Μονμάρτη.

 

Η Μονμάρτη δεν είναι σημείο στον χάρτη· είναι μια μικρή απόκλιση της πραγματικότητας, σαν η πόλη να ξέχασε για λίγο να είναι γεωμετρία και έγινε μνήμη.

Ανεβαίνεις προς αυτήν όπως ανεβαίνει κανείς μέσα του όταν θέλει να θυμηθεί κάτι που δεν έζησε ποτέ. Τα σκαλοπάτια δεν τελειώνουν· απλώς αλλάζουν μορφή. Άλλοτε πέτρα, άλλοτε ανάσα, άλλοτε η αίσθηση πως κάθε βήμα σε απομακρύνει από το τώρα και σε φέρνει πιο κοντά σε μια παλιά, μποέμικη εκδοχή του χρόνου.

Οι δρόμοι στενεύουν όχι από αρχιτεκτονική, αλλά από πρόθεση. Σαν να αποφάσισε η πόλη να μιλήσει ψιθυριστά εδώ. Στα παράθυρα κρέμονται λουλούδια που δεν ξέρουν αν είναι διακόσμηση ή αντίσταση στη φθορά. Στα καφέ, οι λέξεις πέφτουν πάνω στο ξύλο των τραπεζιών και μένουν εκεί, σαν σημάδια από άλλες συζητήσεις που δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ.

Στην πλατεία ντε Τερτρ, οι ζωγράφοι δεν πουλούν εικόνες· πουλούν εκδοχές του βλέμματος. Ο καθένας ζωγραφίζει όχι αυτό που βλέπει, αλλά αυτό που φοβάται πως θα χαθεί αν δεν το σταματήσει στο χαρτί. Και οι περαστικοί γίνονται προσωρινά πορτρέτα πριν ξαναγίνουν ανώνυμοι.

Πιο πάνω, η Σακρ-Κερ δεν μοιάζει με ναό αλλά με λευκή παύση μέσα στον θόρυβο της πόλης. Σαν να έχει τοποθετηθεί εκεί για να υπενθυμίζει ότι η σιωπή μπορεί να πάρει αρχιτεκτονική μορφή. Από το προαύλιο, το Παρίσι απλώνεται σαν υπόσχεση που δεν χρειάζεται πια να τηρηθεί για να παραμείνει αληθινή.

Και όταν πέσει το φως, η Μονμάρτη αλλάζει νόμο. Οι σκιές δεν ακολουθούν τα αντικείμενα· τα προπορεύονται. Οι δρόμοι γεμίζουν με μια ήρεμη μελαγχολία, όχι θλίψη αλλά επίγνωση: πως όλα όσα ζουν εδώ έχουν ήδη περάσει από τη μνήμη πριν τα συναντήσεις.

Κάπου ανάμεσα σε ένα ποτήρι κρασί, ένα ημιτελές σκίτσο και μια μουσική που ακούγεται από μακριά, η Μονμάρτη αποκαλύπτει το μυστικό της: δεν είναι τόπος για να φτάσεις, αλλά για να καθυστερήσεις. 

Και μέσα σε αυτή την καθυστέρηση, ο χρόνος παύει να είναι ευθεία και γίνεται κύκλος που δεν βιάζεται να κλείσει. Κι έτσι μένει: ένας λόφος που δεν ανεβαίνεται για να δεις την πόλη, αλλά για να σε δει εκείνη αλλιώς.

Ο Σαίξπηρ στο Παρίσι.

 

Αν ο Σαίξπηρ περπατούσε σήμερα στο Παρίσι, ίσως να απορούσε λιγότερο με τα μνημεία και περισσότερο με τους ανθρώπους. Θα αναγνώριζε αμέσως τους εραστές στις όχθες του Σηκουάνα, τους φιλόδοξους που ανεβαίνουν τα σκαλιά των θεάτρων, τους μοναχικούς που διαβάζουν σε κάποιο παγκάκι. Οι ήρωές του βρίσκονται ακόμη εδώ, μόνο που άλλαξαν ρούχα και γλώσσα.

Στο Παρίσι, η πόλη μοιάζει να έχει καταλάβει ένα από τα μεγάλα μυστικά του Σαίξπηρ: ότι η ζωή είναι ταυτόχρονα τραγωδία και κωμωδία. Κάτω από την ίδια γέφυρα μπορεί να γεννηθεί ένας έρωτας και να τελειώσει ένας άλλος. Στο ίδιο καφέ μπορεί κάποιος να γράφει το αριστούργημά του και κάποιος άλλος την παραίτησή του από τα όνειρά του.

Δεν είναι τυχαίο ότι το έργο του συνεχίζει να ζει έντονα στη γαλλική πρωτεύουσα, στα θέατρα, στα πανεπιστήμια και στα βιβλιοπωλεία της πόλης. Η παρουσία του παραμένει ζωντανή αιώνες μετά τον θάνατό του. 

Ίσως λοιπόν ο Σαίξπηρ στο Παρίσι να μην έγραφε μια νέα τραγωδία ούτε μια νέα κωμωδία. Ίσως να καθόταν σιωπηλός σε ένα τραπεζάκι δίπλα στον Σηκουάνα και να χαμογελούσε. Γιατί θα έβλεπε πως, παρά τους αιώνες, οι άνθρωποι εξακολουθούν να κάνουν τα ίδια λάθη, να κυνηγούν τα ίδια όνειρα και να προφέρουν με διαφορετικές λέξεις τις ίδιες παλιές αλήθειες.

Και τότε θα καταλάβαινε πως η αθανασία ενός συγγραφέα δεν βρίσκεται στα βιβλία του, αλλά στο γεγονός ότι ο κόσμος συνεχίζει να παίζει το έργο του χωρίς να το γνωρίζει.

Μουσείο Ορσέ: εκεί που ο "χρόνος" ...εκτίθεται.