Γελαδότοπος?

Κράβαρα.

Πολλοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν ότι τα Κράβαρα οφείλουν την ονομασία τους στην σλαβική λέξη "Κράβαρι", που σημαίνει γελαδότοπος. Η φωτογραφία αποδυκνείει ότι η περιοχή των Κραβάρων αντίθετα με ότι πιστευόταν μέχρι πρόσφατα, είναι ιδανική για την κτηνοτροφία αγελάδων. Δεν ξέρουμε αν αυτό αποτελεί και τεκμήριο βεβαιότητας για αυτόν τον ισχυρισμό! Και για αυτό και δεν παίρνουμε θέση!

Να πάντως πως μεταφράζεται η λέξη "αγελάδα" σε διάφορες Σλαβικές γλώσσες:

Krowa στα Πολωνικά.
Крава στα Βουλγαρικά,
Krava στα Κροατικά,
Карова στα Λευκορωσικά,
Karvė στα Λιθουανικά,
Корова στα Ουκρανικά,
Корова στα Ρωσικά,
Kráva στα Τσέχικα,
Крава στα Σλαβομακεδονικά,
Krava στα Σλοβένικα,
Крава στα Σερβικά.

Ενισχυτικό της θεωρίας για την Σλαβική Προέλευση της ονομασίας "Κράβαρα", είναι επίσης και το γεγονός ότι στην περιοχή ευδοκιμούν τα τοπωνύμια "σλαβικής" προέλευσης: π.χ. μην ξεχνάμε ότι χωριό Κλεπά συναντάμε στην Πολωνία, ενώ με το ίδιο όνομα "Κλεπά" υπάρχει και βουνό στην Π.Γ.Δ.Μ.-Σκόπια. Επίσης στην Ρωσία και στην Ουκρανία το όνομα Κλεπά το συναντάμε και ως Ανθρώπινο Επώνυμο.

Λύκος...

Η νέα κοκκινοσκουφίτσα.

Των Λίνας Γιάνναρου και Αλεξάνδρας Μανδράκου.

Είναι ένα από τα πιο θαυμαστά είδη με υψηλή νοημοσύνη, αξιοθαύμαστη κοινωνική οργάνωση - σύμβολο ελευθερίας και δύναμης. Επί αιώνες καταδιώκεται ανελέητα από τον άνθρωπο ως επικίνδυνος, όταν στην πραγματικότητα απλώς διεκδικεί το φυσικό χώρο που εμείς του στερήσαμε. Αποτέλεσμα; Σήμερα ανήκει στα πλέον τρωτά είδη του πλανήτη.
Από παιδιά μαθαίνουμε να τον φοβόμαστε, όμως στην πραγματικότητα αυτός πρέπει να μας φοβάται. Ο λύκος, για αιώνες, κυνηγήθηκε από τον άνθρωπο ανελέητα, αιχμαλωτίστηκε, επικηρύχθηκε, θανατώθηκε. Παρ όλα αυτά θεωρείται πάντα ο «κακός» χάρη σε ένα... μπαράζ αρνητικής διαφήμισης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αποτέλεί ένα από τα πιο τρωτά είδη στον πλανήτη.
O λύκος υπήρξε το θηλαστικό με τη μεγαλύτερη εξάπλωση στον πλανήτη - σχεδόν σε όλο το Βόρειο Ημισφαίριο και, φυσικά, στη χώρα μας. Οι συστηματικές προσπάθειες εξόντωσής του όμως περιόρισαν δραματικά την έκταση της ιστορικής του επικράτειας.
Σήμερα, τους μεγαλύτερους πληθυσμούς λύκων στην Ευρώπη φιλοξενούν οι ανατολικές χώρες, ενώ σε μικρότερους αριθμούς συναντάται το είδος στην Ελλάδα, την Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ιταλία και τις σκανδιναβικές χώρες. Πρόσφατα επανεμφανίστηκε στη Γαλλία, την Ελβετία και τη Γερμανία. Στην Ελλάδα, κανείς μπορεί να συναντήσει λύκους σε όλη σχεδόν την ηπειρωτική χώρα, βόρεια της Βοιωτίας, αλλά η εξάπλωσή του είναι αραιή. Ο συνολικός πληθυσμός του υπολογίζεται σε 700 άτομα, χωρισμένα σε 90 περίπου αγέλες (σύμφωνα με την τελευταία καταγραφή, το 1999).

Για πολλά χρόνια, όπως λέει ο βιολόγος, με ειδίκευση στη διαχείριση της άγριας ζωής και μέλος της επιστημονικής επιτροπής του Αρκτούρου κ. Γιώργος Γιαννάτος, ο λύκος επιβίωνε στην Ελλάδα αποκλειστικά από τα κτηνοτροφικά ζώα, καθώς η φυσική του τροφή, τα οπληφόρα (ελάφια, ζαρκάδια, αγριογούρουνα), ήταν περιορισμένη. «Στη χώρα μας, για αιώνες ο λύκος ζούσε κοντά στον άνθρωπο, τρώγοντας τα νεκρά ζώα από την κτηνοτροφία ή σκοτώνοντας ο ίδιος. Μεγάλη αλλαγή επήλθε πριν από τριάντα χρόνια, με το τέλος της νομαδικής κτηνοτροφίας. Στην εντατική κτηνοτροφία, τα ζώα δεν ψοφάνε τόσο εύκολα και φυσικά δεν βγαίνουν έξω στην ύπαιθρο. Οι πληθυσμοί του λύκου, λοιπόν, όπως και των υπόλοιπων ζώων που βασίζονταν στα κτηνοτροφικά κοπάδια, μειώθηκαν». Την αρνητική στάση των κτηνοτρόφων συντηρούσε μέχρι πρότινος και μία πολύ βασική παράμετρος: η αποζημίωση του κτηνοτρόφου ήταν δυνατή στην περίπτωση που η ζημία αφορούσε τουλάχιστον μία ζωική μονάδα -δεν καλύπτονταν απώλειες για λιγότερα από 4 αιγοπρόβατα τη φορά...
Επικηρυγμένος έως το 1991.
Παράλληλα, έως το '91(!) βρισκόταν σε ισχύ η επικήρυξη του λύκου που θεωρούνταν επιζήμιο είδος. Εως τότε, όποιος σκότωνε ένα λύκο δικαιούνταν χρηματικής αμοιβής. Υπολογίζεται ότι τη δεκαετία του '70, θανατώνονταν για το λόγο αυτό περίπου 700 λύκοι το χρόνο. «Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, στα μέσα της δεκαετίας του '80, να εξαφανιστούν από πολλές περιοχές, κυρίως της νότιας χώρας. Με την κατάργηση της επικήρυξης, τη δουλειά του Αρκτούρου και τη θέσπιση αποζημίωσης για τους κτηνοτρόφους που έχαναν ζώα από τους λύκους, το είδος άρχισε να επανεμφανίζεται», λέει ο κ. Γιαννάτος. Στην Πελοπόννησο και την Κρήτη, ωστόσο, δεν ξαναεμφανίστηκε ποτέ.

Από το '91 βγήκε από τον κατάλογο των «επιβλαβών ειδών» και το 1993 καταχωρίσθηκε και επισήμως στα «τρωτά» είδη. Αξίζει να σημειωθεί ότι από το 1969 απαγορεύεται η σύλληψη και η κατοχή λύκου από ιδιώτη. Παρ' όλα αυτά, δεκάδες λύκοι συνεχίζουν να φονεύονται κάθε χρόνο, ενώ ιδιώτες εξακολουθούν να αιχμαλωτίζουν λυκάκια για να τα χρησιμοποιούν ως... φύλακες.
Σήμερα, η επέκταση της ανθρώπινης δραστηριότητας ακόμα και σε έως πρότινος δυσπρόσιτες περιοχές, η διάνοιξη δρόμων, η μείωση των δασικών εκτάσεων, έχουν συντείνει στην περιθωριοποίησή του. Η έλλειψη φυσικής λείας του λύκου, ωστόσο, αποτελεί τον υπ' αριθμόν ένα κίνδυνο για το είδος. «Αυτό απαγορεύει στους λύκους να επιβιώσουν χωρίς να επιβαρύνουν τον άνθρωπο. Ετσι, οι λύκοι ακολουθούν τις ανθρώπινες δραστηριότητες, οι οποίες πλέον έχουν φύγει από τις ορεινές περιοχές και έχουν κατέβει χαμηλότερα. Είναι μύθος ότι επειδή βλέπουμε λύκους σε χαμηλά υψόμετρα, είναι πάρα πολλοί. Απλώς εκεί είναι η τροφή τους. Αν θες να δεις λύκο στην Ελλάδα σήμερα, καλύτερα να μην... πάρεις τα βουνά. Οι λύκοι τριγυρίζουν κοντά σε κατοικημένες περιοχές, που βρίσκονται κοντά σε δάση. Γι' αυτό, πολύ συχνά πέφτουν θύματα τροχαίων».
Η δεύτερη μεγαλύτερη απειλή είναι η τοποθέτηση δηλητηριασμένων δολωμάτων (κυρίως με στρυχνίνη) από τους κτηνοτρόφους, πρακτική που παρότι από το 1993 απαγορεύεται διά νόμου, δεν έχει εκλείψει. Σύμφωνα μάλιστα με τον κ. Γιαννάτο, από αυτήν κινδυνεύουν εξίσου, εάν όχι περισσότερο, και πολλά άλλα ζώα.
Ολα αυτά δείχνουν ότι ο φόβος για τον «κακό λύκο» καλά κρατεί στην επαρχία. Μολονότι δεν έχει καταγραφεί ποτέ και σε κανένα μέρος επίθεση λύκου σε άνθρωπο, ο μύθος που τον θέλει εχθρό του ανθρώπου εξακολουθεί να λειτουργεί εις βάρος του. «Κι όμως, ο λύκος είναι ένα ντροπαλό και ήσυχο ζώο που αποφεύγει τον άνθρωπο. Είναι χαρακτηριστικό ότι κινείται νύχτα. Γι' αυτό δεν είναι εύκολο να τον δεις. Αν και τον έχει ανάγκη για να τραφεί, ο λύκος αποφεύγει τον άνθρωπο», καταλήγει ο κ. Γιαννάτος.
Η ζωή στην αγέλη.
Κάθε οικογένεια, μια αγέλη: Κύριο χαρακτηριστικό των λύκων είναι ο υψηλός βαθμός κοινωνικής οργάνωσης, που βασίζεται στην αυστηρή κοινωνική ιεραρχία. Οι αγέλες που σχηματίζουν οι λύκοι στην Ελλάδα περιλαμβάνουν συνήθως 6 με 7 μέλη (σχεδόν ποτέ δεν υπερβαίνουν τα 13 - 15 άτομα), όσα δηλαδή είναι τα μέλη της οικογένειας.

