Ο μύθος της εκτροπής του Αχελώου...

Ο «αργυροδίνης» Αχελώος, πρωτότοκος και μεγαλοπρεπέστερος των ποταμών, πρωταγωνιστεί σε πολλούς από τους αρχαίους Ελληνικούς μύθους.O πιο πολυσυζητημένος όμως μύθος για τον ποταμό-θεο μάλλον δεν είναι αρχαίος, αλλά σύγχρονος. Ένας μύθος αντίστοιχος εκείνου της πάλης του με τον Ηρακλή. Ένας μύθος με καλούς και κακούς, στον οποίο οι υπέρμαχοι της ‘ανάπτυξης’ και του ‘εκσυγχρονισμού’ μάχονται ‘σκοτεινά συμφέροντα’ και οι πανδαμάτωρες πολιτικοί και μηχανικοί, ως νέοι Ηρακλείς, πασχίζουν να τιθασεύσουν την ‘ατελή’ και ‘σπάταλη’ φύση. Ένας μύθος γεμάτος παραλογισμούς, προχειρότητα, δολοπλοκίες, πολιτικά παιχνίδια, υποσχέσεις και ψέματα.
Ο μύθος της εκτροπής.
Η ιστορία αυτή ξεκινά τις δεκαετίες του ΄50 και του ΄60 με το όνειρο της πλήρους άρδευσης του Θεσσαλικού κάμπου για εντατική ανάπτυξη της γεωργίας. Αν και η εκτροπή του Αχελώου είχε αρχικά απορριφθεί ως οικονομικά και ενεργειακά ασύμφορη, επανήλθε το 1972 μέσα από μια πρόταση του μηχανικού της ΔΕΗ Σ. Μαγειρία. Η μεγαλεπήβολη εκείνη ιδέα - που, ούτε λίγο ούτε πολύ, πρότεινε την εκτροπή 5-6 ποταμών προς τη Θεσσαλία, ώστε να «εξασφαλιστεί η άρδευση ολόκληρης της Θεσσαλικής πεδιάδας για πάντα (!)» και ο Πηνειός να γίνει πλωτός μέχρι τα Τρίκαλα - κατέδειξε ως εφικτή την εκτροπή υδάτων του Αχελώου από ταμιευτήρα στη Συκιά, στοιχείο που έγινε κοινά αποδεκτό και έκτοτε αποτέλεσε τη βάση όλων των σχεδιασμών του έργου.
Η εκτροπή είχε από την πρώτη στιγμή έντονα πολιτικό χαρακτήρα. Η πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, που εξήγγειλε το έργο το 1983 περίπου ως πανάκεια για όλα τα προβλήματα του κάμπου, επιδίωξε να το συνδέσει με τους αγώνες για την απόκτηση γης ενάντια στα τσιφλίκια και τα μεγάλα συμφέροντα, καθώς και -σύμφωνα με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της εποχής- με τη στάση ενάντια στην ΕΟΚ. Η αδιάκοπη έκτοτε πολιτική εκμετάλλευση του θέματος, από όλα τα κόμματα, δημιούργησε τεράστιες προσδοκίες στους Θεσσαλούς αγρότες και καλλιέργησε κλίμα που δεν επιτρέπει, ακόμα και σήμερα, την αντικειμενική εκτίμηση των δεδομένων.
Στην αρχική του μορφή το σχέδιο της εκτροπής περιλάμβανε δύο μεγάλα φράγματα στον Άνω Αχελώο (στη Μεσοχώρα και τη Συκιά) και δύο μικρότερα προς την πλευρά του κάμπου (στην Πύλη και το Μουζάκι). Με σταθμούς παραγωγής ενέργειας, σήραγγες μεταφοράς του νερού, καθώς και εκτεταμένα αρδευτικά και αποστραγγιστικά δίκτυα για τη διαχείριση των υδάτων στην πεδιάδα, εμφανιζόταν ως ενιαίο έργο πολλαπλής σκοπιμότητας.
Πρωταρχικός στόχος ήταν η άρδευση και η αύξηση της γεωργικής παραγωγής και δευτερεύοντες στόχοι η ύδρευση οικιστικών συγκροτημάτων, η βελτίωση της ποιότητας των υδάτων του Πηνειού και των υπογείων υδροφορέων και η παραγωγή ενέργειας. Σύμφωνα με τις τότε εξαγγελίες το έργο θα ολοκληρωνόταν σε μία δεκαετία.
Με το πέρασμα των χρόνων, το έργο μετασχηματίστηκε πολλές φορές. Μετά από ισχυρές πιέσεις της ΔΕΗ (της οποίας το ενεργειακό πρόγραμμα αποδυναμωνόταν από την απόληψη υδάτων του Αχελώου), αλλά κυρίως μετά την απόλυτη άρνηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να χρηματοδοτήσει τα αρδευτικά έργα, το «ενιαίο» έργο κατακερματίστηκε και τα φράγματα του Αχελώου παρουσιάστηκαν ως αυτοτελή ενεργειακά έργα. Η μεταφερόμενη ποσότητα ύδατος μειώθηκε από 1,5 δις μ3 αρχικά σε 1,1 δις μ3 και αργότερα σε μόλις 600 εκ. μ3. Τα φράγματα Πύλης και Μουζακίου απαλείφθηκαν και αργότερα προστέθηκαν ξανά, ενώ τελικά η εκτροπή βαφτίστηκε «οικολογική» (!) και ως κύριος στόχος της παρουσιάζεται πλέον η αναβάθμιση του οικοσυστήματος του Πηνειού.
Φυσικά, αυτές τις δύο δεκαετίες μιλούν πάντα στους Θεσσαλούς για γεωργική ανάπτυξη με τα νερά του Αχελώου!
Όπως ήταν αναμενόμενο, το κολοσσιαίο αυτό εγχείρημα ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων. Οι μεγάλες οικολογικές οργανώσεις (ανάμεσά τους και η ΕΕΠΦ) αλλά και τοπικοί φορείς της Αιτωλοακαρνανίας προσέφυγαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο τέσσερεις διαδοχικές φορές (1994, 2000, 2005 και 2006 ) απέρριψε τις μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων και έβαλε φρένο στο έργο.
Τον Ιούλιο 2006 ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, παρέκαμψε τον ενοχλητικό σκόπελο του ΣτΕ με την ψήφηση τροπολογιών που κατατέθηκαν σε άσχετο νομοσχέδιο! Η πρώτη ορίζει πως, έως το 2009 (τελική προθεσμία, από την Ε.Ε., για την έγκριση Εθνικού Προγράμματος Διαχείρισης των υδάτων της χώρας), «επιτρέπεται η υδροληψία από συγκεκριμένη λεκάνη απορροής, καθώς και η μεταφορά ύδατος σε άλλη λεκάνη», προκειμένου να καλυφθούν «επιτακτικές ανάγκες ύδρευσης πόλεων και οικισμών». Με τη δεύτερη, το ΥΠΕΧΩΔΕ υποβάλλει και εγκρίνει το σχέδιο διαχείρισης των λεκανών απορροής Αχελώου και Πηνειού, που φυσικά περιλαμβάνει την εκτροπή.
Δεν είναι η πρώτη φορά στο χρονικό της εκτροπής, που η Διοίκηση περιφρονεί, αγνοεί ή παρακάμπτει τις αποφάσεις της δικαστικής εξουσίας, επειδή δεν την εξυπηρετούν.
Με σπασμωδική πρόοδο των έργων ολοκληρώθηκαν, γύρω στο 2000, το φράγμα και ο υδροηλεκτρικός σταθμός της Μεσοχώρας, που όμως δεν λειτουργούν, καθώς δεν έχει επιλυθεί ακόμα το ακανθώδες θέμα των αποζημιώσεων και της μετεγκατάστασης των κατοίκων της Μεσοχώρας. Έχουν επίσης προχωρήσει αρκετά οι εργασίες στο φράγμα της Συκιάς και την έξοδο της σήραγγας εκτροπής, η οποία έχει διανοιχθεί περίπου στο μισό της μήκος.
Οι αντιρρήσεις για το έργο αφορούν όλες τις πολλές παραμέτρους του, συνοψίζονται όμως στις ακόλουθες βασικές ενότητες:
Ένδεια των περιβαλλοντικών μελετών.
Οι πρώτες μελέτες για επί μέρους τμήματα του έργου εκπονήθηκαν (μεταξύ 1986-1989) σε μικρά χρονικά διαστήματα, με ελάχιστη εργασία πεδίου και συχνά βασίστηκαν σε προϋπάρχοντα στοιχεία αμφίβολης αξιοπιστίας, ιδιαίτερα στον υδρολογικό τομέα, τον πιο κρίσιμο από όλους.
Ο αυθαίρετος και αντιεπιστημονικός περιορισμός των μελετών στο χώρο ‘άμεσης επιρροής’ των έργων, δεν επέτρεπε την εξαγωγή ουσιωδών συμπερασμάτων για τον ευρύτερο χώρο πέρα από τα όρια των έργων και για το ποτάμιο σύστημα κάτω από τα φράγματα, ούτε επέτρεπε αξιολόγηση των αλληλεπιδράσεων, της συνέργειας και των αθροιστικών επιπτώσεων των έργων, ιδιαίτερα σε βάθος χρόνου.
Οι μελέτες αυτές δεν εξέτασαν ποτέ τη ‘μηδενική λύση’ (δηλαδή τις επιπτώσεις και τα οφέλη που θα υπήρχαν αν δεν γινόταν η εκτροπή και το υδατικό έλλειμμα της Θεσσαλίας καλυπτόταν από τοπικές εναλλακτικές λύσεις), ενώ για τον Θεσσαλικό χώρο που θα επηρεαζόταν από την εκτροπή δεν γράφτηκε ούτε μία λέξη.
Όταν το ΣτΕ απαίτησε, το 1994, συνολική μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων που θα αξιολογούσε όλες τις παραμέτρους, τόσο για τη Δυτική Ελλάδα, όσο και τη Θεσσαλία (μελέτη για την οποία ανεξάρτητοι μελετητές της ΕΕ υπολόγιζαν ότι θα χρειαστούν περίπου τέσσερα χρόνια), η απάντηση ήταν απλή: η νέα συνολική(!) ΜΠΕ, που εκπονήθηκε στο εκπληκτικό διάστημα …τριών μηνών με τη ‘συρραφή’ των παλαιών μελετών, τη διόρθωση (όχι και τόσο επιμελή) των λαθών που είχαν ήδη επισημάνει οι περιβαλλοντικές οργανώσεις και τις προσθήκες νέων στοιχείων, όπου κρίθηκε επιβεβλημένο, χωρίς και πάλι εργασία πεδίου.
Παρά τις έκτοτε επικαιροποιήσεις, η συνολική ΜΠΕ χαρακτηρίζεται ακόμα από ασάφεια, ελλείψεις, παραλείψεις και παραπομπή σε …περαιτέρω μελέτες, ενώ είναι σαφής η προσπάθεια επιλεκτικής χρήσης στοιχείων για την εξαγωγή των επιθυμητών συμπερασμάτων. Το καθεστώς υπεράντλησης και κακής διαχείρισης του νερού στη Θεσσαλία, για παράδειγμα, θεωρείται δεδομένο και οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την κατασκευή του αρδευτικού δικτύου δεν συζητούνται καν. Τα στοιχεία που έχουν χρησιμοποιηθεί στη ΜΠΕ του έργου ως προς τις εκτάσεις που καλλιεργούνται, τις αποδόσεις των καλλιεργειών, την άρδευση και τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται, τη διαθεσιμότητα και τη χρήση αρδευτικού νερού, είναι ελλιπή και αποσπασματικά, ενώ είναι συγκλονιστική η ομολογούμενη έλλειψη αξιόπιστων υδρομετρικών στοιχείων για το δέλτα του Αχελώου, αλλά και τη Θεσσαλική πεδιάδα, μετά από 20 χρόνια ‘συστηματικής’ μελέτης του έργου!
Οι ΜΠΕ της εκτροπής σαφώς δεν πληρούν τις επιταγές του ΣτΕ και αδυνατούν να προβλέψουν ολοκληρωμένα τις πιθανές επιπτώσεις και να προτείνουν επαρκή επανορθωτικά μέτρα.
Αδυναμία αναμφισβήτητης τεκμηρίωσης της σκοπιμότητας.
Η πρώτη ‘ολοκληρωμένη’ μελέτη σκοπιμότητας του τεράστιου αυτού έργου (αξίας 310 δις με τιμές 1997) συντάχθηκε το 1988 μέσα σε ….δύο μήνες με βάση μόνο τις ήδη υπάρχουσες μελέτες, χωρίς καθόλου νέα, πρωτογενή στοιχεία.
Πέρα από τις εγγενείς αδυναμίες αξιολόγησης ενός επενδυτικού σχεδίου, του οποίου η αποδοτικότητα επεκτείνεται σε διάστημα δεκαετιών και εξαρτάται από παραμέτρους που μπορεί να μεταβληθούν από εξωγενείς και μη εθνικά ελεγχόμενες αιτίες, τόσο εκείνη, όσο και οι μεταγενέστερες μελέτες (1996, 2001), χαρακτηρίζονται από υπεραπλουστευτική μεθοδολογία, παραλείψεις και λανθασμένες επιλογές, συστηματική υποεκτίμηση κατηγοριών κόστους και υπερεκτίμηση κατηγοριών οφέλους, αυθαίρετη απάλειψη δαπανών, εξωπραγματικές παραδοχές σε σχέση με μελλοντικά οικονομικά μεγέθη και επιλεκτική χρήση στοιχείων για να εξαχθούν προαποφασισμένα συμπεράσματα.
Σταχυολογώντας παραδείγματα, στις νέες μελέτες δεν συνυπολογίζονται τα ‘ιστορικά κόστη’ (δαπάνες για έργα που έχουν ήδη γίνει –όπως το φράγμα της Μεσοχώρας– που φτάνουν με σημερινές τιμές τα 500 εκ. ευρώ), όπως και τα κόστη των ‘επιμέρους έργων’, των οποίων οι μελέτες προβλέπονται μεν αλλά δεν έχουν ακόμα συνταχθεί (έργα διαχείρισης του νερού στη Θεσσαλία), αλλά και το τεράστιο κόστος για την απαλλοτρίωση οικιών, κτισμάτων και γεωργικής γης και για την αποκατάσταση των κατοίκων της Μεσοχώρας.
Η γεωργική μελέτη χρησιμοποιεί ως βάση τις τιμές του έτους 1995 που είχαν διαμορφωθεί συγκυριακά σε υψηλά επίπεδα για τα περισσότερα από τα προϊόντα της περιοχής και είναι και σημαντικά μεγαλύτερες από τις τιμές των προηγουμένων και μετέπειτα ετών, ενώ δεν λαμβάνει υπόψη ή υποκοστολογεί δραματικά τις αναγκαίες ιδιωτικές επενδύσεις για υποδομές άρδευσης στις εκμεταλλεύσεις, ούτε εξετάζει την τιμολογιακή πολιτική που θα ισχύσει για το νερό.
Στο ενεργειακό σκέλος η Καθαρή Παρούσα Αξία υπολογίζεται θετική με επιτόκιο προεξόφλησης 5,5%, όταν όμως κοινωνικό επιτόκιο προεξόφλησης, βάσει του οποίου αξιολογεί η ΔΕΗ τις επενδύσεις της είναι 8% (οπότε το έργο γίνεται οριακά βιώσιμο ή ασύμφορο ενεργειακά).
Το έμμεσο περιβαλλοντικό όφελος υπολογίζεται με αναξιόπιστη μεθοδολογία στο ύψος του 1,5 δις δρχ. ετησίως, ενώ αντίθετα το περιβαλλοντικό κόστος, αλλά και το κόστος συντήρησης και διαφύλαξης της πολιτιστικής κληρονομιάς ποσοστικοποιούνται αυθαίρετα και εμφανίζονται ελάχιστα, η δε χωρική κλίμακα αξιολόγησης δεν είναι ενιαία. Έτσι λοιπόν οι ενεργειακές και γεωργικές επιπτώσεις θεωρούνται ότι αφορούν όλη την Ελλάδα, οι περιβαλλοντικές όμως επιπτώσεις μόνο τους τοπικούς πληθυσμούς (!) και μάλιστα των περιοχών που θα ωφεληθούν, ενώ η ανάλυση περιορίζεται στην ποσοστικοποίηση μόνο χρηστικών αξιών (!) του περιβάλλοντος, «αφήνοντας για μελλοντική εφαρμογή (πότε άραγε;) την ποσοστικοποίηση μη χρηστικών αξιών, όπως αξία ύπαρξης, αξία κληροδότησης κ.α.».
