Η Αισθητική του Παιχνιδιού.

Υπάρχουν παιχνίδια που παίζονται για να περάσει η ώρα και παιχνίδια που γίνονται μέρος του τοπίου. Το τάβλι ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.

Η αισθητική του δεν βρίσκεται μόνο στα πούλια και στα ζάρια. Βρίσκεται στον ήχο. Στο χαρακτηριστικό χτύπημα των πούλιων πάνω στο ξύλο, στο κροτάλισμα των ζαριών μέσα στο ποτήρι, στην παύση πριν από την επόμενη κίνηση. Είναι μια μικρή μουσική της καθημερινότητας, γνώριμη όσο το κύμα στη θάλασσα ή το κουδούνισμα των ποτηριών σε ένα καφενείο.

Το τάβλι είναι παιχνίδι στρατηγικής, αλλά και τύχης. Γι' αυτό μοιάζει τόσο πολύ με τη ζωή. Σχεδιάζεις, υπολογίζεις, προβλέπεις· κι έπειτα έρχεται ένα ζάρι να σου θυμίσει ότι δεν ελέγχεις τα πάντα. Η ομορφιά του γεννιέται ακριβώς σε αυτή τη συνάντηση του σχεδίου με το απρόβλεπτο.

Στην Ελλάδα, το τάβλι δεν είναι απλώς παιχνίδι. Είναι τελετουργία. Ένα τραπεζάκι κάτω από τον πλάτανο, μια καρέκλα στο πεζοδρόμιο, ένας καφές που αργεί να τελειώσει. Οι παίκτες δεν ανταγωνίζονται μόνο· συζητούν, πειράζουν ο ένας τον άλλον, σχολιάζουν τον κόσμο. Το παιχνίδι γίνεται αφορμή για συντροφιά.

Υπάρχει ακόμη κάτι βαθιά αισθητικό στο άνοιγμα του ταβλιού. Σαν μικρή σκηνή θεάτρου που περιμένει τους πρωταγωνιστές της. Τα πούλια παρατάσσονται, τα ζάρια ετοιμάζονται και η παράσταση αρχίζει. Κάθε παρτίδα είναι διαφορετική, όμως το σκηνικό παραμένει το ίδιο, όπως σε ένα αγαπημένο έργο που ποτέ δεν κουράζεσαι να ξαναδείς.

Ίσως τελικά η αισθητική του τάβλι να μην βρίσκεται στο ποιος κερδίζει. Βρίσκεται στη στιγμή. Στο απομεσήμερο του καλοκαιριού, στη σκιά μιας μουριάς, στο άρωμα του καφέ, στον ήχο των ζαριών που κυλούν πάνω στο ξύλο.

Γιατί το τάβλι, περισσότερο από παιχνίδι, είναι ένας τρόπος να δώσεις μορφή στον χρόνο και να τον μοιραστείς με κάποιον άλλο. Και αυτό από μόνο του είναι μια μορφή τέχνης.

«Ο Τηγανητός Θεός των Λουκουμάδων.»

Στην άκρη μιας πόλης που είχε περισσότερες διαφημίσεις παρά αναπνοές, υπήρχε ένα μικρό υπαίθριο καρότσι με μια επιγραφή που έγραφε:

“ΛΟΥΚΟΥΜΑΔΕΣ — ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΧΑΣΕΙ ΤΗ ΣΥΝΤΑΓΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ.”

Ο ιδιοκτήτης του δεν ήταν απλός μάγειρας. Ήταν ένας αποτυχημένος θεολόγος που είχε καταλήξει ότι ο Θεός, αν υπήρχε, πιθανότατα τηγάνιζε ζύμες για να ξεχνάει τη δημιουργία Του.

Τον έλεγαν Αρτέμη -αλλά μόνο επειδή το όνομα “Αρτέμης ο Απροσδιόριστος Μεταφυσικός Τηγανιστής της Ύλης” δεν χωρούσε σε ταμειακή μηχανή.

Οι λουκουμάδες του δεν ήταν απλά γλυκά. Ήταν μικρές σφαίρες παράλληλων συμπάντων, τηγανισμένες σε λάδι που είχε αποσταχθεί από τα όνειρα ανθρώπων που δεν τόλμησαν να ξυπνήσουν πλήρως.

Όποιος έτρωγε έναν, δεν γευόταν ζάχαρη.

Γευόταν την εκδοχή του εαυτού του που δεν είπε ποτέ “όχι” όταν έπρεπε, ούτε “ναι” όταν ήταν ήδη αργά.

Μια μέρα εμφανίστηκε μια γυναίκα με ένα σημειωματάριο γεμάτο άγραφες σελίδες. Δεν μιλούσε πολύ -μόνο σημείωνε τον ήχο της σιωπής.

