλι και το χέρι του Ποδιά και το περιέφεραν πανηγυρίζοντας στην ύπαιθρο και την πόλη του Ηρακλείου, όπου έβγαλαν πανηγυρικούς λόγους στη Νομαρχία.

- Η Μάχη στη Σαμαριά (1948): Τον Ιούνιο του 1948, αντάρτες του ΔΣΕ εγκλωβίστηκαν στο Φαράγγι της Σαμαριάς, όπου μετά από πενθήμερη μάχη κατάφεραν να διαφύγουν στα Λευκά Όρη με βαριές απώλειες.

- «Σιδερόπορτι» (1949): Μια από τις τελευταίες μεγάλες συγκρούσεις έλαβε χώρα στις 9 Σεπτεμβρίου 1947 στον Καλλικράτη Χανίων στα ανατολικά Λευκά Όρη, σφραγίζοντας την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού στο νησί. Σε αυτή τη μάχη έχασαν τη ζωή τους πολλοί αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ), ανάμεσά τους και η εμβληματική μορφή της αντίστασης, Ελένη (Νίτσα) Παπαγιαννάκη («Ηλέκτρα»).

Σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ελλάδα, οι αντάρτες στην Κρήτη ήταν πλήρως απομονωμένοι, χωρίς δυνατότητα διαφυγής σε γειτονικές χώρες. Αυτό οδήγησε στην ταχεία εξάντλησή τους, αλλά και στην απόφαση ορισμένων να παραμείνουν κρυμμένοι στα βουνά για δεκαετίες μετά το τέλος του πολέμου.

- Η ιστορία των τελευταίων ανταρτών της Κρήτης είναι μοναδική στα παγκόσμια χρονικά, καθώς ο δικός τους «πόλεμος» κράτησε 30 χρόνια περισσότερο από της υπόλοιπης Ελλάδας. Ο Σπύρος Μπλαζάκης και ο Γιώργης Τσομπανάκης ήταν τα τελευταία στελέχη του Δημοκρατικού Στρατού (ΔΣΕ) που αρνήθηκαν να παραδοθούν μετά την ήττα του 1949. Έζησαν για τρεις δεκαετίες στις απόκρημνες κορφές και τα σπήλαια των Λευκών Ορέων στα Χανιά. Η επιβίωσή τους βασίστηκε σε ένα μυστικό δίκτυο συγγενών και φίλων από τα χωριά του Αποκόρωνα και των Σφακίων, οι οποίοι τους προμήθευαν τροφή, ρούχα και εφημερίδες, τηρώντας τον άγραφο νόμο της σιωπής. Ζούσαν με απόλυτη πειθαρχία, μετακινούμενοι συνεχώς για να μην εντοπιστούν από τις περιπολίες της Χωροφυλακής, ειδικά κατά την περίοδο της Δικτατορίας. Όταν η δημοκρατία αποκαταστάθηκε και νομιμοποιήθηκε το ΚΚΕ, οι δύο άνδρες αποφάσισαν να κατέβουν από το βουνό. Εμφανίστηκαν στα Χανιά στις 23 Φεβρουαρίου 1975, προκαλώντας παγκόσμιο δέος. Παρόλο που ήταν πλέον ηλικιωμένοι, η φυσική τους κατάσταση και το καθαρό τους βλέμμα εντυπωσίασαν τους πάντες. Παρέδωσαν τα όπλα τους (ένα ιταλικό ατομικό τυφέκιο και ένα γερμανικό Steyr) όχι ως ηττημένοι, αλλά ως άνθρωποι που πίστευαν ότι η αποστολή τους τελείωσε. Η πρώτη τους φράση ήταν: "Βγήκαμε γιατί πιστεύουμε ότι πλέον υπάρχει δημοκρατία".

Σαν να μη πέρασε μια μέρα...

Ριζοσπάστης 30-4-1934.

Το κάλεσμα του "Ριζοσπάστη" για την Πρωτομαγιά του 1934! 

Παραμένει επίκαιρο σαν να μην πέρασε μια μέρα από τότε- κι ας έχουν περάσει 80 χρόνια!

Όταν καταδίκαζαν ακόμη και παπάδες σε θάνατο...

Με χίλια ονόματα μια χάρη ακρίτας είτ' αρματολός αντάρτης, κλέφτης, παλικάρι πάντα είμ' ο ίδιος ο λαός!

