Λόφος του Στρέφη, Εξάρχεια.

 

Η παλιά αρχιτεκτονική.

Η παλιά αρχιτεκτονική δεν ήταν μόνο ένας τρόπος να χτίζει ο άνθρωπος τα σπίτια του. Ήταν ένας τρόπος να συνομιλεί με τον τόπο, το κλίμα και τον χρόνο.

Τα παλιά σπίτια γεννιούνταν από τη γη που τα περιέβαλλε. Η πέτρα του βουνού, το ξύλο του δάσους, ο πηλός της περιοχής γίνονταν το σώμα μιας κατοικίας που δεν στεκόταν απέναντι στη φύση, αλλά μέσα σε αυτήν. Κάθε γωνία, κάθε αυλή, κάθε παράθυρο είχε έναν λόγο ύπαρξης.

Η αρχιτεκτονική εκείνων των εποχών δεν κυνηγούσε την εντύπωση· αναζητούσε την αρμονία. Τα σπίτια είχαν ανθρώπινη κλίμακα. Ήταν φτιαγμένα για να ζει ο άνθρωπος, όχι για να επιδεικνύει την κατασκευή. Οι τοίχοι ήταν χοντροί για να προστατεύουν από το κρύο και τη ζέστη, οι αυλές ήταν χώροι συνάντησης, τα μπαλκόνια ήταν περάσματα ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο.

Στα παλιά αρχοντικά, στα νεοκλασικά, στα πέτρινα χωριά της Ελλάδας, η ομορφιά δεν βρισκόταν στην υπερβολή αλλά στη λεπτομέρεια: σε ένα σκαλιστό ξύλο, σε ένα καμπύλο τόξο, σε μια πόρτα που άνοιγε προς τον δρόμο σαν χαιρετισμός.

Σήμερα, σε μια εποχή ταχύτητας και μαζικής κατασκευής, η παλιά αρχιτεκτονική μάς θυμίζει κάτι που χάσαμε: ότι το σπίτι δεν είναι απλώς τετραγωνικά μέτρα. Είναι καταφύγιο, μνήμη και συνέχεια. Γιατί ένα κτίσμα που σέβεται τον άνθρωπο δεν χρειάζεται να φωνάζει για να γίνει αιώνιο. Αρκεί να έχει μέσα του ψυχή.

Κάστρο Καλαμάτας.

 

Το Κάστρο της Καλαμάτας: Ένα πέτρινο χρονικό πάνω από την πόλη.

Στην κορυφή ενός χαμηλού βραχώδους λόφου, εκεί όπου η ιστορία συναντά το τοπίο, στέκει το Κάστρο της Καλαμάτας. Πάνω από τον ποταμό Νέδοντα, αγναντεύει την πόλη, τον επιβλητικό Ταΰγετο και τον ανοιχτό ορίζοντα του Μεσσηνιακού κόλπου. Δεν είναι μόνο ένα οχυρό· είναι ένα σημείο μνήμης, ένας τόπος όπου οι αιώνες άφησαν τα ίχνη τους πάνω στην πέτρα.

Η θέση του κάστρου υπήρξε στρατηγική από την αρχαιότητα. Εκεί βρισκόταν η ακρόπολη των αρχαίων Φαρών, μιας από τις σημαντικές πόλεις της Μεσσηνίας, που έλεγχε την περιοχή και τους δρόμους επικοινωνίας.

Κατά τους βυζαντινούς χρόνους δημιουργήθηκε το πρώτο οχυρό, που αποτέλεσε μέρος του αμυντικού δικτύου της περιοχής. Όμως η μορφή που γνωρίζουμε σήμερα συνδέεται κυρίως με την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Στις αρχές του 13ου αιώνα, μετά την κατάληψη της Πελοποννήσου από τους Φράγκους, ο Γοδεφρείδος Α΄ Βιλλεαρδουίνος ανακατασκεύασε το κάστρο, το οποίο έγινε ένα από τα σημαντικά φρούρια του Πριγκιπάτο της Αχαΐας.

Η Καλαμάτα συνδέθηκε τότε και με έναν από τους πιο γνωστούς θρύλους της μεσαιωνικής Πελοποννήσου: σύμφωνα με την παράδοση, στο κάστρο γεννήθηκε η πριγκίπισσα Ιζαμπώ, η οποία έγινε ηρωίδα του μυθιστορήματος «Η Πριγκίπισσα Ιζαμπώ» του Άγγελου Τερζάκη.

Η ιστορία του κάστρου συνεχίστηκε μέσα από διαδοχικές αλλαγές κυριαρχίας. Το 1460 πέρασε στους Οθωμανούς, ενώ την περίοδο 1685-1715 βρέθηκε υπό ενετική κατοχή. Οι Ενετοί άφησαν το δικό τους σημάδι στην πύλη του κάστρου, προσθέτοντας το ανάγλυφο του λέοντα του Αγίου Μάρκου, συμβόλου της Δημοκρατία της Βενετίας.

Σήμερα, τα ερείπια του κάστρου δεν μιλούν μόνο για πολέμους και κατακτητές. Μιλούν για την ανθρώπινη ανάγκη να χτίζει, να προστατεύει και να θυμάται. Από τους αρχαίους Φάρες μέχρι τους Βυζαντινούς, τους Φράγκους, τους Ενετούς και τους Οθωμανούς, κάθε εποχή άφησε ένα κομμάτι της πάνω σε αυτές τις πέτρες.

Και όταν ο επισκέπτης στέκεται στα τείχη του και κοιτάζει την Καλαμάτα να απλώνεται κάτω από τον Ταΰγετο και τη θάλασσα να ανοίγεται στον ορίζοντα, καταλαβαίνει πως τα κάστρα δεν είναι μόνο μάρτυρες του παρελθόντος. Είναι γέφυρες ανάμεσα στις γενιές· σιωπηλοί αφηγητές μιας ιστορίας που συνεχίζει να αναπνέει.

Τσιριγότο: Ένας αυθεντικός παράδεισος όπου ο χρόνος σταματά.