Ζευγάρι για πάντα: Σε κάθε αγέλη, υπάρχει ένα κυρίαρχο αρσενικό που μαζί με ένα θηλυκό, αποτελούν τον πυρήνα της. Το ζευγάρι μπορεί να παραμείνει ενωμένο για πάντα, εκτός κι αν κάποιο άλλο δυνατότερο αρσενικό νικήσει το κυρίαρχο αρσενικό ή κάποιο από τα ζώα πεθάνει. Ετσι εξασφαλίζεται η αναπαραγωγή δυνατών και υγιών απογόνων, ενώ μειώνονται οι πιθανότητες κληρονομικότητας ασθενών γονιδίων.

Η επικράτεια: Κάθε αγέλη ορίζει τη δική της περιοχή και συνήθως κινείται μέσα στα όριά της. Την επικράτεια οριοθετεί το αρσενικό με ούρα και γδαρσίματα σε δέντρα. Τα καθορισμένα όρια δεν επιτρέπεται να παραβιάσει καμιά άλλη αγέλη. Αν το τολμήσει, μπορεί να ακολουθήσουν μέχρι και θανατηφόρες συγκρούσεις.Το κυνήγι είναι η σημαντικότερη δραστηριότητα της αγέλης. Ενώ γίνεται ομαδικά, συντονίζεται από τον αρχηγό. Παραδόξως, τα θύματα που επιλέγουν οι λύκοι είναι ζώα πιο μεγαλόσωμα από τους ίδιους. Οταν υπάρχει μεγάλη διαθεσιμότητα θηραμάτων, οι λύκοι θανατώνουν περισσότερα ζώα απ' όσα χρειάζονται για να τραφούν. Μπορούν άλλωστε να καταναλώσουν περισσότερα από 7 κιλά κρέας ανά άτομο - μόνο σε ένα γεύμα! Μπορούν όμως και να επιβιώσουν για αρκετές ημέρες χωρίς καθόλου τροφή.

Το παιχνίδι του ζευγαρώματος: Ξεκινά στο τέλος του χειμώνα. Κατά κανόνα, τα αρσενικά δίνουν μάχες για να κερδίσουν το θηλυκό. Παρά τη σφοδρότητα που χαρακτηρίζει αυτούς τους αγώνες, δεν σημειώνονται ποτέ θάνατοι. Οποιος επικρατήσει χρίεται αρχηγός της αγέλης, ενώ ο χαμένος δέχεται την ήττα και ακολουθεί μοναχική πορεία. Οι μοναχικοί λύκοι περιφέρονται στις περιοχές επικράτειας άλλων αγελών, αλλά δεν συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή. Ακολουθούν από απόσταση και αποφεύγουν να ουρλιάζουν.

Νέα μέλη στην οικογένεια: Σε 63 περίπου μέρες μετά το ζευγάρωμα (Απρίλιος - Ιούνιος) θα γεννηθούν τα μικρά. Οι λύκοι γεννούν από 3 έως 7 μικρά, που εντάσσονται στην αγέλη. Την ανατροφή τους θα αναλάβουν από κοινού οι γονείς και τα υπόλοιπα μέλη της αγέλης, παρέχοντάς τους τροφή και προστασία. Η γέννηση των μικρών επηρεάζει τις συνήθειες της αγέλης που σταματά τις πολλές μετακινήσεις. Τις 8 πρώτες εβδομάδες, όσο τα λυκάκια θηλάζουν, η μητέρα δεν τα εγκαταλείπει σχεδόν ποτέ. Θα περάσουν αρκετοί μήνες έως ότου τα μικρά ακολουθήσουν την αγέλη στις μετακινήσεις της. Θα παραμείνουν στην οικογένεια μέχρι να γίνουν ενός έτους οπότε και θα έχουν ολοκληρώσει την εκπαίδευσή τους και θα έχουν μυηθεί στα μυστικά της επιβίωσης.

Ποιος είναι ο... κακός ο λύκος:
• Ο πρώτος πρόγονος του λύκου εμφανίστηκε πριν από 54 εκατομμύρια χρόνια στη Βόρεια Αμερική, ενώ με τη σημερινή του μορφή πριν από 1,5 εκατ. χρόνια.

• Αποτελεί τον μεγαλύτερο σε μέγεθος εκπρόσωπο των κυνοειδών.

• Σήμερα επιβιώνουν δύο είδη λύκων, ο γκρίζος -αυτός με τη μεγαλύτερη εξάπλωση- και ο κόκκινος που ζει μόνο στις νοτιοανατολικές πολιτείες των ΗΠΑ και το Μεξικό.

• Αν και ζώο σαρκοφάγο, τρελαίνεται για τα σταφύλια!

• Εχει υψηλή νοημοσύνη και ανεπτυγμένη κοινωνική οργάνωση.

• Ζει κατά μέσον όρο 8 έως 16 χρόνια.

• Το βάρος του μεσογειακού λύκου κυμαίνεται από 20 έως 40 κιλά και το μήκος του φθάνει το 1 - 1,5 μέτρο, ενώ στο τρίχωμά του κυριαρχεί το καφέ χρώμα με χαρακτηριστική γκρίζα ράχη.

• Το κρανίο του είναι μεγάλο σε σχέση με το σώμα του, με ισχυρές γνάθους για αρπαγή και τεμαχισμό της λείας. Διαθέτει 42 δόντια με κυνόδοντες που φθάνουν έως και τα 7 εκατοστά. Το δάγκωμά του είναι δυο φορές πιο ισχυρό από του σκύλου.

• Το στέρνο του είναι μυώδες και τα πόδια του εξαιρετικά δυνατά και ψηλά ώστε να αναπτύσσει ταχύτητες έως και 40 χλμ./ώρα. Τα πέλματά του είναι στραμμένα προς τα έξω για να επιτρέπουν άνετο βάδισμα στο χιόνι.

• Η ισχυρότερη αίσθησή του είναι η όσφρηση. Μπορεί να εντοπίσει το θήραμά του σε απόσταση 3 χιλιομέτρων μόνο από τη μυρωδιά. Η ρινική του κοιλότητα είναι 14 φορές μεγαλύτερη από του ανθρώπου.

• Η ακοή του είναι επίσης δυνατή. Αντιλαμβάνεται ήχους σε ευρύ φάσμα συχνοτήτων από 250 Hz ώς 30.000 Hz.

• Ενώ τα περισσότερα θηλαστικά έχουν ασπρόμαυρη όραση, ο λύκος μπορεί και ξεχωρίζει το κόκκινο χρώμα που αντιστοιχεί στο αίμα και το κίτρινο χρώμα που αντιστοιχεί στα ούρα.• Οι λύκοι επικοινωνούν μεταξύ τους με χαρακτηριστικές εκφράσεις του προσώπου, στάσεις του σώματος και ποικιλία ήχων.

• Οσα χρόνια κι αν παραμείνει στην αιχμαλωσία, δεν πρόκειται ποτέ να αποκτήσει τη συμπεριφορά σκύλου - δεν θα γίνει ποτέ ένας καλός φύλακας ή ένα υπάκουο κατοικίδιο.

«Η ΜΑΓΙΚΗ ΛΕΞΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΩΣΗ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Aν υπάρχει ένας άνθρωπος στην Ευρώπη που γνωρίζει τον λύκο καλύτερα ίσως από τον καθένα, αυτός είναι ο καθηγητής Βιολογίας και Ζωολογίας του Πανεπιστημίου της Ρώμης, Λουίτζι Μποϊτάνι. Από το 1973 μελετά συστηματικά τον λύκο στην Ιταλία αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Εκείνος εξάλλου συντόνισε και οργάνωσε τις προσπάθειες αύξησης του πληθυσμού του στη γειτονική χώρα κατά τις περασμένες δεκαετίες. Τα τελευταία 30 χρόνια, διετέλεσε σύμβουλος του υπουργείου Γεωργίας της Ιταλίας και του Γαλλικού Υπουργείου Περιβάλλοντος, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του WWF, του Συμβουλίου της Ευρώπης και πλήθους άλλων φορέων και οργανισμών.
Σε ποια κατάσταση βρίσκεται ο πληθυσμός του λύκου σήμερα στην Ευρώπη;

Η γενική εικόνα που παρουσιάζει είναι ιδιαίτερα θετική. Ο πληθυσμός του λύκου άρχισε να αυξάνεται στα τέλη της δεκαετίας του '70, συνεχίστηκε κατά τη δεκαετία του '80 και εξακολουθεί μέχρι σήμερα. Η αύξηση αυτή αφορά τόσο τους απόλυτους αριθμούς όσο και τις περιοχές στις οποίες κατανέμεται ο λύκος. Ασφαλώς υπάρχουν εξαιρέσεις, όπου ο πληθυσμός των λύκων μειώνεται κατά τόπους, όμως πρόκειται για μεμονωμένες περιπτώσεις.
Υπάρχει περίπτωση η θετική εικόνα να αναστραφεί;

Ελπίζω πως όχι. Αντίθετα, φιλοδοξούμε οι αυξητικές τάσεις που σημειώνει ο πληθυσμός του λύκου στην Ευρώπη να συνεχιστούν και στο μέλλον.
Πώς επιτύχατε την αύξηση του πληθυσμού του λύκου στην Ιταλία, στην οποία μάλιστα διαδραματίσατε πρωταρχικό ρόλο;