Οι οικονομοτεχνικές μελέτες δεν κατορθώνουν να τεκμηριώσουν απόλυτα και με κοινά αποδεκτές μεθοδολογίες τη βιωσιμότητα της εκτροπής.
Σύγκρουση με την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και ισχύουσες διατάξεις.
Οι επιλογές και οι μελλοντική κατεύθυνση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής της ΕΕ (η προώθηση γεωργίας μειωμένης έντασης, διεθνώς ανταγωνιστικής και συμβατής με την προστασία του περιβάλλοντος) ήταν ήδη γνωστές στις ελληνικές κυβερνήσεις πριν το 1983 και την αρχική εξαγγελία του έργου, αγνοήθηκαν όμως συστηματικά, τόσο στο σχεδιασμό του όσο και στα λεγόμενα στους Θεσσαλούς αγρότες, αφού κυρίαρχο στοιχείο στο αγροτικό κομμάτι παραμένει η εντατικοποίηση των αρδεύσεων και η διατήρηση των μονοκαλλιεργειών, κυρίως βαμβακιού.
Βασικό στοιχείο της ΚΑΠ είναι η εξοικονόμηση νερού στις υφιστάμενες χρήσεις και όχι η επέκταση της άρδευσης, γι’ αυτό και δεν χρηματοδοτήθηκε ποτέ το αρδευτικό τμήμα του έργου. Η αποσύνδεση επίσης των χορηγούμενων ενισχύσεων από την παραγωγή αναμένεται να μειώσει σημαντικά τις υφιστάμενες τάσεις για εντατικοποίηση της γεωργίας.
Πέραν των διεθνών εμπορικών συμφωνιών και του παγκόσμιου ανταγωνισμού (μειούμενες τιμές στο βαμβάκι που οδηγούν σχεδόν κάθε χρόνο σε κινητοποιήσεις στη Θεσσαλία), η καλλιέργεια του βαμβακιού μπορεί να έχει αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Έτσι, η ΕΕ καλεί τα κράτη μέλη να λάβουν μέτρα με περιορισμούς της επιδοτούμενης ανά παραγωγό έκτασης, της στρεμματικής απόδοσης που θεωρείται αποδεκτή και την επέκταση των Κωδίκων Ορθής Γεωργικής Πρακτικής (που περιλαμβάνουν διατάξεις για την εξοικονόμηση νερού και ειδικά σε περιοχές που υπάρχει έλλειψη) και στο βαμβάκι.
Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει ήδη καθορίσει διοικητικά μέτρα που αποσκοπούν στον περιορισμό της βαμβακοκαλλιέργειας σε ολόκληρη την επικράτεια και η Μέγιστη Εγγυημένη Έκταση καλλιέργειας μειώθηκε κατά 11 % τα τελευταία χρόνια. Ακόμα, στο πλαίσιο καταπολέμησης της νιτρορύπανσης γεωργικής προέλευσης, έχει θεσπισθεί το Σχέδιο Δράσης για το Θεσσαλικό πεδίο που θέτει περιορισμούς στην άρδευση, αλλά και προβλέπει τη μείωση της αρδευόμενης έκτασης, ενώ στην περιοχή των προτεινόμενων έργων εφαρμόζεται από δεκαετίας αγροτοπεριβαλλοντικό πρόγραμμα που ενισχύει τις φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές, όπως η μείωση της αρδευόμενης έκτασης.
Η εκτροπή θα επιτείνει την εντατικοποίηση των καλλιεργειών, με αποτέλεσμα την αύξηση του όγκου παραγωγής, που είναι αντίθετη με τα μέτρα στήριξης αγορών της νέας ΚΑΠ, καθώς και με τις διατάξεις για την προστασία του περιβάλλοντος.
Σύγκρουση με τις επιβολές της ΕΕ για ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη.
Το έργο έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές που διέπουν σήμερα τον αναπτυξιακό σχεδιασμό και ιδιαίτερα τις αρχές της βιώσιμης (αειφόρου) ανάπτυξης, αλλά και με τη σύγκλιση των οικονομιών των περιφερειών, που είναι πρωταρχικός στόχος της ΕΕ.
Η εκτροπή θα ενισχύσει περαιτέρω τις ανισότητες μεταξύ των δύο γεωγραφικών ενοτήτων που αφορούν το έργο (Δυτική Ελλάδα-Θεσσαλία) λόγω της μείωσης των υδατικών πόρων εις βάρος της Αιτωλοακαρνανίας και της υποβάθμισης των φυσικών και πολιτισμικών πόρων που αποτελούν κύριο παράγοντα ανάπτυξης για τις λιγότερο ευνοημένες ορεινές περιοχές.
Η χρηματοδότηση του έργου αποκλειστικά από εθνικούς πόρους θα δεσμεύσει για πολλά χρόνια τεράστια ποσά προς όφελος μιας περιφέρειας, στερώντας πόρους από άλλες περιφέρειες με περισσότερες ανάγκες σε υποδομές, ενώ παράλληλα θα διευρύνει την ανισότητα στις υποδομές άρδευσης και την άνιση κατανομή εισοδηματικών μεταβιβάσεων της ΚΑΠ και θα οξύνει τις διαπεριφερειακές εισοδηματικές διαφορές.
Η διαχρονική πληθυσμιακή εξέλιξη του νομού Αιτωλοακαρνανίας εμφανίζει αρνητικούς ρυθμούς μεταβολής κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας (σε αντίθεση με την Περιφέρεια Θεσσαλίας και το σύνολο της χώρας), το ποσοστό ανεργίας είναι υψηλότερο από το μέσο εθνικό, αλλά και από όλους τους νομούς της περιοχής μελέτης, η δε απασχόληση είναι σαφώς προσανατολισμένη στον πρωτογενή τομέα (γεωργία, κτηνοτροφία, θήρα, δασοκομία και αλιεία).
Η αισθητική αλλοίωση του υψηλής αξίας φυσικού τοπίου, οι αρνητικές επιδράσεις της εκτροπής στα δάση και τους βιοτόπους του Άνω Αχελώου και της Νότιας Πίνδου και στα υγροτοπικά οικοσυστήματα της Αιτωλοακαρνανίας, η διαταραχή της ισορροπίας γλυκού-αλμυρού νερού στις εκβολές του Αχελώου και η αύξηση της αλατότητας των εδαφών στην περιοχή, οι πιθανές μικρο- ή μακροκλιματικές αλλαγές στη λεκάνη του ποταμού, και η εκτεταμένη ή ολική καταστροφή μεγάλου αριθμού στοιχείων της πολιτιστικής κληρονομιάς στην περιοχή του Άνω Αχελώου θα στερήσουν πολύτιμους φυσικούς πόρους και θα αποδυναμώσουν ακόμη περισσότερο το ευάλωτο αναπτυξιακό υπόβαθρο της Αιτωλοακαρνανίας.
Η εκτροπή παραβιάζει κραυγαλέα την αρχή της ισόρροπης περιφερειακής ανάπτυξης, σε βάρος της Δυτικής Ελλάδας.
Μη ενασχόληση με εναλλακτικές λύσεις για την κάλυψη των αρδευτικών αναγκών.
Οι μελέτες της δεκαετίας του ‘60 είχαν υποδείξει ως λύση για το υδατικό πρόβλημα της Θεσσαλίας μια σειρά τοπικών φραγμάτων και ταμιευτήρων. Η πιθανότητα εκτροπής υδάτων από τον Αχελώο έβαλε αυτές τις λύσεις στο περιθώριο, ενώ η κατάσταση επιδεινωνόταν με ανεξέλεγκτες υδροληψίες, υδροβόρα συστήματα άρδευσης, παράνομες γεωτρήσεις, γεωργική και αστική ρύπανση και υποβάθμιση του υδροφόρου ορίζοντα.
Παρά τις αντιδράσεις για το έργο και την τεράστια καθυστέρηση, η προσδοκία της εκτροπής έχει αναστείλει ως σήμερα κάθε προσπάθεια βελτίωσης των αρδευτικών συστημάτων ή αξιοποίησης του τοπικού δυναμικού. Οι απώλειες του ανοιχτού αρδευτικού δικτύου και της τεχνητής βροχής φτάνουν το 50-60 % ενώ οι παράνομες γεωτρήσεις ξεπερνούν τις 20.000 (όλες όμως ηλεκτροδοτούμενες από τη ΔΕΗ). Στις μελέτες, η χρήση των τοπικών υδάτινων πόρων εξετάζεται ελάχιστα και πάντα ως συμπληρωματική της εκτροπής, όχι ως εναλλακτικό σενάριο στο πλαίσιο της μηδενικής λύσης, ενώ οι αναφορές στην εξοικονόμηση νερού (επένδυση δικτύων, στάγδην άρδευση) είναι αόριστες, χωρίς να προτείνονται συγκεκριμένα μέτρα.
Η κατασκευή μικρών ταμιευτήρων στον Πηνειό και τους παραποτάμους του (υπολογίζεται ότι μπορούν να ολοκληρωθούν σε 2-3 χρόνια και μάλιστα με συγχρηματοδότηση από την ΕΕ) σε συνδυασμό με σωστή εκμετάλλευση των επιφανειακών πόρων της Θεσσαλίας, ένα αυστηρό σχήμα περιορισμού των αρδευτικών απωλειών, επεξεργασία και χρήση των αστικών λυμάτων και έργα εμπλουτισμού του υδροφόρου ορίζοντα από το χειμερινό πλεόνασμα (μεγάλες εκτάσεις στον κάμπο πλημμυρίζουν κάθε χειμώνα, αλλά τα νερά αυτά χάνονται) θα έλυνε το πρόβλημα σε λίγα χρόνια.
Οι υποσχέσεις για εκτροπή έχουν εμποδίσει εδώ και είκοσι χρόνια την προώθηση εναλλακτικών λύσεων και την αξιοποίηση των τοπικών υδατικών πόρων στη Θεσσαλία και οι μελέτες στην ουσία αγνοούν το τοπικό υδάτινο δυναμικό.
Αδυναμία εκμετάλλευσης των υδάτων στο Θεσσαλικό κάμπο.
Αν τα νερά του Αχελώου φτάσουν στη Θεσσαλία, δεν υπάρχει δυνατότητα να χρησιμοποιηθούν άμεσα (ίσως και ποτέ) στη γεωργία.
Στις αρχικές μελέτες, η κατασκευή του γιγάντιου αρδευτικού δικτύου που χρειάζεται για τη μεταφορά και αξιοποίηση του νερού υπολογιζόταν να στοιχίσει 336 δις δραχμές (σε τιμές 1988) και να διαρκέσει δέκα έτη. Αυτό σήμαινε ότι για μια ολόκληρη δεκαετία θα έπρεπε να επενδύεται για αρδευτικά έργα, μόνο στη Θεσσαλία, κάθε χρόνο, ποσό υπερδιπλάσιο από ότι επενδυόταν σε ολόκληρη τη χώρα (33,6 δις, όταν το 1987 οι δημόσιες επενδύσεις για αρδευτικά έργα σε όλη τη χώρα ήταν 15 δις και στη Θεσσαλία μόλις 1,7 δις δραχμές). Επιπλέον θα έπρεπε για μια δεκαετία να αποδίδονται σε καλλιέργεια πάνω από 200.000 στρέμματα αρδευομένων νέων εκτάσεων ετησίως στη Θεσσαλία (όταν ο μέσος όρος 1985-1989 ήταν 110.000-130.000 στρέμματα στο σύνολο της χώρας).
Σύμφωνα με τη συνολική μελέτη οικονομικής σκοπιμότητας του 1997, αν τα έργα κεφαλής (φράγματα, σήραγγα εκτροπής) είχαν περατωθεί το 2002, η συμπλήρωση των προσωρινών έργων στις ήδη αρδευόμενες εκτάσεις, θα τελείωνε το 2012 και η αποπεράτωση των μόνιμων αρδευτικών έργων το 2019 (!)
Η χρήση (σύμφωνα με κάποιες προτάσεις) του υπάρχοντος στραγγιστικού δικτύου για άρδευση εγκυμονεί σοβαρότατους κινδύνους πλημμυρών, ενώ δεν υπάρχει ως τώρα καμία πρόβλεψη για τον τρόπο και το φορέα διαχείρισης του εκτρεπόμενου νερού.
Καθώς φαίνεται, μια και τα αρδευτικά έργα θα πρέπει να γίνουν μόνο με εθνικούς πόρους, το νερό που χυνόταν ‘αναξιοποίητο’ στο Ιόνιο απλά θα χύνεται αναξιοποίητο στο Αιγαίο.
Η βελτίωση της οικολογικής κατάστασης του Πηνειού θα πρέπει να γίνει με τοπικές παρεμβάσεις στη λεκάνη απορροής του, με ταυτόχρονη καλύτερη επεξεργασία και περιορισμό των ρυπαντικών φορτίων. Η χρήση των υδάτων του Αχελώου για αυτό μόνο το σκοπό σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογεί το τεράστιο κόστος του έργου.
Το τεράστιο κόστος, η αδυναμία εξωτερικής χρηματοδότησης και ο μεγάλος χρόνος ολοκλήρωσης των αρδευτικών δικτύων δεν επιτρέπουν την άμεση, ούτε καν τη σύντομη, χρήση των εκτρεπομένων υδάτων στη γεωργία.
Καταλήγοντας, είναι προφανές για κάθε σκεπτόμενο πολίτη ότι μετά από σχεδόν 30 χρόνια προσπαθειών, οι υπέρμαχοι του έργου δεν έχουν κατορθώσει ακόμα να τεκμηριώσουν απόλυτα και αναμφισβήτητα τα οφέλη έναντι του τεράστιου κόστους της εκτροπής – οικονομικού, ενεργειακού, περιβαλλοντικού και κοινωνικού!
Η ανάλυση, συνεπώς, των στοιχείων του ‘μύθου’ αποκαλύπτει πέρα από κάθε αμφιβολία ένα πράγμα: ότι η εκτροπή δεν έχει καμία σχέση με την άρδευση και την ύδρευση, με τη γεωργική ανάπτυξη και την παραγωγή ενέργειας, με τις θέσεις εργασίας, την κοινωνική πρόοδο ή την αναβάθμιση του οικοσυστήματος του Πηνειού. Η εκτροπή ήταν και είναι έργο καθαρά πολιτικό και όλοι οι ‘αρμόδιοι’ και οι διαδοχικές κυβερνήσεις θεωρούσαν και θεωρούν ότι, σαν τέτοιο, είναι αυθύπαρκτο και αυτεξούσιο, με αυταπόδεικτη σκοπιμότητα, υπεράνω μελετών, ολοκληρωμένων μακρόπνοων σχεδίων και άλλων τέτοιων ενοχλητικών παραμέτρων – ακόμα και των νόμων, των αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας και των συνταγματικών υποχρεώσεων της Πολιτείας. Και σαν τέτοιο υπάρχουν πιθανότητες να ολοκληρωθεί, με οποιαδήποτε μορφή και οποιοδήποτε τίμημα, για να στηριχθούν οι πολιτικές αποφάσεις και τα τοπικά συμφέροντα, έστω και αν αποδειχθεί επιζήμιο για την εθνική οικονομία, άσκοπο για τη Θεσσαλία και, πάνω από όλα, καταστροφικό για τη δυτική Ελλάδα και το περιβάλλον.

