Εδώ καράβια πνίγονται, βαρκούλες αρμενίζουν.
Κι ίσως αυτή να είναι η πιο ακριβής εικόνα της εποχής μας.
Το καράβι είναι η κοινωνία.
Οι βαρκούλες είναι το θέαμα.
Και το ναυάγιο είναι ταξικό.
Γιατί όταν ένα καράβι βουλιάζει, δεν βρίσκονται όλοι στην ίδια θέση.
Άλλοι έχουν καμπίνα με θέα.
Άλλοι στριμώχνονται στο κατάστρωμα.
Κι άλλοι ταξιδεύουν στο αμπάρι, εκεί όπου το νερό μπαίνει πρώτο.
Κι όμως, όταν έρθει η ώρα του κινδύνου, θα μας πουν ότι «είμαστε όλοι μαζί».
Όχι.
Δεν ήμασταν ποτέ όλοι μαζί.
Δεν δουλεύουμε όλοι για τον ίδιο μισθό.
Δεν έχουμε όλοι το ίδιο σπίτι.
Δεν έχουμε όλοι την ίδια πρόσβαση στην υγεία και στην παιδεία.
Δεν έχουμε όλοι την ίδια ασφάλεια απέναντι στην ανεργία.
Δεν έχουμε όλοι την ίδια δυνατότητα να περιμένουμε.
Δεν έχουμε όλοι την ίδια δυνατότητα να φύγουμε.
Και κυρίως:
δεν έχουμε όλοι την ίδια δύναμη να αποφασίζουμε για την πορεία του καραβιού.
Υπάρχουν εκείνοι που κρατούν το τιμόνι.
Εκείνοι που έχουν το κεφάλαιο, τις επιχειρήσεις, τα ακίνητα, τις επενδύσεις, την πρόσβαση στα κέντρα αποφάσεων.
Και υπάρχουν εκείνοι που πουλούν την εργασία τους για να ζήσουν.
Οι πρώτοι έχουν περιουσία που μπορεί να αποδώσει.
Οι δεύτεροι έχουν έναν μισθό που πρέπει να φτάσει μέχρι το τέλος του μήνα.
Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια.
Είναι η ταξική διαφορά.
Γιατί όταν αυξάνεται το κόστος ζωής, ο πλούσιος μπορεί να μειώσει την κατανάλωση πολυτέλειας.
Ο εργαζόμενος μπορεί να κόψει το φαγητό.
Όταν ανεβαίνει το ενοίκιο, ο ιδιοκτήτης βλέπει εισόδημα.
Ο ενοικιαστής βλέπει ένα ακόμη κομμάτι του μισθού του να εξαφανίζεται.
Όταν η εργασία γίνεται φθηνότερη, κάποιος βλέπει μικρότερο μισθολογικό κόστος.
Κάποιος άλλος βλέπει μικρότερο μισθό.
Κάθε οικονομική επιλογή έχει δύο πλευρές.
Κάποιος πληρώνει.
Κάποιος εισπράττει.
Και η πολιτική αρχίζει ακριβώς εκεί όπου αποφασίζεται ποιος θα είναι ποιος.
Γι' αυτό είναι τόσο βολικό να μιλάμε για «κοινωνία» σαν να είναι ένα ενιαίο σώμα.
Γιατί αν όλοι είμαστε «κοινωνία», τότε κανείς δεν χρειάζεται να ρωτήσει ποιος έχει περισσότερη δύναμη.
Αν όλοι «κάνουμε θυσίες», δεν χρειάζεται να ρωτήσουμε ποιος θυσιάζει τον μισθό του και ποιος ένα μικρό μέρος των κερδών του.
Αν όλοι «σφίγγουμε το ζωνάρι», δεν χρειάζεται να δούμε ποιος δεν έχει καν ζώνη.
Η ταξική σύγκρουση δεν είναι ένας παλιός πολιτικός όρος που ξεχάστηκε σε κάποιο βιβλίο.
Είναι η καθημερινότητα.
Είναι η σύγκρουση ανάμεσα στην εργασία και στο κεφάλαιο.
Ανάμεσα σε εκείνον που εξαρτάται από τον μισθό του και σε εκείνον που μπορεί να ζει από την περιουσία του.
Ανάμεσα σε εκείνον που πρέπει να πουλήσει τον χρόνο του και σε εκείνον που αγοράζει τον χρόνο των άλλων.
Και αυτή η σύγκρουση δεν χρειάζεται να φωνάζει για να υπάρχει.
Υπάρχει στο εκκαθαριστικό.
Στο ενοίκιο.
Στον λογαριασμό του ρεύματος.
Στη σύνταξη.
Στην τιμή του σούπερ μάρκετ.
Στην ουρά του νοσοκομείου.
Στην πρώτη δουλειά ενός νέου που πληρώνεται όσο μια αξιοπρεπής ζωή κοστίζει.
Και τότε εμφανίζονται οι βαρκούλες.
Να μας απασχολήσουν.
