Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

15/11/26

Τα Χριστούγεννα που δεν είναι κινητή γιορτή, αλλά μετακινούνται όλο και νωρίτερα!



Τα Χριστούγεννα, ως γνωστόν, δεν είναι κινητή γιορτή. Έχουν μια σταθερή ημερομηνία, την 25η Δεκεμβρίου. Τουλάχιστον στα εκκλησιαστικά ημερολόγια, γιατί στην αγορά έχουν πάψει προ πολλού να ισχύουν τέτοιες δεσμεύσεις.

Κάποτε περιμέναμε να μπει ο Δεκέμβρης για να αρχίσουμε να μετράμε αντίστροφα. Σήμερα, αν καθυστερήσεις λίγο να στολίσεις, κινδυνεύεις να σε βρει η Πρωτοχρονιά με το δέντρο ακόμη στο πατάρι και τον Άγιο Βασίλη να σου χτυπάει την πόρτα για εξηγήσεις.

Τα Χριστούγεννα ξεκινούν πλέον από τον Νοέμβριο. Οι βιτρίνες φορούν τα γιορτινά τους, τα εμπορικά κέντρα επιστρατεύουν τα ξωτικά, τα ραδιόφωνα βάζουν τα γνωστά τραγούδια στην ημερήσια διάταξη και τα μελομακάρονα εμφανίζονται πριν προλάβουν να πέσουν τα πρώτα φύλλα. Λίγο ακόμη και θα αρχίσουμε να ευχόμαστε «Καλή Ανάσταση» μαζί με το «Καλά Χριστούγεννα», για να μη χάνουμε χρόνο.

Δεν είναι, βέβαια, ανεξήγητο. Η εμπορική περίοδος των Χριστουγέννων έχει αποκτήσει τέτοια διάρκεια, ώστε σε λίγο θα χρειάζεται ετήσια άδεια για να ξεκουραστεί. Η χαρά έχει γίνει εποχικό προϊόν, η νοσταλγία συσκευάζεται σε κουτιά με κόκκινους φιόγκους και η οικογενειακή θαλπωρή διατίθεται σε εορταστικές προσφορές.

Κάπου εκεί βρίσκεται και το παράδοξο. Όσο περισσότερο παρατείνουμε τα Χριστούγεννα, τόσο λιγότερο αφήνουμε χώρο για την προσμονή τους. Γιατί η γιορτή δεν είναι μόνο το φωτισμένο δέντρο και τα γεμάτα τραπέζια. Είναι και η διαδρομή μέχρι να φτάσεις εκεί. Είναι η μικρή ανυπομονησία, η μυρωδιά του σπιτιού, οι άνθρωποι που θέλεις να ξαναδείς.

Και κάτι τελευταίο: Αν συνεχίσουμε με αυτούς τους ρυθμούς, δεν αποκλείεται σε λίγα χρόνια να στολίζουμε το δέντρο τον Αύγουστο, παρέα με τα καρπούζια και τις ξαπλώστρες.

Άλλωστε, τα Χριστούγεννα μπορεί να μην είναι κινητή γιορτή, αλλά ο εμπορικός τους εορτασμός έχει ήδη βάλει πλώρη για το καλοκαίρι. Κάπως έτσι, η μεγαλύτερη επιτυχία του εμπορίου είναι ότι κατάφερε να καταργήσει την αναμονή. Δεν περιμένουμε πια τα Χριστούγεννα· τα καταναλώνουμε προκαταβολικά. Μέχρι να φτάσει η 25η Δεκεμβρίου, έχουμε προλάβει να τα γιορτάσουμε, να τα χορτάσουμε και ενδεχομένως να τα βαρεθούμε.

Τελικά, τα Χριστούγεννα παραμένουν σταθερά στις 25 Δεκεμβρίου. Εκείνο που αλλάζει κάθε χρόνο είναι η υπομονή μας!



Η πολιτική της επιβίωσης και η επιβίωση της πολιτικής.



Ο πολιτισμός μας έκανε ένα ακόμη μεγάλο βήμα προς τα πίσω. Από την κοινωνία της ευημερίας περάσαμε στην κοινωνία της επιβίωσης. Δεν σχεδιάζουμε πλέον πώς θα ζήσουμε καλύτερα, αλλά πώς θα καταφέρουμε να μη μας βρει η καταστροφή εντελώς απροετοίμαστους.

Οι νέες οδηγίες είναι σαφείς: ετοιμάστε ένα σακίδιο για 72 ώρες. Νερό, κονσέρβες, φακός, μπαταρίες, φάρμακα, ραδιόφωνο και μπισκότα. Κυρίως μπισκότα. Γιατί η γεωπολιτική αστάθεια μπορεί να είναι απρόβλεπτη, αλλά η πείνα έχει σταθερό ωράριο.

Δεν διευκρινίζεται αν πρέπει να προτιμήσουμε digestive ή πτι μπερ. Ούτε αν η πολιτική προστασία έχει εξασφαλίσει επάρκεια σε σοκολατένια. Μην τα θέλουμε όλα δικά μας. Εδώ μιλάμε για επιβίωση, όχι για κοινωνικό κράτος.

Το ενδιαφέρον, βέβαια, δεν βρίσκεται στα μπισκότα. Βρίσκεται στη φιλοσοφία που τα συνοδεύει.

Το κράτος μάς ενημερώνει ότι πρέπει να είμαστε έτοιμοι για πόλεμο, πλημμύρες, πυρκαγιές, σεισμούς, ενεργειακές κρίσεις και κάθε πιθανή εκδοχή του τέλους του κόσμου. Δεν μας εξηγεί εξίσου επίμονα γιατί δεν είναι έτοιμο το ίδιο.

Οι πολίτες να αποθηκεύσουν νερό, αλλά οι πόλεις μπορούν να πλημμυρίζουν. Να αγοράσουν φακούς, αλλά τα δίκτυα ηλεκτροδότησης να παραμένουν ευάλωτα. Να προμηθευτούν φάρμακα, αλλά η δημόσια υγεία να λειτουργεί με όρους οικονομικής αντοχής. Να έχουν σχέδιο διαφυγής, αλλά τα δάση να παραδίδονται στις φλόγες και οι υποδομές να ανακαλύπτουν την ανεπάρκειά τους την ώρα της καταστροφής.

Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα πολιτική μετάλλαξη: η κρατική ευθύνη γίνεται ατομική υποχρέωση και η συλλογική ανασφάλεια μετατρέπεται σε προσωπικό πρόβλημα διαχείρισης προμηθειών.

Ο νεοφιλελευθερισμός βρήκε επιτέλους την πιο ολοκληρωμένη του εφαρμογή: ο καθένας μόνος του, με το δικό του σακίδιο, τη δική του κονσέρβα και το δικό του ιδιωτικό απόθεμα επιβίωσης. Ακόμη και η Αποκάλυψη μπορεί να γίνει υπόθεση ατομικής ευθύνης.

Και φυσικά, η αγορά είναι πάντα εκεί για να βοηθήσει. Θα πουλήσει αντισεισμικά κράνη, φορητούς φορτιστές, φίλτρα νερού, ισοθερμικές κουβέρτες και ειδικά γεύματα επιβίωσης. Η καταστροφή, άλλωστε, δεν είναι μόνο κίνδυνος. Είναι και μια εξαιρετική επιχειρηματική ευκαιρία.

Ας μην παρεξηγηθούμε. Η ατομική προετοιμασία είναι λογική και απαραίτητη. Αλλά άλλο η πρόληψη και άλλο η πολιτική μεταβίβαση ευθυνών. Άλλο να προετοιμάζεις τον πολίτη για μια έκτακτη ανάγκη και άλλο να τον εκπαιδεύεις να θεωρεί την αποτυχία των δημόσιων υποδομών φυσικό φαινόμενο.

Ίσως, λοιπόν, στο σακίδιο των 72 ωρών χρειάζεται να προσθέσουμε μερικά ακόμη απαραίτητα εφόδια: ένα Σύνταγμα, έναν απολογισμό κυβερνητικών ευθυνών και μια λίστα με τα δημόσια έργα που δεν έγιναν ποτέ.

Και, για λόγους οικονομίας χώρου, ας αφήσουμε έξω τις προεκλογικές υποσχέσεις. Δεν έχουν ιδιαίτερη διατροφική αξία.