... του Νίκου Πέτρου. Άρθρο δημοσιευμένο στο περιοδικό "η φύση" τεύχος 115, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2006.

ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΓΟΥ: Η ΒΙΔΡΑ.

Φαίνεται ότι ο Νώε δεν έκαμε το μόνον σφάλμα να πάρη εις την κιβωτόν τον κόρακα. Η παράδοσις - η οποία εδώ, προκειμένου περί Νώε, επαναλαμβάνω ότι είναι νωπή ως τελευταία ώρα εφημερίδων - μας πληροφορεί ότι έκαμε και άλλα λάθη. Επήρε μαζί του και την Βίδραν, η οποία «του έκαμε γηράματα», και ιδού πώς: Αφού υψώθη ολίγον η κιβωτός, η Βίδρα επετέθη κατά των εν αυτή ποντικών. Ο Νώε την επέπληξεν, αλλ’ αυτή επανέλαβε την επίθεσίν της. Τότε ο Νώε εθύμωσε και την επέταξεν έξω. Αλλά, ενώ ενόμιζεν ότι επνίγη, την βλέπει μετ’ ολίγον να τρώγη τα ψάρια.
Ήρχισε να φοβήται τότε μήπως εξολοθρεύση εντε­λώς την γενεάν των ψαριών και ηναγκάσθη να την πάρη πάλιν εις το πλοίον του. Αλλά πάλιν του ερρήμαζε τα ποντίκια, πάλιν την έρριψεν εις την θάλασ­σαν, την επανέφερε, την έρριψε διά τρίτην φοράν, και η φασαρία αυτή, η οποία διήρκεσε καθ’ όλον τον πλουν, τόσον εκούρασε τον Νώε, ώστε, κατά τον εκ Κερασσόβου άνευ τέλους μυθολόγον κ. Ι. Τσιώκον εξ αίτιας της εμέθυσε τόσον δυνατά κατά την αποβίβασιν και έγιναν όσα έγιναν.
Εάν πραγματικώς επήρε μαζί του την Βίδραν ο Νώε, δεν έχω κανένα δισταγμόν να πιστεύσω ότι τον εβασάνισε πολύ. Ο Αχελώος είναι σχεδόν κατοικία Βιδρών, και όμως σπάνιον πράγμα να κτυπήσωμεν μίαν τον χρόνον (το δέρμα της φθάνει εις 20 δραχμάς). Η στερεά και τα νερά τής είναι εξ ίσου οικεία. Άμα την στριμώξετε εις μίαν σπηλιάν, θα πηδήση εις το ποτάμι. Αν εκεί δεν αισθάνεται τον εαυτόν της εν ασφαλεία, θα τρυπώση εις όποιαν σπηλιάν εύρη καλυτέραν. Εις μεν την ξηράν τρώει ποντίκια, φίδια, καβούρια, εις δε τα νερά ευφραίνεται λογής λογής ψά­ρια, ιδίως τα τετράπαχα και κουτά μπριάνια, διότι η πονηρά πέστροφα κατορθώνει και της διαφεύγει.
Απίστευτα πράγματα λέγονται διά την ευφυίαν της Βίδρας. Λέγεται ότι, διά να κυνηγήση τα ψάρια αποτελεσματικώς, παίρνει και σύντροφον, όπως οι αετοί. Η μία Βίδρα πιάνει τα στενά κανάλια των ποταμών και τοποθετεί το στόμα της ως καλαμωτήν, ενώ η άλλη τα κυνήγα από πίσω και τα «σουδιάζει» προς την στενήν διάβασιν.
Η πονηρία της όμως είναι πολλάκις επικίνδυνος δι’ αυτήν όσον και της αλεπούς, της οποίας είναι πρωτεξαδέλφη. Οι κυνηγοί, γνωρίζοντες ότι τρέφει ιδιαιτέραν αδυναμίαν προς τα ψάρια, παίρνουν ψαροκόκαλα και τα πετούν στα σπήλαια διά να νομίση ότι και άλλη Βίδρα έφαγε εκεί ψάρια, άρα ότι είναι κα­λός σταθμός διά ψάρευμα. Αλλά αντί ψαριών δέχεται εκεί σκάγια, πολλάκις δε υπό τα ψαροκόκκαλα κρύ­πτεται δόκανον, διά του οποίου επιδιώκεται ως επί τα πλείστον η σύλληψίς της.
Προτιμάται άλλως τε το δόκανον, όχι μόνον ως ευκολωτέρα μέθοδος, αλλά και χάριν της μεγαλυτέρας αξίας του δέρματος της, το οποίον εις ωρισμένον μέ­ρος έχει, κατά την παράδοσιν, μίαν πολύτιμον ουσίαν ονόματι «μόσχον», με την οποίαν, κατά τους χωρι­κούς, κατασκευάζεται ένα φάρμακον χρήσιμον διά τας πληγάς, διά τας λιποθυμίας, ακόμη και διά την παράτασιν της ζωής των ετοιμοθάνατων. Πιστεύεται δε γενικώς, ότι άμα τουφεκισθή, χάνει τον «μόσχον».
Τα κυνήγι της είναι αποτελεσματικώτερον άμα θο­λώνουν τα ποτάμια. Τότε η Βίδρα αποσύρεται προς τας πηγάς, διά να ψαρέψη εις τα καθαρά νερά.
Ολίγας ώρας κάτω από τα χωριό μου πηγάζει ο μισός Αχελώος από την περίφημον Μαρδάχαν, την πολυύμνητον από ξένους και ιδικούς μας.
Λέγεται ότι τα καταγάλαζα νερά της προέρχονται από την λίμνην των Ιωαννίνων και υπογείως εκείθεν φθάνουν εις τα κράσπεδα των Απεραντιακών βουνών όπου και εκβάλλουν παρά τας όχθας του Αχελώου. Τα νερά αυτά, τα οποία, κατά τον Γαζή, θαρρώ, είναι ο Αχέρων ποταμός, είναι χειμώνα καλοκαίρι τόσον γαλάζια, ώστε εις ευρύν κύκλον να γαλαζώνουν και τα νερά του Αχελώου άμα θολώνη.
Η Βίδρα λοιπόν αποσύρεται εις τοιούτου είδους λι­μάνια, αλλά φαίνεται ότι έκαμε τόσην κατάχρησιν των μερών αυτών, ώστε να γίνη γνωστόν εις τους κυ­νηγούς. Φαίνεται όμως ότι και αυτή αντελήφθη τούτο, διότι επί δύο τρεις ημέρας που εμείναμεν κάποτε εις την Μορδάχαν, οι περίοικοι κυνηγοί και ψαράδες μας εβεβαίωσαν,ότι έχουν ένα χρόνον να ιδούν Βίδραν εις τα γειτονικά νερά. Ηρκέσθημεν λοιπόν εις ολίγα ψάρια και αντί Βίδρας, είδαμεν ένα κασκέτο από δέρμα της επί της κεφαλής του μυθολόγου κ. Τσιώκου...
Εις την απορίαν περί του πως ένα τόσον εύμορφον δέρμα δεν έχει όσην αξίαν και ένα κουνάβι, ο εκ Κερασσόβου συνάδελφος μου διηγήθη ότι το τιμολόγιον συνέταξεν ο ίδιος ο Νώε, ως φύλλον ποιότητος, λαβών υπ’ όψιν του τας εν τη κιβωτώ παρεκτροπάς των ζώων, αναλόγως των οποίων ώρισε και τας τιμάς. Η Αλεπού, είπεν, έφαγε μίαν κόταν του Νώε και τόσον τον εθύμωσε, ώστε την ετιμολόγησεν εκατό δραχμάς. Αλλά προσέπεσεν, έκλαψεν, ικέτευσε και ο Νώε την ελυπήθη. Το κουνάβι όμως του έφαγε δύο μελίσσια και, επειδή έχει σκληράν ψυχή,- έγραψα περί αυτού ότι άμα πιασθή εις το δόκανον τρώγει το πόδι του και φεύγει - δεν ηθέλησε να προσπέση εις τον Νώε και διά τούτο έμεινε με την μεγάλην τιμωρίαν να αξίζη το δέρμα του ακριβώτερον από όλα. Η Βίδρα; Η Βίδρα τον εθύμωσε περισσότερον από όλα, αλλ’ ηναγκάσθη ο Νώε να συνθηκολογήση. Άμα ήκουσε το τιμολόγιον επήδησεν από την κιβωτόν και του είπεν:
- Ή μου κατεβάζεις το τιμολόγιον, ή δεν σου αφήνω άλλη πέστροφα.
Λέγεται δε ότι ο Νώε, τρελλαινόμενος για τις πέ­στροφες, συγκατετέθη και εδέχθη τους όρους της Βίδρας, υποσχεθείσης ότι δεν θα καταδιώκη την πέστροφαν μέχρις εξολοθρεύσεως.

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΡΑΝΙΤΣΑΣ

Ερείπιο η Νέα Δημοκρατία...

Η φωτογραφία είναι πραγματική. Το συγκεκριμένο "κτίριο" βρίσκεται στην Σφήνα (Κυψέλη) Αιτωλοακαρνανίας. Πάνω στην Εθνική οδό...

Επώδυνος τοκετός η εκλογή στη Ν.Δ.

Toυ Στάμου Zούλα.

Εν όψει της εκλογής του νέου αρχηγού της Ν.Δ. ακούγεται ολοένα και συχνότερα από τους υποψηφίους ο όρος «πολιτικός πολιτισμός». Οχι ως διαπίστωση υφισταμένου κλίματος, αλλά ως ανάγκη η εκλογή να διεξαχθεί ομαλά και κυρίως να μη διαταραχθεί η ενότητα του κόμματος. Με άλλους λόγους η επίκληση του «πολιτικού πολιτισμού» είναι βέβαιον ότι εκφράζει ανησυχία για τις επιπτώσεις της εκλογής. Αν, δηλαδή, το οποιοδήποτε αποτέλεσμα γίνει απολύτως αποδεκτό από τους τρεις ηττηθέντες, οι οποίοι πρέπει να συστρατευθούν με τον νικητή και να αποβάλουν κάθε πειρασμό αμφισβητήσεώς του.
Η εκφραζόμενη εμμέσως ανησυχία δεν είναι αδικαιολόγητη. Αν εξαιρέσουμε τον κ. Ψωμιάδη, ως τον πλέον αδύνατο κρίκο της εκλογής, οι άλλοι τρεις υποψήφιοι πολύ δύσκολα θα πρώτευαν σε εξετάσεις, με κριτήριο την προσωπική ανιδιοτέλεια και τον κομματικό πατριωτισμό. Οι κ. Αντώνης Σαμαράς και Δημήτρης Αβραμόπουλος, επιχείρησαν κατά το παρελθόν όχι μόνον να δημιουργήσουν νέους πολιτικούς φορείς, αλλά και να διασπάσουν ή να «διεμβολίσουν» το μητρικό τους κόμμα. Τα κίνητρα του πρώτου ήταν -έστω- περιπτωσιακά (βιαία σύγκρουση με τον κ. Κώστα Μητσοτάκη), αλλά βαρύνονται και από μια κυβερνητική ανατροπή, η οποία είναι φανερό ότι διατηρεί στοιχεία κρητικής βεντέτας στην αναμέτρηση του κ. Σαμαρά με την κ. Μπακογιάννη. Στον κ. Αβραμόπουλο, επίσης, μπορεί να καταλογισθεί πολιτική επιπολαιότητα και ασυνέπεια για την προ ετών «αποστασία» του, η οποία στηρίχθηκε στη «διαπίστωση» ότι το κόμμα, του οποίου σήμερα επιδιώκει να ηγηθεί, είχε (ήδη προ 10ετίας!) διαγράψει, οριστικώς και αμετακλήτως, την πολιτικο-βιολογική τροχιά του. Ας προστεθεί, τέλος, ότι και οι δύο παραπάνω υποψήφιοι εμφανίζονται στη Ν.Δ. ως εκφραστές του «καραμανλισμού», όχι τόσο διότι τον υπηρέτησαν με απαράμιλλη πίστη και αφοσίωση, αλλά ως προμαχώνες του «μητσοτακισμού», τον οποίο «εκπροσωπεί» η κ. Μπακογιάννη.
Βεβαίως στο μέτρο που οι κ. Σαμαράς και Αβραμόπουλος ζητούν σήμερα από τους ψηφοφόρους της Ν.Δ. λήθη του «αμαρτωλού» τους παρελθόντος, λογικότερη θα ήταν η απαίτηση της κ. Μπακογιάννη να αποσυνδεθεί από τα όποια πεπραγμένα του πατέρα της στο κόμμα αυτό, το οποίο η ίδια υπηρέτησε, συνεργαζόμενη επί μία 10ετία συνεπέστατα, με τον απερχόμενο αρχηγό του. Ομως στην πολιτική οι όροι των αναμετρήσεων είναι συχνά άδικοι όσο και αδυσώπητοι. Στην κατηγορία ότι η κ. Μπακογιάννη εκπροσωπεί τον «μητσοτακισμό», με ό,τι τούτο σημαίνει για τους καραμανλικούς, προστίθεται ως καταλογισμός και το γεγονός πως έχει οργανώσει -και διατηρεί επί χρόνια- τον ισχυρότερο προσωπικό μηχανισμό, τόσο εντός όσο και εκτός της Ν.Δ. Τούτο επιτρέπει στους αντιπάλους της να θέτουν ζήτημα μεθοδευμένης ανισοτιμίας στην αναμέτρηση, με το επιχείρημα ότι στα δημοκρατικά κόμματα είναι ανεπίτρεπτο να λειτουργεί «οργανωμένη μειοψηφία», η οποία έχει ως στόχο να επιβάλει στην «πλειοψηφία» όχι μόνον τον κομματικό ηγέτη, αλλά την πολιτική φυσιογνωμία της αρεσκείας της.
Ολα αυτά, συν «υποψίες ή ενδείξεις» περί εξαρτήσεων από εξωκομματικά κέντρα, περί «συμπαθειών ή αντιπαθειών» του αμερικανικού παράγοντα, κ.λπ. είναι βέβαιον ότι υποβόσκουν στην επικείμενη αναμέτρηση για την ηγεσία της Ν.Δ.

ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΓΟΥ: ΤΟ ΑΓΡΙΟΓΟΥΡΟΥΝΟ.

Οι προγονοπαθείς ιστορικοί και η λαϊκή παράδοσις διεφώνησαν και επί του πώς εκτίσθη το Σούλι. Οι πρώτοι εστρώθησαν ν’ αποδείξουν ότι οι πάπποι των Μποτσαραίων και των Τζαβελαίων είναι οι Σελλοί του Ομήρου, μερικοί δε ότι το Σούλι είναι το Σόλιον του Θουκυδίδου. Η λαϊκή όμως παράδοσις, ασεβούσα προς τα κονιοβριθή γένια των σοφών, λέγει τα εξής:
«Άμα οι παλιοί τα ’βαλαν με τον Αγαρηνό και πή­ραν τα βουνά, ο Θεός φώτισε τ’ αγριογούρουνα κι άνοιξαν πηγάδια στο Κακοσούλι που ήταν ως τότε άνυδρο κ.λ.π.»
Άμα ιδή κανείς το κοντυλογραμμένο εκείνο δρε­πάνι που λέγεται Κακοσούλι, τρυπημένο ακριβώς στην κόψι του από πλήθος (λέγουν εκατόν πενήντα) πηγά­δια, κοιτάζοντα σαν μεγάλα μυστηριώδη μάτια το Ιόνιον, την Πίνδον και την Αιτωλίαν, είναι αδύνατον να πιστέψη πως νους ανθρώπου ήτο δυνατόν ποτέ να σκεφθή πως υπάρχει νερό εκεί επάνω.
Όταν, κατόπιν τριών τεσσάρων ημερών πορείας ή μάλλον σκαρφαλώματος, επατήσαμεν τα σιωπηλά εκείνα ερείπια ένα δειλινό του προπέρσινου Οκτωβρίου, ο λο­χαγός κ. Τάκης Μπότσαρης ύψωσε την σημαία επάνω στην Κιάφα, μα μια μικρή σημαία που κέντησε για μας μία δασκαλίτσα του Ζαλόγγου, ο Σουλιώτης Παπά Καραβίδας, σύρων τον χορόν, έψαλε το Χριστός ανέστη, οι εύζωνοι έκαμαν τρις πυρά ομαδόν και ο ερημίτης τσοπάνης της Κιάφας Κώστας Ντόκας ήρχισε να μας διηγήται την παράδοσι του πώς τ’ αγριο­γούρουνα έσκαψαν τα πηγάδια, το πώς το νερό ήτον τόσον αψύ, ώστε εθέριευαν τα Σουλιωτόπουλα και ότι οι Τούρκοι δεν άφηναν πλέον να κτισθή το Σούλι εκ νέου, από φόβον μήπως το νερό ξαναγεννήση Μποτσαραίους, Δαγκλήοες, Μαλαμαίους, Δράκους, Τζαβελαίους και Σαμουήλ, μου ήλθαν στο νου κάποιοι στίχοι του Καρντούτσι, στίχοι που εκείνη την ώρα θα έλεγε κανείς πως ο ποιητής του «Βοδιού» τους έχει γράψει για τα ζώα αυτά, που το ρύγχος των ωσφράνθη και ανέ­συρε το νερό που θα ανέστηνε μια φυλή.
«Ημείς ξέρουμε πόσα μυστήρια κρύβει η γη....»
Και μήπως έχη η γη στους κόρφους της τίποτε κρυφό από το γουρούνι; Ο Κριμώντ ντε λα Ρενιέρ το ωνόμασε εγκυκλοπαιδικό ζώο. Βολβοί που δε σπάζουν ποτέ τον φλοιόν της γης, ζωικοί και φυτικοί διάβολοι που δεν βλέπουν ποτέ τον ήλιον, ριζάρια, σκαθάρια, σπόροι, σαυρόκοσμος, ό,τι τέλος κρύβεται στο χώμα το σημαδεύει η όσφρησίς του, ως να το έχη φυτέψει μό­νον του προ ολίγης ώρας. Αλλοίμονον στους τόπους όπου ζη, αν δεν είχεν αυτό το οσφρητικόν ταλάν. Έ­πρεπε να αναποδογυρίζη όλην την Γην για να συνάξη την τροφήν του. Αλλά την τρυπά ως να φυτεύη δέν­δρα, σκάβον όπου είναι βέβαιον ότι θα συλλάβη την λείαν του.
Η Ακαρνανία είναι ίσως ο ελληνικός παράδεισός του. Βελάνια άφθονα, δασότοποι απέραγοι, βρυσονέρια για να λούζεται και κυνηγοί που δεν το πολυενοχλούν αφ’ ότου συνέβησαν μεταξύ αυτών και των αγριοχοίρων μερικαί παρεξηγήσεις. Συνέβη δηλαδή, αντί να σκοτώσουν οι κυνηγοί τα αγριογούρουνα, να σχίσουν εκείνα τους πρώτους, και έκτοτε αι σχέσεις διεκόπη­σαν σχεδόν έως πέρυσιν, οπότε επαναληφθέντος του πειράματος έσχισαν εκ νέου δύο χωρικούς στην Αμ­βρακία.
Λέγουν, ότι και κατάκαρδα να πάρουν τα βόλια ένα αγριογούρουνο, θα κρατηθή στην ζωή όσο να αποπειραθή εκδίκησιν. Γι’ αυτό οι κυνηγοί σκαρφαλώνουν στα δέντρα, τα οποία όμως ο Θεός δεν εφύτεψε σ’ όλα τα περάσματα των αγριογουρουνιών, ώστε οι παγανισταί των να είναι πάντοτε εκτός κινδύνου.
Διηγούνται για ένα βοσκό, ότι περιμένων επάνω σ’ αγριαπιδιά το πέρασμα αγριοχοίρου, είδε ταυτοχρόνως ένα λύκον να έρχεται από την αντίθετον διεύθυνσιν του γουρουνιού. Υπολογίσας εις την μανίαν της εκδικήσεως τούτου, επροτίμησε να πυροβολήση αυτό πρώτον και να αφήση τον εχθρόν της στάνης του εις την τύχην των χαυλιοδόντων του αγριόχοιρου. Η κυνηγετική παράδοσις λέγει, ότι το πείραμα επέτυχε διότι το κτυπηθέν γουρούνι έπεσε σαν βέλος επάνω στον λύκο και τον έκαμε δυο κομμάτια.
Διηγούνται ωσαύτως, ότι πέρυσι στην Ακαρνανία τετραπέρατος βοσκός εστερέωσε ένα ντουφέκι επάνω σε διχάλαν δένδρου με διεύθυνσι προς το μονοπάτι από το οποίον επερνούσε συχνά ένα αγριογούρουνο και αφού έδεσεν από την σκανδάλην κάμποσα αραποσίτια, τα ετοποθέτησεν απέναντι του στομίου της κάννης εις απόστασιν ολίγων μέτρων. Περνών μετ’ ολίγον ο αγριόχοιρος το μονοπάτι, έπεσεν επάνω στον καρπόν που του αρέσει πολύ, έσκυψε και τον άρπαξε, ο σπάγγος με τον οποίον ήταν δεμένα τα αραποσίτια έσυρε την σκανδάλην και η σφαίρα τον επήρε στο μέτωπον. Επειδή η κυνηγετική παράδοσις έχει πολλάς υπερβολάς, σημειώνω ότι το κατόρθωμα είναι προπέρσινο, γνωστό σ’ όλη την Ακαρνανία μαζί με τ’ όνομα του ευφυούς Ξηρομερίτου βοσκού.
Τέλος ο αγριόχοιρος είναι τρομερός Πάρις, απάγων συχνά τας ωραίας Ελένας των ημέρων κοπαδιών. Οι χοιροβοσκοί όμως ουδέποτε ανησυχούν, διότι γνωρί­ζουν ότι τα θηλυκά αγαπούν τους γενναίους και ότι αφού περάσουν οι πρώτοι έρωτες, αι απιστήσασαι θα επιστρέψουν στα καλύβια των και μάλιστα, αν είναι η εποχή των σπαρτών, καλοθρεμμένες, διότι, φαίνεται, ότι ο Αγριόχοιρος είναι ακούραστος κουβαρντάς, γλεντών τα μελίμηνά του εις διαρκή ταξίδια ανά τα χωράφια.