Να μας διχάσουν.
Να μας κάνουν να μαλώνουμε μεταξύ μας.
Να ψάχνουμε ποιος φταίει λίγο περισσότερο από τον διπλανό μας, ενώ κάποιοι άλλοι αποφασίζουν ποιος θα πάρει το μεγαλύτερο κομμάτι από την πίτα.
Ο εργαζόμενος απέναντι στον άνεργο.
Ο νέος απέναντι στον συνταξιούχο.
Ο δημόσιος υπάλληλος απέναντι στον ιδιωτικό.
Ο ενοικιαστής απέναντι στον ιδιοκτήτη της διπλανής πολυκατοικίας.
Ο ένας φτωχός απέναντι στον άλλον.
Κι έτσι, αντί να κοιτάμε προς τα πάνω, κοιτάμε ο ένας τον άλλον.
Αυτό είναι το θαύμα των βαρκούλων.
Κάνουν τους επιβάτες του ίδιου καραβιού να θεωρούν ο ένας τον άλλον εχθρό.
Κι ενώ στο κατάστρωμα γίνεται ο καβγάς, κάποιος στο σαλόνι μετράει τα κέρδη.
Γι' αυτό το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα δεν είναι μόνο «τι συμβαίνει;»
Είναι:
«Σε ποιον συμβαίνει;»
Και αμέσως μετά:
«Ποιος ωφελείται;»
Γιατί η ίδια κρίση μπορεί να είναι καταστροφή για τον έναν και ευκαιρία για τον άλλον.
Η ακρίβεια μπορεί να σημαίνει στέρηση για τον μισθωτό και αύξηση εσόδων για κάποιον που έχει τη δύναμη να μετακυλίσει το κόστος.
Η στεγαστική κρίση μπορεί να σημαίνει αδιέξοδο για τον ενοικιαστή και περιουσιακή υπεραξία για τον ιδιοκτήτη.
Η κρίση στην εργασία μπορεί να σημαίνει ανασφάλεια για τον εργαζόμενο και φθηνότερη εργασία για την επιχείρηση.
Το ίδιο κύμα δεν χτυπά όλους το ίδιο.
Άλλος βρέχεται. Άλλος ναυαγεί. Κι άλλος πουλάει σωσίβια.
Κι εδώ βρίσκεται η πραγματική ειρωνεία.
Μας λένε ότι το καράβι κινδυνεύει και ζητούν από όλους να κωπηλατήσουμε.
Αλλά δεν μας λένε ποιος έχει το τιμόνι.
Δεν μας λένε ποιος έχει την ιδιοκτησία του καραβιού.
Δεν μας λένε ποιος φόρτωσε το καράβι.
Και κυρίως δεν μας λένε γιατί, όταν έρχεται η ώρα της διάσωσης, οι ίδιοι άνθρωποι που έχουν τα περισσότερα σωσίβια είναι συνήθως εκείνοι που βρίσκονται στις καλύτερες θέσεις.
Γι' αυτό η ταξική σύγκρουση δεν είναι το πρόβλημα που πρέπει να κρύψουμε κάτω από το χαλί.
Είναι το χαλί.
Είναι ο τρόπος με τον οποίο είναι στρωμένο το πάτωμα.
Και όσο αρνούμαστε να το κοιτάξουμε, θα συνεχίζουμε να μπερδεύουμε τη βαρκούλα με το καράβι.
Θα μαλώνουμε για τις λεπτομέρειες.
Θα παρακολουθούμε το θέαμα.
Θα θυμώνουμε με τον διπλανό μας.
Και θα ακούμε ξανά και ξανά ότι «όλοι βρισκόμαστε στο ίδιο καράβι».
Όχι.
Στο ίδιο καράβι μπορεί να βρισκόμαστε.
Αλλά δεν ταξιδεύουμε όλοι στην ίδια θέση.
Και όταν το καράβι πνίγεται, εκείνος που βρίσκεται στο αμπάρι δεν έχει την ίδια αγωνία με εκείνον που βρίσκεται στη σωσίβια λέμβο.
Έχει άλλη αγωνία.
Έχει άλλη ζωή.
Έχει άλλο ταξικό συμφέρον.
Γι' αυτό, πριν ξανακοιτάξουμε τις βαρκούλες, ας κοιτάξουμε το καράβι.
Και πριν ρωτήσουμε ποιος φωνάζει περισσότερο, ας ρωτήσουμε ποιος αποφασίζει.
Ποιος έχει το τιμόνι;
Ποιος έχει το κεφάλαιο;
Ποιος έχει την εργασία;
Ποιος πληρώνει;
Ποιος κερδίζει;
Γιατί εδώ καράβια πνίγονται.
Και οι βαρκούλες αρμενίζουν.
Μόνο που το μεγάλο πολιτικό ψέμα δεν είναι ότι δεν υπάρχει ναυάγιο.
Είναι ότι δήθεν πνιγόμαστε όλοι το ίδιο.