Το τελευταίο καταφύγιο μιας κοινωνίας δεν μπορεί να είναι ένα κουτί μπισκότα. Είναι η αλληλεγγύη, η δημόσια ευθύνη και η συλλογική οργάνωση. Γιατί όταν το κράτος περιορίζεται στο να μοιράζει οδηγίες επιβίωσης, ενώ η πολιτική του παράγει διαρκώς συνθήκες ανασφάλειας, τότε δεν χρειάζεται να περιμένουμε την Αποκάλυψη. Έχουμε ήδη αρχίσει να τη ζούμε.


14/11/26

Δεν καλλωπίζονται οι κακές γλώσσες.




Δεν χρειάζεται να καλλωπίζεις τις λέξεις σου για να αντιμετωπίσεις τις κακές γλώσσες. Ούτε να τις ντύνεις με ευγένειες που δεν αισθάνεσαι, μόνο και μόνο για να μη δυσαρεστήσεις εκείνους που έχουν κάνει την κακολογία δεύτερη φύση τους.

Οι κακές γλώσσες έχουν μια παράξενη επιμονή. Αναζητούν στα λόγια των άλλων όσα δεν βρίσκουν στη δική τους ζωή. Μεγεθύνουν το ασήμαντο, παραμορφώνουν το αυτονόητο και βαφτίζουν την εμπάθεια άποψη.

Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να απολογείσαι για όσα είσαι, ούτε να μετράς την αξία σου με τα μέτρα των άλλων. Η γνώμη δεν είναι πάντα κρίση και ο ψίθυρος δεν γίνεται αλήθεια επειδή επαναλαμβάνεται.

Να μιλάς όταν έχεις κάτι να πεις. Να απαντάς όταν το θεωρείς αναγκαίο. Χωρίς περιττά περιτυλίγματα, χωρίς υποκριτικές ευγένειες, χωρίς τον φόβο μήπως κάποιος παρεξηγηθεί.

Γιατί οι λέξεις δεν χρειάζονται καλλωπισμό για να είναι αληθινές. Χρειάζονται περιεχόμενο, θάρρος και την ευθύνη εκείνου που τις εκφέρει. 

Και οι κακές γλώσσες; Ας αναλάβουν κάποτε την ευθύνη των δικών τους λέξεων.


13/11/26

Παρασκευή και 13...



Η τύχη έχει ενίοτε κακή φήμη, αλλά η ανθρώπινη ανοησία έχει καθημερινή παρουσία.

Μια ημερομηνία, ένας αριθμός και μια συλλογική φοβία που επιβιώνει αιώνες. Ο άνθρωπος μπορεί να έχει στείλει διαστημόπλοια στο διάστημα, να έχει χαρτογραφήσει το ανθρώπινο γονιδίωμα, να μπορεί να συνομιλεί με μηχανές, αλλά εξακολουθεί να υποψιάζεται πως η Παρασκευή και 13 κάτι του επιφυλάσσει.

Ίσως τελικά να μην ξεπεράσαμε ποτέ την ανάγκη να αποδίδουμε στο άγνωστο τις ευθύνες για όσα δεν μπορούμε να εξηγήσουμε.

Και το πιο ειρωνικό; Δεν φοβόμαστε τόσο την κακή τύχη όσο την ελευθερία να παραδεχτούμε ότι δεν ελέγχουμε τα πάντα.

Γιατί η μοίρα δεν κοιτάζει ημερολόγια. Και η βλακεία δεν παίρνει ποτέ αργία.


Τα ρούχα του βασιλιά...



Όταν η γεωπολιτική φαντασίωση συναντά την πραγματικότητα της ΑΟΖ.

Στο παραμύθι του Άντερσεν, όλοι έβλεπαν ότι ο βασιλιάς ήταν γυμνός, αλλά κανείς δεν τολμούσε να το πει. Η αυλή χειροκροτούσε, οι αυλοκόλακες επαινούσαν τα ανύπαρκτα ενδύματα και η εξουσία συνέχιζε να πορεύεται μέσα στην αυταπάτη της.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει κάθε φορά που η ελληνική εξωτερική πολιτική συναντά την πραγματικότητα της ΑΟΖ.

Χρόνια τώρα, χτίζονται αφηγήματα εθνικής ισχύος, ενεργειακής παντοδυναμίας και γεωπολιτικής αναβάθμισης. Χάρτες, δηλώσεις, μεγαλόστομες διακηρύξεις, στρατηγικές συμμαχίες και πανηγυρικές αναλύσεις. Η χώρα παρουσιάζεται ως ενεργειακός και γεωπολιτικός πρωταγωνιστής, με συμμάχους που υποτίθεται ότι εγγυώνται τα συμφέροντά της.

Μόνο που η γεωπολιτική δεν είναι θέατρο σκιών. Οι συμμαχίες δεν είναι συμβόλαια αυτοθυσίας, οι ενεργειακοί σχεδιασμοί δεν αποτελούν κυριαρχικά δικαιώματα και οι χάρτες δεν υποκαθιστούν την πολιτική βούληση.

Και όταν έρχεται η ώρα της πραγματικότητας, αποκαλύπτεται συχνά η απόσταση ανάμεσα σε όσα διακηρύσσονται και σε όσα μπορούν να υποστηριχθούν στην πράξη.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι μια χώρα αντιμετωπίζει δυσκολίες. Αυτό είναι μέρος της διεθνούς πολιτικής. Το πρόβλημα είναι όταν η επικοινωνιακή διαχείριση υποκαθιστά τη στρατηγική, όταν η προσδοκία βαφτίζεται επιτυχία και όταν κάθε αμφισβήτηση αντιμετωπίζεται ως έλλειψη πατριωτισμού.

Γιατί η μεγαλύτερη υπηρεσία που μπορεί να προσφέρει κάποιος σε μια χώρα δεν είναι να χειροκροτεί την εξουσία της, αλλά να της λέει την αλήθεια.

Και ίσως τελικά να χρειάζεται ένα μικρό παιδί, σαν εκείνο του παραμυθιού, για να φωνάξει αυτό που όλοι βλέπουν αλλά κανείς δεν θέλει να παραδεχτεί: Και το χειρότερο δεν είναι ότι ο βασιλιάς κυκλοφορεί γυμνός. Είναι ότι γύρω του έχει συγκεντρωθεί μια ολόκληρη αυλή από πρόθυμους υπηρέτες, που βαφτίζουν τη γύμνια εθνική στρατηγική, την υποχώρηση διπλωματική επιτυχία και την αυταπάτη πατριωτισμό.

Γιατί στην πολιτική, όπως και στη ζωή, η μεγαλύτερη συμφορά δεν είναι να σε κοροϊδεύουν. Είναι να φτάσεις στο σημείο να χειροκροτείς εκείνους που σε κοροϊδεύουν.

Και κάπως έτσι, ο βασιλιάς παραμένει γυμνός, η αυλή συνεχίζει να χειροκροτεί και ο λαός πληρώνει τον λογαριασμό των παραμυθιών.



10/11/26

Ο ρεαλισμός του Κούλη.



Ο ρεαλισμός είναι το μεγάλο πολιτικό προσόν του Κυριάκου. Στην οικονομία, μας μαθαίνει να ζούμε με την ακρίβεια. Στην κοινωνία, να συμβιβαζόμαστε με τις ανισότητες. Στην πολιτική, να θεωρούμε το εφικτό ανώτερο από το δίκαιο. Και στα εθνικά ζητήματα, να βαφτίζουμε κάθε διπλωματική ήττα, στρατηγική επιτυχία.

Εξοπλισμοί για την ισχύ, συμμαχίες για την ασφάλεια, διάλογος για την ειρήνη και υπομονή για τους πολίτες. Ακόμη και το περιβόητο καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ, ένα έργο χαρακτηρισμένο από τον ίδιο στρατηγικής σημασίας και που έχει μετατραπεί σε άσκηση γεωπολιτικής ισορροπίας, αναμένεται πλέον να βυθιστεί ...χωρίς αναταράξεις. Αρκεί, βέβαια, να συμφωνεί και η πραγματικότητα.

Τελικά ο ρεαλισμός του Κυριάκου έχει μια απλή φιλοσοφία: όταν δεν μπορείς να αλλάξεις τη ζωή των ανθρώπων, άλλαξε τις προσδοκίες τους. Όταν δεν φτάνει ο μισθός, μίλησε για δημοσιονομική σταθερότητα. Όταν δεν βγαίνει ο μήνας, εξήγησε ότι δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Και όταν η κοινωνία ζητά περισσότερα, απάντησε πως πρέπει να είμαστε ρεαλιστές. Ακόμη και η αυτοδυναμία παρουσιάζεται ως η μόνη ρεαλιστική πολιτική επιλογή.