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΡΑΝΙΤΣΑΣ

Τα πρώτα... αντιεξουσιαστικά δακρυγόνα:Ηταν θέμα χρόνου!

Τα πρώτα... αντιεξουσιαστικά δακρυγόνα. Οι πρώτες ενδοκυβερνητικές αντιμαχίες. Και η πρώτη δοκιμασία της προεκλογικής ευτοπίας στο γήπεδο της συνοφρυωμένης πραγματικότητος. Ηταν θέμα χρόνου...

Μέσα στα θαύματα των ημερών, ένα από τα υπουργεία που απέδειξε - σχεδόν ακαριαία - ότι η ονομασία του περιγράφει σχεδόν απόλυτα το ρόλο του, είναι αυτό που ανέλαβε ο κ. Χρυσοχοΐδης.
«Υπουργείο για την Προστασία του Πολίτη» είναι το καινούριο όνομα του πάλαι ποτέ υπουργείου Δημόσιας Τάξης ή Δημοσίας Τάξεως (για τους πιο παθιασμένους με την εποχή της «Χωροφυλακής»).
«Υπουργείο για την Προστασία του Πολίτη», λοιπόν. Δεν πρέπει να το κρύψουμε ότι κάποιοι κακοπροαίρετοι (πάντα υπάρχουν τέτοιοι) είδαν σ' αυτή τη μετονομασία μία κατ' ευφημισμόν κατασκευή του ΠΑΣΟΚ.
Πρόκειται για δογματικούς. Σαν αυτούς που «τους έστειλε το ΚΚΕ για να κάνουν επεισόδια στο Εργασίας», όπως μας αποκάλυψαν χτες γνωστής ευπρέπειας και αντικειμενικότητας τηλε-σχολιαστές. Που δε θέλουν να παραδεχτούν ότι πέρασαν οι εποχές κατά τις οποίες το ΠΑΣΟΚ βάφτιζε τις κατασκευασμένες «αντισυγκεντρώσεις» εναντίον των εργατικών κινητοποιήσεων - μια τακτική που έρχεται από το πιο «μαύρο» παρελθόν - σαν ...«κοινωνικό αυτοματισμό»! Που δε θέλουν να εννοήσουν ότι παρήλθε η εποχή που το κόμμα του κ. Παπανδρέου αποκαλούσε την αστυνομική βία και την καταστολή σαν ...«κοινωνικό φραγγέλιο»!
Αυτά, από το βράδυ της 4ης Οκτώβρη, τέλειωσαν. Τώρα έχουμε ένα «νέο ΠΑΣΟΚ» που μάλιστα οι υπουργοί του δεν είναι παρά «αντιεξουσιαστές στην εξουσία»...

Και τώρα ας έρθουμε στην πραγματικότητα, που (ξεροκέφαλη καθώς είναι) αναδείχτηκε στην Πειραιώς, χτες, έξω από το υπουργείο Εργασίας.
Τα δακρυγόνα που εκεί χρησιμοποιήθηκαν, οι χειροβομβίδες κρότου - λάμψης, τα χημικά, τα κλομπ και όλα τα σχετικά, είναι τα ίδια σύνεργα που χρησιμοποιούσε και η ΝΔ, διά των ίδιων «ηρωικών ΜΑΤ» και των ίδιων «πραιτώρων». Και αυτό, όποια «ηλεκτρονική διακυβέρνηση» κι αν επιστρατευτεί, ό,τι «γλίτσα» κι αν επιδειχθεί από την «ενσωματωμένη» δημοσιογραφία, δεν μπορεί να κρυφτεί.
Χτες, λοιπόν, πάνω ακριβώς στα ...εννιάμερα από τα βαφτίσια του Δημόσιας Τάξης, ήρθε στη νέα ταμπέλα του υπουργείου να προστεθεί εκείνη η αναγκαία λεξούλα που σηματοδοτεί περίφημα την «αλλαγή» που επήλθε από τη Νέα Δημοκρατία στη Νέα ΠΑΣΟΚρατία: «Υπουργείο για την Προστασία ΑΠΟ τον Πολίτη».
Εδώ χρειάζεται μια επισήμανση: Οπου «πολίτης» - από τον οποίο η κυβέρνηση εγγυάται την προστασία και τη διασφάλιση της «τάξης» - δε νοείται, φυσικά, ούτε ο πολίτης Βαρδινογιάννης, ούτε ο πολίτης Λάτσης, ούτε ο πολίτης Μπόμπολας. Ο ρόλος του υπουργείου περιορίζεται στους πολίτες - ναυτεργάτες, στους πολίτες - λιμενεργάτες και στους πολίτες - εργάτες, γενικώς...

Ο υπουργός, ως παλιός θητεύσας στα ίδια λημέρια, το έχει πιάσει, βέβαια, το νόημα. Ετσι, μια από τις πρώτες του διακηρύξεις ήταν ότι θα διώξει ο ίδιος από το Σώμα όποιον αστυνομικό θίξει ή ακουμπήσει παρανόμως πολίτη. Νομίμως, όμως;
Νομίμως, μπορεί να του αλλάζει τον αδόξαστο. Αλλωστε, δε χρειάζονταν τα «σοσιαλιστικά» στο υπουργείο Εργασίας για να επιβεβαιωθεί πως ό,τι πιο αντιλαϊκό κι ό,τι πιο βάναυσο έχει συμβεί σε βάρος των εργαζομένων και του λαού αυτής της χώρας - από ιδρύσεως του ελληνικού κράτους - στο όνομα της νομιμότητας έχει γίνει. Και τι πιο νόμιμο (!) από το να χτυπάς - σ.σ.: «μετριοπαθώς» (!), όπως ισχυρίστηκε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος - τους απλήρωτους εδώ και μήνες εργάτες που ζητούν τα δεδουλευμένα τους; Τι πιο νόμιμο (!) από το να προπηλακίζεις («μετριοπαθώς»!) τους ανέργους που ζητούν να μην τους κόβουν ακόμα και το ρεύμα στα σπίτια τους, εκείνοι που τους έκαναν άνεργους;
Τόσο νόμιμα, δε, είναι όλα αυτά, και τόσο «μετριοπαθή», που με το «καλημέρα» των Πράσινων, που αρχίζουν να μοιάζουν το ίδιο ...ηθικά, όπως ήταν και επί της εποχής των Βένετων.

Οσοι δεν έχουν προσβληθεί από τον ιό της επιλεκτικής μνήμης, ενθυμούνται ότι ο δρόμος για την παράδοση του Λιμένος Πειραιά σε ιδιώτες άνοιξε από την κυβέρνηση Σημίτη. Με τη Σύμβαση Παραχώρησης που έχει υπογράψει το Ελληνικό Δημόσιο με τον ΟΛΠ (13 Φεβρουαρίου 2002), ο Οργανισμός δύναται να παραχωρεί τμήματα των λιμανιών σε ιδιώτες. Οπερ και εγένετο. Από την κυβέρνηση Καραμανλή...

Τώρα, το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται ανάμεσα στις συμπληγάδες της υποσχέσεως για επαναδιαπραγμάτευση (δεν είχε ψηφίσει τον σχετικό νόμο) και των κινδύνων που αυτή συνεπάγεται...

Τα ήξερε ο κ. Παπανδρέου. Γνώριζε ότι το δημόσιο χρέος είναι βρόχος στον λαιμό της χώρας, ότι η ανεργία (και) λόγω κρίσης καλπάζει, ότι το Ασφαλιστικό είναι βόμβα έτοιμη να εκραγεί. Πιθανώς υποπτευόταν ότι η κατάσταση της οικονομίας είναι τραγική. Και πάντως είχε την ευκαιρία για έγκυρη πληροφόρηση, αφού -όπως έλεγε προεκλογικά, για να φιλοτεχνήσει προφίλ στιβαρού ηγέτη, σεβαστού εις την ξένην- συνομιλούσε με τον Αλμούνια, τον Τρισέ και τον Μπαρόζο. Γνώριζε δηλαδή ότι τα μέτρα-σοκ που συστήνει η Ενωση στην Ελλάδα θα χτυπούσαν σύντομα την πόρτα μας... Ηταν θέμα χρόνου να τρωθεί καίρια ο μύθος τον οποίο είχαν φιλοτεχνήσει οι προεκλογικές εξαγγελίες και οι απλόχερες υποσχέσεις ...

Νέα αυτοκτονία εργαζόμενου στη France Telecom....

Ακόμη μια αυτοκτονία, η 25η σε 19 μήνες, πλήττει την France Telecom, παρά την πρόσφατη αλλαγή ηγεσίας στον τηλεπικοινωνιακό κολοσσό και τις διαβεβαιώσεις της γαλλικής κυβέρνησης για ανατροπή του αρνητικού κλίματος που βιώνουν οι εργαζόμενοι.

Δε φαίνεται να έχει τελειωμό ο κατάλογος των αυτοχείρων στο γαλλικό τηλεπικοινωνιακό κολοσσό «France Telecom» («Φρανς Τέλεκομ»). Χτες, άλλος ένας εργαζόμενος έδωσε τέλος στη ζωή του, κάτω από το βάρος των απαράδεκτων εργασιακών σχέσεων, δείγμα και αυτό της καπιταλιστικής βαρβαρότητας που συνθλίβει τους εργαζόμενους.

Ο 48χρονος, που κρεμάστηκε στο σπίτι του (είναι το 25ο θύμα σε ενάμιση χρόνο), εργαζόταν στο Κέντρο Ερευνας και Ανάπτυξης της εταιρείας στην πόλη Λανιόν, της περιοχής Κοτ ντ' Αρμόρ, και εδώ και ένα μήνα βρισκόταν σε άδεια ασθενείας που του είχε χορηγηθεί μετά από γνωμοδότηση του γιατρού εργασίας του παραρτήματος.
Το συγκεκριμένο τμήμα της εταιρείας είναι ένα από αυτά που έχουν υποστεί τις περισσότερες αλλαγές στο πλαίσιο της πολιτικής «αναδιαρθρώσεων και αποκέντρωσης» της διεύθυνσης. Ο αυτόχειρας φέρεται ν' άφησε σημείωμα όπου δηλώνει βαθιά απογοητευμένος μετά την απόρριψη μιας προαγωγής, που πιθανότατα θα του εξασφάλιζε τη δυνατότητα μη μετακίνησης σε άλλη πόλη ή εργασιακό τομέα. Είναι ο δεύτερος εργαζόμενος στο παράρτημα που αυτοκτονεί μέσα στον τελευταίο μήνα!
Επί τόπου αναμενόταν, μέχρι αργά το βράδυ, να φτάσει ο διευθυντής Ντιντιέ Λομπάρ. Την ίδια ώρα, ο νέος υποδιευθυντής Στεφάν Ρισάρ μετέβαινε στη Μασαλία, όπου την Τρίτη, πυροσβέστες έσωσαν την τελευταία στιγμή έναν ακόμη υπάλληλο της εταιρείας στο τοπικό παράρτημα, που επίσης αποπειράθηκε ν' απαγχονιστεί.
Επιχειρώντας να προλάβει τυχόν κλιμάκωση των αντιδράσεων των εργαζομένων όσο και της λαϊκής οργής που έχει προκαλέσει η απώλεια 25 ανθρώπων, το τελευταίο 18μηνο, εξαιτίας των απάνθρωπων συνθηκών εργασίας στην εταιρεία, η διεύθυνση της «France Telecom» διέρρευσε, χτες, ότι θα επισπεύσει το νέο γύρο διαλόγου με τα συνδικάτα που αρχικώς είχε προγραμματιστεί για τις 20 Οκτώβρη. Οι συνδικαλιστές, από την άλλη, ενώ προετοιμάζουν κινητοποιήσεις, επιμένουν στην εγκατάλειψη των «αναδιαρθρώσεων και της αναδιοργάνωσης» που εφαρμόζει η εταιρεία και όχι απλώς στο «πάγωμά τους» μέχρι «να ελεγχθούν» οι αυτοκτονίες μέσα από γραμμές ψυχολογικής υποστήριξης και άλλους παρόμοιους ελιγμούς.

Αντί σχολίου:

Γιατί η εργασία οδηγεί στην αυτοκτονία;

Του ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΖΗ*
Οι πρόσφατες τραγικές εξελίξεις στην France Telecom, στην οποία μάλιστα βασικός μέτοχος μετά την ιδιωτικοποίησή της εξακολουθεί να είναι το γαλλικό κράτος, με τις 23 αυτοκτονίες σε 18 μήνες και τις πολλές αποτυχημένες απόπειρες, στενά συνδεδεμένες με το εργασιακό περιβάλλον, αναδεικνύουν τη ζοφερή πραγματικότητα των σύγχρονων μεθόδων οργάνωσης της εργασίας.
Τι αλήθεια είναι αυτό που τα τελευταία χρόνια έχει οδηγήσει 400 εργαζόμενους στην αυτοκτονία στη Γαλλία προσθέτοντας μια νέα οδυνηρή εργασιακή παράμετρο μετά τους θανάτους από εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες; Τι είναι αυτό που βρίσκεται πίσω από το τέταρτο κύμα αυτοκτονιών με αφορμή τις συνθήκες εργασίας; Ένα κύμα που ακολουθεί τους απελπισμένους αγρότες της δεκαετίας του '60 που ωθούνταν στην έξοδο από την αγροτική ζωή και τη γη τους, τους ανειδίκευτους εργάτες της επόμενης δεκαετίας που εισέπρατταν την απαξίωση μπροστά στην ανάπτυξη της ειδικευμένης εργασίας, τη σύγχρονη απελπισία των ανέργων και των κάθε λογής ευέλικτων και κακοπληρωμένων εργαζόμενων που αδυνατούν να καλύψουν βασικές ανάγκες ενοχοποιώντας τον εαυτό τους;
Τα νέα θύματα δεν ανήκουν στην κατηγορία της δεύτερης ή και τρίτης ταχύτητας αμοιβής και δικαιωμάτων του εργατικού δυναμικού. Αντίθετα είναι υπάλληλοι στον χώρο των υπηρεσιών με ικανοποιητικές αποδοχές που δείχνουν αγάπη για τη δουλειά τους και χαρακτηρίζονται επιτυχημένοι. Βιώνουν με δραματικό τρόπο τα αποτελέσματα των σύγχρονων μεθόδων management της πλήρους εξατομίκευσης της εργασιακής σχέσης με ειδικούς στόχους αμοιβής και καριέρας, απόρροια ειδικότερων συμβάσεων με την εταιρεία που προσδίδουν στον εργαζόμενο χαρακτηριστικά ιδιώτη πωλητή.
Η αποδοχή των αυθαίρετων κριτηρίων και όρων αξιολόγησης της διεύθυνσης που περιφρονεί τους συλλογικούς κανόνες, οδηγεί καταρχήν στην εντατικοποίηση της εργασίας, στην απελευθέρωση των ωραρίων και στην ολοκληρωτική αφιέρωση του ελεύθερου χρόνου στον εργοδότη καταλήγοντας στην πλήρη αφομοίωση της προσωπικότητας στη λογική της εταιρείας. O εργαζόμενος υπόκειται καθημερινά σε ηθική παρενόχληση και σε ένα εξουθενωτικό διπλό αυτοέλεγχο: Εκείνο του ελέγχου της ατομικής του επίδοσης από τον ίδιο και την ομάδα στόχου που ελέγχει και επιτιμά, στο πλαίσιο των προσωπικών ανταγωνισμών, τους αδύνατους κρίκους της αλυσίδας. Απομονωμένος και αβοήθητος ο εργαζόμενος από κάθε έννοια συλλογικότητας, στο πλαίσιο μιας αμφιλεγόμενης αυτονομίας της εργασίας, επιδιώκει την επίτευξη των προσωπικών του στόχων οδηγούμενος σταδιακά στη χρήση μεθόδων και πρακτικών που προδίδουν τους κανόνες της επαγγελματικής ηθικής.
Για να επιτύχει τον στόχο του θα εκδιώξει βίαια τον ασθενή από το νοσοκομείο ώστε να μειωθούν τα νοσήλια και οι δαπάνες της ασφαλιστικής εταιρείας. Θα πουλήσει τραπεζικά προϊόντα και συμβόλαια σε υπερχρεωμένους πελάτες οδηγώντας τους στην καταστροφή. Σταδιακά αποκτηνώνεται. Χάνει τον αυτοσεβασμό του. Όταν όμως ο στόχος δεν εκπληρώνεται και ο εργαζόμενος χρεώνεται την αποτυχία, οι παρενέργειες πέφτουν βαριές για το σύστημα αξιών που έχει υιοθετήσει με τον, συχνά δίχως αρχές, αυτοσκοπό του επιτυχημένου επαγγελματικού προφίλ.
Οι συνέπειες είναι βαριές και προσβλητικές για εκείνον που απέτυχε στους στόχους του, αν και θυσίασε τα πάντα για την εκπλήρωσή του. Εισπράττει βαρύτερα την απώλεια της θέσης ευθύνης, την υποχρεωτική μετακίνηση σε άλλη πόλη, την αλλαγή ομάδας ή και αντικειμένου εργασίας. Αυτή η αποκαθήλωση γίνεται δυσβάστακτη. Οδηγεί σε πλήρη αποστροφή του ίδιου του εαυτού. Πέφτει από το παράθυρο της Telecom στο κενό καταστρέφοντας τα μπαμπού του προαυλίου παρά τις επίμονες συστάσεις της διεύθυνσης με ανακοινώσεις στους ορόφους και στα ασανσέρ, για σεβασμό και φροντίδα των φυτών της αυλής! Παρόλα αυτά η εταιρεία δηλώνει την αθωότητά της και επικαλείται τα προσωπικά προβλήματα του εκάστοτε αυτόχειρα. Καμία ευθύνη για τις μεθόδους οργάνωσης της εργασίας και συνεπώς καμία αστική και ποινική ευθύνη…
Οι οδυνηρές αυτές εξελίξεις απαιτούν άμεσες παρεμβάσεις και δραστικές λύσεις. Λύσεις που είναι αστείο να αναζητούνται σε γενικολογίες για τον εξανθρωπισμό της εργασίας και στην καταπολέμηση του εργασιακού στρες σε σεμινάρια και σε αγχολυτικά χάπια. Ο πυρήνας του προβλήματος θα πρέπει να αναζητείται στις σύγχρονες μεθόδους οργάνωσης της εργασίας που καταργούν κάθε έννοια συλλογικότητας, συνεργασίας και αλληλεγγύης μέσα από ακραίες μορφές εξατομίκευσης της εργασίας και απομόνωσης στον βωμό της μεγιστοποίησης του κέρδους. Οι λύσεις βρίσκονται στη θεσμική και ουσιαστική ενίσχυση των συλλογικών παρεμβάσεων και ελέγχων των εργαζομένων στις επιχειρήσεις Η εργασία, άλλωστε, εκτός από παραγωγός είναι και μέσο κοινωνικοποίησης…

* Ο Γ. Κουζής διδάσκει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΓΙΝΑΜΕ ...ΔΑΝΙΑ!

ΣΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΩΝ- ΛΑΜΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΗΦΙΣΟΥ ΒΟΣΚΟΥΝ ... ΑΓΕΛΑΔΕΣ!

Μεγάλο είναι το μποτιλιάρισμα στην κάθοδο της Αθηνών-Λαμίας από Βαρυμπόμπη προς ΚΤΕΛ και στην άνοδο από ΚΤΕΛ προς Αχαρνών. Ουρά 16 χιλιομέτρων σχηματίζουν τα οχήματα στην είσοδο της Αθηνών – Λαμίας, λόγω ατυχήματος αλλά και της έντονης βροχόπτωσης.

Σοβαρά κυκλοφοριακά προβλήματα σημειώνονται και σήμερα στις κυριότερες οδικές του λεκανοπεδίου. Εν τω μεταξύ ιδιαίτερα έντονη είναι κατά τόπους η βροχόπτωση σε πολλές περιοχές της Αττικής.
Σοβαρά προβλήματα σημειώνονται και στη Λ. Κηφισού από παραλιακή έως Αθηνών και συγκεκριμένα στο ύψος της Ιεράς Οδού.
Με δυσκολία διεξάγεται η κυκλοφορία των οχημάτων στη Λ. Μεσογείων από Χολαργό προς υπουργείο Αμυνας, στην Κατεχάκη από περιφερειακή Υμηττού προς Μεσογείων, στη Λ. Κηφισίας από Πανόρμου προς Φιλοθέη στην άνοδο, και από Παράδεισο προς Σίδερα Χαλανδρίου στην κάθοδο. Ακινητοποιημένα είναι τα οχήματα στο ύψος της Πανόρμου. Τέλος, προβλήματα υπάρχουν στη Λ. Συγγρού από Ledra Marriot προς Αμαλίας.Η τροχαία συνιστά να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί λόγω των καιρικών συνθηκών.

ΑΝΤΙ ΣΧΟΛΙΟΥ:
Mέσα μαζικής αιχμαλωσίας.
Την ώρα που περιμένει κανείς στριμωγμένος στα βαγόνια του ηλεκτρικού σιδηροδρόμου της πρωτεύουσας να ξεκινήσει ο συρμός, που για λόγους έργων εδώ και μήνες καθυστερεί απελπιστικά σε σταθμούς όπως το Μοναστηράκι, το Θησείο ή ο Ταύρος, μένοντας στάσιμος συχνά ακόμη και για 10 λεπτά σε κάθε έναν από αυτούς, αναρωτιέται για ποιο λόγο δεν επέλεξε το Ι.Χ. του. Οταν αυτή η σκέψη μπαίνει στο μυαλό του επιβάτη, πάει να πει ότι το συγκοινωνιακό μοντέλο της πόλης είναι αποτυχημένο.
Πόσω μάλλον όταν αυτό συμβαίνει σε κάποιον που χρησιμοποιεί ένα από τα ανταγωνιστικά Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, σταθερής τροχιάς, όπως ο ηλεκτρικός και όχι π.χ. τα προβληματικά λεωφορεία. Δεν είναι λοιπόν παράδοξο ότι από χρόνο σε χρόνο η ταχύτητα κίνησης στους κεντρικούς δρόμους μειώνεται έως και 5%, πράγμα που σημαίνει πως πλέον στις ώρες αιχμής πάμε στη δουλειά μας εποχούμενοι, αλλά κινούμενοι με ταχύτητα πεζού... Σύμφωνα με τα στοιχεία που ήρθαν στη δημοσιότητα στα μέσα Σεπτεμβρίου, ώς το 2012 το 95% των βασικών οδικών αξόνων θα είναι σε κατάσταση κορεσμού (έναντι 55% σήμερα). Και παρά τις περί του αντιθέτου διαβεβαιώσεις των δύο μεγάλων κομμάτων που διεκδίκησαν την ψήφο μας, επικαλούμενα και τη φροντίδα για το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής, κανένας υπεύθυνος δεν είναι διατεθειμένος να κάνει κάτι για την ανταγωνιστικότητα των ΜΜΜ. Αντίθετα, λαμβάνονται μέτρα που εδραιώνουν ακόμα περισσότερο τον κυρίαρχο ρόλο του Ι.Χ. Ποια είναι η συγκοινωνιακή μας πολιτική;
Κατασκευή αυτοκινητοδρόμων, μείωση του τέλους ταξινόμησης και απόσυρση - η οποία δεν επιδοτεί μόνο την απόσυρση του παλιού σας αυτοκινήτου, αλλά και την αγορά νέου. Αποτέλεσμα; Κάθε χρόνο μπαίνουν στην κυκλοφορία μόνο στο Λεκανοπέδιο 150.000 νέα Ι.Χ. έναντι των 50.000 που αποσύρονται. Ετσι, μέσα στην τελευταία 15ετία η αύξηση των κυκλοφορούντων οχημάτων έφτασε το 130%! Κανείς -και πόσω μάλλον Ελληνας- δεν πρόκειται να προτιμήσει τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς αν δεν αποδειχθούν βολικότερα και ταχύτερα από το Ι.Χ. του. Είναι ώρα οι υπεύθυνοι γι' αυτά να μας αντιμετωπίσουν ως πελάτες και όχι, όπως έγραφε πρόσφατα ο συγκοινωνιολόγος Στράτος Παπαδημητρίου, ως «αιχμαλώτους ενός συστήματος στο οποίο δεν έχουμε επιλογές». Αν δεν θέλουμε φυσικά να ακινητοποιηθούμε εντελώς...

Μανίνα Ντάνου

Υπόθεση «Μέρτεν»!

Ο Μαξ Μέρτεν (1911-1976) υπήρξε υψηλόβαθμος Ναζί, που υπηρέτησε στη Θεσσαλονίκη τη διετία 1942-1944, ως σύμβουλος της στρατιωτικής διοίκησης της πόλης. Ήταν ο άνθρωπος που υπέγραψε τη μεταφορά των 50.000 Εβραίων της Θεσσαλονίκης στο κολαστήριο του Άουσβιτς, ενώ είχε ευθύνη για αναρίθμητες αρπαγές και λεηλασίες των περιουσιών τους, που η συνολική τους αξία ξεπερνούσε τα 125.000.000 χρυσά φράγκα, ποσό τεράστιο για την εποχή αυτή. Ένα τμήμα του θησαυρού αυτού στάλθηκε στη Γερμανία και το υπόλοιπο θάφτηκε κάπου στη Βόρειο Ελλάδα, σύμφωνα με εκτιμήσεις.
Τον Μάιο του 1957, όντας υψηλόβαθμο στέλεχος του Υπουργείου Δικαιοσύνης της Δυτικής Γερμανίας, επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη ως τουρίστας, για να αναζητήσει, κατά μία εκδοχή, τον κρυμμένο θησαυρό. Αναγνωρίστηκε από κάποια θύματά του και συνελήφθη, με εντολή του αντιεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ανδρέα Τούση, καθώς εκκρεμούσε εις βάρος του ένταλμα σύλληψης από το 1947 για εγκλήματα πολέμου.
Σχεδόν αμέσως με την προφυλάκισή του άρχισαν οι πιέσεις από τη γερμανική πλευρά για την απελευθέρωσή του. Η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή έδειξε να υποχωρεί. Οι δύο χώρες ήταν τώρα στο ίδιο στρατόπεδο ως μέλη του ΝΑΤΟ και η φτωχή Ελλάδα ήταν εξαρτημένη οικονομικά από τη Δυτική Γερμανία (μετανάστες, δάνεια κλπ). Οι πιέσεις εντάθηκαν τον Νοέμβριο του 1958, όταν ο Καραμανλής επισκέφθηκε επίσημα τη Βόννη, προκειμένου να διαπραγματευτεί τη σύναψη δανείου, ύψους 200.000.000 μάρκων.
Τον Ιανουάριο του 1959 η κυβέρνηση Καραμανλή εισάγει στη Βουλή και ψηφίζει νόμο «περί αναστολής διώξεως εγκληματιών πολέμου», με τη δικαιολογία ότι «πρέπει να παραμεριστούν τα εμπόδια δια την ανάπτυξιν των σχέσεών μας με τη Δυτική Γερμανία», όπως δήλωσε ο Υπουργός Δικαιοσύνης Κωνσταντίνος Καλλίας. Η αντιπολίτευση, με προεξάρχοντες τους Κωνσταντίνο Μητσοτάκη (Κόμμα Φιλελευθέρων), Ηλία Τσιριμώκο (ΕΔΑ) και Σταύρο Ηλιόπουλο (ΕΔΑ), καταγγέλλει την «αμνήστευση των εγκληματιών του ελληνικού λαού» και κατηγορεί την κυβέρνηση ότι έχει υποκύψει σε πιέσεις της δυτικογερμανικής κυβέρνησης, πράγμα το οποίο αρνείται ο υπουργός Εξωτερικών Ευάγγελος Αβέρωφ.
Υπό την πίεση της ελληνικής και της διεθνούς κοινής γνώμης («Η Ελλάδα αμνηστεύει τους σφαγείς της» έγραψαν οι Τάιμς του Λονδίνου) η κυβέρνηση υπαναχωρεί και εξαιρεί τον Μέρτεν από την εφαρμογή του του νόμου (ν.δ. 3933/1959).
Στις 11 Φεβρουαρίου 1959 αρχίζει η δίκη του Μαξ Μέρτεν στο Ειδικό Στρατοδικείο Εγκληματικών Πολέμου της Αθήνας. Προκαλεί διεθνές ενδιαφέρον και την παρακολουθούν άγγλοι νομομαθείς και απεσταλμένοι των μεγαλύτερων εφημερίδων του κόσμου. Ο Μέρτεν ακούει με ολύμπια ψυχραιμία το κατηγορητήριο και δηλώνει αθώος. Οι μάρτυρες κατηγορίας που παρελαύνουν απαριθμούν τα εγκλήματα που διέπραξε στη Θεσσαλονίκη, ενώ μόλις τρεις μάρτυρες καταθέτουν υπέρ του. Στις 5 Μαρτίου 1959, ο πρόεδρος του Στρατοδικείου, συνταγματάρχης Κοκορέτσας, διαβάζει την ετυμηγορία ενοχής του κατηγορουμένου. Στον Μέρτεν επιβάλλεται ποινή φυλάκισης 25 ετών κατά συγχώνευση.
Οι πιέσεις των Γερμανών για την αποφυλάκιση του Μέρτεν φθάνουν στο αποκορύφωμά τους. Η ελληνική κυβέρνηση υπόσχεται στη Βόννη ότι μόλις καταλαγιάσει ο θόρυβος θα τον απελευθερώσει. Ο Καραμανλής διστάζει να προχωρήσει στην αποφυλάκιση του Μέρτεν, επειδή βρίσκεται προφυλακισμένος (θύμα πολιτικής δίωξης) ένας από τους πρωτεργάτες της Αντίστασης, ο Μανώλης Γλέζος. Η κατάλληλη στιγμή ήλθε τον Αύγουστο του 1959. Με το νόμο 4016, η κυβέρνηση τροποποίησε τη σχετική νομοθεσία (ν.δ. 3933/1959), με αποτέλεσμα να «αναστέλλεται αυτοδικαίως πάσα δίωξις γερμανών υπηκόων φερομένων ως εγκληματιών πολέμου, καθώς και η εκτέλεσις πάσης ποινής ή το υπόλοιπον ταύτης. Αντίγραφα των δικογραφιών αποστέλλονται εις τας γερμανικάς αρχάς».
Με βάση τη διάταξη αυτή, ο Μαξ Μέρτεν αποφυλακίστηκε στις 5 Νοεμβρίου 1959 και απελάθηκε στη Γερμανία, με την προϋπόθεση να εκτίσει εκεί την ποινή του. Όμως, τα γερμανικά δικαστήρια τον απάλλαξαν πλήρως, ελλείψει αποδεικτικών στοιχείων. Ο «Δήμιος της Θεσσαλονίκης» αποδόθηκε λευκός στην κοινωνία.
Στις 28 Σεπτεμβρίου 1960, τα γερμανικά έντυπα «Ηχώ του Αμβούργου» και «Ντερ Σπίγκελ» δημοσιεύουν αποσπάσματα της κατάθεσής του στις γερμανικές αρχές και προκαλούν σεισμό πολλών Ρίχτερ στην Αθήνα. Ο Μέρτεν ισχυριζόταν ότι ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο υπουργός Εσωτερικών και εξ απορρήτων του Δημήτριος (Τάκος) Μακρής, η σύζυγός του Δοξούλα το γένος Λεοντίδη και ο Υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Γεώργιος Θεμελής υπήρξαν συνεργάτες των Γερμανών. Η ελληνική κυβέρνηση διαψεύδει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο τον Μέρτεν, το ίδιο και η γερμανική. Στη Βουλή τα πνεύματα ανάβουν. Βουλευτές της ΕΡΕ επιτίθενται κατά συναδέλφων τους της ΕΔΑ, που ήταν τότε αξιωματική αντιπολίτευση. Σημειώνονται συμπλοκές και η συνεδρίαση διακόπτεται (16 Οκτωβρίου 1960).
Τρεις από τους θιγόμενους, το ζεύγος Μακρή και ο Θεμελής, προχώρησαν σε μηνύσεις, όχι στα γερμανικά δικαστήρια, αλλά στα ελληνικά και πέτυχαν την ερήμην καταδίκη του Μέρτεν για συκοφαντική δυσφήμιση. Πάντως, η δημοσιογραφική έρευνα αποκάλυψε ότι ο Μακρής ως δικηγόρος στην κατοχική Θεσσαλονίκη είχε πολύ καλές σχέσεις με τους Γερμανούς, η σύζυγός του Δοξούλα ήταν γραμματέας του Μέρτεν και ο Θεμελής διορισμένος Νομάρχης. Για τον Καραμανλή δεν βρέθηκε το παραμικρό στοιχείο που να επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό του Μέρτεν.
Ο Μέρτεν απασχόλησε και μεταθανάτια την Ελλάδα, με τη μεγάλη κινητοποίηση του 2000 για την ανεύρεση του εβραϊκού θησαυρού της Θεσσαλονίκης, που σύμφωνα με κάποια πληροφορία, βρισκόταν στο βυθό στ' ανοιχτά της Φοινικούντας Μεσσηνίας. Την πληροφορία φέρεται να έδωσε σε έλληνα συγκρατούμενο ο ίδιος ο Μέρτεν. Ο θησαυρός δεν βρέθηκε ποτέ.

Νεκρός ψαραετός.

Νεκρός από σκάγια βρέθηκε την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου ένας νεαρός Ψαραετός (Pandion haliaetus) στο Δέλτα του Έβρου.

Ο αετός εντοπίστηκε από παρατηρητές σε υδάτινη έκταση στο Ανατολικό Δέλτα, εντός του Καταφυγίου Άγριας Ζωής.

Είναι ένα πανέμορφο είδος το οποίο κυρίως διέρχεται τη άνοιξη και το φθινόπωρο από τη χώρα μας κατά τη διάρκεια της μετανάστευσής του.

Είναι γνωστό πως η θήρα όλων των ειδών αρπακτικών απαγορεύεται.

Προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση και λύπη το γεγονός ότι θανατώθηκε ένα είδος που δύσκολα μπορεί να μπερδευτεί με θηρεύσιμο πουλί και ιδιαίτερα μέσα σε περιοχή που το κυνήγι απαγορεύεται. Το Διοικητικό Συμβούλιο της Κυνηγετικής Ομοσπονδίας Μακεδονίας – Θράκης αποφάσισε ομόφωνα την απερίφραστη καταδίκη του περιστατικού και να προβεί στην επικήρυξη του δράστη με 10.000 Ευρώ, σε όποιον με τις πληροφορίες του οδηγήσει στη σύλληψη και οριστική του καταδίκη.

Η Ορνιθολογική Εταιρεία, με αφορμή το σοβαρό κρούσμα παράνομου κυνηγιού, τονίζει ότι η λαθροθηρία εξακολουθεί να αποτελεί μάστιγα. Παράλληλα, ζητά από την Πολιτεία να ασχοληθεί ουσιαστικά με τις προστατευόμενες περιοχές και το λαθροκυνήγι. Οπως αναφέρει, η Ελλάδα θα μπορούσε να αποτελέσει ασφαλές καταφύγιο για τα πτηνά αυτά, κι όμως δεν είναι. Ο ψαραετός συγκαταλέγεται στην κατηγορία των σπανίων ειδών και το κυνήγι του απαγορεύεται. Εχει υπολογιστεί ότι μόλις δέκα ψαραετοί ξεχειμωνιάζουν στη χώρα μας.