Ο καθοριστικός παράγοντας ήταν η εγκατάλειψη των ορεινών περιοχών από τον άνθρωπο, ο οποίος μετακινήθηκε στις πόλεις και τις παραλιακές ζώνες της χώρας. Η εισαγωγή θηραμάτων, όπως το ελάφι, ενίσχυσε επίσης σημαντικά την προσπάθειά μας.
Θεωρείτε δυνατή τη συνύπαρξη του ανθρώπου με την άγρια ζωή στις σύγχρονες κοινωνίες;

Υπάρχουν πολλά και καλά παραδείγματα συνύπαρξης, ειδικά στην Ευρώπη. Λύκους συναντάμε λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Ρώμη ή τη Μαδρίτη. Αρκούδες και λύγκες βρίσκουμε αντίστοιχα στη Σουηδία και την 'Ελβετία και μάλιστα κοντά σε πυκνοκατοικημένες περιοχές.
Η πρόσφατη ιστορία του Μπρούνο, της πρώτης καφέ αρκούδας που περπάτησε ελεύθερη στη Βαυαρία έπειτα από 170 χρόνια και τελικώς θανατώθηκε, απέδειξε για άλλη μια φορά ότι οι άνθρωποι φοβούνται τα άγρια ζώα. Επίσης, οι Γάλλοι δεν δείχνουν να ενθουσιάζονται με την αύξηση του πληθυσμού των λύκων στις Αλπεις. Πώς θα χαρακτηρίζατε τις συγκεκριμένες αντιδράσεις και νοοτροπίες;

Πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που φοβούνται τα μεγάλα σαρκοφάγα ζώα, αλλά αυτοί αποτελούν τη μειοψηφία. Η σιωπηλή πλειοψηφία είναι υπέρ της προστασίας των άγριων ζώων. Εξάλλου, όπως ισχύει γενικότερα σε όλα τα επιμέρους θέματα περί προστασίας της Φύσης, κάθε θετική εξέλιξη πηγάζει από την προσεκτική θεώρηση των διαφορετικών αναγκών και νοοτροπιών που επικρατούν. Ετσι μπορεί να βρεθεί και η συμβιβαστική λύση που θα καταφέρει να αναδείξει τη θέληση της πλειοψηφίας.
Τι ελπίζετε για το μέλλον; Στην ιδανική της εκδοχή, ποια μορφή θα είχε η συνύπαρξη ανθρώπου και άγριας ζωής;

Αν και είμαι αισιόδοξος, έχω βαθιά επίγνωση της αστάθειας που χαρακτηρίζει την ανθρώπινη ψυχολογία. Ανά πάσα στιγμή, δηλαδή, η ευνοϊκή διάθεση που υπάρχει σήμερα απέναντι στον λύκο μπορεί να μεταστραφεί. Η μαγική λέξη για την «ενόχληση» που προκαλούν στον άνθρωπο τα μεγάλα σαρκοφάγα, όπως και τα φυσικά φαινόμενα, είναι η ανεκτικότητα. Εξάλλου, η φιλοσοφία των μεσογειακών λαών, που πηγάζει από τον αρχαιοελληνικό και τον ρωμαϊκό πολιτισμό, βασίζεται στην επίτευξη της ανεκτικότητας. Το γεγονός ότι καταφέραμε να συνυπάρξουμε με την άγρια ζωή εδώ και χιλιετίες αποτελεί και την καλύτερη απόδειξη.
Ανέκαθεν ο «κακός» των παραμυθιών.
Η κακή του φήμη ξεκίνησε όταν κατά το Μεσαίωνα ξέσπασε επιδημία πανώλους και οι λύκοι ως πτωματοφάγοι έτρωγαν τους νεκρούς. Αργότερα, όταν στην Ελλάδα έπληξε τους λύκους επιδημία λύσσας η έντονη επιθετικότητά τους λόγω της ασθένειας μεγάλωσε το φόβο του κόσμου. Αλλά και μέχρι σήμερα η φιλολογία που τον συνοδεύει συνοψίζεται ίσως σε μία και μόνη φράση: είναι το άγριο ζώο που ρημάζει τα κοπάδια των βοσκών και καταστρέφει το βιος τους.
«Οταν ο άνθρωπος ήταν ακόμα κυνηγός, υπήρχε ένας φυσικός ανταγωνισμός με τον λύκο, αφού τα θηράματα και των δύο ειδών ήταν παρόμοια. Από τη στιγμή που άρχισε να εξελίσσεται και, κυρίως, να ανακαλύπτει τη δυνατότητα που ο ίδιος έχει να εκτρέφει ζώα, η αρνητική εικόνα του λύκου απέκτησε ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις για έναν απλό λόγο: ο λύκος δεν μπορούσε και δεν μπορεί να καταλάβει ότι τα ζώα του κοπαδιού αποτελούν περιουσία κάποιου άλλου», εξηγεί ο Λάζαρος Γεωργιάδης, βιολόγος - υπεύθυνος δράσεων του Αρκτούρου. «Ομως, ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα δύο είδη έγινε ακόμα πιο έντονος, όταν ο άνθρωπος με το κυνήγι επενέβη στη Φύση σε τέτοιο βαθμό ώστε να πάρει από τον λύκο τη φυσική του λεία. Και αυτό είναι ξεκάθαρο στην περίπτωση της Ελλάδας, π.χ. με το ελάφι που εξοντώθηκε από τον άνθρωπο. Αφού, λοιπόν, ο λύκος δεν έβρισκε τροφή, θα πήγαινε να «κλέψει» την έτοιμη, τα πρόβατα των κτηνοτρόφων».

«Οσο κι αν μας κάνει κακό, δεν υπάρχει πιο θαυμαστό πλάσμα εκεί έξω».

O Γιάννης Τσέβρεχος από το Διάσελο Τρικάλων δεν είναι απλώς ένας ακόμα βοσκός της ελληνικής υπαίθρου. Μέσα από την παράλληλη δραστηριότητά του, αυτή της συγγραφής, και το βιβλίο του «Το Κοπάδι», κατέγραψε πριν από λίγα χρόνια τη ζωή των τσοπάνηδων και του ποιμνίου τους στις πλαγιές των βουνών της Θεσσαλίας. «...Ο βοσκότοπος του χωριού και γενικά τα τριγύρω πάντα κρατούν τους λύκους, και σίγουρα κάθε χρόνο έχουμε λύκαινες που γεννούν. Και κατά κάποιον τρόπο καλά είναι να γεννούν κοντά σε κοπάδι. Δεν πειράζουν ποτέ κοπάδια που βρίσκονται γύρω από τη φωλιά τους», σημειώνει στα τετράδια που κρατάει σχεδόν καθημερινά. Του ζητήσαμε να μας μιλήσει για την ανταγωνιστική σχέση που έχει αναπτύξει ο άνθρωπος με τον λύκο, από τη δική του σκοπιά, του κτηνοτρόφου. «Γι' αυτό το ζώο δεν μπορείς να μιλήσεις με δυο λόγια», παρατηρεί. «Γιατί όσο κι αν μας κάνει κακό, ξέρουμε πως σαν τον λύκο δεν υπάρχει πιο θαυμαστό, πιο απρόβλεπτο, πιο έξυπνο πλάσμα εκεί έξω...».
Πότε ήταν η τελευταία φορά που κάποιος λύκος επιτέθηκε στο κοπάδι σας;

Εδώ και 20 μέρες μας έχουν φάει πάνω από 10 ζώα στο χωριό. Εχασα κι εγώ μια γίδα. Συμβαίνει συχνά αυτό, αλλά δεν είναι κάτι καινούργιο. Το έχουμε συνηθίσει. Και ξέρουμε ότι τουλάχιστον ένα 5% των γιδοπροβάτων δεν θα το γλιτώσουμε, ό,τι και να κάνουμε. Οταν κατεβαίνουν κάτω στον κάμπο, οι λύκοι μπαίνουν ακόμα και στα μαντριά. Παλιότερα δεν το κάνανε. Τώρα όμως δεν βρίσκουν φαΐ έξω. Και με κάποιον τρόπο πρέπει κι αυτοί να ζήσουν».
Αποτελεί πράγματι τον μεγαλύτερο εχθρό του κτηνοτρόφου;

Φυσικά. Αλλά είναι κι ένας καλός τρόπος για να μένουμε σε επαγρύπνηση. Να πηγαίνουμε κοντά στα ζώα, να τα φυλάμε, να μην τα αφήνουμε μόνα τους. Μας κρατάει εκεί έξω. Γι' αυτό έχουμε και τα σκυλιά, που από μικρά τα μαθαίνουμε να τον κυνηγούν. Οσο παράξενο κι αν ακούγεται, χωρίς τον λύκο το σκυλί χάνει την επαφή με το κοπάδι ή το κοπάδι ξεσυνηθίζει το γάβγισμά του. Ετσι, ενώ τα πρόβατα είναι μαθημένα να μη φοβούνται το σκυλί και να γνωρίζουν ότι τα φυλάει κιόλας, η έλλειψη του λύκου τα κάνει να σκιάζονται από τον ίδιο το σκύλο.
Μπορεί ο κτηνοτρόφος να φτάσει και σε ακρότητες;

Παλιά κάναμε αισχρά πράγματα. Αν μια κυρία έχει ένα σκυλάκι και εσύ πας και του ρίξεις κλωτσιά, αυτή δεν θα σε χτυπήσει; Πόσω μάλλον αν βρεις το ζώο σου σκοτωμένο. Αν λοιπόν το βάζαμε σκοπό, είχαμε όπλα, ξέραμε πού περπατάει, τον παραφυλάγαμε και στήναμε παγάνες. Τώρα πια αυτά δεν γίνονται. Οι λύκοι έχουν έτσι κι αλλιώς λιγοστέψει και η ζημιά που κάνουν δεν φαίνεται τόσο.
Είναι προβλέψιμη η συμπεριφορά τους;