Παρήγγειλε έναν λουκουμά.

Ο Αρτέμης την κοίταξε σαν να την είχε δει σε προηγούμενη ζωή, ίσως ως γαρίδα, ίσως ως αστέρι που βαρέθηκε να καίγεται.

-“Προσοχή,” της είπε. “Αυτοί οι λουκουμάδες δεν χωνεύονται. Σε αλλάζουν.”

Εκείνη χαμογέλασε.

-“Ό,τι δεν με αλλάζει, με προσβάλλει.”

Δάγκωσε.

Και τότε η πόλη για ένα δευτερόλεπτο ξέχασε πώς λειτουργεί η βαρύτητα.

Οι άνθρωποι είδαν τα παπούτσια τους να θυμούνται άλλους δρόμους.

Τα ρολόγια σταμάτησαν να μετράνε χρόνο και άρχισαν να μετρούν τύψεις.

Κι ο Αρτέμης κατάλαβε ότι ο Θεός, αν ποτέ επέστρεφε, δεν θα ερχόταν με βροντές και σάλπιγγες-

αλλά με ζάχαρη άχνη στα δάχτυλα.

Και ίσως, μόνο ίσως, να ζητούσε κι έναν λουκουμά “χωρίς ενοχή”.

Κασταλία.

Στους πρόποδες του Παρνασσού, όταν το φως του Απόλλωνα δεν είχε ακόμη αποφασίσει αν θέλει να είναι νόμος ή μουσική, ζούσε η νύμφη Κασταλία- κόρη δύο ποταμών,  του Αχελώου και του Κηφισού και μιας πόλης, της Φωκικής Λιλαίας.

Δεν ήταν από εκείνες τις νύμφες που κρύβονται. Ήταν φτιαγμένη από νερό - νερό που είχε μάθει να σκέφτεται. Κάθε της σταγόνα ήταν μια ερώτηση που δεν ζητούσε απάντηση, μόνο χώρο.

Οι ιερείς των Δελφών έλεγαν πως όποιος έπινε από αυτήν έβλεπε το μέλλον. Μα η Κασταλία γελούσε μ’ αυτό. «Δεν δείχνω το μέλλον», έλεγε μέσα από τις ροές της, «απλώς ξεδιαλύνω για λίγο το παρόν από τη σκληρότητα του παρελθόντος».

Ο Απόλλωνας την είδε για πρώτη φορά όταν κατέβηκε να θεμελιώσει το μαντείο των Δελφών. Ήθελε τάξη, καθαρότητα, μια γλώσσα που να μην παρεξηγείται από τους θνητούς. Κι εκείνη ήταν το ακριβώς αντίθετο: ένα νερό που άλλαζε νόημα κάθε φορά που το κοίταζες.

Την ερωτεύτηκε όπως ερωτεύεται ο θεός της ακρίβειας το απρόβλεπτο- με ενόχληση που μεταμφιέζεται σε λαχτάρα. Λαχτάρισε την ηδονή που πήγαζε από το κορμί της. Πόθησε το αβέβαιο σκίρτημα της δρασκελίας της. Θέλησε να δροσιστεί από το κελάρυσμα των απόκρυφων πηγών της. 

Προσπάθησε να την σαγηνεύσει με την λύρα του. Μα το νερό έχει τον δικό του ρυθμό.  Δοκίμασε να την εντυπωσιάσει με την μαντική του. Μα το νερό έχει το δικό του μέλλον σίγουρο. Τέλος δοκίμασε να την τυφλώσει με το φως του. Μα το νερό ρέει και την νύχτα.

Μην αντέχοντας τον πόθο να τον πνίγει- μη αποδεχόμενος την άρνησή της, κι οργισμένος από την απόρριψή της ο Απόλλωνας την κυνήγησε.

Την κυνήγησε όχι για να την κατακτήσει. Αλλά για να την ορίσει.

Η Κασταλία έτρεξε ανάμεσα στις πέτρες του Παρνασσού και το τοπίο άρχισε να αλλάζει μαζί της. Όπου περνούσε, το χώμα δεν θυμόταν αν ήταν γη ή νερό. Τα δέντρα δίσταζαν να ριζώσουν.

«Σταμάτα», είπε ο Απόλλωνας, και η φωνή του έκανε τον αέρα να ευθυγραμμιστεί.

«Αν σταματήσω», απάντησε εκείνη, «θα πάψω να είμαι αληθινή».

Και τότε, για πρώτη φορά, ο θεός της βεβαιότητας δεν είχε τι να πει.

Στην άκρη του βράχου, εκεί όπου το τοπίο ξεχνά να είναι τοπίο, η Κασταλία έπεσε. Δεν χάθηκε. Απλώς άφησε τον εαυτό της να γίνει αυτό που πάντα ήταν: πηγή.