Άλλωστε, η πραγματικότητα δεν αλλάζει εύκολα. Ιδιαίτερα όταν εκείνοι που έχουν τη δύναμη να την αλλάξουν προτιμούν να μας διδάσκουν πώς να την ανεχόμαστε.

Τελικά, στην πολιτική του ρεαλισμού, το όνειρο είναι πολυτέλεια και η επιβίωση ατομική ευθύνη. Στο τέλος, όλοι καλούμαστε να είμαστε ρεαλιστές. Κυρίως, βέβαια, όσοι πληρώνουμε τον λογαριασμό.




9/11/26

Γεωπολιτικές εξαρτήσεις.

 


Η ανεξαρτησία των κρατών συχνά τελειώνει εκεί όπου αρχίζουν οι ενεργειακές ανάγκες, τα οικονομικά συμφέροντα και οι στρατιωτικές συμμαχίες. Οι ισχυροί δεν χρειάζεται πάντα να επιβάλλονται με όπλα. Αρκεί να ελέγχουν την ενέργεια, το χρέος, τις αγορές και τις πηγές επιβίωσης των άλλων.

Γιατί στη γεωπολιτική, η εξάρτηση είναι μια μορφή εξουσίας. Και πολλές φορές, η εθνική κυριαρχία δεν χάνεται με μια εισβολή, αλλά παραχωρείται σταδιακά, με συμβάσεις, συμφωνίες και ανταλλάγματα.

Η υποτέλεια δεν χρειάζεται πάντοτε κατακτητές. Αρκεί να έχεις ανάγκη από εκείνους που σε κρατούν εξαρτημένο.


Η φορολογία της εξάρτησης.



Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν απαγορεύει το τσιγάρο. Το φορολογεί. Δεν πολεμά την εξάρτηση· την κοστολογεί.

Σου λέει ότι θέλει να σε ...προστατεύσει, αλλά φροντίζει να εισπράττει κάθε φορά που αυτοκαταστρέφεσαι. Η υγεία γίνεται σύνθημα, ο καπνός εμπόρευμα και ο εθισμός φορολογική ύλη.

Τελικά, δεν ενοχλεί τόσο το τσιγάρο όσο το ενδεχόμενο να καπνίζεις και να μην πληρώνεις αρκετά γι’ αυτό. Μάλιστα αναμένονται και νέες σημαντικές αυξήσεις στις τιμές των τσιγάρων, που μιλάνε ακόμη και για πακέτο που θα ξεπερνά τα 10 ευρώ, καθώς η συζήτηση για την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής φορολογίας των καπνικών προϊόντων βρίσκεται σήμερα, Δευτέρα (9/11), στο τραπέζι του ECOFIN στις Βρυξέλλες, με τους υπουργούς Οικονομικών της ΕΕ να επιδιώκουν πολιτική συμφωνία για το νέο πλαίσιο.

Τελικά ακόμη και η ατομική επιλογή της αυτοκαταστροφή, σε τούτη την ρημάδα καπιταλιστική οικονομία, πρέπει να αποδίδει ΦΠΑ και ειδικό φόρο κατανάλωσης.


8/11/26

Η τέχνη των διεθνών οικονομικών σχέσεων.




Η τέχνη των διεθνών οικονομικών σχέσεων: να βαφτίζεις την εξάρτηση συνεργασία, την εκμετάλλευση επένδυση και τη λεηλασία ανάπτυξη. Να μοιράζεις χαμόγελα στις συνόδους κορυφής και λογαριασμούς στους λαούς. Γιατί στην παγκόσμια οικονομία, άλλοι γράφουν τους κανόνες, άλλοι παίζουν το παιχνίδι και οι περισσότεροι πληρώνουν το τραπέζι.


7/11/26

Πώς μας σερβίρονται οι εξελίξεις...


Οι εξελίξεις δεν φτάνουν ποτέ σε εμάς εντελώς γυμνές. Κάποιος φροντίζει να τις ντύσει, να τους δώσει τίτλο, να επιλέξει τη γωνία λήψης, να φωτίσει ορισμένες λεπτομέρειες και να αφήσει άλλες στο σκοτάδι. Πριν ακόμη σχηματίσουμε άποψη για ένα γεγονός, έχουμε ήδη δεχτεί την πρώτη του ερμηνεία.

Η ενημέρωση μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα καλοστημένο εστιατόριο. Τα γεγονότα είναι η πρώτη ύλη, τα μέσα ενημέρωσης οι μάγειρες και η εξουσία συχνά εκείνη που επιλέγει το μενού. Μας σερβίρουν πολέμους ως αναγκαίες επιχειρήσεις, κοινωνικές ανισότητες ως φυσικό αποτέλεσμα της οικονομίας, ακρίβεια ως διεθνή συγκυρία και πολιτικές αποφάσεις ως μονόδρομους. Κάθε πιάτο έχει τη δική του περιγραφή, αλλά σπάνια μας λένε ποιος επέλεξε τα υλικά, ποιος μαγείρεψε και κυρίως ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό.

Δεν είναι απαραίτητο να μας αποκρύψουν την αλήθεια. Αρκεί να μας προσφέρουν ένα μέρος της. Να απομονώσουν ένα γεγονός από το ιστορικό και κοινωνικό του περιβάλλον, να το επαναλάβουν αρκετές φορές, να το πλαισιώσουν με την κατάλληλη εικόνα και να το συνοδεύσουν με μια βολική ερμηνεία. Έτσι, η πληροφορία μετατρέπεται σε αφήγημα και το αφήγημα, με τη σειρά του, σε κοινή αντίληψη.

Κάπως έτσι, η είδηση παύει να είναι αφορμή για σκέψη και γίνεται προϊόν προς κατανάλωση. Έχει διάρκεια ζωής, εμπορική αξία, ανταγωνισμό και ημερομηνία λήξης. Σήμερα συγκλονιζόμαστε με μια τραγωδία, αύριο με ένα σκάνδαλο, μεθαύριο με έναν πόλεμο. Η προηγούμενη είδηση εξαφανίζεται κάτω από την επόμενη, χωρίς να προλάβουμε να αναρωτηθούμε ποιος λογοδότησε, τι άλλαξε και ποιος τελικά ωφελήθηκε.

Και το πιο ενδιαφέρον είναι ότι δεν χρειάζεται καν να μας επιβάλουν τι θα σκεφτούμε. Αρκεί να καθορίζουν τι θα συζητάμε, πόσο θα το συζητάμε και από ποια οπτική θα το κοιτάμε. Η χειραγώγηση δεν βρίσκεται πάντοτε στο ψέμα. Συχνά βρίσκεται στην επιλογή της ατζέντας, στη σιωπή, στην επανάληψη και στην επιδέξια διαχείριση της προσοχής μας.

Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι απλώς να ενημερωνόμαστε περισσότερο. Είναι να μάθουμε να διαβάζουμε πίσω από την ενημέρωση. Να αναζητούμε εκείνα που δεν χωρούν στα τηλεοπτικά παράθυρα, να αμφισβητούμε τις αυτονόητες ερμηνείες και να μην καταπίνουμε αμάσητο ό,τι μας προσφέρεται.

Γιατί, τελικά, το πιο επικίνδυνο δεν είναι να μας σερβίρουν μια κατασκευασμένη πραγματικότητα. Είναι να φτάσουμε στο σημείο να τη θεωρούμε δική μας.

Και τότε δεν χρειάζεται κανείς να μας κλείσει το στόμα. Έχουμε μάθει να μιλάμε με τις λέξεις που μας έδωσαν και να σκεφτόμαστε μέσα στα όρια που μας σχεδίασαν.


Το θέατρο του παραλόγου.



Η Ανατολική Μεσόγειος μοιάζει με ένα τεράστιο οικόπεδο υπό διανομή. Οι ιδιοκτήτες δεν έχουν συμφωνήσει στα σύνορα, οι μεσίτες είναι οι κυβερνήσεις, οι επενδυτές αναζητούν την επόμενη μεγάλη ευκαιρία και οι ναύαρχοι περιπολούν για να διασφαλίσουν ότι κανείς δεν θα αμφισβητήσει τη μοιρασιά. Στο κέντρο αυτού του σκηνικού βρίσκεται ένα καλώδιο. Ένα ηλεκτρικό καλώδιο που φιλοδοξεί να ενώσει την Κρήτη με την Κύπρο και έχει καταφέρει να προκαλέσει περισσότερη πολιτική και στρατιωτική ένταση απ' όση θα περίμενε κανείς από μια υποδομή που, θεωρητικά τουλάχιστον, προορίζεται να μεταφέρει ηλεκτρική ενέργεια.

Η επανεκκίνηση των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, γνωστή ως Great Sea Interconnector (GSI), έφερε ξανά στην επιφάνεια την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση. Η ελληνική NAVTEX για τις έρευνες και η τουρκική αντι-NAVTEX δημιούργησαν ένα ακόμη επεισόδιο έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο. Μια "τεχνική" εργασία βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο μιας διαμάχης για θαλάσσιες ζώνες, κυριαρχικά δικαιώματα και γεωπολιτική επιρροή.



Αξίζει, όμως, να θυμόμαστε ότι μια NAVTEX δεν χαράζει σύνορα ούτε δημιουργεί δικαιώματα. Είναι ναυτική προειδοποίηση προς τα πλοία, με την οποία ανακοινώνονται δραστηριότητες σε συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές. Οι ανταγωνιστικές αναγγελίες της Ελλάδας και της Τουρκίας αποτελούν περισσότερο προβολή των εκατέρωθεν θέσεων παρά κάποια διαδικασία οριοθέτησης. Η πραγματική διαφορά βρίσκεται βαθύτερα, στον τρόπο με τον οποίο οι δύο χώρες αντιλαμβάνονται τα δικαιώματά τους στην περιοχή.

Εκεί συναντάμε την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα. Η πρώτη αφορά τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός κράτους στην εκμετάλλευση των φυσικών πόρων μιας θαλάσσιας περιοχής, ενώ η δεύτερη αφορά τον βυθό και το υπέδαφος. Η Ελλάδα επικαλείται το Δίκαιο της Θάλασσας και την επήρεια των νησιών στη χάραξη των θαλάσσιων ζωνών. Η Τουρκία, που δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη σχετική Σύμβαση του ΟΗΕ, προβάλλει διαφορετικές ερμηνείες και διεκδικήσεις. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο, σύμφωνα με την ελληνική θέση, παραγνωρίζει την επήρεια των ελληνικών νησιών.

Οι γραμμές στους χάρτες, βέβαια, δεν είναι απλώς γραμμές. Κάτω από αυτές βρίσκονται κοιτάσματα φυσικού αερίου, θαλάσσιοι δρόμοι, εμπορικά περάσματα και υποδομές στρατηγικής σημασίας. Τα ενεργειακά αποθέματα του Ισραήλ, της Αιγύπτου και της Κύπρου έχουν μετατρέψει την Ανατολική Μεσόγειο σε περιοχή αυξημένου οικονομικού και γεωπολιτικού ενδιαφέροντος. Και όπου υπάρχει ενέργεια, υπάρχει και ανταγωνισμός για τον έλεγχο της παραγωγής, της μεταφοράς και της διανομής της.

Εδώ βρίσκεται ίσως το ουσιαστικότερο ζήτημα, που συχνά χάνεται πίσω από τις σημαίες και τις εθνικές διακηρύξεις. Η ενέργεια είναι δημόσιο αγαθό. Χωρίς αυτήν δεν λειτουργούν τα σπίτια, τα νοσοκομεία, οι μεταφορές, η βιομηχανία, η ίδια η κοινωνική και οικονομική ζωή. Κι όμως, ένα αγαθό τόσο θεμελιώδες για την επιβίωση και την ανάπτυξη των κοινωνιών έχει μετατραπεί σε ένα από τα μεγαλύτερα πεδία ιδιωτικής οικονομικής ισχύος.



Από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μέχρι την ηλεκτρική ενέργεια, η παραγωγή, η εμπορία, η μεταφορά και οι υποδομές τους βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό υπό τον έλεγχο ιδιωτικών επιχειρηματικών συμφερόντων. Η ενέργεια δεν αντιμετωπίζεται πλέον πρωτίστως ως κοινωνική ανάγκη, αλλά ως εμπόρευμα, ως επενδυτική ευκαιρία και ως πηγή κερδοφορίας. Το παράδοξο είναι ότι όσο περισσότερο εξαρτάται η κοινωνία από την ενέργεια, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η οικονομική και πολιτική ισχύς εκείνων που ελέγχουν τις πηγές και τις διαδρομές της.

Και αυτό δεν αφορά μόνο τα κοιτάσματα. Αφορά τους αγωγούς που μεταφέρουν το φυσικό αέριο, τα δίκτυα που διανέμουν το ηλεκτρικό ρεύμα, τις διασυνδέσεις που ενώνουν διαφορετικές αγορές. Ακόμη και ένα καλώδιο στον βυθό μπορεί να αποκτήσει τεράστια στρατηγική σημασία, όταν από τη λειτουργία του εξαρτώνται η ενεργειακή ασφάλεια μιας χώρας, η πρόσβαση σε μια αγορά και τα οικονομικά συμφέροντα όσων διαχειρίζονται την υποδομή.

Ο GSI, άλλωστε, δεν είναι αγωγός φυσικού αερίου, αλλά ηλεκτρικό καλώδιο υψηλής τάσης. Στόχος του είναι να συνδέσει την Κρήτη με την Κύπρο και, μέσω του ελληνικού ηλεκτρικού συστήματος, να ανοίξει τον δρόμο για τη σύνδεση της Κύπρου με την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η προβλεπόμενη επέκταση προς το Ισραήλ αποτελεί ένα ξεχωριστό μεν αλλά στρατηγικό σκέλος. Το έργο παρουσιάζεται ως σημαντικό βήμα για την ενεργειακή ασφάλεια και την άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις μπορούν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη. Το ερώτημα, όμως, είναι ποιος θα ελέγχει αυτή τη νέα υποδομή, ποιος θα καθορίζει τους όρους λειτουργίας της και ποιος θα καρπώνεται τα οικονομικά οφέλη.

Γιατί η διασύνδεση των ενεργειακών συστημάτων δεν σημαίνει κατ' ανάγκη και κοινωνικό έλεγχο της ενέργειας. Μπορεί να σημαίνει απλώς ότι η ίδια αγορά αποκτά μεγαλύτερη έκταση και ότι οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε αυτήν αποκτούν νέες δυνατότητες. Η ενέργεια ταξιδεύει ελεύθερα από τη μία χώρα στην άλλη, αλλά η πρόσβαση σε αυτήν εξακολουθεί να περνά μέσα από μηχανισμούς αγοράς, συμβάσεις και επιχειρηματικές αποφάσεις. Το αγαθό είναι δημόσιο ως προς την κοινωνική του σημασία, αλλά η διαχείρισή του γίνεται όλο και περισσότερο ιδιωτική υπόθεση.

Και κάπως έτσι το καλώδιο παύει να είναι απλώς ένα τεχνικό έργο. Γίνεται μέρος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού σχεδιασμού. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να διατηρήσουν την επιρροή τους στην περιοχή και να ενισχύσουν τις συμμαχίες τους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά εναλλακτικές ενεργειακές διαδρομές και μεγαλύτερη αυτονομία, χωρίς πάντοτε να αμφισβητεί το οικονομικό μοντέλο που δημιουργεί τις εξαρτήσεις της. Το Ισραήλ επιδιώκει να αξιοποιήσει τα ενεργειακά του αποθέματα και να ενισχύσει τη στρατηγική του παρουσία. Η Ελλάδα φιλοδοξεί να γίνει ενεργειακός κόμβος, η Κύπρος να ξεφύγει από την ενεργειακή της απομόνωση, ενώ η Τουρκία δεν σκοπεύει να παρακολουθεί από την εξέδρα τη διανομή της περιφερειακής ισχύος.

Όλοι έχουν τους λόγους τους. Και, όπως συμβαίνει συνήθως, όλοι τους παρουσιάζουν ως υπεράσπιση του δημόσιου ή εθνικού συμφέροντος. Μόνο που πίσω από τις μεγάλες διακηρύξεις βρίσκονται και πολύ συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα. Κανείς δεν θέλει να χάσει το τραπέζι. Απλώς ο καθένας διεκδικεί μεγαλύτερο κομμάτι από την πίτα, ενώ οι λαοί καλούνται να πληρώσουν τον λογαριασμό.