Τα σκυλιά είναι τα μόνα πλάσματα που μπορούν να καταλάβουν ότι ο λύκος βρίσκεται κοντά. Τον προδίδει η μυρωδιά του. Γιατί κατά τ' άλλα, είναι πανέξυπνο ζώο. Μελετάει συνέχεια και πολύ κάθε κίνηση. Γι' αυτό τον λέμε και στρατηγό. Μπορεί επί 4 μέρες απλώς να παρακολουθεί το κοπάδι, χωρίς να κάνει τίποτα. Και να περιμένει την κατάλληλη στιγμή, για να χτυπήσει την 5η μέρα.
Σας έχει τύχει παρόμοιο περιστατικό;

Το 1984 μου συνέβη κάτι πολύ παράξενο, και δεν μπορώ να το ονομάσω σύμπτωση. Ετυχε μια μέρα και τραυμάτισα έναν, πρέπει να τον σκότωσα. Μέχρι τότε και για 4 - 5 χρόνια δεν με είχε ενοχλήσει λύκος ποτέ. Από εκείνη τη μέρα, μου έκανε τρομερή ζημιά. Μέσα σε 1 - 1½ χρόνο πρέπει να μου έφαγε ίσαμε και 80 ζώα. Ηταν το θηλυκό, που έπαιρνε την εκδίκησή του.
Ο «κακός λύκος» επιτίθεται στον άνθρωπο;

Σπάνια. Πολύ λίγες φορές ακούσαμε στο χωριό τέτοιο πράγμα. Να ξέρετε πως η φωνή του ανθρώπου νικάει τα πάντα. Ο λύκος μας φοβάται, ακόμα κι αν βρισκόμαστε 1 χλμ. μακριά του...
Υιοθετήστε ένα λύκο.
Ο Αρκτούρος δραστηριοποιείται από το 1998 για τη διατήρηση των πληθυσμών του λύκου στην Ελλάδα, με έμφαση στις περιοχές που αποτελούν βιότοπο του λύκου κα βρίσκονται κάτω από τον 39ο παράλληλο, όπου ο λύκος αποτελεί προστατευόμενο είδος. Στην Αγραπιδιά του νομού Φλώρινας δημιουργήθηκε, στο πλαίσιο των δράσεων του προγράμματος LIFE - ΛΥΚΟΣ (1998 - 2001), το Καταφύγιο του Λύκου: ένα ειδικό περιφραγμένο τμήμα φυσικού δάσους βελανιδιάς, έκτασης 70 στρεμμάτων. Εκεί φιλοξενούνται αιχμάλωτοι λύκοι που προέρχονται είτε από κατασχέσεις είτε από ζωολογικούς κήπους και αδυνατούν να επανενταχθούν και να επιβιώσουν στο φυσικό τους περιβάλλον. Πριν εισαχθούν στο Καταφύγιο, όπου σήμερα φιλοξενούνται δύο αγέλες, του Χορτιάτη με 5 λύκους, και της Λύκαινας με 9, τα ζώα περιθάλπονται και στειρώνονται στον Κτηνιατρικό Σταθμό. Με το ποσό των 200 ευρώ, μπορείτε να γίνετε κηδεμόνας μιας από τις φιλοξενούμενες αγέλες λύκων για ένα χρόνο. Τα χρήματα αυτά καλύπτουν σημαντικό μέρος των εξόδων για τη διατροφή και περίθαλψη των ζώων.
Το Περιβαλλοντικό Κέντρο του Αρκτούρου στον Αετό Φλώρινας είναι ανοιχτό για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού καθημερινά εκτός Τετάρτης, από τις 10 το πρωί ώς τις 5 το απόγευμα. Τηλέφωνο: 23860 41500.

Ιστορίες για αρκούδες...

Ο Οσκαρ παίζει στην αυλή
Του DARCY FREY / The New York Times

Στο Ουίσλερ του Καναδά, οι κάτοικοι εδώ και πολλά χρόνια ζουν μαζί με τις αρκούδες. Τι γίνεται όμως όταν τα πράγματα βγαίνουν εκτός ελέγχου; Τότε επιστρατεύονται οι ειδικοί ψυχολόγοι συμπεριφοράς, τα σώματα ασφαλείας, οι ίδιοι οι κάτοικοι. Oχι για να κυνηγήσουν, αλλά για να εκπαιδεύσουν τις αρκούδες να ξαναμάθουν να φοβούνται τον άνθρωπο.