Πάρκα οι οροσειρές Ροδόπης - Χελμού! Με την Ορεινή Ναυπακτία τι θα γίνει;

Μετά από χρόνια διαβουλεύσεων, υπογράφηκε τελικά η Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) για τη θέσπιση των Εθνικών Πάρκων της Οροσειράς της Ροδόπης και του Χελμού-Βουραϊκού .

• Το εθνικό πάρκο Χελμού- Βουραϊκού καταλαμβάνει έκταση 544.000 στρεμμάτων και περιλαμβάνει το όρος Χελμός, το φαράγγι του Βουραϊκού, το αισθητικό δάσος Καλαβρύτων και τα ύδατα της Στυγός. Το εθνικό πάρκο περιλαμβάνει 12 είδη οικοτόπων μεγάλης σημασίας, ενώ φιλοξενεί απειλούμενα είδη, όπως η βίδρα.Η απόφαση χωρίζει την περιοχή σε τρεις ζώνες προστασίας (απόλυτης προστασίας, προστασίας και ζώνη περιβαλλοντικού ελέγχου) και περιλαμβάνει περιορισμούς στις χρήσεις γης. Στα αρνητικά του σχεδίου, ότι στο μεγαλύτερο μέρος του εθνικού πάρκου επιτρέπεται το κυνήγι (δραστηριότητα εντελώς ασύμβατη με τον χαρακτήρα μιας τέτοιας περιοχής) και ότι στις περισσότερες περιοχές απόλυτης προστασίας επιτρέπεται η βόσκηση. Στην περιφερειακή ζώνη, μάλιστα, που καταλαμβάνει και το μεγαλύτερο μέρος του πάρκου, προβλέπεται δυνατότητα αναβάθμισης του υφιστάμενου δρόμου σε άξονα ταχείας κυκλοφορίας και η δημιουργία λατομικών ζωνών για την εξυπηρέτηση των έργων.

• Το εθνικό πάρκο οροσειράς Ροδόπης καταλαμβάνει έκταση 1,7 εκατ. στρεμμάτων στα ορεινά της Δράμας και της Ξάνθης και χωρίζεται σε τρεις ενότητες. Στην πρώτη, που αποτελεί τη ζώνη απόλυτης προστασίας, περιλαμβάνει το δάσος Φρακτού, την Τσίχλα και την περιοχή Γυφτόκαστρου-Κούλας. Στην τρίτη ζώνη ανήκουν η κοίτη του Νέστου, το φράγμα Τεμένους και η ομώνυμη τεχνητή λίμνη. Πρόκειται για μια από τις ελάχιστες παρθένες περιοχές της χώρας, η οποία φιλοξενεί πολλά σημαντικά είδη φυτών και ορνιθοπανίδας.Υπάρχουν επίσης πολλά είδη πουλιών (μαυροπελαργός, ασπροπάρης, φιδαετός, χρυσαετός, μπούφος κ.ά.). Υπάρχουν και αρκετά είδη υπό εξαφάνιση όπως το αγριόγιδο, ο αγριόγατος και ο αγριόκουρκος. Η μεγάλη οροσειρά της Ροδόπης εκτείνεται μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας. Η περιοχή του πάρκου είναι το νοτιότερο κομμάτι της Κεντρικής Ροδόπης και βρίσκεται βόρεια της Δράμας και βορειοδυτικά της Ξάνθης.

ΥΓ) ... Δυστυχώς καμία παρόμοια πρόβλεψη δεν υπάρχει και κανένας σχεδιασμός δεν γίνεται για την δημιουργία του Εθνικού Πάρκου "Βαρδουσίων-Σαράνταινας-Κραβαρίτικων βουνών", παρόλο που στο νεοσύστατο Υπουργείο Περιβάλλοντος θέση υφυπουργού κατέχει ο αιτωλοακαρνάνας βουλευτής Θάνος Μωραϊτης (με καταγωγή μάλιστα από τη Σκοπιά Δομνίστας). Και μην ξεχνάμε ότι καταγωγή από το Μεσολόγγι έλκει και η υπουργός Περιβάλλοντος Τίνα Μπιρμπίλη! Ας ελπίσουμε ότι τουλάχιστον δεν θα συνεχίσουν την καταστροφική πολιτική Σουφλιά " Κάθε βουνοκορφή και αιολικό πάρκο - κάθε ποτάμι και εκτροπή" , και θα αφήσουν την παρθένα αιτωλική φύση στην ησυχία της!

Η ΔΕΗ ο εμπρηστής!

ΑΝΙΣΗ ΜΑΧΗ ΜΕ ΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ: Μόνο η θάλασσα σταματά την πυρκαγιά στη Βόρεια Εύβοια!
Στάχτη και αποκαΐδια έγινε μία από τις πιο όμορφες και πευκόφυτες περιοχές της χώρας, τα Γιάλτρα στην βόρεια Εύβοια. Η φωτιά ξεκίνησε από κολόνα της ΔΕΗ! Να σημειωθεί ότι το 2007 είχε εκδηλωθεί και πάλι μεγάλη πυρκαγιά στην ίδια περιοχή, η οποία είχε καταστρέψει τεράστια δασική έκταση.

Μέσα στις αυλές των σπιτιών και σε πευκόφυτες περιοχές κυνηγούσαν τις φλόγες πυροσβέστες και κάτοικοι στη Βόρεια Εύβοια μέχρι αργά το βράδυ. Οι ισχυροί άνεμοι που ξεπερνούσαν και τα 7 Μπωφόρ δεν επέτρεψαν στα εναέρια μέσα να περιορίσουν τη φωτιά, ενώ συγχρόνως δημιούργησαν ένα μέτωπο που ξεπερνά και τα 6 χιλιόμετρα. Λίγο μετά τις 9 χθες το βράδυ είχε δημιουργηθεί μια ανθρώπινη ασπίδα στα Λουτρά των Γιάλτρων από τη μία πλευρά και στα Γιάλτρα από την άλλη για να ανακόψουν την επέλαση της φωτιάς. Δεκάδες πυροσβεστικά οχήματα βρίσκονταν δίπλα από τα σπίτια προσπαθώντας να τα σώσουν από τις φλόγες, αλλά οι συνθήκες που επικρατούσαν δεν ήταν ευνοϊκές. Λίγο πριν νυχτώσει, τα εναέρια μέσα- αεροπλάνα και ελικόπτερα- που μεταφέρθηκαν από όλη την Ελλάδα προσπαθούσαν απεγνωσμένα να περιορίσουν την καταστροφή. Σύμφωνα με μαρτυρίες των κατοίκων, η φωτιά αργά το βράδυ βρισκόταν πολύ κοντά στα σπίτια στα Λουτρά των Γιάλτρων, ενώ το μέτωπο πλησίαζε και στο χωριό Γιάλτρα.

Η πρώτη εστία της φωτιάς είχε ξεσπάσει χθες το πρωί κοντά στο γήπεδο του χωριού Άγιος Γεώργιος Λιχάδας και προκλήθηκε από κολόνα της ΔΕΗ. Συνεργεία της επιχείρησης αποκατέστησαν τη βλάβη, ενώ πυροσβέστες έσβησαν αρχικά τη φωτιά που είχε εκδηλωθεί και αποχώρησαν.

Η εξέλιξη του μετώπου...

Οι κάτοικοι της περιοχής ωστόσο υποστηρίζουν ότι από τις 2 το μεσημέρι και μετά η φωτιά αναζωπυρώθηκε από τους ισχυρούς ανέμους και πήρε αμέσως μεγάλες διαστάσεις. Σε λίγη ώρα επεκτάθηκε σε πευκόφυτη περιοχή και μέχρις ότου φτάσουν στην περιοχή οι πυροσβεστικές δυνάμεις ο έλεγχος είχε χαθεί. Το μέτωπο κινήθηκε ανατολικά προς την περιοχή Γρεγολίμανο, όπου βρίσκονται και οι εγκαταστάσεις του Club Μ diterrane. Οι φλόγες πέρασαν μέσα από τις εγκαταστάσεις του Club σπέρνοντας τρόμο και πανικό στους 500 Γάλλους τουρίστες και εργαζομένους που βρίσκονταν εκεί.

Τελικά, το ένα μέτωπο της φωτιάς σταμάτησε στη θάλασσα. Η φωτιά κατέστρεψε ένα μεγάλο μέρος από τις εγκαταστάσεις περιφερειακά του κεντρικού ξενοδοχείου, ενώ στις φλόγες παραδόθηκαν και τα μπανγκαλόους. Οι τουρίστες και οι εργαζόμενοι απομακρύνθηκαν με αλιευτικά σκάφη που κινητοποιήθηκαν από το Λιμενικό αρχικά στο χωριό Άγιος Γεώργιος Λιχάδας και αργότερα μεταφέρθηκαν με φερι-μπότ στον Άγιο Κωνσταντίνο.

Το άλλο μέτωπο, μήκους περίπου τεσσάρων χιλιομέτρων, κινήθηκε προς τη βόρεια πλευρά σε δασική πευκόφυτη έκταση και κατευθύνθηκε προς Άγιο Νικόλαο και Γιάλτρα. Από τις πρώτες ώρες που ξέσπασε η πυρκαγιά, τη μάχη με τις φλόγες έδωσαν 16 πυροσβεστικά οχήματα που βρίσκονταν στην περιοχή και τρεις ομάδες πεζοπόρων τμημάτων. Από ΄κει και μετά υπήρχε δυσκολία μεταφοράς δυνάμεων λόγω των συνθηκών που επικρατούσαν. Λόγω των δυνατών ανέμων στον Βόρειο Ευβοϊκό είχε διακοπεί η πορθμιακή γραμμή από την Αρκίτσα στην Αιδηψό. Στις 5 το απόγευμα, με έκτακτο δρομολόγιο μεταφέρθηκαν πυροσβεστικά οχήματα και πεζοπόρα τμήματα της Πυροσβεστικής από την Αρκίτσα, ενώ μια ώρα αργότερα μεταφέρθηκαν και άλλες δυνάμεις από τη Γλύφα στον Αγιόκαμπο.

Η Ανακάλυψη της Αμερικής: ... Ιστορία, μύθοι και πραγματικότητα.

12 Οκτώβρη 1492: Ο Χριστόφορος Κολόμβος φτάνει στην Αμερική!

Ο Κολόμβος ασχολήθηκε από νεαρή ηλικία με τις ιδέες που είχαν διατυπωθεί ήδη από τον Αριστοτέλη και το Σενέκα για τη δυνατότητα να ταξιδέψεις στη σφαιρική γη προς δυσμάς, επιδιώκοντας ο ίδιος να φτάσει με αυτό τον τρόπο στις Ινδίες, δεδομένου ότι ο ανατολικός δρόμος είχε περιοριστεί μετά την κατάλυση του Βυζαντίου. Την επιθυμία τού Κολόμβου να πραγματοποιήσει αυτό το ταξίδι ενδυνάμωσαν οι απόψεις του Ιταλού αστρονόμου Paolo Toscanelli, ο οποίος με εσφαλμένους υπολογισμούς, στηριζόμενος και σε αυθαίρετες εκτιμήσεις του Σενέκα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η απόσταση της Ευρώπης προς τις Ινδίες μέσω του Ατλαντικού ήταν πολύ μικρή. Για πολλά χρόνια ο Χριστόφορος Κολόμβος προσπαθούσε να πείσει τους ηγεμόνες της Πορτογαλίας και της Ισπανίας να τον βοηθήσουν για να υλοποιήσει το σχέδιό του για την προσέγγιση των Ανατολικών Ινδιών από τους θαλάσσιους δρόμους προς δυσμάς. Το σχέδιο ήταν ιδιαίτερα ελκυστικό για τις δυο δυνάμεις που ανταγωνίζονταν μεταξύ τους για την κυριαρχία στις θάλασσες και τη δημιουργία νέων αποικιών. Το χρυσάφι που υπόσχονταν αυτές οι νέες εξερευνήσεις ήταν το μεγάλο δέλεαρ τόσο για την Ισπανία, όσο και για την Πορτογαλία. Αυτό το χρυσάφι υποσχόταν να φέρει ο Κολόμβος με το σχέδιό του, το οποίο όμως προσέκρουε τόσο στο οικονομικό του κόστος, όσο κυρίως στις αντιδράσεις της πανίσχυρης Εκκλησίας, που ήθελε να ποδηγετήσει κάθε επιχείρηση διεύρυνσης των ορίων της ισπανικής κυριαρχίας.
Μετά από διαπραγματεύσεις χωρίς αποτέλεσμα με τον Ιωάννη Β' της Πορτογαλίας για τη χρηματοδότηση μιας αποστολής προς τις Ινδίες με δυτική πορεία, ο Κολόμβος παρουσίασε το 1486 τα σχέδιά του στη βασίλισα Ισαβέλα Α' της Καστίλης. Η νέα του πρόταση απορρίφτηκε και πάλι, γιατί η χώρα ήταν εξαντλημένη από τον πόλεμο με τους Μαυριτανούς. Στο τέλος του 1492 καταλήφθηκε η Γρανάδα και μόνο τότε ενδιαφέρθηκε η βασίλισσα της Ισπανίας Ισαβέλλα για το σχέδιο του Κολόμβου. Τον εξουσιοδότησε λοιπόν να συγκροτήσει ένα στολίσκο σε συνεργασία με την εφοπλιστική οικογένεια των Πινθόν.

Έτσι στις 3 Αυγούστου του 1492 ο Κολόμβος μαζί με τους αδερφούς Πινθόν, που ήταν εφοπλιστές στο Πάλος, ξεκίνησε το ταξίδι του. Ο στολίσκος του αποτελούνταν από 2 καραβέλες ( "Νίντα" και "Πίντα" ) και τη ναυαρχίδα του βασιλικού στόλου ( "Σάντα Μαρία" ), στην οποία επέβαινε ο ίδιος. Το ταξίδι τους κράτησε αρκετά και ήταν γεμάτο ανησυχίες και κινδύνους. Τελικά, ύστερα από περιπέτειες δυόμισι περίπου μηνών (στις 12 Οκτωβρίου 1492), έφτασαν στο νησί Γκουαντανάχαν των Αντιλών, που το ονόμασε Σαν Σαλβαντόρ (σήμερα γνωστό ως Ουότλιγκ). Εκεί ο Κολόμβος δημιούργησε καλές σχέσεις με τους ερυθρόδερμους ιθαγενείς του νησιού και έτσι ανενόχλητα ανακάλυψε μέσα σε δώδεκα ημέρες πολλά νησιά και τα κυρίευσε στο όνομα του βασιλιά της Ισπανίας. Εξακολούθησε το ταξίδι του στη Χουάνα (Κούβα) και την Αϊτή, που την ονόμασε Ισπανιόλα. Αφού εγκατέστησε στα νησιά αυτά 43 άνδρες για φρουρούς, ξεκίνησε για το ταξίδι του γυρισμού (4 Ιανουαρίου 1493) και έφτασε στο λιμάνι της Λισαβόνας στις 4 Μαρτίου 1493. Η υποδοχή που του έγινε ήταν θριαμβευτική. Ο ίδιος πάντως είχε την εντύπωση ότι είχε φτάσει στις Ινδίες όπως σχεδίαζε. Και για τον λόγο αυτό τα νησιά που ανακάλυψε , ονομάζονται μέχρι και σήμερα «Ανατολικές Ινδίες».
Για το Νέο Κόσμο αναχώρησε για δεύτερη φορά με στόλο 17 πλοίων το 1493. Το δεύτερο ταξίδι του διήρκεσε τρία χρόνια και κατά τη διάρκεια του ανακάλυψε τα νησιά Δελιβεράδα, Ντομίνικα, Γουαδελούπη, Αντίκρα, Σαν Κριστομπάλ, Πόρτο Ρίκο και Ιαμαϊκή. Αλλά στο μεταξύ στην Ισπανιόλα η κατάσταση ήταν πολύ άσχημη. Άρχισαν οι συγκρούσεις μεταξύ ιθαγενών και Ισπανών. Οι διαμάχες αυτές πολλαπλασιάστηκαν και οξύνθηκαν περισσότερο στη διάρκεια του τρίτου ταξιδιού του (1498-1500). Στο ταξίδι αυτό ο Κολόμβος επισκέφθηκε τα νησιά Τρινιτάδ, Τομπάγκο και Γρανάδα και έφτασε μέχρι το Δέλτα του ποταμού Ορενόκου. Όμως δεν πρόλαβε να εξερευνήσει τη νέα αυτή περιοχή, γιατί, ενώ προσπαθούσε να υπερασπίσει τους ιθαγενείς από τη σκληρότητα των Ισπανών, ξέσπασε εξέγερση εναντίον του, με αποτέλεσμα να σταλεί αλυσοδεμένος στην Ισπανία και να αντικατασταθεί από το Φραγκίσκο ντε Μομπαντίλια. Στο τέλος κατόρθωσε να ελευθερωθεί, χωρίς όμως να μπορέσει να αποκτήσει το κύρος που είχε. Παρόλα αυτά ξεκίνησε για το τέταρτο ταξίδι του (1502), κατά το οποίο, αφού ολοκλήρωσε την ανακάλυψη των Αντιλών, εξερεύνησε τις ακτές της Κεντρικής Αμερικής από την Ονδούρα μέχρι τον κόλπο του Νταριέν. Όταν γύρισε στην πατρίδα του, έγινε δεκτός με ψυχρότητα, χωρίς να εκπληρωθούν οι υποσχέσεις που του είχαν δοθεί. Στις 20 Μαΐου 1506 πέθανε φτωχός και απομονωμένος, χωρίς να γνωρίζει τη σπουδαιότητα των ανακαλύψεών του.

Ο Κολόμβος δεν ήταν o πρώτος.