Κάτω Αγόριανη ή Λιλαία. Ενα από τα χωριά που έδρασε και μεγαλούργησε ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ). Στον Παρνασσό. Στην καρδιά της αγέρωχης Ρούμελης. Εκεί βρισκόταν το Αρχηγείο της Παρνασσίδας, εκεί πολέμησε και εκεί κοντά σκοτώθηκε, από τις δυνάμεις του μοναρχοφασισμού στις 21 Ιούνη του 1949, μαχόμενος για μια ελεύθερη Ελλάδα, ο θρυλικός καπετάν Διαμαντής - Γιάννης Αλεξάνδρου. Το σπίτι του, από τα τελευταία του χωριού καθώς ανεβαίνουμε προς τις κορφές του Παρνασσού, μετατράπηκε, σε μουσείο της Εθνικής Αντίστασης, μετά από πολύχρονες και επίπονες προσπάθειες της «Ενωσης Φίλων Μνήμης του Διαμαντή», με την πολύτιμη συνεισφορά των απογόνων του καπετάν Διαμαντή και φίλων του. Στη  - γενέτειρα του σταυραετού της Ρούμελης - όπως βάφτισε ο λαός μας το αγωνιστικό του σπλάχνο, τον Γιάννη Αλεξάνδρου του Κομνά, που πέρασε στην ιστορία σαν «Διαμαντής», η «Ενωση Φίλων Μνήμης του Διαμαντή» απέκτησε και αναπαλαίωσε το πατρικό του σπίτι, μετατρέποντάς το σε εκθεσιακό χώρο και πολιτιστικό κέντρο. Σε μια πραγματική «όαση» πολιτισμού, που έλειπε από τα χωριά της περιοχής. Το σπίτι, που χτίστηκε το 1873, αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα. Ολο το κόστος του εγχειρήματος καλύφθηκε από τις εισφορές των φίλων και μελών της Ενωσης.

Ποιος ήταν ο Καπετάν Διαμαντής;

Επαναστατικό όνομα, αγωνιστικό ψευδώνυμο. Που το πήρε από ένα τυχαίο περιστατικό και το 'κανε απέθαντο (Πήγε σε μια παράνομη σύσκεψη στη Λαμία, προπολεμικά. Επεσαν σε παρακολούθηση. Ξέφυγε. Στο κοντινό χωριό Κόμα καταφθάνουν οι χωροφύλακες. Στο καφενείο που κάθισε, έριξαν μια ματιά. Εσύ πώς λέγεσαι; ρώτησαν. Διαμαντής, απάντησε. Οι Διαμανταίοι είχανε καλό όνομα στο χωριό. Δεν τον γνώριζαν. Και γλίτωσε. Οταν βγήκε αντάρτης, το ανέσυρε από το παρελθόν και έγινε ο Καπετάν Διαμαντής).

Κατά κόσμον Γιάννης Αλεξάνδρου. Ο πατέρας του Κομνάς. Από αγροτική οικογένεια. Γεννήθηκε στην Κάτω Αγόριανη το 1914. Ο προπάππος του, Λουκάς Αλεξάνδρου, συμπολεμιστής του Δυσσέα Αντρούτσου, στο Χάνι της Γραβιάς (Οταν θα 'ρθει «το πλήρωμα του χρόνου» - στο νέο '21 - θ' ακολουθήσει τα χνάρια του). Τέλειωσε το Γυμνάσιο στην Αμφίκλεια (Δαδί). Οργανώνεται στην ΟΚΝΕ (Ενωση Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας). Φοιτητής της Νομικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, γίνεται μέλος του ΚΚΕ. Συμμετέχει δραστήρια σε όλους τους φοιτητικούς και λαϊκούς αγώνες. Στον Πόλεμο του 1940, πολεμιστής στο αλβανικό μέτωπο (Πρέπει να 'ταν χειριστής οπλοπολυβόλου. Γιατί σ' αυτό το όπλο μέχρι το θάνατό του θα έχει ιδιαίτερη αδυναμία).

Στην Κατοχή βρίσκεται στο χωριό του. Και όλη του η σκέψη είναι στην Αντίσταση. Το 1941 συγκροτείται το Κομματικό Γραφείο στο οποίο μετέχει. Συμβάλλει αποφασιστικά στην οργάνωση του κόσμου στο ΕΑΜ. Στις αρχές του 1942 έρχεται ο Αρης και βολιδοσκοπεί τα πράγματα για ένοπλο αγώνα. Γίνεται στο σπίτι του Κοφίνη η σύσκεψη με αυτό το θέμα. Τον Ιούλη του 1942 βγαίνει στον Παρνασσό η περίφημη «8η Ομάδα» ανταρτών.

Σ' αυτή την Ομάδα των πρωτοπόρων, ο Διαμαντής είναι ο ουσιαστικός αρχηγός. Με το οπλοπολυβόλο στον ώμο (που τους το παρέδωσε αξιωματικός χωροφυλακής) και με το «φύλλο πορείας» - εντολής της Αχτιδικής Επιτροπής του ΚΚΕ, παίρνει τον ανήφορο για τον Παρνασσό. 

Κι ούτε καν περνάει υποψία από το μυαλό του πως αυτή η «ανάβαση» θα κάνει θρυλικό το όνομά του. Και θα τον οδηγήσει στην αθανασία! 