Oι αρκούδες είναι οι τακτικότεροι επισκέπτες του Ουίσλερ, μαζί με τους τουρίστες, που καταφθάνουν κάθε χρόνο στο θέρετρο, 125 χλμ. βόρεια του Βανκούβερ. Oταν τη δεκαετία του '60 κατασκευάστηκε το πρώτο κατάλυμα στην περιοχή, όλα έγιναν σωστά - δεν κατέστρεψαν το περιβάλλον. Κανείς όμως δεν μπορούσε να φανταστεί μία ακόμη συνέπεια - άγριες αρκούδες τόσο συμφιλιωμένες με την ανθρώπινη παρουσία που οι βιολόγοι λένε πως δεν έχουν ξαναδεί. Αρκούδες που ανοίγουν τις πόρτες των φορτηγών και κάθονται αναπαυτικά στη θέση του συνοδηγού. Αλλες που παρελαύνουν μαζί με το πλήθος στην εθνική επέτειο. Αρκούδες στις παμπ, στα ξενοδοχεία, στους αγρούς, στα υπόγεια γκαράζ. Οι κάτοικοι γνωρίζουν ότι μόνο μια φορά προκλήθηκε στην πόλη τους ζημιά από αρκούδα, γι' αυτό ανέχονται τα καπρίτσια τους και μάλιστα είναι και περήφανοι γι' αυτές. Η Τζούνιπερ, ο Μπέρι, ο Οσκαρ και η παρέα τους αποτελούν κομμάτι της μικρής πόλης.
Το Ουίσλερ έχει σήμερα 9.000 μόνιμους κατοίκους. Δύο εκατομμύρια τουρίστες επισκέπτονται το χρόνο τα πολυτελή καταλύματα της περιοχής κυρίως για να κάνουν σκι - η πόλη πρόκειται να φιλοξενήσει αγωνίσματα των χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων του 2010. «Kατοικείται» επίσης και από 100 μαύρες αρκούδες που κινούνται στα γύρω βουνά και την κοιλάδα. Δεκατέσσερις από αυτές έχουν ήδη καταγραφεί και φορούν κολάρο με μικροπομπό. Η βιολόγος και ειδικός στη συμπεριφορά της αρκούδας Λόρι Χόμστολ κάθε πρωί κάνει περιπολίες με το εξοπλισμένο φορτηγάκι της. Μια μέρα ακολουθώντας το σήμα έφθασε σε ένα πάρκο γεμάτο οικογένειες που έκαναν πικ - νικ. Εντόπισε μια αρκούδα 180 κιλών, τον Κομόρ, να κρύβεται πίσω από μία βρύση μόλις 15 μέτρα μακριά. Και ο Κομόρ δεν ήταν ο μόνος. Σε ένα δασάκι 10 μίλια βόρεια από την πόλη βρήκε τον Μπλου, μια γέρικη και σημαδεμένη από τις μάχες αρκούδα που είχε πρόσφατα μεταφερθεί σε μια προσπάθεια να τον κρατήσουν μακριά.
Από το 1999 η κοινότητα του Ουίσλερ προσπαθεί να λύσει τις διαφορές της με τις αρκούδες χωρίς να καταφύγει στη «διαχείριση μέσω ύπνωσης» - στη νάρκωση δηλαδή των θηλαστικών από ειδικευμένους φρουρούς που τα πυροβολούν με ένα βέλος που περιέχει ναρκωτικό. Ο φόβος των ανθρώπων για τις αρκούδες δεν δικαιολογείται από τους αριθμούς. Σε πληθυσμό 900.000 αρκούδων σημειώνεται μόνο ένας σοβαρός τραυματισμός ανθρώπου κατ' έτος. Στη συνάντηση αρκούδας - ανθρώπου αυτός που διατρέχει κίνδυνο είναι συνήθως η αρκούδα.
Μαθήματα εκατέρωθεν.
Η κοινότητα του Ουίσλερ έχει μέχρι σήμερα ξοδέψει εκατομμύρια δολάρια προσπαθώντας να περιφράξει τα σκουπίδια της και να μάθει τους κατοίκους του πώς να συμπεριφέρονται μπροστά στις αρκούδες διδάσκοντάς τους τον κώδικα επικοινωνίας των ζώων (κυριαρχία, στάση του σώματος, κοίταγμα στα μάτια).
Επιπλέον για τρία καλοκαίρια δούλεψε στην πόλη μια ομάδα βιολόγων, οι οποίοι προσπάθησαν να διδάξουν τις αρκούδες αυτά που η συμβίωση με τον άνθρωπο τις έκανε να ξεχάσουν: ότι οι άνθρωποι είναι επικίνδυνοι και καλά θα κάνουν να το βάζουν στα πόδια όταν τους βλέπουν. Γι' αυτό και χρησιμοποιούν σφεντόνες και βόλους κάθε φορά που εντοπίζουν μια αρκούδα να έχει χώσει τη μουσούδα της στα σκουπίδια. Παρ' όλα αυτά, οι αρκούδες του Ουίσλερ εξακολουθούν να μη φοβούνται τους ανθρώπους. Στα μέσα Νοεμβρίου, σε 90 περιπτώσεις αρκούδες προσπάθησαν να «επισκεφθούν» σπίτια, σε 50 περιπτώσεις το κατάφεραν. Τη χρονιά που διανύουμε οι φρουροί σκότωσαν εννέα αρκούδες, έξι επτά ακόμη χτυπήθηκαν από αυτοκίνητο και πέθαναν.
Γιατί οι αρκούδες διάλεξαν το Ουίσλερ;
Με τον περιορισμό του άναρχου κυνηγιού και την απαγόρευση της χρήσης παγίδων, ο πληθυσμός της μαύρης αρκούδας διπλασιάσθηκε σχεδόν από το 1950 στη Βόρειο Αμερική. Ο ανθρώπινος πληθυσμός αυξάνεται, παράλληλα, καταλαμβάνοντας όλο και περισσότερο τον βιότοπο της αρκούδας. Οταν οι μπουλντόζες άρχισαν να ξεριζώνουν δέντρα και να δημιουργούν τουριστικά θέρετρα, όχι μόνο κατέλαβαν τα μέρη όπου οι αρκούδες έβρισκαν τροφή, τους δρόμους που ταξίδευαν αλλά και τους τόπους όπου έκαναν τις φωλιές τους.
Με τον τρόπο αυτό, τις ώθησαν προς τις κατοικημένες περιοχές. Αυτό που διαφοροποιεί το Ουίσλερ είναι η σχεδόν δρυϊδική αφοσίωση των κατοίκων στα δένδρα. Σε μια πόλη με πολλά δένδρα οι αρκούδες μπορούν να μπουν κρυφά, ακόμα και λίγα μέτρα από τους πεζόδρομους του χωριού, χωρίς να γίνουν αντιληπτές. Οταν εμφανίζονται, υπάρχει συνήθως δίπλα ή πίσω τους κάποιο δένδρο στο οποίο μπορούν να κρυφτούν σε περίπτωση ανάγκης.
Μόνο σε ανάγκη προτιμούν το ανθρώπινο φαγητό.
Εμείς οι άνθρωποι πιστεύουμε λανθασμένα ότι όταν μια αρκούδα δοκιμάσει ανθρώπινη τροφή την θεωρεί πολύ νόστιμη. Κι όμως, δεν είναι σωστό. Οι αρκούδες προτιμούν τα άγρια φρούτα του δάσους, όταν και όσο τα βρίσκουν. Η βιολόγος Λυν Ρότζερς, η οποία έχει δουλέψει με τις μαύρες αρκούδες της Μινεσότα διευκρινίζει ότι, ακόμα κι αν έχουν εύκολη πρόσβαση σε ανθρώπινη τροφή, τα θηλαστικά αυτά προτιμούν να ψάξουν μυρμήγκια και φύλλα της κάλλας, του φυτού που προτιμούν. Ο Στέφεν Χερέρο, περιβαλλοντολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι και συγγραφέας του εξαιρετικού έργου «Επιθέσεις της Αρκούδας: Οι λόγοι που τις προκαλούν και οι τρόποι αποφυγής τους», αναφέρει μια παρόμοια μελέτη που έγινε στο Εθνικό Πάρκο του Γέλοου Στόουν. Σε αυτήν αποδεικνύεται ότι οι συγκρούσεις αρκούδας και ανθρώπου μειώνονται όταν υπάρχουν άφθονα καρύδια. Αντίθετα, όταν η φυσική τους τροφή σπανίζει είτε λόγω καταστροφών, όπως η παρατεταμένη ξηρασία, είτε λόγω επέκτασης των κατοικημένων περιοχών, οι αρκούδες απελπίζονται και αρχίζουν να ψάχνουν ανθρώπινες τροφές και σκουπίδια.
Τα κυρίαρχα αρσενικά φαίνεται ότι ελέγχουν ό,τι απέμεινε από τον φυσικό τους βιότοπο στην περιοχή του Ουίσλερ. Οι μητέρες με τα μικρά τους ή όσα μόλις απογαλακτίσθηκαν αλλά και όσες αρκούδες είναι ανήμπορες να κυνηγήσουν, κατευθύνονται προς τις πόλεις. «Κουμάντο στις μαύρες αρκούδες κάνει ο φόβος και το φαγητό. Ο φόβος είναι πολύ σημαντικός», λέει η Ρότζερς, «δεν θέλουν τη σύγκρουση. Αλλά θα ξεπεράσουν το φόβο τους για να φάνε».
Δύο φόνοι που δίχασαν την πόλη.
Στους κύκλους των περιβαλλοντολόγων συχνά θεωρείται επιτυχία όταν τα ζώα βρίσκουν τρόπους να ζήσουν και να κινηθούν στο αλλαγμένο, συχνά κατεστραμμένο, από τον άνθρωπο τοπίο. Ομως τα ζώα συχνότερα βρίσκονται σε δύσκολη θέση γιατί αυτό που μοιάζει με τον ιδανικό βιότοπο, κρύβει άπειρους κινδύνους. Με όλους αυτούς τους τενεκέδες και τα σκουπίδια, το Ουίσλερ πρέπει να φάνηκε στα μάτια της 3χρονης Τζούνιπερ και του γιου της Μπέρι (7 μηνών) ως ο ποθούμενος βιότοπος. Οι δύο αρκούδες μπήκαν πέρυσι τον Ιούλιο από το ανοιχτό παράθυρο σε ένα σπίτι, ενώ οι κάτοικοί του βρίσκονταν στον επάνω όροφο. Πριν προλάβει να φθάσει ο φρουρός με έναν αστυνομικό, και οι δύο είχαν βγει από το σπίτι και μάλιστα ο Μπέρι, που ζύγιζε 10 κιλά, είχε σκαρφαλώσει σ' ένα δένδρο. Ομως, η Τζούνιπερ είχε ήδη προκαλέσει ζημιές στην ιδιοκτησία και, σύμφωνα με την άποψη του φρουρού, το αρκουδάκι ήταν πιθανόν από, δω κι εμπρός να συνδέει τους ανθρώπους με την τροφή και να γίνει επιθετικός μεγαλώνοντας. Ακολουθώντας το γράμμα του νόμου για τις αρκούδες που έχουν εισβάλει σε κατοικία ή αυτές που δυνητικά θα μπορούσαν να τραυματίσουν άνθρωπο, ο φρουρός και ο αστυνομικός σκότωσαν και τις δύο αρκούδες.
Ο φόνος της Τζούνιπερ και του Μπέρι άνοιξε τους κρουνούς του θυμού. Οι περισσότεροι στράφηκαν κατά του φρουρού και του αστυνομικού. «Είναι άραγε η θανατική ποινή, χωρίς δίκη και ενόρκους, η κατάλληλη απάντηση σε μια αρκούδα που απλώς προσπαθεί να φάει;», αναρωτιέται η Σύλβια Ντόλσον διευθύντρια της τοπικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας προστασίας της αρκούδας «Εξυπνη Δράση».
Βλέποντας τον φρουρό που πυροβόλησε τις αρκούδες, ένας εξαγριωμένος κάτοικος τού φώναξε: «Ωστε εσύ είσαι ο τύπος που σκότωσε τις αρκούδες». Ο φρουρός ανταπάντησε: «Οχι, εγώ απλώς πάτησα τη σκανδάλη. Εσείς, τα μέλη της κοινότητας που δεν φροντίζετε να φυλάσσετε σωστά τα σκουπίδια σας, εσείς σκοτώσατε τις αρκούδες». Το μήνυμα ελήφθη. Από τότε, όταν οι κάτοικοι έβλεπαν κάποιον που δεν διαχειριζόταν σωστά τους κάδους, τηλεφωνούσαν και τον κατήγγελλαν στην κοινότητα. Ο φρουρός είχε βέβαια και τους υπερασπιστές του, ακόμη και ανάμεσα σε αυτούς που εργάζονται και για τις αρκούδες. «Συνεργάζομαι με τους τύπους αυτούς καθημερινά», είπε η Χόμστολ, «και ξέρω καλά ότι δεν τους αρέσει να σκοτώνουν τα ζώα. Είναι αλήθεια ότι το μόνο χειρότερο από το να σκοτώσεις μια αρκούδα είναι να πρέπει να εξηγήσεις γιατί δεν σκότωσες την αρκούδα που σκότωσε ένα τρίχρονο παιδί».
H δολοφονία της Tζούνιπερ και του Μπέρι οδήγησαν σε μια μεγάλη σύσκεψη των παραγόντων της πόλης, ένα μήνα μετά το συμβάν. Πήραν μέρος μέλη της τοπικής αυτοδιοίκησης, της εταιρείας προστασίας της μαύρης αρκούδας, της εταιρείας που έχει αναλάβει τη διαχείριση των σκουπιδιών, εκπρόσωπος της Ολυμπιακής Επιτροπής, ο αξιωματικός των φρουρών της αρκούδας, η οργάνωση προστασίας της αρκούδας «Εξυπνη Δράση», και η Βασιλική Καναδική Εφιππη Αστυνομία. Η σύσκεψη κράτησε τρεις ώρες, μέσα σε βαριά ατμόσφαιρα λόγω του φόνου των δύο αρκούδων. Ποιο πρέπει να είναι το «πρωτόκολλο θανάτωσης»; Τι συμβαίνει αν μια αρκούδα μπει σε ανθρώπινη ιδιοκτησία χωρίς να προκαλέσει καταστροφές; Μήπως θα έπρεπε οι φρουροί να συμβουλεύονται την Οργάνωση για τις αρκούδες του Ουίσλερ πριν σκοτώσουν κάποια αρκούδα; Αυτό σήμαινε ότι θα καταργηθεί η «διακριτική» ευχέρεια των φρουρών ή ότι απλώς θα γίνεται κάποιος έλεγχος; Η συζήτηση στράφηκε στην προστασία από την αρκούδα. Με ποιους τρόπους θα τις απέτρεπαν από το να εισβάλλουν στο χώρο; Με σωστά προφυλαγμένα σκουπίδια, με ηλεκτροφόρα σύρματα; Με πόρτες, κλειδαριές κ.λπ. «Τα φρούτα του δάσους ωριμάζουν αυτή τη στιγμή στα 1.000 μέτρα», είπε ο Αρθουρ ντε Γιόνγκ, ο περιβαλλοντικός υπεύθυνος του συγκροτήματος του σκι. «Αν έχουμε ήλιο ώς το τέλος Αυγούστου, τα πράγματα μάλλον θα εξελιχθούν θετικά. Τα άφθονα φρούτα σπάνια θα οδηγήσουν τις αρκούδες στις κατοικημένες περιοχές. Αν όμως τα φρούτα καταστραφούν, τότε θα βλέπουμε τις αρκούδες μπροστά μας ώς τον Οκτώβριο». Κι όπως όλοι επεσήμαναν οι «συγκρούσεις» είναι πιο συχνές την άνοιξη, όταν οι αρκούδες χρειάζονται περισσότερη τροφή. Στη ζωή και στο θάνατο οι αρκούδες στοιχειώνουν το Ουίσλερ, βάζοντας σε δοκιμασία την απόφαση της πόλης να τις αντιμετωπίσει χωρίς να καταφύγει στη σφαγή.
Η γλώσσα της αρκούδας.
Λίγο πριν φύγω από το Ουίσλερ, πήγα ένα απόγευμα με τη βιολόγο Λόρι Χόμστολ στο γήπεδο του πέιντ μπολ (που «συχνάζουν» αρκετές αρκούδες) για να παρακολουθήσω τα πειράματά της. Οταν πλησιάσαμε πολύ μια αρκούδα, αυτή ρουθούνισε και έκανε ένα βήμα προς εμάς. «Βλέπεις, έκανε μια επίθεση-μπλόφα», μου εξήγησε η βιολόγος. Οταν συναντήσαμε μια άλλη αρκούδα, εκείνη χτύπησε τα σαγόνια της και ξεφύσησε. «Είναι κλασική αντίδραση. Μας λέει: κάνετε πίσω, ήρθατε πολύ κοντά. Αν συνεχίσετε ή θα το βάλω στα πόδια ή θα σας επιτεθώ».
Αργότερα, περπατούσαμε στο δάσος πάνω από το γήπεδο του πέιντ μπολ όταν παρατηρήσαμε μια αρκούδα που έτρωγε. Μόλις μας είδε, άρχισε να γλείφεται. Η απόσταση που μας χώριζε ήταν μόνο έξι μέτρα, γι' αυτό και η δρ Χόμστολ μου ψιθύρισε να κάνουμε μεταβολή και να απομακρυνθούμε. Ετσι και κάναμε. Οταν έπειτα από λίγο, έριξα μια κλεφτή ματιά, η αρκούδα ήταν 4 μέτρα πίσω μας «παγωμένη». Συνεχίσαμε να υποχωρούμε. Η απόσταση είχε μειωθεί στα τρία μέτρα, ενώ η αρκούδα ήταν σταματημένη έχοντας πάντα οπτική επαφή με εμάς. Με έναν περίεργο τρόπο συνέχισε να μας παρακολουθεί από κοντά, χωρίς όμως ποτέ να καταφέρουμε να την δούμε να κινείται. Τι σημαίνει αυτή η συμπεριφορά, ρώτησα. «Δεν έχω ιδέα», μου απάντησε η δρ Χόμστολ, βαδίζοντας αργά προς το φορτηγό της. «Ούτε όμως θέλω να μείνω για να μάθω».