Το σώμα της διαλύθηκε σε νερό που δεν είχε πια αρχή ή τέλος.

Ο Απόλλωνας έφτασε αργά. Και όταν κοίταξε μέσα στην πηγή, δεν είδε το πρόσωπό της.

Είδε το δικό του, λίγο πιο ανθρώπινο απ’ όσο άντεχε.

Από τότε, λένε πως όποιος πλησιάζει την Κασταλία δεν ακούει προφητείες. Ακούει τον ήχο μιας καταδίωξης που δεν τελείωσε ποτέ -γιατί ο κυνηγός και το κυνηγημένο έγιναν το ίδιο ερώτημα.

Η φιλοσοφία του ταβλιού.

Το τάβλι δεν είναι παιχνίδι·

είναι μικρογραφία της ζωής πάνω σε ξύλο.

Δύο άνθρωποι απέναντι,

λίγα πούλια,

δύο ζάρια

κι ένας κόσμος ολόκληρος που κρίνεται

από την τύχη, την υπομονή και το θράσος.

Στο τάβλι μαθαίνεις πως

κανείς δεν προχωρά μόνο με καλές ζαριές.

Χρειάζεται να ξέρεις

πότε να χτυπήσεις,

πότε να κρυφτείς

και πότε να αφήσεις την ήττα

να περάσει από πάνω σου χωρίς φωνές.

Οι καφενέδες γέμισαν φιλοσόφους

που δεν διάβασαν ποτέ τους Φρόιντ,

μα ήξεραν να κρίνουν έναν άνθρωπο

από τον τρόπο που κρατά τα ζάρια.

Άλλος παίζει βιαστικά,

λες και κυνηγά τον χρόνο.

Άλλος φυλάει τις πόρτες του

σαν να υπερασπίζεται πατρίδα.

Κι άλλος, ακόμα κι όταν χάνει,

χαμογελά με εκείνη τη μυστική αξιοπρέπεια

των ανθρώπων που έμαθαν

πως η ζωή πάντα ζητά «ρεβάνς».

Γιατί στο τέλος,

η φιλοσοφία του ταβλιού

δεν βρίσκεται στο ποιος κέρδισε·

βρίσκεται στο ότι,

παρά τις κακές ζαριές,

κάποιοι συνεχίζουν να παίζουν.

Η Φιλοσοφία του Καφενέ.

 

Ο καφενές υπήρξε πάντοτε το άτυπο πανεπιστήμιο των ανθρώπων.

Εκεί όπου ο εργάτης, συναντούσε τον ποιητή,

ο άνεργος, τον πολιτικό,

ο γέρος, τον νεαρό που ακόμα πίστευε πως θα αλλάξει τον κόσμο.

Στον καφενέ δεν χρειάζονται αξιώματα.

Ένα τραπέζι, δύο καρέκλες κι ένας καφές αρκούν για να γεννηθεί μια κοσμοθεωρία.

Οι μεγάλες αλήθειες συχνά ειπώθηκαν με θόρυβο από τάβλι,

ανάμεσα σε καπνούς, φωνές και κουταλάκια που χτυπούσαν το γυαλί.

Η φιλοσοφία του καφενέ δεν είναι συστηματική·

είναι βιωματική.

Δεν γεννιέται από βιβλιοθήκες αλλά από ήττες, μεροκάματα, έρωτες και πολιτικές διαψεύσεις.

Είναι η σοφία του ανθρώπου που δεν διάβασε ίσως ποτέ Πλάτων,

μα κατάλαβε μόνος του τι σημαίνει χρόνος, φθορά και μοναξιά.

Στον καφενέ ο χρόνος κυλά αλλιώς.

Οι ώρες δεν μετριούνται·

λιμνάζουν.

Κι εκεί, μέσα σε αυτή τη μικρή αναστολή της ζωής,

ο άνθρωπος αποκτά το θάρρος να πει πράγματα που αλλού θα σώπαινε.

Γιατί ο καφενές είναι κάτι περισσότερο από χώρος·

είναι μια δημοκρατία της καθημερινότητας.

Ένα καταφύγιο όπου ακόμα και ο πιο ασήμαντος άνθρωπος

μπορεί για λίγα λεπτά να αισθανθεί φιλόσοφος,

ιστορικός, ποιητής ή προφήτης.

Και ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη φιλοσοφία του καφενέ:

πως οι άνθρωποι δεν συναντιούνται μόνο για να πιουν καφέ,

αλλά για να μοιραστούν το βάρος του κόσμου

λίγο πριν νυχτώσει.

Μουσείο ελληνικών λαϊκών μουσικών οργάνων, "Φοίβος Ανωγειανάκης".