Οι Πύργοι της Μάνης.

Οι πύργοι της Μάνης δεν είναι απλώς κτίσματα· είναι πέτρινες βιογραφίες ενός τόπου που έμαθε να ζει ανάμεσα στην ελευθερία, τη σύγκρουση και την αυτάρκεια. Χτισμένοι κυρίως τον 18ο και 19ο αιώνα, υψώνονται μέσα στο άγριο τοπίο της Μάνης σαν φυσική συνέχεια των βράχων από τους οποίους γεννήθηκαν. 

Η αρχική τους λειτουργία ήταν αμυντική. Προστάτευαν τις οικογένειες από πειρατικές επιδρομές, εχθρικές επιθέσεις, αλλά και από τις περίφημες βεντέτες μεταξύ των μανιάτικων πατριών. Ο πύργος αποτελούσε σύμβολο ισχύος και κύρους· όσο ψηλότερος ήταν, τόσο μεγαλύτερη θεωρούνταν η δύναμη της οικογένειας που τον κατείχε. 

Η πιο εμβληματική εικόνα των μανιάτικων πύργων βρίσκεται στη Βάθεια, όπου δεκάδες πέτρινοι πύργοι στέκονται ακόμη στην κορυφή του λόφου, κοιτάζοντας το πέλαγος σαν σιωπηλοί φρουροί του χρόνου. 

Αρχιτεκτονικά, οι πύργοι είναι λιτοί και αυστηροί. Χτισμένοι από την τοπική πέτρα, με μικρά ανοίγματα και πολεμίστρες, εκφράζουν μια αισθητική όπου η ομορφιά γεννιέται από την ανάγκη. Δεν υπάρχουν περιττά στολίδια· η ίδια η γεωμετρία της επιβίωσης γίνεται τέχνη. 

Ίσως γι' αυτό οι πύργοι της Μάνης προκαλούν ακόμη δέος. Δεν είναι μνημεία κάποιας αυτοκρατορίας ούτε έργα βασιλιάδων. Είναι η αρχιτεκτονική έκφραση απλών ανθρώπων που θέλησαν να δηλώσουν την παρουσία τους απέναντι στη θάλασσα, στους εχθρούς και στον χρόνο.

Στη Μάνη, η πέτρα δεν χτίζει απλώς σπίτια. Υψώνει μνήμη. Και κάθε πύργος μοιάζει να επαναλαμβάνει το ίδιο μήνυμα: «Πέρασαν γενιές, πόλεμοι και άνεμοι. Εγώ όμως ακόμη στέκομαι.»

Καλαμάτα.

 

Η Αισθητική του Παιχνιδιού.

Υπάρχουν παιχνίδια που παίζονται για να περάσει η ώρα και παιχνίδια που γίνονται μέρος του τοπίου. Το τάβλι ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.

Η αισθητική του δεν βρίσκεται μόνο στα πούλια και στα ζάρια. Βρίσκεται στον ήχο. Στο χαρακτηριστικό χτύπημα των πούλιων πάνω στο ξύλο, στο κροτάλισμα των ζαριών μέσα στο ποτήρι, στην παύση πριν από την επόμενη κίνηση. Είναι μια μικρή μουσική της καθημερινότητας, γνώριμη όσο το κύμα στη θάλασσα ή το κουδούνισμα των ποτηριών σε ένα καφενείο.

Το τάβλι είναι παιχνίδι στρατηγικής, αλλά και τύχης. Γι' αυτό μοιάζει τόσο πολύ με τη ζωή. Σχεδιάζεις, υπολογίζεις, προβλέπεις· κι έπειτα έρχεται ένα ζάρι να σου θυμίσει ότι δεν ελέγχεις τα πάντα. Η ομορφιά του γεννιέται ακριβώς σε αυτή τη συνάντηση του σχεδίου με το απρόβλεπτο.

Στην Ελλάδα, το τάβλι δεν είναι απλώς παιχνίδι. Είναι τελετουργία. Ένα τραπεζάκι κάτω από τον πλάτανο, μια καρέκλα στο πεζοδρόμιο, ένας καφές που αργεί να τελειώσει. Οι παίκτες δεν ανταγωνίζονται μόνο· συζητούν, πειράζουν ο ένας τον άλλον, σχολιάζουν τον κόσμο. Το παιχνίδι γίνεται αφορμή για συντροφιά.

Υπάρχει ακόμη κάτι βαθιά αισθητικό στο άνοιγμα του ταβλιού. Σαν μικρή σκηνή θεάτρου που περιμένει τους πρωταγωνιστές της. Τα πούλια παρατάσσονται, τα ζάρια ετοιμάζονται και η παράσταση αρχίζει. Κάθε παρτίδα είναι διαφορετική, όμως το σκηνικό παραμένει το ίδιο, όπως σε ένα αγαπημένο έργο που ποτέ δεν κουράζεσαι να ξαναδείς.