Κυνηγώντας τον Οσκαρ.
Ο Οσκαρ, ένας αρκούδος 50 κιλών, δυσκολευόταν ιδιαίτερα να βρει την τροφή του καθώς οι μεγαλύτερες τον έδιωχναν. Ετσι «εγκαταστάθηκε» στην πόλη. Η δρ Χόμστολ και οι βοηθοί της έμειναν έκπληκτοι από τη συμπεριφορά του. Οταν προσπάθησαν να μετρήσουν την απόσταση που χρειαζόταν να τον χωρίσει από τους ανθρώπους, πριν το βάλει στα πόδια, τον πλησίασαν στα 3 μέτρα και πάλι δεν έκανε βήμα. «Μας βλέπει σαν φόντο», είπε ο βοηθός της Χόμστολ. Μέρα - νύχτα τον ακολουθούσαν βήμα βήμα προσπαθώντας να του ξαναγεννήσουν τον φυσιολογικό φόβο για τον άνθρωπο. Πετώντας του βόλους επί πέντε 24ωρα κατάφεραν να τον επαναφέρουν. Μετά την 5ήμερη εκπαίδευση, ο Οσκαρ για μια εβδομάδα φερόταν… σαν φυσιολογικός αρκούδος. Επειτα από λίγο όμως, «ξέχασε» την εκπαίδευση και άρχισε να μπαίνει ξανά σε σπίτια. «Ο καημένος ο Οσκαρ!», λέει η δρ Χόμστολ, «αν τον βρίσκαμε όταν ήταν νεότερος…». Η ομάδα άρχισε και πάλι να τον κυνηγάει (και εγώ μαζί τους). Κάποια στιγμή συνειδητοποίησα πως αν υπάρχει Θεός, θα γελούσε βλέποντας 3 βιολόγους, έναν δημοσιογράφο, έναν σκύλο και μια αρκούδα να τρέχουν γύρω γύρω κυνηγώντας ο ένας τον άλλον χωρίς αποτέλεσμα! Απ' ό,τι έμαθα, οι ειδικευμένοι φρουροί κατάφεραν να τον ναρκώσουν μετά ένα μήνα και να τον μεταφέρουν σε μια περιοχή, 5 μίλια νότια.

Οι δασικοί χάρτες...

Tης Τάνιας Γεωργιοπούλου
Περισσότερα από 1.900 αιτήματα πράξεων χαρακτηρισμού εκτάσεων των οποίων ο χαρακτήρας αμφισβητείται, πρέπει να διαχειριστούν ετησίως τα δασαρχεία της Αττικής. Ετησίως παρέχουν 2.500 βεβαιώσεις για τη μορφή εκτάσεων. Οκτακόσιες υποθέσεις αγωγών για την κυριότητα εκτάσεων εκδικάζονται κάθε χρόνο. Οι δασικοί υπάλληλοι σε αυτές τις δίκες καλούνται να παραστούν ως μάρτυρες και να υπερασπιστούν την περιουσία του Δημοσίου, δεδομένου ότι κάθε δασική έκταση θεωρείται δημόσια εκτός αν υπάρχουν τίτλοι που να αποδεικνύουν το αντίθετο – αντιδικώντας με τους πολίτες. Ακόμα, 300 υποθέσεις για την επίλυση δασικών προβλημάτων περίπου εκκρεμούν στο ΣτΕ. Οι δικογραφίες ανά έτος που αφορούν διεκδικήσεις πολιτών για την ιδιοκτησία ή τον αποχαρακτηρισμό δασών και δασικών εκτάσεων φτάνουν τις 2.500 σύμφωνα με στοιχεία του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών. Μπορεί να χρειαστούν περισσότερα από πέντε χρόνια, προκειμένου ο χαρακτηρισμός μιας έκτασης να θεωρηθεί τελεσίδικος.
Είναι φανερό ότι ένας μεγάλος αριθμός πολιτών και μια ολόκληρη υπηρεσία ξοδεύουν χρόνο, ενέργεια και ασφαλώς δημόσιο χρήμα σε δικαστικές διαμάχες. Οι πρώτοι, προσπαθώντας να άρουν τον δασικό χαρακτήρα μιας έκτασης και να την αξιοποιήσουν ως οικόπεδο, δηλαδή να χτίσουν, οι δεύτεροι, προσπαθώντας να προστατεύσουν τα δάση. Θεωρητικά. Γιατί, βέβαια, πρακτικά δεν έχουν καθόλου χρόνο να ασχοληθούν με το «αντικείμενο» της επιστήμης τους. Γύρω από αυτούς και άλλες «ομάδες» κερδίζουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, όπως δικηγόροι, συμβολαιογράφοι, μεσίτες και εργολάβοι. Και βέβαια, όπως συμβαίνει πάντα όταν μία κατάσταση είναι ρευστή, ανθούν η ασυδοσία και η διαφθορά.
Από το «δασικό πρόβλημα» όλοι έχουν να κερδίσουν κάτι. Η Δασική Υπηρεσία διαθέτει δύναμη καθώς από την κρίση ενός υπαλλήλου εξαρτάται αν ένας πολίτης θα κατέχει κάποια στρέμματα - οικόπεδα στην Εκάλη, αξίας εκατομμυρίων ευρώ, ή απλώς μια δασική έκταση για την οποία μάλιστα πρέπει να ξοδεύει και χρήματα για να την καθαρίσει.
Οι πολιτικοί, υποσχόμενοι εντάξεις σε σχέδια πόλης και αποχαρακτηρισμούς, καταφέρνουν να κρατούν σε ομηρία την εκλογική τους πελατεία. Και όλοι οι υπόλοιποι βρίσκουν δουλειά. Τα θύματα βέβαια σε όλη αυτή τη διαδικασία είναι κυρίως τα δάση, αλλά και όλοι οι υπόλοιποι πολίτες, αυτοί που δεν είχαν την τύχη –ή την ατυχία– να διαθέτουν αμφισβητούμενες εκτάσεις.
Η σύνταξη των δασικών χαρτών, η καταγραφή δηλαδή των δασών και δασικών εκτάσεων, θα έλυνε το πρόβλημα. Ομως, τα πολλαπλά συμφέροντα που το έχουν οικοδομήσει και ζουν από αυτό δεν επιθυμούν τη λύση του.
Αν το νεοσύστατο υπουργείο Περιβάλλοντος και η υπουργός κ. Τίνα Μπιρμπίλη καταφέρουν, ξεπερνώντας όλους τους σκοπέλους, να αποκτήσει η χώρα επιτέλους δασικούς χάρτες (η υποχρέωση του κράτους να συντάξει δασικούς χάρτες υπάρχει στο νόμο 998 του 1978) θα είναι πραγματικά μια μεγάλη επιτυχία.

ΟΧΙ ΣΤΗΝ ΕΚΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ!

Η Πανελλαδική Κίνηση Ενάντια στην Εκτροπή του Αχελώου έχει συνέλευση για την οργάνωση των επόμενων δράσεων και κινήσεων την Τρίτη 3/11/2009 στις 21:00 στο Nosotros, θεμιστοκλέους 66, Εξάρχεια.

Ελλη Παππά.

Η Έλλη Παππά ήταν δημοσιογράφος και συγγραφέας, κόρη του Ευάγγελου Παππά και της Μαριάνθης Παπαδοπούλου.

Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1920 (η μικρότερη από πέντε παιδιά: Ηρώ, Δέσποινα, Διδώ, Έλλη και Γιώργος). Αδελφή της ήταν η συγγραφέας Διδώ Σωτηρίου. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή η οικογένεια εγκαταστάθηκε στον Πειραιά.