Μετά την ανακάλυψη της Αμερικής και αφού, χάρη κυρίως στο έργο του Αμέρικο Βεσπούτσι, εξακριβώθηκε ότι πρόκειται για «Νέο Κόσμο» άγνωστο μέχρι τότε, που δε συνδεόταν με τις τρεις γνωστές ηπείρους του Παλιού, οι ιστορικοί άρχισαν να ερευνούν μήπως πριν από τον Κολόμβο είχαν φτάσει στις ακτές της Αμερικής και άλλοι εξερευνητές, ταξειδιώτες ή απλοί ναυαγοί. Η βιβλιογραφία που συγκεντρώθηκε έχει σεβαστόν όγκο και αναφέρεται σε δεκάδες περιπτώσεων, αλλά από όλες τις αναφερόμενες ως προηγηθείσες ανακαλύψεις της Αμερικής, πολύ λίγες αντέχουν στην δοκιμασία και τον έλεγχο.
Οσο γοητευτική κι αν είναι η εκδοχή ότι σε πολύ παλιά χρόνια αιγύπτιοι με πλοία φτιαγμένα από καλάμια παπύρου έφτασαν στο Γιουκατάν και στο Περού, αυτή θα πρέπει να αποδειχτεί, όχι με την εκ των υστέρων επανάληψη του υποθετικού αυτού εγχειρήματος, αλλά με αδιάσειστα στοιχεία ή έστω να υποστηριχθεί με πολύ πειστικές ενδείξεις.
Μπορούμε να χωρίσουμε τις πραγματικές ή υποθετικές ανακαλύψεις της Αμερικής πριν από τον Κολόμβο σε τρεις κατηγορίες:
- σ'αυτές για τις οποίες τα στοιχεία είναι αδιάσειστα, όπου δηλαδή τα ιστορικά, αρχαιολογικά ή άλλα δεδομένα είναι πολύ ισχυρά και αναμφισβήτητα,
- σ'αυτές για τις οποίες υπάρχουν μόνο σοβαρές ενδείξεις, που επιδέχονται όμως και άλλες ερμηνείες και
- σ'αυτές που στηρίζονται σε αυθαίρετες υποθέσεις ή σε ανύπαρκτες πηγές.
Από την άλλη πλευρά θα πρέπει να διακρίνουμε τις οργανωμένες εξερευνητικές προσπάθειες, από τις τυχαίες αφίξεις ναυαγών, ψαράδων ή παραπλανημένων ναυτικών από άλλες ηπείρους στην Αμερική, αφίξεις οι οποίες είτε δεν είχαν άλλη συνέχεια και συνέπεια ή είχαν μικρές, περιωρισμένες και τοπικής σημασίας επιπτώσεις.
Η αρχαιολογική έρευνα ανακάλυψε σε μια περιοχή της Δημοκρατίας του Ισημερινού, στον κόλπο της Γουαγιακίλ, αγγεία πανομοιότυπα με ανάλογα δείγματα της ιαπωνικής κεραμεικής του Κύου Σου του 3000 π.Χ. ενώ από άλλες αρχαιολογικές έρευνες εξακριβώθηκε ότι οι ινδιάνοι της βορειοδυτικής ακτής είχαν πυκνές και μάλλον συνεχείς επαφές με τους κατοίκους των ακτών της Ανατολικής Σιβηρίας, αλλά οι συνέπειες των επαφών αυτών είχαν μόνο τοπική σημασία.
Δεν υπάρχει εξ άλλου αμφιβολία ότι ακούσιες μεταβάσεις θα έγιναν κι από τις δύο πλευρές της ηπείρου. Πολλά φοινικικά ή ελληνικά πλοία που κατά την αρχαιότητα ανοίχτηκαν στην Εξω Θάλασσα, πέρα από τις Στήλες του Ηρακλή και δε γύρισαν ποτέ πίσω, αν δεν ναυάγησαν θα έφτασαν σε κάποιαν ακτή της Αμερικής και οι επιβάτες τους θα έμειναν για πάντα εκεί. Κατά ανάλογο τρόπο βάσκοι, ιρλανδοί ή βρεττόνοι ψαράδες κατά το Μεσαίωνα θα είχαν παρόμοια τύχη. Χωρίς αμφιβολία θα συνέβη και το αντίστροφο, θα υπήρξαν δηλαδή αφίξεις από την Αμερική στην Ευρώπη ή την Αφρική. Δύο τουλάχιστον έχουν καταγραφεί: μια πιρόγα με χαλκόχρωμους ανθρώπους, άγνωστης προέλευσης, που έφτασε, (παρασυρμένη προφανώς από το Γκολφ Στρημ), ως τις ακτές της Γαλατίας κατά το τέλος της ρωμαιοκρατίας και ένα δερμάτινο καγιάκ με δύο εξωτικούς επιβάτες, που έφτασαν κατά τον 6ο αιώνα στην Ιρλανδία. Ολα αυτά τα τυχαία και μεμονωμένα συμβάντα δεν ήταν δυνατό να έχουν καμμιά συνέπεια.
Μπορούμε λοιπόν με βάση τα προεκτεθέντα, να κατατάξουμε τις προτεινόμενες προγενέστερες ανακαλύψεις της Αμερικής στις εξής κατηγορίες:
α) Οργανωμένες προσπάθειες εξερεύνησης, εμπορίου ή αποικισμού:
α1) Εξακριβωμένες: Οι εξερευνήσεις των Βίκιγκς στις ακτές της Γροιλανδίας και της ΒΑ Αμερικής και ο αποικισμός της ΝΑ Γροιλανδίας.
α2) Με ισχυρές ενδείξεις για την πραγματοποίησή τους: Ταξίδια πορτογάλων και άγγλων ναυτικών στη Βόρεια Αμερική.
α3) Με ασθενείς ενδείξεις για την πραγματοποίησή τους: Το ταξίδι του Αγίου Μπρένταν.
α4) Απλές υποθέσεις χωρίς απόδειξη:
Ι. Αιγυπτιακή αποστολή στην Κεντρική Αμερική με πλοίο φτιαγμένο από καλάμια παπύρου.
ΙΙ. Κινεζική εξερευνητική αποστολή στην Καλιφόρνια.
ΙΙΙ.Εξερευνητική αποστολή Ελλήνων ναυτικών από τη Χίο, πριν από τον Κολόμβο.
β) Τύχαίες αφίξεις στη Αμερικανική ηπειρο:
β1) Εξακριβωμένες ή πολύ πιθανές:
Ι. Ιάπωνες ψαράδες στην Γκουαγιακίλ.
ΙΙ. Ταχτικές ανταλλαγές μεταξύ ναυτικών της Βορειοδυτικής ακτής και των ακτών της Ανατολικής Σιβηρίας.
β2) Με αξιόλογες ενδείξεις: Επαφές των Πολυνησίων με τη Ν.Αμερική.
β3) Πιθανές ή ενδεχόμενες: Ναυάγια φοινίκων και ελλήνων ναυτικών κατά την αρχαιότητα και βάσκων και βρεττόνων ψαράδων κατά το μεσαίωνα.
β4) Απλές υποθέσεις, χωρίς απόδειξη:
Ι.Αφιξη κατοίκων της Ατλαντίδας μετά την καταβύθιση της.
ΙΙ.Αφιξη κατοίκων της χαμένης στα νερά του Ειρηνικού ηπείρου Λεμουρία.
ΙΙΙ.Το ταξίδι του Οδυσσέα στην Κεντρική και Βόρεια Αμερική.
IV. Εγκατάσταση στις Αντίλλες επτά ισπανών επισκόπων που θέλαν να αποφύγουν τους άραβες εισβολείς.
Ανεξάρτητα από την απορριπτική γνώμη του συγγραφέα αυτού του κειμένου για τις περισσότερες από τις θεωρίες αυτές, θα ήταν χρήσιμη και ενδεχομένως τερπνή, η σύντομη αναφορά και κριτική τους. Φυσικά κανείς δεν αμφισβητεί σήμερα πως πράγματι ο Κολόμβος δεν ήταν ο πρώτος άνθρωπος από άλλην ήπειρο που πάτησε το πόδι του στην Αμερική. Αυτή η παραδοχή όμως δε μειώνει ούτε στο ελάχιστο τη δόξα που του ανήκει ούτε νομιμοποιεί όλες τις υποθέσεις και κυρίως δεν πρέπει να αφίνει ελεύθερο πεδίο στη διατύπωση κάθε είδους παραλογισμών.
Εμείς οι Ελληνες είμαστε συχνά ευάλωτοι σε παρόμοιους πειρασμούς, ιδιαίτερα στους χαλεπούς καιρούς που περνάμε, όταν η περιλάλητη δόξα των προγόνων αντί να γίνει κίνητρο για περισσότερη δουλειά και προκοπή, γίνεται επίκληση για παροχές και διευκολύνσεις. Πιστεύω όμως πως κι αν ακόμα ήταν δυνατό να διαπιστωθεί ότι ο Οδυσσέας πήγε στην Αμερική ή ότι χιώτες ναυτικοί προηγήθηκαν του Κολόμβου, αυτό δε θα πρόσθετε τίποτα υπέρ ημών. Ισως μάλιστα να έκανε πιο δύσκολη τη θέση μας.
Θεωρίες και υποθέσεις, γοητευτικές και μη!
Ο θρύλος της Ατλαντίδας.
Από τότε που ο Πλάτωνας έγραψε τον Τίμαιο και τον Κριτία, την ανθρώπινη σκέψη την απασχολέί ο μύθος της Ατλαντίδας. Σύμφωνα με τα γραφόμενα του Πλάτωνα, οι ιερείς ενός ναού στην αιγυπτιακή πόλη Σάϊδα διηγήθηκαν στο Σόλωνα ότι πέρα από τις Στήλες, στον Ατλαντικό Ωκεανό υπήρχε μια εκτεταμένη μεγαλόνησος ή ήπειρος, η Ατλαντίδα, "μεγαλύτερη από τη Λιβύη και την Ασία μαζί", οι κάτοικοι της οποίας 9000 χρόνια πριν από την εποχή του Σόλωνα επιχείρησαν να κατακτήσουν ολόκληρον τον κόσμο αλλά αποκρούστηκαν από τους τότε Aθηναίους. Η Ατλαντίδα τελικά καταποντίστηκε στα νερά του ωκεανού, που στο σημείο αυτό δεν είναι πια πλωτός.
Από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας πολλοί γοητεύτηκαν από τις προοπτικές ανατροπής πολλών ιστορικών δεδομένων, που θα προκαλούσε η επαλήθευσή του μύθου της Ατλαντίδας, άλλοι όμως, λογικώτεροι, απέριψαν μια τέτοιαν εκδοχή και κράτησαν μόνο τον γοητευτικό μύθο. O επιφανέστερος μαθητής του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης, τον αντιμετωπίζει σα μύθο. "Οπως τη δημιούργησε έτσι και την κατέστρεψε, (ο Πλάτωνας την Ατλαντίδα)", γράφει σχολιάζοντας το απότομο τέλος της σχετικής διήγησης στον Κριτία.
Νεώτεροι ερευνητές, (Μαρινάτος, Γαλανόπουλος), δέχονται την αλήθεια της πλατωνικής διήγησης, τοποθετούν όμως την Ατλαντίδα στο Αιγαίο και ειδικώτερα στη Θήρα, υποστηρίζοντας ότι όλοι οι, υπερβολικοί, αριθμοί, που δίνει ο Πλάτωνας για την αρχαιότητα, την απόσταση, το μέγεθος, το στρατό και το στόλο της Ατλαντίδας οφείλονται σε λανθασμένη μεταγραφή των αιγυπτιακών αριθμητικών ψηφίων σε ελληνικά και πρέπει να διαιρεθούν δια του δέκα. Ετσι η ηλικία των 9000 χρόνων πριν από το Σόλωνα γίνεται 900, (γύρω στο 1500 π.Χ.), η απόσταση των 5000 χιλιομέτρων από την Αίγυπτο γίνεται 500, (δηλαδή ως στις Κυκλάδες) και η διάμετρος των 300 χιλιομέτρων για το κεντική περιοχή της Ατλαντίδας γίνεται μόνο 30, όση η αρχική διάμετρος της Θήρας, όταν πριν ανατιναχθεί στον αέρα από την έκρηξη του ηφαιστείου της, ονομαζόταν ακόμα Στρογγύλη.
Εφόσον με αρχαιολογικές, γεωφυσικές ή άλλες έρευνες επαληθευθεί η υπόθεση Μαρινάτου - Γαλανόπουλου, το πρόβλημα της Ατλαντίδας θα λυθεί με τον ευλογοφανέστερο και ικανοποιητικότερο τρόπο.
Ο μύθος της Λεμουρίας.
Τα γιγάντια αγάλματα που υπάρχουν στη νήσο του Πάσχα, την προέλευση των οποίων δεν έχουν ακόμα ερμηνεύσει ικανοποιητικά οι ιστορικοί και οι αρχαιολόγοι, σε συνδυασμό με την ύπαρξη ομοιόμορφου πολιτισμού στο μεγαλύτερο μέρος του Ειρηνικού Ωκεανού, δώσαν την αφορμή να δημιουργηθεί ο μύθος της Λεμουρίας, μιας εκτεταμένης ηπείρου, που υποτίθεται ότι καταβυθίστηκε στα νερά του σε απροσδιόριστο χρόνο.
Ο μύθος της Λεμουρίας παρουσιάζει ακόμα μεγαλύτερες αδυναμίες από εκείνον της Ατλαντίδας. Εν πρώτοις απουσιάζει η γοητευτική αφήγηση του Πλάτωνα, που θα συγχωρούσε πολλές ανοχές και στον πιο δύσπιστο κριτή. Εξ άλλου τα γεωλογικά δεδομένα είναι ακόμη πιο αρνητικά στην περίπτωση της Λεμουρίας από ότι στην περίπτωση της Ατλαντίδας. Το κυριώτερο όμως επιχείρημα, που ανατρέπει όλη την υπόθεση είναι όπως έχει εξακριβωθεί από αρχαιολόγους, εθνολόγους και ιστορικούς, μεταξύ 500 π.Χ. και 1000 μ.Χ. μετανάστες από τη νοτιοανατολική Ασία, οι Πολυνήσιοι απλώθηκαν σ'ολόκληρο τον Ειρηνικό από τη Χαβάη ως τη νήσο του Πάσχα και τη Νέα Ζηλανδία, δημιουργώντας ομοιόμορφο νεολιθικό πολιτισμό, που στην ακμή του γνώριζε τη γραφή και την τεχνική των μεγαλιθικών μνημείων και ενδεχομένως είχε κάποιες πολιτιστικές επαφές με τη Νότια Αμερική.
Το ταξίδι του Οδυσσέα στη Β. Αμερική.
H αμερικανίδα δικηγόρος Ενριέττα Μέρτζ, η οποία κατά τη διάρκεια του πολέμου υπηρέτησε στο πολεμικό ναυτικό των ΗΠΑ, στο βιβλίο της με τον ωραίο τίτλο "The dark wine sea" (ο οίνωψ πόντος), που εκδόθηκε στα 1958, υποστηρίζει ότι ο Οδυσσέας, μετά τους Λωτοφάγους, τους Κύκλωπες, τη νήσο του Αιόλου και τους Λαιστρυγόνες, πέρασε το στενό του Γιβραλτάρ και ύστερα από πολλές περιπέτειες βρέθηκε στην Αμερική. Η Μέρτζ βασιζόμενη σε περικοπές της Οδύσσειας, οι οποίες, κατά την άποψή της, περιγράφουν νησιά του Ατλαντικού και μέρη της Βόρειας Αμερικής, τοποθετεί το νησί της Κίρκης, Αιαία, στη Μαδέρα, τη Σκύλα και τη Χάρυβδη στην είσοδο του κόλπου Φόντυ της Νέας Γης, το νησί της Καλυψώς, Ωγυγία, στις Αζόρες, το νησί των Φαιάκων, Σχερία, στη Φλωρίδα κ.ου.κ.
Και η μεν περιγραφή των τοπίων από τον Ομηρο μπορεί να θυμίζει τα εν λόγω μέρη, όπως ασφαλώς θα μπορούσε κανείς να βρεί αξιόλογες ομοιότητες με τόποθεσίες της Παταγονίας ή της Καμτσάτκας, η Μερτζ όμως υποχρεώνει τον ήδη πολύπλαγκτο Οδυσσέα να διανύει με απίστευτη ταχύτητα τις τεράστιες αποστάσεις που χωρίζουν αυτά τα μέρη, τα οποία στη Μεσόγειο είναι σχετικά κοντά το ένα με το άλλο, (π.χ. στην Οδύσσεια η απόσταση από το στενό της Σκύλας και της Χάρυβδης ως την Ωγυγία - δηλαδή κατα την Μερτζ από τη Νέα Γη ως τις Αζόρες - καλύπτεται με ιστιοφόρο σε δέκα μόνο μέρες), να διαπλέει προς όλες τις κατευθύνσεις τον Ατλαντικό, για να συμφωνεί και με τη σειρά που μνημονεύει ο Ομηρος και τελικά βάζει τους Φαίακες ναυτικούς να φέρνουν τον Οδυσσέα εν μια νυκτί από τη Σχερία, (που τη θέλει στη Φλωρίδα), στην Ιθάκη, κατόρθωμα ανέφικτο ακόμα και με αεροπλάνο.
Η θεωρία της Μέρτζ αγνοήθηκε από τους σοβαρούς επιστήμονες σ'όλον τον κόσμο και στην Ελλάδα. Οταν η ίδια επισκέφθηκε τη χώρα μας, επί δικτατορίας, οι μόνοι που ενστερνίστηκαν τις απόψεις της ήταν ο τότε δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος και ο εκδότης Ιωάννης Δ. Πασσάς, που με κανένα τρόπο δε μπορούν να θεωρηθούν αυθεντίες στα θέματα αυτά.
Το ταξίδι του "Ρα" από την Αίγυπτο στις Αντίλλες.
Ο νορβηγός εθνολόγος και αρχαιολόγος Θωρ Χάγιερνταλ έγινε διάσημος με τον περίφημο διάπλου του Ειρηνικού πάνω στη σχεδία "Κον Τίκι", από τις ακτές του Περού ως την Ανατολική Πολυνησία, στα τέλη της δεκαετίας του 40. Με το εγχείρημά του αυτό ο Χάγιερνταλ θέλησε να επαληθεύσει τη θεωρία του ότι ο πολιτισμός της Πολυνησίας και ειδικώτερα ο πολιτισμός της Νήσου του Πάσχα, προέρχεται από την προκολομβιανή Αμερική και συγκεκριμένα από τους ανδικούς πολιτισμούς.
Παρά το γεγονός ότι το "Κον Τίκι" έφτασε τελικά στον προορισμό του, οι ιστορικοί δε δέχονται ότι μ'αυτό επαληθεύεται η θεωρία του Χάγερνταλ. Εκτός των άλλων επιχειρημάτων επισημαίνουν το γεγονός ότι το "Κον Τίκι" χρειάστηκε να ρυμουλκηθεί σε μεγάλη απόσταση από περουβιανό πλοίο, ώσπου να συναντήσει το ρεύμα του Χούμπολτ, που το έφερε στην Πολυνησία. Αυτό σημαίνει πως οι σχεδίες των περουβιανών δεν ήταν δυνατό να απομακρυνθούν από τις ακτές, αλλά κι αν το κατόρθωναν δε θα μπορούσαν ποτέ να γυρίσουν πίσω.
Ο Χάγιερνταλ πάντως χωρίς να αποθαρρυνθεί από την παγερή υποδοχή που επεφύλαξε το σύνολο σχεδόν των επιστημόνων στην αμφιλεγόμενη επιτυχία του "Κον Τίκι", επιχείρησε και πέτυχε στη δεκαετία του 70 να διαπλεύσει τον Ατλαντικό με το σκάφος "Ρα", φτιαγμένο από δέσμες καλαμιών παπύρου, όπως έφτιαχναν τις βάρκες τους οι αρχαίοι Αιγύπτιοι αλλά και οι (πολύ μεταγενέστεροι τους) Αϋμαρά της λίμνης Τιτικάκα. Αυτή τη φορά ο Χάγιερνταλ θέλησε να αποδείξει πως οι ανδικοί πολιτισμοί κατάγονται από την αρχαία Αίγυπτο και σ'αυτό οφείλονται οι πυραμίδες του Κούσκο, τα καλαμένια σκάφη της λίμνης Τιτικάκα, οι μούμιες των Ινκα κλπ.
Παρά την επιτυχία των δύο εγχειρημάτων του Χάγερνταλ, αυτή δεν προϋποθέτει κατ'ανάγκη και την επιβεβαίωση των θεωριών του. Αν ένας τολμηρός θαλασσοπόρος διασχίσει με καγιάκ την απόσταση από τη Γροιλανδία ως την Πελοπόννησο, αυτό δε σημαίνει ότι υπήρξαν στο παρελθόν παρόμοια ταξίδια. Ο Χάγιερνταλ παραβλέπει το, αναμφισβήτητο από ιστορικής και αρχαιολογικής σκοπιάς, γεγονός ότι ο αιγυπτιακός πολιτισμός, με τις πυραμίδες και τις μούμιες, είχε σβύσει δυο χιλιάδες χρόνια πριν οι πρώτες κόλουρες πυραμίδες εμφανιστούν στην Αμερική και τέσσερες χιλιάδες χρόνια πριν από την κλασσική εποχή των πολιτισμών των Μάγια και των Ινκα.
Ελληνες και φοίνικες ναυτικοί στην Αμερική.
Οι έλληνες και οι φοίνικες ναυτικοί της αρχαιότητας ήταν εξοικειωμένοι με τη Μεσόγειο και τις συνδεόμενες μ'αυτήν εσωτερικές θάλασσες και τα πλοία τους ήταν σε θέση να τις περιπλέουν με ασφάλεια σ'όλα τα μήκη και πλάτη τους. Αντίθετα δε φαίνεται ότι διαθέταν σκάφη ικανά να αντιμετωπίσουν τα κύματα και τους θυμούς του Ατλαντικού ωκεανού. Παρ'όλα αυτά επιχειρούσαν κάποτε ταξίδια πέρα από το Στενό του Γιβραλτάρ, που στην αρχαιότητα οι μεν Ελληνες ονόμαζαν Στήλες του Ηρακλή και οι Φοίνικες Στήλες του Μελκάρθ.
Τα γνωστότερα υπερμεσόγεια ταξίδια που κατέγραψε η ιστορία είναι ο περίπλους της Αφρικής από τον Αννωνα τον Καρχηδόνιο και οι εξερευνήσεις του Βισκαϊκού κόλπου και της Βόρειας θάλασσας από τον Πυθέα το Μασσαλιώτη, αλλά οπωσδήποτε θα υπήρξαν πολύ περισσότερα που έμειναν άγνωστα, ιδιαίτερα όταν οι Καρχηδόνιοι, μετά την άλωση και καταστροφή της Ταρτησσού, απόχτησαν τον απόλυτο έλεγχο του Στενού. Δεν μπορούμε λοιπόν να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο πλοία που ξανοίχτηκαν στον Ωκεανό να παρασύρθηκαν μακρυά από τις ακτές και τα ρεύματα να τα έφεραν στην Αμερική. Παρόμοιες εξαφανίσεις πλοίων ήταν συχνές κι αυτές γέννησαν το θρύλο για την Ταρτησία Μύραινα, η οποία κατά τις διηγήσεις των αρχαίων ελλήνων ναυτικών ήταν μια τεράστια σαρκοφάγα σμέρνα, που κατέστρεφε τα πλοία και καταβρόχθιζε τους επιβάτες τους.
Στη ζούγκλα της Βραζιλίας ανακαλύφθηκαν στις αρχές του αιώνα επιγραφές σε βράχους, στις οποίες, παρά τη μεγάλη φθορά που παρουσιάζουν, διάφοροι ευφάνταστοι ερευνητές διάβασαν ελληνικές ή φοινικικές φράσεις, ενώ άλλοι περισσότερο ρεαλιστές τις θεωρούν πορτογαλικές, γραμμένες όμως από αμόρφωτους τυχοδιώκτες και γιαυτό πολύ δυσανάγνωστες.
Βάσκοι, βρεττόνοι και ουάλλοί ψαράδες στην Αμερική.
Ενας νεοζηλανδός ερευνητής ονόματι Μπάρυ Φελλ ισχυρίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 70 ότι βρήκε στην κοιλάδα Σουσκεχάννα της Πενσυλβάνιας των ΗΠΑ ίχνη μιας αποικίας βάσκων που έφτασαν ως ναυαγοί στις ανατολικές ακτές της Αμερικής και μη μπορώντας να γυρίσουν πίσω εγκαταστάθηκαν εκεί. Ο Φελλ στηρίζει τη θεωρία του στη μετάφραση που ο ίδιος έκανε των κειμένων πολλών επιγραφών σε πέτρες ή πλάκες, που ανακάλυψε.
Οι επικριτές των ισχυρισμών του Φελλ τονίζουν ότι επιβάλεται μεγάλη επιφυλακτικότητα στην ανάγνωση παρόμοιων επιγραφών, γιατί κι αν αποκλείσουμε την περίπτωση της απάτης, έχει αποδειχτεί σε πολυάριθμες περιπτώσεις ότι είτε πρόκειται για τυχαία σκαλίσματα του βράχου που προήλθαν από τη διάβρωση, είτε πρόκειται για σχετικά πρόσφατες επιγραφές με ισπανικά, γαλλικά ή αγγλικά κείμενα, που έγιναν ακατανόητα λόγω μεγάλης φθοράς.
Πάντως, όπως και στην προηγούμενη περίπτωση των ελλήνων και φοινίκων ναυτικών της αρχαιότητας, δεν αποκλείεται κατά τον Μεσαίωνα βάσκοι, βρεττόνοι και ουαλοί ψαράδες να παρασύρθηκαν από τα θαλάσσια ρεύματα και να έφτασαν ως τις ακτές της Αμερικής, χωρίς το ακούσιο αυτό ταξίδι τους να είχε άλλη συνέπεια ή συνέχεια.
Εφτα ισπανοί επίσκοποι αποικίζουν τις Αντίλλες.
Σύμφωνα με ένα θρύλο πολύ διαδεδομένο στην Ισπανία κατά το Μεσαίωνα, όταν οι άραβες κατάχτησαν την ιβηρική χερσόνησο εφτά ισπανοί επίσκοποι μη υποφέροντας το ζυγό των απίστων (που ας σημειωθεί ήταν απολύτως ανεξίθρησκοι και εξαιρετικά πολιτισμένοι) έφυγαν με πλοία προς τη δύση και εγκαταστάθηκαν στο νησί Αντίλια, όπου ίδρυσαν εφτά επισκοπές και προσηλύτισαν στο χριστιανισμό τους κατοίκους της.
Μετά την ανακάλυψη της Αμερικής οι ισπανοί ερεύνησαν ολόκληρες τις Αντίλλες ζητώντας αποδείξεις για την εγκατάσταση σ'αυτές χριστιανών προ του Κολόμβου. Δε βρήκαν απολύτως τίποτα. Ετσι αν δεν απορρίψουμε την όλη ιστορία ως φανταστική δεν απομένει παρά να δεχτούμε ότι οι εν λόγω επίσκοποι γοητευμένοι από την παραδείσια ζωή των ιθαγενών στα νησιά αυτά, εγκατέλειψαν το χριστιανισμό και αφομοιώθηκαν με τον ντόπιο πληθυσμό.
Κινεζικές εξερευνητικές αποστολές στην Καλιφόρνια και Μεξικό.
Τα κινεζικά χρονικά είναι γεμάτα από αναφορές χερσαίων και θαλασσινών ταξιδιών, κυρίως προς τις θάλασσες και τα νησιά του Νότου και προς το εσωτερικό της Ασίας. Για πολλά από τα ταξίδια αυτά οι πληροφορίες είναι πολύ συνοπτικές και ασαφείς, πράγμα που εν πολλοίς οφείλεται στη συνήθεια των Κινέζων να δίνουν στα μέρη που εξερευνούσαν ονόματα κινεζικά, χωρίς να τα συσχετίζουν με τα ήδη υπάρχοντα, τα οποία συνήθως αγνοούσαν.
Τα ταξίδια και οι εξερευνήσεις που έκαναν οι Κινέζοι, αρχίζουν από τον σχεδόν μυθικό αυτοκράτορα Μου, (1001 - 945 π.Χ.), που "έφτασε στις τέσσερις εσχατιές του κόσμου". Περίφημα και εξαιρετικά γόνιμα ήταν τα ταξίδια των βουδδιστών προσκυνητών Φα Χσιέν (399 -414 μ.Χ.) και Χσυάν Τσανγκ (629 - 645), στην Κεντρική Ασία, την Ινδία, την Ινδοκίνα και την Ινδονησία.
Στα πλαίσια αυτών των εξερευνήσεων τοποθετούνται δύο εξερευνητικές αποστολές Κινέζων στην Αμερική, η πρώτη γύρω στα 800 π.Χ. και αφορούσε την εξερεύνηση των ακτών της Καλιφορνίας και η δεύτερη ήταν μια αποστολή πέντε κινέζων βουδδιστών μοναχών, που έφτασαν στα 459 μ.Χ. στο Μεξικό. Δυστυχώς και σ'αντίθεση με τις προαναφερθείσες εξερευνήσεις, που αποτελούν αναμφισβήτητα ιστορικά γεγονότα, οι δύο αποστολές στην Αμερική δεν πιστοποιούνται από καμμιά σοβαρή πηγή και μάλλον πρέπει να απορριφθεί η πιθανότητα να έχουν πραγματοποιηθεί.

