«Ευχήν Οδυσσεί»: Η προσευχή στον άνθρωπο του νόστου.

 

Υπάρχουν ονόματα που δεν ανήκουν μόνο στην ιστορία ή στη μυθολογία. Ανήκουν στη συλλογική μνήμη του ανθρώπου. Ένα από αυτά είναι το όνομα του Οδυσσέα. Η φράση «Ευχήν Οδυσσεί», που σημαίνει «τάμα» ή «αφιέρωμα στον Οδυσσέα», λιτή και σχεδόν επιγραφική, μοιάζει να χαράζει πάνω στην πέτρα όχι μόνο μια ευχή προς έναν ήρωα, αλλά μια βαθύτερη αναφορά στην ανθρώπινη μοίρα.

Η λέξη ευχή στην αρχαία ελληνική δεν περιορίζεται στην έννοια της προσευχής. Είναι λόγος που απευθύνεται προς κάτι ανώτερο, είναι προσφορά, μνήμη, επιθυμία, εσωτερική αναζήτηση. Και ο Οδυσσέας δεν είναι ένας θεός στον οποίο ο άνθρωπος υποτάσσεται. Είναι ένας άνθρωπος που δοκιμάζεται, πέφτει, πονά, εξαπατά και εξαπατάται, αλλά συνεχίζει. Η «ευχή στον Οδυσσέα» γίνεται έτσι μια ευχή στον ίδιο τον άνθρωπο που ταξιδεύει μέσα στις θύελλες της ύπαρξης.

Ο Οδυσσέας είναι ο ήρωας του δρόμου. Δεν καθορίζεται από τη νίκη του στην Τροία, αλλά από την περιπλάνησή του μετά τη νίκη. Η πραγματική του δοκιμασία αρχίζει όταν χάνει τον προορισμό του. Στα κύματα, στα νησιά, απέναντι σε τέρατα και πειρασμούς, αναζητά όχι απλώς την Ιθάκη, αλλά την ταυτότητά του. Ο νόστος του δεν είναι μόνο επιστροφή σε έναν τόπο· είναι επιστροφή στον εαυτό.

Η μεγάλη ιδιοφυΐα του Οδυσσέα δεν είναι η δύναμη. Είναι η πολυμηχανία του. Η ικανότητά του να επινοεί, να σκέφτεται, να προσαρμόζεται. Στον κόσμο της ωμής βίας, όπου οι γίγαντες και οι θεοί καθορίζουν συχνά τη μοίρα των ανθρώπων, ο Οδυσσέας αντιτάσσει το πνεύμα. Η σκέψη γίνεται το όπλο του αδύναμου απέναντι στο ακατανίκητο.

Όμως ο Οδυσσέας πληρώνει τίμημα για αυτή τη διαρκή αναζήτηση. Η ευφυΐα του δεν τον απαλλάσσει από τον πόνο. Η απώλεια των συντρόφων του, η μοναξιά, η νοσταλγία, η αβεβαιότητα δείχνουν πως κάθε δρόμος προς την ελευθερία περνά μέσα από δοκιμασίες. Ο άνθρωπος δεν ολοκληρώνεται επειδή αποφεύγει τις καταιγίδες, αλλά επειδή μαθαίνει να ταξιδεύει μέσα σε αυτές.

Η «Ευχήν Οδυσσεί» μπορεί λοιπόν να διαβαστεί ως μια αφιέρωση όχι μόνο στον μυθικό βασιλιά της Ιθάκης, αλλά σε κάθε άνθρωπο που αναζητά τον δικό του προορισμό. Είναι μια υπόμνηση ότι η ζωή δεν είναι ένας ασφαλής δρόμος προς έναν τελικό σταθμό, αλλά μια περιπέτεια δημιουργίας, απωλειών και ανακαλύψεων.

Κάθε εποχή έχει τις δικές της Σκύλλες και Χάρυβδες. Κάθε άνθρωπος έχει τις δικές του θάλασσες. Αυτό που παραμένει είναι η ανάγκη για ένα εσωτερικό κουράγιο: να συνεχίζεις, ακόμη όταν η Ιθάκη μοιάζει μακρινή.

Η ευχή προς τον Οδυσσέα είναι τελικά μια ευχή προς τον ίδιο τον άνθρωπο: να μη χάσει ποτέ την ικανότητα να ταξιδεύει, να σκέφτεται και να επιστρέφει.