«Γεννήθηκα στην Σμύρνη, παραμονή της καταστροφής, πέμπτο παιδί, αθέλητο και παραπεταμένο», γράφει αυτοβιογραφούμενη. «Η μάνα μου αρνήθηκε να με θρέψει».
«Δεν ήμουν παιδί, ήμουν άλλο πράμα και με πέταξε. Επέζησα χάρη στη μεγαλύτερη αδελφή της μητέρας μου. Η καταστροφή έφερε την οικογένεια στον Πειραιά. Την υγεία μου την ανέλαβε η θάλασσα του Πειραιά και την αγωγή μου τα αλητάκια του Πειραιά. Όλα έδειχναν ότι η προλεταριακή μου συνείδηση ήταν εξασφαλισμένη. Τότε μπήκαν στη ζωή μου τα μεγαλύτερα παιδιά της οικογένειας, ο Γιώργος, που έγινε ασυρματιστής, και ο "άγγελος της ζωής μου", η Διδώ (Σωτηρίου), που ζούσε με την πλούσια αντιδραστική θεία, αδελφή του πατέρα μας. Από τη σκληρή δουλειά του ο Γιώργος, από μια έμφυτη συνείδηση η Διδώ, από κοντά κι η μάνα μας, είχαν γίνει και οι τρεις κομμουνιστές».

Φοίτησε αρχικά στη φιλοσοφική και στη νομική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, χωρίς όμως να ολοκληρώσει τις σπουδές της, λόγω της Κατοχής, ενώ παράλληλα εργαζόταν ως δημοσιογράφος. Εργάστηκε στην παράνομη έκδοση του Ριζοσπάστη μέχρι το 1949, οπότε άρχισε η συνεργασία της με τον Νίκο Πλουμπίδη και από τον Ιούνιο του 1950 με τον Νίκο Μπελογιάννη που έγινε σύντροφός της.

Η Έλλη Παππά και ο Νίκος Μπελογιάννης συνελήφθησαν (Δεκέμβριος 1950) και παρέμειναν σε απομόνωση έως την πρώτη δίκη τους (Νοέμβριος 1951). Στη φυλακή γεννήθηκε ο γιος τους, Νίκος (Αύγουστος 1951). Ακολούθησε δεύτερη δίκη (Φεβρουάριος 1952). Καταδικάστηκαν σε θάνατο, ο Μπελογιάννης εκτελέστηκε, αλλά η Έλλη όχι, λόγω του βρέφους, και τελικά αποφυλακίστηκε την πρωτοχρονιά του 1964. Εργάστηκε στην ΕΔΑ και από το 1965 ήταν αρθρογράφος και μέλος της συντακτικής επιτροπής της εφημερίδας Δημοκρατική Αλλαγή. Με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 συνελήφθη και εξορίστηκε στη Γυάρο (αποφυλακίστηκε τον Ιούλιο του 1968, λόγω σοβαρής ασθένειας).
Ως δημοσιογράφος, εργάστηκε στην Εγκυκλοπαίδεια Χάρη Πάτση, στην εφημερίδα Μακεδονία, στο περιοδικό Γυναίκα, στην εφημερίδα Εξπρές και στην εφημερίδα Έθνος. Δραστηριοποιήθηκε στην μεταπολιτευτική ΕΔΑ και στο ΚΚΕ. Λόγω των πολιτικών διώξεων της Έλλης Παππά κατά την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου, μεγάλο μέρος του αρχείου της έχει χαθεί. Από την περίοδο της φυλάκισής της σώζεται αλληλογραφία, κείμενα και ενθυμήματα, πολλά από τα οποία φυλάχθηκαν από το γιο της και την αδελφή της Διδώ Σωτηρίου. Σε δεκατρία χρόνια φυλακής, δεν έπαψε να δημιουργεί –κατάλληλα για την εκάστοτε ηλικία του– βιβλία για το παιδί που μεγάλωνε με τη φροντίδα της αδελφής της, Διδώς. Γραμμένα ή διασκευασμένα από την ίδια, ζωγραφισμένα και βιβλιοδετημένα στο χέρι με λεπτομέρεια, τα βιβλία που φιλοτέχνησε για το γιο της η Έλλη Παππά αποτελούν ακραία μορφή αντίστασης στη βαρβαρότητα της φυλάκισης για πολιτικούς λόγους.
Το 2002, η Έλλη Παππά εμπιστεύθηκε στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο το σύνολο του αρχείου της, που, ταξινομημένο πλέον, προστίθεται στις διαθέσιμες πηγές της μεταπολεμικής ιστορίας.

Η Έλλη Παππά συνέδεσε τη ζωή της με τους αγώνες της Αριστεράς και υπέφερε διώξεις και εξορίες μέχρι την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια, μετά την απόσυρσή της από τη δημοσιογραφία, είχε αφιερωθεί στο συγγραφικό της έργο που περιλαμβάνει δοκίμια φιλοσοφίας και πολιτικής σκέψης.

Πραγματοποίησε μελέτες για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, όπως «Ο Πλάτωνας στην εποχή μας» και η «Σπουδή στο θέμα της Ελευθερίας - Η έννοια της ελευθερίας στον προσωκρατικό υλισμό», και μελέτες για τον μαρξισμό και τον λενινισμό, όπως ο «Μύθος και ιδεολογία στη ρωσική επανάσταση -οδοιπορικό από το ρωσικό αγροτικό λαϊκισμό στο λαϊκισμό του Στάλιν» και «Ο Λένιν χωρίς λογοκρισία και εκτός μαυσωλείου».

Οι μαρτυρίες της σε χειρόγραφα από τη φυλακή, διηγήματα και θεατρικά που, επίσης, έγραψε έγκλειστη στις φυλακές Αβέρωφ, δημοσιευμένα και αδημοσίευτα άρθρα της στον παράνομο Τύπο του ΚΚΕ, στις εφημερίδες και στα περιοδικά της μεταπολίτευσης όπου εργάστηκε, αναδεικνύουν το ανήσυχο πνεύμα της.

Η Ελλη Παππά ήταν ήδη από τα γυμνασιακά της χρόνια οργανωμένη σε αντιδικτατορική ομάδα και μετά, στην Κατοχή, προσχώρησε στο ΕΑΜ και στο ΚΚΕ. Έως τη σύλληψή της, το 1950, δούλεψε για τα παράνομα έντυπα, συνεργάστηκε με τον Νίκο Πλουμπίδη και στη συνέχεια με τον Νίκο Μπελογιάννη.

Στη δίκη Μπελογιάννη καταδικάστηκε κι εκείνη σε θάνατο, αλλά η ποινή της δεν εκτελέστηκε, γιατί ο γιος που απέκτησε από τον Νίκο Μπελογιάννη, και που είχε στο μεταξύ γεννηθεί στη φυλακή, ήταν μόλις επτά μηνών. Αποφυλακίστηκε από τις φυλακές Αβέρωφ το 1963 και δούλεψε στη σύνταξη της εφημερίδας «Δημοκρατική Αλλαγή». Το 1967 η απριλιανή χούντα την εξόρισε στη Γυάρο. Αποφυλακίστηκε σε ενάμιση χρόνο, γιατί είχε αρρωστήσει σοβαρά. Η Σοβιετική Ένωση την προσκαλεί να τη φιλοξενήσει με τον γιο της, αλλά η ίδια αρνείται γιατί είχε διαφωνήσει με την εισβολή των τανκς στην, τότε, Τσεχοσλοβακία.

Μέχρι την πτώση της δικτατορίας δεν εργάστηκε σε εφημερίδες της εποχής, αλλά σε εγκυκλοπαίδειες και περιοδικά και αργότερα στην εφημερίδα «Μακεδονία», με ψευδώνυμο.

Στη μεταπολίτευση, η Έλλη Παππά συνοψίζει την επανασύνδεσή της με το ΚΚΕ, ως εξής: «Η επανένωση της Αριστεράς ξεκίνησε με καλούς οιωνούς και είχε οικτρό τέλος. Απεχώρησα από το ΚΚΕ, πράγμα που και η ηγεσία του επιθυμούσε».Δούλεψε στις εφημερίδες «Έθνος», «Μακεδονία» και στο περιοδικό «Γυναίκα» έως το 1990, οπότε και αφιερώθηκε αποκλειστικά στο συγγραφικό της έργο. Τα τελευταία πολιτικά βιβλία της είναι «Αποχαιρετισμός στον αιώνα μου» (εκδόσεις Κέδρος) και «Μακιαβέλι ή Μαρξ» (εκδόσεις Αγρα), κυκλοφόρησαν το 2006. Πέθανε στις 27 Οκτωβρίου του 2009 και σύμφωνα με την επιθυμία της τάφηκε δίπλα στον Ν. Μπελογιάννη.

Το έργο της.
Το έργο της Έλλης Παππά "ΜΙΚΡΟΓΡΑΦΙΕΣ – Βιβλία από τη Φυλακή" (Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο - Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο) παρουσιάστηκε την 1η Δεκεμβρίου 2006 στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα, με ομιλητές την Έλλη Παππά, τη συγγραφέα Άλκη Ζέη και τον δημοσιογράφο Στέλιο Κούλογλου.
Μελέτες
Ο Πλάτωνας στην Εποχή μας (1981, 1998)
Οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς στο Κεφάλαιο του Μαρξ (1983, 1984)
Σπουδή στο θέμα της Ελευθερίας - Η έννοια της ελευθερίας στον προσωκρατικό υλισμό (1985)
Μύθος και ιδεολογία στη Ρωσική Επανάσταση - Οδοιπορικό από το ρωσικό αγροτικό λαϊκισμό στο λαϊκισμό του Στάλιν (1990)
Ο Λένιν χωρίς λογοκρισία και εκτός μαυσωλείου (1991)
Κομμούνα του 1871: Επανάσταση του 21ου αιώνα; (1992)
Λογοτεχνικά έργα
Το ημερολόγιο ενός φυλακισμένου (Μυθιστόρημα, Βουκουρέστι 1961)
Δουλειά της φυλακής (Διηγήματα και ποιήματα, 1979)
Άλλα έργα
Βίος και έργα της γάτας της Σοφής (1984)
Σελίδες από τον τύπο της Αντίστασης (1985)
Νίκος Κιτσίκης - Ο επιστήμονας, ο άνθρωπος, ο πολιτικός (1986)

Δημήτρης Λουκόπουλος.