Όσο για το ΝΑΤΟ, έχει μπροστά του μια σχεδόν σουρεαλιστική αντίφαση. Δύο μέλη του, η Ελλάδα και η Τουρκία, είναι σύμμαχοι όταν κοιτούν προς τα έξω, αλλά ανταγωνιστές όταν κοιτούν ο ένας τον άλλον. Η Συμμαχία δεν φιλοδοξεί να λύσει τις ιστορικές και νομικές διαφορές τους. Εκείνο που την ενδιαφέρει πρωτίστως είναι να μη μετατραπεί η αντιπαράθεση δύο συμμάχων σε ένοπλη σύγκρουση που θα διαταράξει τη συνοχή της. Έτσι, κάθε φορά που η ένταση ανεβαίνει, επιστρατεύεται η γνωστή συνταγή της αυτοσυγκράτησης. Το ΝΑΤΟ μπορεί να μην έχει απάντηση για το ποιος έχει δίκιο, έχει όμως πάντοτε μια έκκληση να μη χαλάσει η οικογενειακή φωτογραφία. Άλλωστε, οι συμμαχίες δεν καταργούν τα εθνικά συμφέροντα. Απλώς προσπαθούν να τα κρατούν σε ανεκτά όρια, ώστε οι σύμμαχοι να μη χρειαστεί να αντιμετωπίσουν ο ένας τον άλλον ως ...εχθρό. Παρόλο που στο παρελθόν το είδαμε να γίνεται...

Και κάπως έτσι αρχίζει το θέατρο του παραλόγου. 



Όλοι μιλούν για ειρήνη, αλλά όλοι εξοπλίζονται. Όλοι επικαλούνται το διεθνές δίκαιο, αλλά ο καθένας το ερμηνεύει όπως τον βολεύει. Όλοι διακηρύσσουν ότι προστατεύουν την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά ελάχιστοι συζητούν ποιος ελέγχει πραγματικά την ενέργεια και προς όφελος ποιου λειτουργεί το σύστημα. Η ενέργεια παρουσιάζεται ως υπόθεση εθνικής επιβίωσης, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζεται ως πεδίο ιδιωτικής κερδοφορίας. Και οι κυβερνήσεις, που μιλούν στο όνομα των λαών τους, διαπραγματεύονται συχνά με όρους που καθορίζονται από επενδυτές, αγορές και στρατηγικές συμμαχίες.

Η είσοδος της γαλλικής Meridiam με ποσοστό 66% στην εταιρεία του έργου, με τον ΑΔΜΗΕ να διατηρεί το 34%, φέρνει αυτή την αντίφαση ακόμη πιο κοντά στην πραγματικότητα του ίδιου του καλωδίου. Μια υποδομή στρατηγικής σημασίας, που συνδέεται με την ενεργειακή ασφάλεια δύο χωρών, περνά κατά πλειοψηφία στον έλεγχο ιδιωτικού επενδυτικού φορέα. Το ζήτημα δεν είναι αν οι ιδιωτικές επενδύσεις μπορούν να συμβάλουν στην κατασκευή μεγάλων έργων. Είναι ποιος αποφασίζει για τη λειτουργία τους, ποιος εγγυάται ότι υπηρετούν το κοινωνικό συμφέρον και ποιος αναλαμβάνει το κόστος όταν οι οικονομικοί υπολογισμοί αποδεικνύονται λανθασμένοι. Στον σύγχρονο καπιταλισμό, οι επενδύσεις είναι ιδιωτικές, οι υποδομές χαρακτηρίζονται εθνικής σημασίας και οι κίνδυνοι έχουν συχνά την τάση να κοινωνικοποιούνται. Τα κέρδη αναζητούν ιδιοκτήτη, αλλά οι ζημιές βρίσκουν πάντα έναν τρόπο να γίνουν υπόθεση όλων μας.




Και ενώ οι οικονομικοί και γεωπολιτικοί σχεδιασμοί προχωρούν, η θάλασσα εξακολουθεί να παραμένει πεδίο στρατιωτικής αντιπαράθεσης. Το 2024, η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην περιοχή είχε οδηγήσει στη διακοπή των ερευνών. Οι σημερινές εντάσεις υπενθυμίζουν ότι ο κίνδυνος ενός θερμού επεισοδίου δεν είναι ανύπαρκτος. Δεν σημαίνει ότι ο πόλεμος είναι αναπόφευκτος. Σημαίνει, όμως, ότι μια λανθασμένη εκτίμηση, μια επίδειξη ισχύος ή ένας πολιτικός υπολογισμός μπορεί να μετατρέψει μια διαφωνία σε κρίση με απρόβλεπτες συνέπειες.

Τότε, βέβαια, οι επενδυτές θα συνεχίσουν να υπολογίζουν αποδόσεις, οι κυβερνήσεις θα κάνουν δηλώσεις και οι στρατηγοί θα καταρτίζουν σχέδια. Εκείνοι που θα βρεθούν στο μέτωπο, όμως, δεν θα είναι οι μέτοχοι, οι διευθυντές των εταιρειών ή οι άνθρωποι που αποφασίζουν για τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Θα είναι απλοί άνθρωποι, που δεν έχουν κανέναν λόγο να σκοτωθούν για να προστατεύσουν μια επένδυση, ένα ενεργειακό σχέδιο ή έναν χάρτη.




Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να παραιτηθεί από τα δικαιώματά της ή να εγκαταλείψει την υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου. Σημαίνει ότι η υπεράσπιση των δικαιωμάτων δεν πρέπει να μετατρέπεται σε λατρεία των εξοπλισμών και ότι η διπλωματία δεν είναι δειλία. Η ειρήνη δεν είναι μειοδοσία. Είναι η δυνατότητα να υπερασπίζεσαι τα συμφέροντά σου χωρίς να μετατρέπεις τους ανθρώπους σε αναλώσιμα υλικά εθνικών και οικονομικών σχεδιασμών.

Οι λαοί της Ελλάδας, της Τουρκίας και της Κύπρου δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν μεταξύ τους. Έχουν κοινές ανάγκες, κοινές αγωνίες και προβλήματα που δεν αναγνωρίζουν σύνορα. Η ακρίβεια της ενέργειας, η φτώχεια, η ανασφάλεια και η κοινωνική ανισότητα είναι πολύ πιο κοντά στην καθημερινότητά τους από τις γεωπολιτικές φιλοδοξίες των κυβερνήσεων. Κι ίσως εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη αντίφαση: άνθρωποι που χρειάζονται το ίδιο αγαθό για να ζήσουν, καλούνται να ανταγωνιστούν μεταξύ τους για τον έλεγχο των πηγών και των δρόμων του.

Ας ποντιστούν, λοιπόν, τα καλώδια. Ας κυκλοφορήσει η ενέργεια, ας συνεργαστούν οι κοινωνίες και ας βρεθούν λύσεις με βάση το διεθνές δίκαιο. Αλλά ας μη χρειαστεί να ποντιστούν μαζί τους και οι ζωές ανθρώπων. Και, κυρίως, ας μην ξεχνάμε ότι η ενέργεια δεν είναι απλώς ένα ακόμη εμπόρευμα. Είναι κοινωνικό αγαθό και ως τέτοιο θα έπρεπε να υπηρετεί τις ανάγκες των ανθρώπων, όχι να καθορίζει τη ζωή τους ανάλογα με τις απαιτήσεις της αγοράς.

Γιατί οι πατρίδες δεν κινδυνεύουν μόνο όταν χάνουν εδάφη. Κινδυνεύουν και όταν οι άνθρωποί τους μαθαίνουν να σκοτώνουν ο ένας τον άλλον για να προστατεύσουν συμφέροντα που δεν τους ανήκουν. Και η ενέργεια, που θα έπρεπε να φωτίζει τα σπίτια και να κινεί τις κοινωνίες, δεν μπορεί να γίνεται άλλοθι για να σκοτεινιάζει το μέλλον τους.



