Υπάρχουν ταινίες που τις θυμάσαι για την πλοκή τους. Υπάρχουν άλλες που τις θυμάσαι για μια εικόνα, ένα βλέμμα, μια μουσική. Και υπάρχουν κι εκείνες που, χρόνια μετά, μοιάζουν να έχουν εγκατασταθεί κάπου μέσα στη μνήμη σου, σαν ένα παραμύθι που δεν τελείωσε ποτέ.
Το Ladyhawke, η «Ο Λύκος και το Γεράκι» του Ρίτσαρντ Ντόνερ, είναι μία από αυτές.
Γυρισμένη το 1985, σε μια εποχή που το σινεμά αγαπούσε ακόμη τα κάστρα, τα δάση, τα ξίφη, τους καταραμένους εραστές και τα σκοτεινά παραμύθια, η ταινία δεν είναι απλώς μια περιπέτεια φαντασίας. Είναι μια ιστορία για την αγάπη που υπάρχει, αλλά δεν μπορεί να αγγίξει τον εαυτό της.
Ο Ναβάρ (Ρούτγκερ Χάουερ) και η Ιζαμπώ (Μισέλ Φάιφερ) αγαπιούνται. Και ακριβώς γι’ αυτό τιμωρούνται.
Ο ζηλόφθονος Επίσκοπος της Ακουίλα (Τζον Γουντ), ανίκανος να αποδεχθεί ότι η Ιζαμπώ δεν μπορεί να αγαπήσει αυτόν και προτίμησε τον Ναβάρ, μετατρέπει τον έρωτα των δύο νέων σε μια αιώνια καταδίκη. Τυφλωμένος από το πάθος και την ζήλια του, κάνει συμφωνία με τον διάβολο και τους ρίχνει μια φρικτή κατάρα: ο Ναβάρ γίνεται λύκος τη νύχτα και η Ιζαμπώ γεράκι την ημέρα.
Το γεράκι (Ιζαμπώ) συμβολίζει το φως, την πνευματικότητα, την αγνότητα και την ελευθερία των αιθέρων. Αντίθετα, ο λύκος (Ναβάρ) αντιπροσωπεύει τα γήινα ένστικτα, τη νυχτερινή μοναχικότητα, το σκοτάδι και τη δύναμη του πολεμιστή.
Έτσι αρχίζει η μεγάλη ειρωνεία της ταινίας: οι δυο ερωτευμένοι είναι πάντα μαζί και πάντοτε χωρισμένοι.
Όταν εκείνη είναι άνθρωπος, εκείνος είναι ζώο. Όταν εκείνος επιστρέφει στην ανθρώπινη μορφή του, εκείνη έχει ήδη γίνει πουλί. Η φύση τους έχει διαιρεθεί από μια δύναμη που δεν τους ανήκει. Μόνο για ελάχιστες στιγμές, την αυγή και το σούρουπο, οι δύο κόσμοι πλησιάζουν. Οι δύο εραστές είναι καταδικασμένοι να συνυπάρχουν χωρίς να μπορούν να αγγίξουν ο ένας τον άλλον. Η μόνη τους επαφή είναι μια φευγαλέα, σπαρακτική ματιά κατά τη διάρκεια της αυγής και του σούρουπου. Είναι οι στιγμές του λυκόφωτος.
Και το λυκόφως είναι ίσως ο πραγματικός πρωταγωνιστής της ταινίας.
Δεν είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα. Είναι το μεταίχμιο. Ο τόπος όπου τα αντίθετα μπορούν, έστω για λίγο, να συνυπάρξουν.
Ο Ναβάρ είναι ο λύκος: νύχτα, γη, ένστικτο, μοναξιά, βία, δύναμη. Η Ιζαμπώ είναι το γεράκι: ουρανός, φως, ελευθερία, πνεύμα. Η ταινία τους τοποθετεί στα δύο άκρα μιας κοσμικής αντίθεσης.
Κι όμως, αυτοί οι δύο δεν είναι πραγματικά αντίθετοι.
Είναι δύο μισά του ίδιου έρωτα.
Η κατάρα δεν τους χωρίζει επειδή δεν αγαπιούνται. Τους χωρίζει ακριβώς επειδή αγαπιούνται.
Και εδώ βρίσκεται μία από τις πιο σκοτεινές ιδέες της Ladyhawke: η εξουσία δεν χρειάζεται να καταστρέψει την αγάπη για να την νικήσει. Αρκεί να της απαγορεύσει την επαφή.
Ο Επίσκοπος δεν μπορεί να κάνει τον Ναβάρ να πάψει να αγαπά την Ιζαμπώ. Δεν μπορεί να κάνει την Ιζαμπώ να τον αγαπήσει. Μπορεί όμως να καταστρέψει την ελευθερία τους.
Γι’ αυτό και ο Επίσκοπος δεν είναι απλώς ο «κακός» του παραμυθιού. Είναι η προσωποποίηση μιας εξουσίας που θεωρεί ότι μπορεί να αποφασίζει ποιος θα αγαπήσει ποιον, ποιος θα ζήσει ελεύθερος και ποιος θα τιμωρηθεί επειδή αρνήθηκε να υποταχθεί.