Ένα αντίγραφο του "χάρτη του κόσμου" του κινέζου ναύαρχου και εξερευνητή Zheng που χρονολογείτε στα 1418, ίσως αποδείξει ότι οι κινέζοι είχαν φθάσει πρώτοι, 70 χρόνια πριν τον Κολόμβο, στην Αμερική. Εάν αποδειχθεί γνήσιος, ο χάρτης θα ξαναγράψει την ιστορία. Παρουσιάζει σαφώς τις ακτογραμμές της Αμερικής, της Αφρικής και της Ευρώπης. Ο Gunnar Thompson, ειδικός στους παλαιούς χάρτες και στους πρώτους εξερευνητές, είπε: "Θα ξεσηκώσει τη σκέψη μας για την παγκόσμια ιστορία του 15ου αιώνα." Περιλαμβάνει μια περιγραφή των ανθρώπων της δυτικής ακτής της Αμερικής: "Το δέρμα της φυλής σε αυτήν την περιοχή είναι μαύρο και κόκκινο, και έχουν φτερά τυλιγμένα γύρω από τα κεφάλια και τις μέσες τους." Εντούτοις, ο χάρτης περιλαμβάνει και μερικά λάθη: τα βρετανικά νησιά δεν εμφανίζονται καθόλου και η Καλιφόρνια απεικονίζεται ως νησί. Ο Zheng έχει θεωρηθεί από καιρό ένας από τους πρωτοπόρους της θαλάσσιας εξερεύνησης στην Κίνα, αλλά ήταν ουσιαστικά άγνωστος στη δύση έως το 2002. Ο χάρτης είχε αγοραστεί από έναν έμπορο της Σαγκάης το 2001 έναντι του ποσού των 280 λιρων.Οι ιδιοκτήτες του συνειδητοποίησαν την άξια του όταν διάβασαν το βιβλίο ενός Βρετανού απόστρατου διοικητή υποβρύχιων ο οποίος το 2002 δημοσίευσε ένα βιβλίο στο οποίο υποστήριζε ότι η Αμερική είχε ανακαλυφθεί από τον Zheng, σε μια αποστολή του η όποια είχε διαρκέσει την 2 χρονια.
Η ανακάλυψη της Αμερικής από χιώτες ναυτικούς.
Η υπόθεση ξεκινά από μια ξεχασμένη θεωρία του Σεραφείμ Κανούτα και άλλων ερευνητών, που αναβίωσε ο Χ.Δ.Λάζος, και σύμφωνα με την οποία υπήρχαν δύο Κολόμβοι, ο λαϊκής καταγωγής, πρώην λαναράς και κατόπιν έμπορος και ναυτικός, Χριστόφορος Κολόμβος, που γεννήθηκε στη Γένουα γύρω στα 1451 και ο Δον Κριστόφορο ή Κριστόμπαλ Κολόν, που στην πραγματικότητα ήταν έλληνας, γεννημένος γύρω στα 1439, πιθανώς στη Χίο, που λεγόταν Χριστόφορος Δισύπατος Παλαιολόγος, ήταν ευπατρίδης και εξαιρετικά μορφωμένος. Αυτός ο δεύτερος Κολόμβος, σύμφωνα πάντα με τη θεωρία, βρέθηκε στην Ιταλία με επίσημη αποστολή οταν έπεσε η Πόλη και έτσι ξέμεινε εκεί και πέρασε στην υπηρεσία της Γένουας.
Σύμφωνα πάντα με τη θεωρία, ο δεύτερος Κολόμβος είχε γνωρίσει στη Χίο πολλούς ναυτικούς, μεταξύ των οποίων κάποιον καπετάν Ανδρέα, αγνώστων των λοιπών στοιχείων, οι οποίοι είχαν πραγματοποιήσει πολύ πριν από το 1474 ταξίδια στην Αμερική και διαθέταν χάρτες των χωρών που είχαν ανακαλύψει, τους οποίους του παραχώρησαν.
Είναι ολοφάνερες οι σοβαρές αδυναμίες της θεωρίας των Κανούτα - Λάζου. Σε κανένα βυζαντινό χρονικό δεν αναφέρεται καποιος Χριστόφορος Δισύπατος Παλαιολόγος και μάλιστα επίσημο πρόσωπο. Οι χρονολογίες εξ άλλου δεν ταιριάζουν. Ο Κολόμβος που ξέρει η ιστορία είχε τρία αδέλφια, από τα οποία το ένα ο Βαρθολομαίος στάθηκε πολύτιμος βοηθός του. Ο Βαρθολομαίος γεννήθηκε στα 1460 και ήταν περίπου δέκα χρόνια νεώτερος του. Αν ο Κολόμβος γεννήθηκε στα 1439 η διαφορά θα ήταν 21 χρόνια, πράγμα που δεν πιστοποιείται από κανένα αξιόπιστο ή μη στοιχείο. Αλλά κι αν δεχτούμε πως ο Κολόμβος γεννήθηκε στα 1439, τότε θάταν 13 χρονών όταν τον στείλαν από την Πόλη στη Δύση για "επίσημη αποστολή".
Η ύπαρξη του νεφελώδους "καπετάν Ανδρέα" βασίζεται σε φήμες πλατιά διαδεδομένες στη Χίο, όπου σύμφωνα με κάποιον δόκτορα Λάρσεν η άποψη της ανακάλυψης της Αμερικής υποστηρίζεται από μεγάλο τμήμα του πληθυσμού. Οι επιστημονικές όμως αλήθειες δεν ήταν ποτέ υπόθεση πλειοψηφίας και ψηφοφοριών.
Τέλος και το κυριώτερο, είναι πασίγνωστο πως ο Κολόμβος έψαχνε να βρει συντομώτερο δρόμο για την Ασία και ως το τέλος της ζωής του είχε την ακράδαντη πεποίθηση πως έφτασε στις Ινδίες. Αν οι χιώτες ναυτικοί του είχαν δώσει χάρτες με τις νέες χώρες που ανακάλυψαν, δε θάχε πέσει σ'αυτή την πλάνη κι αν μάλιστα οι χάρτες αυτοί ήταν τόσο ακριβείς, δε θα επιχειρούσε καθόλου το ταξίδι του.