Κι αν τελικά αυτό είναι το θέατρο του παραλόγου, τότε οι ρόλοι έχουν ήδη μοιραστεί: οι πολιτικοί γράφουν τα σενάρια, οι στρατηγοί σκηνοθετούν τις συγκρούσεις, οι επενδυτές υπολογίζουν τα κέρδη και οι λαοί καλούνται να παίξουν τον ρόλο των θυμάτων. Μόνο που στον πόλεμο δεν υπάρχει αυλαία για να πέσει και να επιστρέψουν όλοι στα σπίτια τους. Υπάρχουν σπίτια που δεν θα ξανανοίξουν, παιδιά που δεν θα μεγαλώσουν, άνθρωποι που θα γίνουν αριθμοί σε ανακοινώσεις απωλειών. Κι εκείνοι που χειροκροτούν από τα θεωρεία της εξουσίας και του χρήματος δεν θα χρειαστεί να αντικρίσουν ποτέ τη σκηνή από κοντά. Αρκετά με αυτό το θέατρο, λοιπόν. Δεν χρειαζόμαστε άλλους ήρωες, άλλα μνημεία και άλλες επετείους πολέμων. Χρειαζόμαστε ανθρώπους ζωντανούς, κοινωνίες ελεύθερες και μια ενέργεια που θα φωτίζει τη ζωή, όχι τις φλόγες ενός ακόμη πολέμου. Γιατί η μόνη παράσταση που αξίζει να συνεχιστεί είναι η ίδια η ζωή.


4/11/26

Η δημοκρατία ως θέαμα και το 1% ως σκηνοθέτης.



Κάθε τόσο, η δημοκρατία θυμάται ότι έχει λαό. Τον καλεί στις κάλπες, του προσφέρει υποψηφίους, συνθήματα και υποσχέσεις και του δίνει την ευκαιρία να αισθανθεί για λίγα λεπτά κυρίαρχος. Μετά την καταμέτρηση, οι πρωταγωνιστές επιστρέφουν στα γραφεία τους και οι θεατές στην καθημερινότητά τους.

Οι αμερικανικές εκλογές είναι ίσως η μεγαλύτερη πολιτική παράσταση του πλανήτη. Εκατομμύρια δολάρια, τηλεοπτικά σόου, πολιτικοί σταρ και μια κοινωνία χωρισμένη σε δύο στρατόπεδα, έτοιμα να αλληλοεξοντωθούν για το ποιος θα κατοικήσει στον Λευκό Οίκο.

Αυτή τη φορά, ο Ντόναλντ Τραμπ γνώρισε την εκλογική ήττα, ενώ οι Δημοκρατικοί πήραν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου. Οι νικητές πανηγύρισαν, οι ηττημένοι αναζήτησαν ενόχους και οι τηλεοπτικοί αναλυτές έπιασαν δουλειά. Η δημοκρατία έδειξε ότι μπορεί να αλλάζει τους πρωταγωνιστές της.

Μόνο που υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα: οι πρωταγωνιστές δεν είναι απαραίτητα και οι ιδιοκτήτες της σκηνής πάνω στην οποία διαδραματίζεται το σόου.

Πίσω από την πολιτική σκηνή βρίσκεται το περίφημο 1%. Μια οικονομική ελίτ που συγκεντρώνει δυσανάλογο πλούτο και διαθέτει αντίστοιχα δυσανάλογη επιρροή στους μηχανισμούς της πολιτικής. Δεν χρειάζεται να εκλεγεί, να δώσει συνεντεύξεις ή να ζητήσει την ψήφο κανενός. Διαθέτει επιχειρήσεις, κεφάλαια, λόμπι, χρηματοδοτήσεις και πρόσβαση στα κέντρα αποφάσεων.




Ο απλός πολίτης έχει μία ψήφο. Ο δισεκατομμυριούχος έχει επίσης μία ψήφο, αλλά διαθέτει και μερικά δισεκατομμύρια λόγους για να ακούγεται περισσότερο.

Και κάπως έτσι ανακαλύπτουμε την ιδιότυπη ισότητα της αμερικανικής δημοκρατίας: όλοι είναι ίσοι μπροστά στην κάλπη, αλλά όχι απαραίτητα μπροστά στην εξουσία.

Η ήττα του Τραμπ έχει ασφαλώς πολιτική σημασία. Δεν σημαίνει, όμως, ότι ηττήθηκε και η οικονομική ολιγαρχία. Άλλαξε ο κοινοβουλευτικός συσχετισμός, όχι αυτομάτως η συγκέντρωση του πλούτου. Οι πολιτικοί εναλλάσσονται, οι κυβερνήσεις αλλάζουν, αλλά το μεγάλο κεφάλαιο διαθέτει την αξιοσημείωτη ικανότητα να προσαρμόζεται σε όλες τις κυβερνήσεις.

Στο μεταξύ, οι πολίτες χωρίζονται σε Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς, μαλώνουν, αλληλοκατηγορούνται και υπερασπίζονται με πάθος τους πολιτικούς τους εκπροσώπους. Ο εργαζόμενος θεωρεί εχθρό του τον εργαζόμενο που ψηφίζει διαφορετικά, ενώ η οικονομική ανισότητα συνεχίζει να κάνει τη δουλειά της ανενόχλητη.

Το 1% δεν χρειάζεται να κερδίσει τις εκλογές. Του αρκεί να διατηρεί την επιρροή του σε εκείνους που τις κερδίζουν.

Ίσως, λοιπόν, το πρόβλημα της σύγχρονης δημοκρατίας να μην είναι μόνο ποιος κυβερνά, αλλά ποιος πραγματικά καθορίζει τους όρους της διακυβέρνησης. Γιατί άλλο πράγμα είναι να επιλέγεις τον οδηγό και άλλο να αποφασίζεις ποιος έχει αγοράσει το όχημα, ποιος χαράζει τη διαδρομή και ποιος εισπράττει τα διόδια.

Ο Τραμπ έχασε μια εκλογική αναμέτρηση. Οι Δημοκρατικοί πανηγύρισαν. Ο λαός αισθάνθηκε ότι άλλαξε την ιστορία. Και το 1%; Δεν χρειάστηκε καν να είναι υποψήφιο. Άλλωστε, οι ιδιοκτήτες της σκηνής δεν έχουν κανένα λόγο να ανεβαίνουν και οι ίδιοι στη σκηνή. Το 1% δεν κατέβηκε καν στις εκλογές. Δεν είχε άλλωστε λόγο. Το έργο του συνεχίζεται, ανεξάρτητα από το ποιος πρωταγωνιστεί στη σκηνή. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή της αμερικανικής δημοκρατίας: οι πολίτες αλλάζουν τους ηθοποιούς, αλλά το μεγάλο ερώτημα παραμένει ποιος ελέγχει την σκηνή.






2/11/26

Κρύο καιρός για… τρίο!



Μπήκε ο χειμώνας και μαζί του η ανάγκη για ζεστασιά. Κάποτε λέγαμε «κρύο καιρός για δύο». Αλλά μάλλον δεν έχουμε μελετήσει αρκετά τις γάτες. Οι γάτες, ως γνωστόν, δεν έχουν ιδιαίτερες αναστολές απέναντι στην πολυγαμία. Ούτε συμβόλαια αποκλειστικότητας υπογράφουν ούτε ζητούν εξηγήσεις για το παρελθόν. Ζουν τον έρωτά τους με μια φυσικότητα που θα έκανε αρκετούς κοινωνικούς θεσμούς να χάσουν τον ύπνο τους.

Και τώρα που η ενεργειακή κρίση χτυπά την πόρτα, μήπως ήρθε η ώρα να επανεξετάσουμε τις ανθρώπινες συμβάσεις; Δύο σώματα παράγουν περισσότερη θερμότητα από ένα, τρία ακόμη περισσότερη. Οικονομία κλίμακας, που θα έλεγαν και οι οικονομολόγοι.

Βέβαια, το τρίο έχει τις δυσκολίες του. Ποιος κοιμάται στη μέση; Ποιος κρατάει την κουβέρτα; Ποιος πληρώνει το ρεύμα; Και κυρίως, ποιος δικαιούται να ζητήσει αποκλειστικότητα όταν η θέρμανση έχει γίνει είδος πολυτελείας;

Ίσως τελικά οι γάτες να έχουν κάτι να μας διδάξουν. Όχι απαραίτητα για την ηθική, αλλά για την προσαρμογή στις δύσκολες συνθήκες.