Απέναντί του βρίσκεται ο Ιμπέριους (Λέο ΜακΚέρν) ένας μοναχός που έχει γνωρίσει τη διαφθορά, την αδυναμία και τη μετάνοια. Αν ο Επίσκοπος εκπροσωπεί τη θρησκεία ως εξουσία, ο Ιμπέριους εκπροσωπεί την πίστη ως λύτρωση. Ο Ιμπέριους είναι ένας ηλικιωμένος, εκκεντρικός μοναχός που ζει απομονωμένος σε ένα ερειπωμένο κάστρο. Στο παρελθόν ήταν ο εξομολογητής της Ιζαμπώ. Ωστόσο, σε μια στιγμή μέθης, πρόδωσε κατά λάθος το μυστικό του ζευγαριού στον Επίσκοπο, γεγονός που οδήγησε στην καταδίκη τους. Σε αντίθεση με τον Επίσκοπο που χρησιμοποιεί τη θρησκεία ως εργαλείο τυραννίας, ο Ιμπέριους κουβαλάει ένα τεράστιο βάρος ενοχής και αναζητά τη συγχώρεση μέσα από την αυτοθυσία. Είναι ο άνθρωπος-κλειδί για την εξέλιξη της πλοκής. Χάρη στις αστρονομικές του γνώσεις, ανακαλύπτει ότι η κατάρα μπορεί να σπάσει μόνο κατά τη διάρκεια της επικείμενης ολικής έκλειψης ηλίου. Παρά την αρχική δυσπιστία και την οργή του Ναβάρ απέναντί του, ο Ιμπέριους ρισκάρει τα πάντα για να καθοδηγήσει και να σώσει τους δύο εραστές.
Καταλύτης στην εξέλιξη της ιστορίας είναι ο Φίλιπ Γκαστόν (Μάθιου Μπρόντερικ), ο «Ποντικός». Ένας μικρός κλέφτης, ένας άνθρωπος των δρόμων, φαινομενικά ασήμαντος μέσα σε έναν κόσμο ιπποτών, επισκόπων και καταραμένων εραστών. Κι όμως, αυτός είναι εκείνος που θα αλλάξει την ιστορία.
Γιατί τα μεγάλα παραμύθια συχνά δεν σώζονται από τους ισχυρούς. Σώζονται από εκείνον που κανείς δεν υπολογίζει.
Ο Φίλιπ γίνεται ο μεσάζων ανάμεσα στη μέρα και τη νύχτα, ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο, ανάμεσα στην απόγνωση και την ελπίδα.
Και τότε έρχεται η έκλειψη.
Η μοναδική στιγμή όπου η ημέρα παύει προσωρινά να είναι ημέρα και η νύχτα δεν έχει ακόμη γίνει νύχτα.
Το φως συναντά το σκοτάδι.
Ο ήλιος κρύβεται.
Ο κόσμος μοιάζει να σταματά.
Και μέσα σε αυτή τη ρωγμή της φύσης, η κατάρα μπορεί να σπάσει.
Δεν είναι τυχαίο ότι η λύτρωση έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία καταρρέει η ίδια η τάξη των αντιθέσεων που τους κρατούσε χωρισμένους.
Η έκλειψη γίνεται έτσι κάτι περισσότερο από ένα θεαματικό εύρημα.
Είναι ο γάμος των αντιθέτων.
Η στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος δεν χρειάζεται πια να επιλέξει ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι.
Γιατί ίσως αυτό είναι τελικά το βαθύτερο νόημα του Ladyhawke: η αγάπη δεν είναι η κατάργηση των αντιθέσεων· είναι η δυνατότητα να συνυπάρχουν.
Γι’ αυτό και η ταινία εξακολουθεί να συγκινεί.
Όχι επειδή μας υπόσχεται έναν τέλειο κόσμο.
Αλλά επειδή μιλά για όλους εκείνους τους ανθρώπους που κάποτε βρέθηκαν πολύ κοντά σε κάτι που αγαπούσαν και, για κάποιον λόγο, δεν μπόρεσαν να το αγγίξουν.
Για τους έρωτες που έζησαν στο λυκόφως.
Για τις ζωές που χωρίστηκαν από λάθος αποφάσεις, κοινωνικούς κανόνες, φόβους, εξουσίες ή απλώς από τον χρόνο.
Και ίσως γι’ αυτό η εικόνα της Ιζαμπώ ως γερακιού και του Ναβάρ ως λύκου έχει μείνει τόσο έντονα στη συλλογική μνήμη.
Γιατί μέσα τους αναγνωρίζουμε κάτι από τον εαυτό μας.
Άλλοτε είμαστε το γεράκι που θέλει να πετάξει.
Άλλοτε ο λύκος που περιπλανιέται μέσα στη νύχτα.
Και κάποιες φορές περιμένουμε μια έκλειψη- μια σπάνια στιγμή όπου ο κόσμος, για λίγο, θα πάψει να είναι όπως ήταν.
Η Ladyhawke δεν είναι απλώς μια ταινία για μια κατάρα.
Είναι μια ταινία για τα σύνορα.
Ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο.
Στη μέρα και τη νύχτα.
Στην πίστη και την εξουσία.
Στην ελευθερία και την υποταγή.
Στον έρωτα και την απώλεια.
Και πάνω απ’ όλα, ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που, ενώ ολόκληρος ο κόσμος προσπαθεί να τους κρατήσει χωρισμένους, εξακολουθούν να κοιτάζονται.
Ίσως γι’ αυτό το Ladyhawke δεν γέρασε πραγματικά.
Γιατί κάποια παραμύθια δεν ανήκουν στην εποχή τους.
Ανήκουν σε εκείνο το παράξενο λυκόφως όπου η μνήμη συναντά την επιθυμία και ο άνθρωπος συνεχίζει να περιμένει -όχι επειδή είναι βέβαιος πως θα λυθεί η κατάρα, αλλά επειδή αρνείται να πιστέψει ότι η αγάπη μπορεί να νικηθεί.
Και κάπου εκεί, ανάμεσα στο τελευταίο φως της ημέρας και στην πρώτη σκιά της νύχτας, ένα γεράκι κατεβαίνει από τον ουρανό και ένας λύκος σηκώνει το κεφάλι. Για μια στιγμή, ο κόσμος τους επιτρέπει να είναι πάλι άνθρωποι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου