«Ὅμοιος ὁμοίῳ ἀεὶ πελάζει»: Ο πιο ειλικρινής καθρέφτης της ψυχής μας.

Υπάρχουν φράσεις που διασχίζουν τους αιώνες όχι επειδή είναι απλώς όμορφες, αλλά επειδή περικλείουν μια διαχρονική αλήθεια. Μία από αυτές είναι το αρχαίο γνωμικό «Ὅμοιος ὁμοίῳ ἀεὶ πελάζει». Η ρήση αυτή αποτελεί μία από τις πιο γνωστές ρήσεις της αρχαιοελληνικής σοφίας. Σημαίνει ότι «ο όμοιος πάντοτε πλησιάζει τον όμοιο» και εκφράζει τη διαχρονική τάση των ανθρώπων να συνδέονται με εκείνους που μοιράζονται κοινές αξίες, ήθος, ενδιαφέροντα ή τρόπο σκέψης.

Αν και η ρήση έγινε ευρύτερα γνωστή μέσα από τα έργα του Πλάτωνα, η ιδέα της έχει βαθύτερες ρίζες στην αρχαία ελληνική σκέψη και απαντά ήδη στην αρχαϊκή γραμματεία. Η παλαιότερη καταγεγραμμένη μορφή της εντοπίζεται στη ραψωδία Ρ της Οδύσσειας (στίχος 218), όπου αναφέρεται: «ὡς αἰεὶ τὸν ὁμοῖον ἄγει θεὸς ὡς τὸν ὁμοῖον» (ο θεός οδηγεί πάντα τον όμοιο στον όμοιο).

Η ρήση δεν αποτελεί απλώς μια παρατήρηση για τις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά μια διαχρονική διαπίστωση για τον τρόπο με τον οποίο συγκροτούνται οι φιλίες, οι κοινωνικές ομάδες και, πολλές φορές, ολόκληρες οι κοινωνίες.

Δεν περιγράφει απλώς μια κοινωνική παρατήρηση· αποκαλύπτει έναν από τους πιο σταθερούς νόμους της ανθρώπινης ύπαρξης. 

Και σήμερα χρησιμοποιείται αυτή η φράση θέλοντας να δηλώσουμε πως ο άνθρωπος από τη φύση του τείνει να προσεγγίζει και να συναναστρέφεται συνήθως ομοϊδεάτες του, δηλαδή, έχει την τάση να συνδέεται με όσους έχουν κοινά χαρακτηριστικά, ενδιαφέροντα, ιδέες και απόψεις με τον ίδιο!

Οι άνθρωποι σπάνια συναντιούνται πραγματικά από σύμπτωση. Τους φέρνουν κοντά οι κοινές αξίες, οι φόβοι, οι ελπίδες, οι επιθυμίες και, πάνω απ' όλα, ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουν να στέκονται απέναντι στη ζωή.

Η ομοιότητα κατοικεί στον χαρακτήρα.

Συχνά θεωρούμε πως «όμοιοι» είναι όσοι συμμερίζονται τις ίδιες πολιτικές, θρησκευτικές ή ιδεολογικές πεποιθήσεις. Η βαθύτερη συγγένεια, όμως, δεν γεννιέται από τις απόψεις, αλλά από τον χαρακτήρα και το ήθος.

Ο δίκαιος αναζητά τον δίκαιο. Ο δημιουργικός εμπνέεται από τον δημιουργικό. Ο γενναιόδωρος αναγνωρίζει αμέσως τη γενναιοδωρία.

Το ίδιο, όμως, ισχύει και για το αντίθετο. Η μικρότητα έλκεται από τη μικρότητα, η ιδιοτέλεια βρίσκει εύκολα συμμάχους και η ανειλικρίνεια δυσφορεί μπροστά στην αλήθεια. Έτσι, οι φιλίες, οι κοινότητες, ακόμη και οι κοινωνίες γίνονται σταδιακά ο καθρέφτης των αξιών που επιλέγουν να υπηρετήσουν.

Ο εσωτερικός κόσμος ως μαγνήτης.

Το αρχαίο αυτό γνωμικό δεν είναι μια μοιρολατρική διαπίστωση. Είναι μια πρόσκληση για αυτογνωσία.

Αν επιθυμούμε να αλλάξουν οι άνθρωποι που προσελκύουμε στη ζωή μας, ίσως χρειάζεται πρώτα να αλλάξουμε εμείς.

Ο εσωτερικός μας κόσμος λειτουργεί σαν μαγνήτης. Δεν εκπέμπει την εικόνα που επιδιώκουμε να προβάλουμε, αλλά αυτό που πραγματικά είμαστε. Αν γύρω μας κυριαρχούν η τοξικότητα, η ιδιοτέλεια ή η επιπολαιότητα, αξίζει να αναρωτηθούμε όχι μόνο τι εκπέμπουμε, αλλά και τι ανεχόμαστε.

Στην εποχή της εικόνας.

Στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, όπου οι ανθρώπινες σχέσεις συχνά μετριούνται σε likes, followers και ψηφιακή επιβεβαίωση, το «Ὅμοιος ὁμοίῳ ἀεὶ πελάζει» αποκτά μια νέα επικαιρότητα.

Οι αυθεντικές συναντήσεις δεν γεννιούνται από τη δημόσια εικόνα, ούτε από την κοινωνική σκοπιμότητα. Δεν χρειάζονται θόρυβο, επίδειξη ή αυτοπροβολή. Αναγνωρίζονται σιωπηλά, μέσα από ένα κοινό βλέμμα, μια κοινή ευαισθησία, έναν κοινό τρόπο να αντιλαμβάνεται κανείς τον άνθρωπο και τον κόσμο.

Ο καθρέφτης της ψυχής.

Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο ερώτημα να μην είναι ποιοι άνθρωποι βρίσκονται δίπλα μας.

Το πραγματικό ερώτημα είναι: ποιον άνθρωπο συναντούν οι άλλοι, όταν πλησιάζουν εμάς;

Γιατί, αν πράγματι «Ὅμοιος ὁμοίῳ ἀεὶ πελάζει», τότε η ποιότητα των σχέσεών μας δεν είναι ζήτημα τύχης. Είναι η πιο ειλικρινής αντανάκλαση του χαρακτήρα μας, του ήθους μας και, τελικά, ο πιο αδιάψευστος καθρέφτης της ίδιας της ψυχής μας.