Άλλωστε, όταν η αγορά απελευθερώνεται, γιατί να παραμένει ρυθμιζόμενη η ερωτική ζωή; Κρύο καιρός για τρίο, λοιπόν. Γιατί ο έρωτας μπορεί να είναι προσωπική υπόθεση, αλλά η θέρμανση είναι πλέον συλλογική ανάγκη!


1/11/26

Οι φόβοι μας έχουν λάθος κατεύθυνση...

 


Τον άνθρωπο τον τρομάζει η φύση, κι όχι ο ίδιος του ο εαυτός. 

Τον συγκλονίζει το δέος μπροστά στο απρόσιτο ύψος των βουνών και τον παραλύει ο ίλιγγος στο σκοτεινό βάθος των φαραγγιών, όμως προσπερνά αδιάφορα το βάραθρο της δικής του υποταγής. 

Τον τρομάζει η αντάρα των στοιχείων, η μανία του ανέμου και το ξέσπασμα της καταιγίδας, την ίδια ώρα που καταπίνει αδιαμαρτύρητα τον αθόρυβο, δηλητηριώδη ψίθυρο της παραπληροφόρησης. 

Τρέμει το συναπάντημα με τα άγρια ζώα του δάσους, λες και υπάρχει στον πλανήτη πιο αιμοβόρο, πιο τρομακτικό και αδίστακτο θηρίο από τον ίδιο.

Αποστρέφει το βλέμμα από τον λύκο που παραμονεύει στα σκοτάδια, αλλά βαδίζει τυφλά προς το μακελειό του πολέμου που ο ίδιος σχεδιάζει. Από ποιον κινδυνεύει, αλήθεια, περισσότερο ο άνθρωπος σήμερα; Πόσες πιθανότητες έχει να χαθεί από το δάγκωμα ενός αγριμιού, και πόσες να αφανιστεί από το χέρι, τα όπλα και το μίσος ενός άλλου ανθρώπου;

Φοβάται τον κεραυνό, αλλά όχι εκείνους που κρατούν στα χέρια τους τη δύναμη να καταστρέψουν τον κόσμο. Τρέμει τον σεισμό, αλλά όχι την κατάρρευση των αξιών. Φοβάται το σκοτάδι του δάσους, αλλά όχι το σκοτάδι της σκέψης του. Αποφεύγει τα βαθιά νερά, αλλά βουλιάζει αδιαμαρτύρητα στη ρηχότητα της καθημερινότητας.

Έμαθε να αντιμετωπίζει τη φύση ως απειλή και να αποδέχεται ως κανονικότητα τις ανθρώπινες θηριωδίες. Τον ανησυχεί η παρουσία του λύκου κοντά στο σπίτι του, αλλά όχι η παρουσία του μίσους μέσα στην κοινωνία. Αναζητά προστασία από τις φυσικές καταστροφές, αλλά σπάνια αναρωτιέται ποιος προκαλεί τις κοινωνικές.

Η φύση δεν κρύβει τις προθέσεις της. Η καταιγίδα δεν προσποιείται την ηρεμία, ο σεισμός δεν υπόσχεται ασφάλεια και ο λύκος δεν μεταμφιέζεται σε πρόβατο.

Ο άνθρωπος, αντίθετα, έχει τελειοποιήσει τη μεταμφίεση. Ονομάζει την υποταγή ασφάλεια, την προπαγάνδα ενημέρωση, την εκμετάλλευση ανάπτυξη και τον πόλεμο αναγκαιότητα.

Ίσως τελικά ο μεγαλύτερος φόβος του θα έπρεπε να είναι ο ίδιος του ο εαυτός. Γιατί η φύση μπορεί να γίνει απρόβλεπτη, αλλά ο άνθρωπος έχει αποδείξει ότι μπορεί να γίνει πολύ πιο επικίνδυνος.

Δεν είναι η φύση που πρέπει να μας φοβίζει περισσότερο. Είναι όσα ο άνθρωπος κάνει στον άνθρωπο και εξακολουθεί να θεωρεί φυσιολογικά.

31/10/26

Ο πληθωρισμός – Η ακρίβεια ως καθημερινή κανονικότητα.




Ο πληθωρισμός είναι ένας παράξενος ληστής. Δεν μπαίνει στο σπίτι με κουκούλα, δεν παραβιάζει κλειδαριές, δεν απειλεί κανέναν. Απλώς περνάει από το σούπερ μάρκετ, το πρατήριο καυσίμων, τον λογαριασμό του ρεύματος και αφήνει το πορτοφόλι λίγο πιο άδειο.

Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι δεν χρειάζεται να μειωθεί ο μισθός σου για να φτωχύνεις. Αρκεί να παραμείνει ίδιος, ενώ όλα γύρω σου ακριβαίνουν. Έτσι, κάθε μήνα αγοράζεις λιγότερα, πληρώνεις περισσότερα και κάποια στιγμή αρχίζεις να θεωρείς πολυτέλεια όσα κάποτε θεωρούσες αυτονόητα.

Και τότε εμφανίζονται οι ειδικοί της οικονομίας για να εξηγήσουν ότι ο πληθωρισμός αποκλιμακώνεται. Δηλαδή, οι τιμές συνεχίζουν να ανεβαίνουν, απλώς με μικρότερη ταχύτητα. Μια υπέροχη οικονομική παρηγοριά: το αυτοκίνητο εξακολουθεί να κατηφορίζει, αλλά μας ανακοινώνουν ότι επιβραδύνθηκε.

Στο μεταξύ, οι μισθοί κάνουν μικρά βηματάκια, οι τιμές μεγάλα άλματα και τα επιδόματα αναλαμβάνουν τον ρόλο του σωσίβιου σε μια οικονομία που πρώτα σε βουλιάζει και ύστερα σου προσφέρει βοήθεια για να επιπλεύσεις.

Ο πληθωρισμός, τελικά, δεν μετριέται μόνο με ποσοστά και οικονομικούς δείκτες. Μετριέται με το γεμάτο καλάθι που έγινε μισοάδειο, με τις διακοπές που ακυρώθηκαν, με τη θέρμανση που περιορίστηκε και με εκείνη τη μικρή αμηχανία στο ταμείο όταν κοιτάζεις την απόδειξη.

Γιατί η φτώχεια δεν χρειάζεται πάντα να σου πάρει τα πάντα. Αρκεί να σου παίρνει κάθε χρόνο και κάτι από αυτά που μέχρι χθες μπορούσες να αγοράσεις.


Τι μας προβληματίζει;




Μας προβληματίζει ότι, σε αυτή τη χώρα, ακόμη και η πίτσα και το ψωμί μπορούν να γίνουν πρωταγωνιστές ενός μεγάλου οικονομικού σκανδάλου.

Οι πρόσφατες υποθέσεις της Pizza Fan και της αλυσίδας αρτοποιείων «Το Χωριάτικο», με τις σοβαρές καταγγελίες για εκτεταμένη φοροδιαφυγή και οικονομικές απάτες, δεν προβληματίζουν μόνο για τα ποσά που φέρονται να χάθηκαν από τα δημόσια ταμεία. Προβληματίζουν κυρίως για τη νοοτροπία που επιτρέπει σε τέτοιους μηχανισμούς να λειτουργούν επί χρόνια.

Μας προβληματίζει η επιχειρηματικότητα που, αντί να δημιουργεί αξία, φαίνεται να αναζητά τρόπους να παρακάμπτει τους κανόνες. Η οικονομική ευφυΐα που εξαντλείται στην απόκρυψη εσόδων. Η επιτυχία που μετριέται με την περιουσία και όχι με τη συνεισφορά στην κοινωνία.

Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο εξοργιστικό: όταν αποκαλύπτονται τέτοιες υποθέσεις, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους φερόμενους ως πρωταγωνιστές. Τις πληρώνουν συχνά οι εργαζόμενοι, οι οποίοι κινδυνεύουν να χάσουν το μεροκάματό τους χωρίς να έχουν καμία ευθύνη για όσα συνέβαιναν στα γραφεία των διοικήσεων. 

Μας προβληματίζει, επίσης, η επιλεκτική ηθική της κοινωνίας. Ο μικρός επαγγελματίας ελέγχεται για μια απόδειξη, ο μισθωτός πληρώνει μέχρι τελευταίου ευρώ τους φόρους του, ο συνταξιούχος μετράει τα ψιλά στο σούπερ μάρκετ, ενώ κάποιοι άλλοι φέρονται να έχουν ανακαλύψει ολόκληρες βιομηχανίες παραγωγής αδήλωτου πλούτου.