Στον ΕΛΑΣ ο Διαμαντής θα φανερώσει τις μεγάλες πολιτικές, οργανωτικές και στρατιωτικές του ικανότητες. Στο Γοργοπόταμο θα του ανατεθεί μια από τις πιο υπεύθυνες αποστολές. Θα αναδειχτεί σε πολιτικό καθοδηγητή του Αρχηγείου Παρνασσίδας. Οταν ο ΕΛΑΣ θα γίνει ταχτικός στρατός, θα είναι καπετάνιος στο 34 Σύνταγμα της 2ης Μεραρχίας με χώρο ευθύνης κυρίως την Αττικοβοιωτία. Πήρε μέρος σε πολλές μάχες. Το Δεκέμβρη του 1944, με την ένοπλη επέμβαση των Αγγλων, πήρε μέρος με το Σύνταγμά του στη Μάχη της Αθήνας. Υπερασπίστηκε ηρωικά τον Τομέα του Σανατορίου «Σωτηρία». Ονομάστηκε ταγματάρχης.

Μετά τη Βάρκιζα αναγκάστηκε να βγει στον Παρνασσό καταδιωκόμενος. Το 1946 σχημάτισε την πρώτη ομάδα ένοπλων καταδιωκομένων. Συνέβαλε στη συγκρότηση του ΔΣΕ στην Παρνασσίδα και στη Ρούμελη. Επικεφαλής του Αρχηγείου Παρνασσίδας, το 1947 έδωσε μεγάλες μάχες στην Αράχοβα, στη Λοκρίδα, στην Αμφισσα. Κατατρόπωσε τον αντίπαλο και τον ανάγκασε να κλειστεί στα κέντρα του. Αχρήστευσε τις εκκαθαριστικές του επιχειρήσεις. Λευτέρωσε όλο τον ορεινό όγκο της Ρούμελης. Τμήματα επίλεκτα του ΔΣΕ πάτησαν την Εύβοια, τον Ελικώνα και Κιθαιρώνα. Εφτασαν και στην Πάρνηθα.

Το 1948 ο Διαμαντής αναλαμβάνει διοικητής της 2ης Μεραρχίας του ΔΣΕ (Πρώην Αρχηγείο Ρούμελης). Ονομάζεται συνταγματάρχης και στη συνέχεια υποστράτηγος.

Από τη θέση αυτή αναδεικνύονται οι στρατηγικές του ικανότητες και τα ηγετικά του προσόντα. Μαζί με τον Γιώτη (Χαρίλαο Φλωράκη), υποστράτηγο, διοικητή της 1ης Μεραρχίας, τέλος του 1948 χτυπούν την Καρδίτσα. Και αρχές του 1949 καταλαμβάνουν το Καρπενήσι, που το κρατούν επί ένα 20ήμερο. Επιτυχία μεγάλης σημασίας, που συνοδεύεται με παρασημοφορία τους από την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση.

Μέσα από αυτούς τους αγώνες, ο Διαμαντής απόχτησε μεγάλο κύρος. Είναι ένας από τους πιο ικανούς και αγαπητούς λαογέννητους ηγέτες. Τον λατρεύουν οι μαχητές και οι μαχήτριες του ΔΣΕ και ο λαός. Τον υπολογίζουν σοβαρά, τον θαυμάζουν αλλά και τον τρέμουν οι πολιτικοί και στρατιωτικοί του αντίπαλοι. Η δράση του, η ταχτική του, οι ελιγμοί του γίνονται θέμα μελέτης στα επιτελεία του τακτικού στρατού. Και μάθημα στη Σχολή Ευελπίδων.

Ατρωτος έμεινε ο Διαμαντής, από το 1940 μέχρι το 1949. Πάντα μπροστάρης, σε μάχες, σε ενέδρες, σε κλοιούς, σε ελιγμούς. Νηστικός, διψασμένος, ταλαιπωρημένος (Ακόμα κι ατσίγαρος, η μεγάλη αδυναμία του). Πάντα στις δύσκολες στιγμές με το οπλοπολυβόλο στο χέρι, ας ήτανε στρατηγός (Χαρακτηριστικές μάχες: Πυργούλι και Γέφυρα Κοράκου). Ακούραστος όμως, με ατσάλινα νεύρα και ανθεκτικός. Χιλιάδες οι ριπές να τον σημαδεύουν, να τον χτυπάνε, μα να μην τον πετυχαίνουν. Αλεξίσφαιρος! Δεν τον κόλλησε σφαίρα. Κι έρχεται στις 21 Ιούνη του 1949, στον Αϊ - Γιάννη, ψηλά απ' τα Μάρμαρα, το άτιμο το φαρμακερό βόλι και τον αφήνει στον τόπο!..

Ηταν μια δόξα του ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ ο Διαμαντής. Αντιστράτηγος πια, τιμημένος νεκρός. Απώλεια για το κίνημά μας. Τον κλαίει ακόμα ο λαός μας και οι αντάρτες που επέζησαν. Οι μοναρχοφασίστες που τον έπιασαν σκοτωμένον, ήθελαν να του κόψουνε το κεφάλι. Ο στρατηγός τους δεν το επέτρεψε. «Αφήστε τον, είπε. Μας ξεφτίλισε ζωντανός. Να μη μας ξεφτιλίσει και νεκρός».

Διαβάστε το ημερολόγιο του Καπετάν Διαμαντή εδώ: 

"Οι τελευταίες μέρες του καπετάν Διαμαντή."