Ίσως τελικά η αισθητική του τάβλι να μην βρίσκεται στο ποιος κερδίζει. Βρίσκεται στη στιγμή. Στο απομεσήμερο του καλοκαιριού, στη σκιά μιας μουριάς, στο άρωμα του καφέ, στον ήχο των ζαριών που κυλούν πάνω στο ξύλο.

Γιατί το τάβλι, περισσότερο από παιχνίδι, είναι ένας τρόπος να δώσεις μορφή στον χρόνο και να τον μοιραστείς με κάποιον άλλο. Και αυτό από μόνο του είναι μια μορφή τέχνης.

Κασταλία.

Στους πρόποδες του Παρνασσού, όταν το φως του Απόλλωνα δεν είχε ακόμη αποφασίσει αν θέλει να είναι νόμος ή μουσική, ζούσε η νύμφη Κασταλία- κόρη δύο ποταμών,  του Αχελώου και του Κηφισού και μιας πόλης, της Φωκικής Λιλαίας.

Δεν ήταν από εκείνες τις νύμφες που κρύβονται. Ήταν φτιαγμένη από νερό - νερό που είχε μάθει να σκέφτεται. Κάθε της σταγόνα ήταν μια ερώτηση που δεν ζητούσε απάντηση, μόνο χώρο.

Οι ιερείς των Δελφών έλεγαν πως όποιος έπινε από αυτήν έβλεπε το μέλλον. Μα η Κασταλία γελούσε μ’ αυτό. «Δεν δείχνω το μέλλον», έλεγε μέσα από τις ροές της, «απλώς ξεδιαλύνω για λίγο το παρόν από τη σκληρότητα του παρελθόντος».

Ο Απόλλωνας την είδε για πρώτη φορά όταν κατέβηκε να θεμελιώσει το μαντείο των Δελφών. Ήθελε τάξη, καθαρότητα, μια γλώσσα που να μην παρεξηγείται από τους θνητούς. Κι εκείνη ήταν το ακριβώς αντίθετο: ένα νερό που άλλαζε νόημα κάθε φορά που το κοίταζες.

Την ερωτεύτηκε όπως ερωτεύεται ο θεός της ακρίβειας το απρόβλεπτο- με ενόχληση που μεταμφιέζεται σε λαχτάρα. Λαχτάρισε την ηδονή που πήγαζε από το κορμί της. Πόθησε το αβέβαιο σκίρτημα της δρασκελίας της. Θέλησε να δροσιστεί από το κελάρυσμα των απόκρυφων πηγών της. 

Προσπάθησε να την σαγηνεύσει με την λύρα του. Μα το νερό έχει τον δικό του ρυθμό.  Δοκίμασε να την εντυπωσιάσει με την μαντική του. Μα το νερό έχει το δικό του μέλλον σίγουρο. Τέλος δοκίμασε να την τυφλώσει με το φως του. Μα το νερό ρέει και την νύχτα.

Μην αντέχοντας τον πόθο να τον πνίγει- μη αποδεχόμενος την άρνησή της, κι οργισμένος από την απόρριψή της ο Απόλλωνας την κυνήγησε.

Την κυνήγησε όχι για να την κατακτήσει. Αλλά για να την ορίσει.

Η Κασταλία έτρεξε ανάμεσα στις πέτρες του Παρνασσού και το τοπίο άρχισε να αλλάζει μαζί της. Όπου περνούσε, το χώμα δεν θυμόταν αν ήταν γη ή νερό. Τα δέντρα δίσταζαν να ριζώσουν.

«Σταμάτα», είπε ο Απόλλωνας, και η φωνή του έκανε τον αέρα να ευθυγραμμιστεί.

«Αν σταματήσω», απάντησε εκείνη, «θα πάψω να είμαι αληθινή».

Και τότε, για πρώτη φορά, ο θεός της βεβαιότητας δεν είχε τι να πει.

Στην άκρη του βράχου, εκεί όπου το τοπίο ξεχνά να είναι τοπίο, η Κασταλία έπεσε. Δεν χάθηκε. Απλώς άφησε τον εαυτό της να γίνει αυτό που πάντα ήταν: πηγή.

Το σώμα της διαλύθηκε σε νερό που δεν είχε πια αρχή ή τέλος.

Ο Απόλλωνας έφτασε αργά. Και όταν κοίταξε μέσα στην πηγή, δεν είδε το πρόσωπό της.

Είδε το δικό του, λίγο πιο ανθρώπινο απ’ όσο άντεχε.

Από τότε, λένε πως όποιος πλησιάζει την Κασταλία δεν ακούει προφητείες. Ακούει τον ήχο μιας καταδίωξης που δεν τελείωσε ποτέ -γιατί ο κυνηγός και το κυνηγημένο έγιναν το ίδιο ερώτημα.

Ο Δρόμος του Νερού.