Και ας μην ξεχνάμε ότι η φοροδιαφυγή δεν είναι ένα αφηρημένο οικονομικό αδίκημα. Είναι χρήματα που λείπουν από τα νοσοκομεία, τα σχολεία, τις υποδομές και τις δημόσιες υπηρεσίες. Είναι το κόστος που μεταφέρεται από εκείνον που δεν πληρώνει σε εκείνον που δεν μπορεί να αποφύγει να πληρώσει.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θα ξαναφάμε πίτσα ή αν θα αγοράσουμε ψωμί από τον φούρνο της γειτονιάς. Είναι αν θα εξακολουθήσουμε να θεωρούμε φυσιολογικό ένα οικονομικό σύστημα στο οποίο η νομιμότητα αποτελεί υποχρέωση των πολλών και ενίοτε διαπραγματεύσιμη επιλογή των ισχυρών.

Γιατί το πραγματικό πρόβλημα δεν βρίσκεται ούτε στην πίτσα ούτε στο χωριάτικο ψωμί.

Βρίσκεται στη συνταγή. Και κυρίως σε εκείνους που την παρασκευάζουν, σε εκείνους που την ανέχονται και σε εκείνους που φροντίζουν να μη χαλάσει ποτέ.


Δεν είναι όλες οι κολοκύθες αθώες...

 



Μια γιορτή γεμάτη κολοκύθες, μάσκες και μεταμφιέσεις. Μόνο που το Halloween δεν έχει αποκλειστικότητα στο θέατρο του παραλόγου. Εδώ έχουμε κολοκύθια όλο τον χρόνο, χωρίς καν να χρειάζεται να τα σκαλίσουμε.

Άλλωστε, οι κολοκύθες τουλάχιστον έχουν το ελαφρυντικό ότι είναι κολοκύθες. Οι άνθρωποι που τις υποδύονται έχουν μεγαλύτερο πρόβλημα.


29/10/26

Τα πολιτικά μηνύματα του Αστερίξ.



Ο Αστερίξ δεν πολεμά απλώς τους Ρωμαίους. Συμβολίζει την κοινωνία που αρνείται να αποδεχτεί πως η εξουσία έχει πάντα δίκιο και πως η υποταγή είναι η φυσική τάξη των πραγμάτων.

Ο Καίσαρας διαθέτει λεγεώνες, διοικητές και μηχανισμούς επιβολής. Οι Ρωμαίοι έχουν ακόμη και τη γραφειοκρατία τους -αν και ευτυχώς δεν έχουν ανακαλύψει ακόμα τα ΕΣΠΑ. Κι όμως, ένα μικρό χωριό τούς χαλάει τα σχέδια.

Γιατί η εξουσία δεν στηρίζεται μόνο στη δύναμη των όπλων, αλλά και στην υπακοή εκείνων που πιστεύουν πως δεν υπάρχει εναλλακτική.

Το πολιτικό δίδαγμα του Αστερίξ είναι απλό: η Αυτοκρατορία γίνεται παντοδύναμη όταν οι υπήκοοι παραιτούνται από την αντίσταση.

Και τότε, δεν χρειάζεται καν να στείλει λεγεώνες. Αρκεί να τους πείσει πως ο Καίσαρας έχει πάντα δίκιο.

Αυτό είναι το πολιτικό μάθημα του Αστερίξ: οι αυτοκρατορίες δεν φοβούνται τόσο τους εχθρούς τους όσο το παράδειγμα εκείνων που αρνούνται να τις θεωρήσουν παντοδύναμες.

Και κάτι ακόμη: όταν ο Οβελίξ πέφτει μικρός στη χύτρα με το μαγικό φίλτρο, γίνεται ανίκητος. Όταν, όμως, οι πολιτικοί πέφτουν στη χύτρα της εξουσίας, κινδυνεύουν να γίνουν αγνώριστοι.

Ευτυχώς, οι Γαλάτες έχουν ακόμη τον τρόπο τους. Αρκεί να μην τους τελειώσει το φίλτρο - ή να μην ιδιωτικοποιηθεί η χύτρα.


Επίδομα για να μην κρυώνουμε από την πολύ ανάπτυξη!


Τα επιδόματα θέρμανσης είναι η κρατική απάντηση στο ερώτημα πώς θα ζεσταθεί ο πολίτης χωρίς να ενοχληθεί η αγορά.

Κλείσαμε τα ελληνικά λιγνιτωρυχεία στο όνομα της δήθεν πράσινης μετάβασης και τώρα εισάγουμε πετρέλαιο και φυσικό αέριο από το εξωτερικό. 

Ανεξαρτησία με εισαγωγές, ανάπτυξη με επιδοτήσεις και ενεργειακή πολιτική με τον πολίτη να πληρώνει τον λογαριασμό.

Το κράτος πρώτα φορολογεί το καύσιμο, ύστερα επιδοτεί τον καταναλωτή και στο τέλος ...πανηγυρίζει για την κοινωνική του ευαισθησία.

Κι αν δεν φτάνουν τα χρήματα, υπάρχει πάντα η λύση της προσαρμογής: λιγότερο καλοριφέρ, περισσότερη τηλεόραση με κυβερνητικές εξαγγελίες.

Γιατί μπορεί να σβήσαμε τον λιγνίτη, αλλά η πολιτική θέρμανση εξακολουθεί να καίει κανονικά.





Το εγκεφαλικό της κοινωνίας.




Υπάρχουν εγκεφαλικά που παραλύουν το σώμα και εγκεφαλικά που παραλύουν τη σκέψη. Τα πρώτα τα αναγνωρίζει η ιατρική. Τα δεύτερα συχνά τα βαφτίζει κανονικότητα η κοινωνία.

Συμβαίνουν όταν η αδικία περνά μπροστά από τα μάτια μας και δεν αντιδρούμε. Όταν ο πόλεμος γίνεται είδηση ανάμεσα σε διαφημίσεις, η φτώχεια στατιστική και ο θάνατος ενός αγνώστου μια είδηση που προσπερνάμε με τον αντίχειρα στην οθόνη.

Κάπου εκεί, η συνείδηση αρχίζει να χάνει την αιμάτωσή της. Η αλληλεγγύη ατροφεί, η ευαισθησία παραλύει και η αδιαφορία αναλαμβάνει τη διοίκηση. Δεν χάσαμε τη γνώση μας· χάσαμε την ικανότητα να τη μετατρέπουμε σε πράξη. Ξέρουμε τι συμβαίνει, αλλά μάθαμε να ζούμε σαν να μη μας αφορά.

Και το πιο επικίνδυνο σύμπτωμα είναι πως αυτή η παράλυση δεν πονά. Αντίθετα, προσφέρει μια βολική ανακούφιση. Δεν χρειάζεται να πάρεις θέση, να αμφισβητήσεις, να συγκρουστείς. Αρκεί να προσαρμοστείς. Να συνηθίσεις το απαράδεκτο, μέχρι να πάψει να σου φαίνεται απαράδεκτο.

Όμως, μια κοινωνία δεν πεθαίνει μόνο όταν καταρρέουν οι θεσμοί της. Πεθαίνει κι όταν οι άνθρωποι διατηρούν όλες τις λειτουργίες τους, αλλά χάνουν την ανθρωπιά τους. Όταν η καρδιά συνεχίζει να χτυπά, ο εγκέφαλος να σκέφτεται, τα χέρια να εργάζονται, αλλά κανένα από αυτά δεν υπηρετεί πια τον άνθρωπο.

Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό εγκεφαλικό της εποχής μας να μην είναι η αδυναμία να καταλάβουμε τον κόσμο, αλλά η απροθυμία να τον αλλάξουμε.

Και η αποκατάσταση δεν θα έρθει με θαυματουργά φάρμακα ούτε με σωτήρες. Θα αρχίσει τη στιγμή που θα ξαναβρούμε το θάρρος να αισθανόμαστε, να σκεφτόμαστε ελεύθερα και να στεκόμαστε δίπλα σε όποιον κινδυνεύει να μείνει μόνος.

Γιατί το χειρότερο εγκεφαλικό δεν είναι να χάσεις τη μιλιά σου. Είναι να βλέπεις την αδικία και να μην έχεις πια τίποτα να πεις.