Ο Δημήτρης Λουκόπουλος γεννήθηκε στη Αρτοτίνα Δωρίδας , στις 30 Αυγούστου 1874 , εκεί έζησε τα πρώτα παιδικά του χρόνια κι' έμαθε και τα πρώτα γράμματα . Ήταν το πρώτο , απ' τα εφτά παιδιά , του Αρτοτινού εμποροκτηματία Νικολάκη Λουκόπουλου και της Φροσύνης , το γένος Κότταρη , απ' το Δάφνο , την παλιά Βοστινίτσα . Αφού συμπλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στα Σάλωνα ( Άμφισσα ) , γράφτηκε το 1889 , σε ηλικία δέκα πέντε χρονών στο Διδασκαλείο της Αθήνας . Στα 1892 βγήκε δάσκαλος και διορίστηκε στη Σαλαμίνα , την ίδια δε χρονιά , πήρε μετάθεση γιά το Θέρμο ( Κεφαλόβρυσο ) Τριχωνίδας όπου και υπηρέτησε γιά 33 χρόνια μέχρι το 1925 , με μιά ενδιάμεση διακοπή ενός χρόνου που υπηρέτησε στα Γρεβενά σαν Επιθεωρητής Δημοτικών Σχολείων . Η μακρά διαμονή του στο Θέρμο σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το πλούσιο λαογραφικό του έργο το έγραψε στο Θέρμο στην ευρύτερη περιοχή του οποίου πραγματοποίησε τις μελέτες και έρευνές του, τον πολιτογραφούν Αιτωλό. Στο Θέρμο έγραψε τα έργα του: "Στα βουνά του Κατσαντώνη", "Στ Αγραφα", "Γεωργικά της Ρούμελης", "Ποιμενικά της Ρούμελης", "Πως υφαίνουν και ντύνονται οι Αιτωλοί" κλπ
Παντρεύτηκε τη Μαρία Βασιλοπούλου κι' απόκτησαν τέσσερα παιδιά . Το 1925 αποσπάσθηκε στο Ιστορικό Λεξικό και πήγε στην Αθήνα , ένα χρόνο αργότερα τοποθετήθηκε στο Λαογραφικό Αρχείο και στα 1930 στο Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο , μέχρι το θάνατό του , ήταν Γραμματέας της Λαογραφικής Εταιρίας .
Το Μάη του 1943 αρρώστησε ξαφνικά και στις 30 Ιουνίου 1943 πέθανε σε ηλικία 69 χρονών , πικραμένος γιά τη σκλαβιά της Πατρίδας του .

Οι Αρτοτινοί , άντρες και γυναίκες , θυμούνται με αγάπη και συγκίνηση τον "Λουκοδάσκαλο" , τον καταδεκτικό , ευγενικό , απλό , καλοσυνάτο χωριανό τους , τον ακαταπόνητο στρατοκόπο και φυσιολάτρη , ΄χωμένο μέσα στα βιβλία και τα χαρτιά του η να κουβεντιάζει και ν' ακούει τις ιστορίες και τα παλιά τραγουδια των ηλικιωμένων χωριανών , κι΄όπου γάμος , πανηγύρι κι' " αρρεβωνιάσματα ", " προζύμια " , " γικώματα " κι' όπου "μετζί " και " ζυγιαφέτι ¨να ξεψαχνίζει τους γεροντότερους γιά παλιά έθιμα , γιά παραδόσεις , προλήψεις , γνωμικά , παροιμίες και γιά όλες τις εκδηλώσεις της " τσοπάνικης " και " γεωργικής " ζωής . Ξεσήκωνε τα μοιρολόγια , απ' τις χαροκαμένες μανάδες , γυναίκες κι' αδερφές , κι' όπου πετύχαινε οργανοπαίχτη καλό και τραγουδιστή , καθόταν κι' έγραφε τους " νηχούς " και τα "λόγια " απ' τ' αθάνατα δημοτικά μας τραγούδια . Έτσι τον θυμούνται οι Αρτοτινοί , κι' αν κανείς τους ρωτούσε τι κάνει ο Δάσκαλος , αυτοί απαντούσαν : " ...γράφ' γιά τα ..τόπια ".

ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ .

1) . " Ακολουθία και βίος του Οσιομάρτυρος Ιακώβου του νέου " . 1894 .

2) . " Σύμμεικτα λαογραφικά Μακεδονίας ". 1917 .

3) . " Σύμμεικτα Αιτωλικά λαογραφικά " . 1921 .

4) . " Αιτωλικαί οικήσεις , σκεύη και τροφαί " . 1925 .

5) . " Φως από τους μύθους μας Α' " . 1926 .

6) . " Φως από τους μύθους μας Β' " . 1926 .

7) . " Ποιά παιχνίδια παίζουν τα Ελληνόπουλα ". 1926 .

8) . " Πως υφαίνουν και ντύνονται οι Αιτωλοί ". 1927 .

9) . " Ποιμενικά της Ρούμελης " . 1930 .

10) . " Στ' Άγραφα ". 1930 .

11) . " Ο Ρουμελιώτης καπετάνιος του 1821 Ανδρίτσος Σαφάκας και το αρχείο το ". 1931 .

12) . " Στα βουνά του Κατσαντώνη " . 1934 .

13) . " Σύμμεικτα λαογραφικά Αιτωλίας " . 1937 .

14) . " Γεωργικά της Ρούμελης ". 1938 .

15) . " Νεοελληνική μυθολογία ". 1940 .

Πέρα απ' τα έργα του που εκδόθηκαν υπάρχουν και πολλά ανέκδοτα , που δεν είδαν το φως της δημοσιότητας , αλλά και εκτός απ' τα βιβλία , έγραψε πάμπολλα έρθρα και μελέτες που δημοσιεύτηκαν , κατά καιρούς , σε εφημερίδες και περιοδικά .

Ποταμός Εύηνος.

Σπήλαιο Κωνωπίνας.

Ένα πανέμορφο σπήλαιο, ανεξερεύνητο και άγνωστο στους πολλούς, βρίσκεται εντός του χωριού Κωνωπίνα Δήμου Μεδεώνος της επαρχίας Ξηρομέρου του Νομού Αιτωλοακαρνανίας. Οι σπηλαιολόγοι που το επισκέφτηκαν μίλησαν για έναν καταπληκτικό διάκοσμο απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς από σπηλαιοαποθέσεις σταλακτιτών και σταλαγμιτών πολλών ειδών τονίζοντας ότι: “Έχουμε υποχρέωση όλοι να το προστατέψουμε όχι μόνο για την εξαιρετική του ομορφιά αλλά και για την επιστημονική του αξία.”

Λουτρά Πόζαρ : Η Λουτρόπολη της Αλμωπίας.

Τα Λουτρά Πόζαρ (Λουτρακίου) βρίσκοντα στην Επαρχία Αλμωπίας, 13χμ. βορειοδυτικά της Αριδαίας, στο νομό Πέλλας. Απλώνονται στους πρόποδες του όρους Καϊμάκτσαλαν, λίγα χλμ. από τα Ελληνοσκοπιανά σύνορα. Η περιοχή είναι χτισμένη στις όχθες του θερμοπόταμου που διασχίζει την περιοχή. Τα ιαματικά, θερμά νερά, με σταθερή θερμοκρασία 37οC, αναβλύζουν εδώ και χιλιάδες χρόνια από τα βουνό, όπου δημιουργούν ένα εντυπωσιακό τοπίο βουνού και δάσους. Επισκέπτες καταφθάνουν στα Λουτρά από κάθε γωνιά της Ελλάδας είτε για να δεχθούν τις ευεργετικές ιδιότητες των ιαματικών νερών (θεραπευτικών - χαλαρωτικών), είτε για να αποδράσουν στα πανέμορφα βουνά με τις σπηλιές, είτε και τα δύο. Οι εγκαταστάσεις του όλου συγκροτήματος είναι οργανωμένες σε μια μικρή λουτρόπολη με ξενοδοχεία, πισίνες, αποδυτήρια, εστιατόρια, μπαρ, προσφέροντας κάθε δυνατή εξυπηρέτηση στον λουόμενο. Σήμερα, βρίσκονται σε εξέλιξη έργα τα οποία αξιοποιούν την ιδιαίτερη φυσική ομορφιά και τα αξιοθέατα της περιοχής όπως:

-Το φαράγγι των Λουτρών και τη γύρω ορεινή περιοχή, που προσφέρεται για περιπάτους, ορειβασία ή εκδρομές.

-Το σπηλαιολογικό πάρκο των Λουτρών.

-Τα τοπικά προϊόντα και τα υφαντά.
Ιαματικές πηγές
Οι ιαματικές πηγές Λουτρών Λουτρακίου ή Λουτρών Πόζαρ, αναβλύζουν σε υψόμετρο 360 -390 μ.Δημιουργούνται από το νερό της βροχής που εισχωρεί στο έδαφος και φτάνει σε μεγάλο βάθος, όπου θερμαίνετε, ανεβαίνει ψηλότερα και στην πορεία του εμπλουτίζετε με μέταλλα και άλλα συστατικά.Οι θεραπευτικές ιδιότητες του νερού συνιστώνται για παθήσεις του κυκλοφοριακού και του αναπνευστικού συστήματος, ρευματοπάθειες, γυναικολογικές και δερματικές παθήσεις. Επίσης, ενδείκνυται η ποσιθεραπεία για παθήσεις ήπατος, νεφρών, χολής, πεπτικού και ουροποιητικού συστήματος.
Το φαράγγι
Το φαράγγι εκτείνετε απο τα Ελληνικά σύνορα μέχρι τα Λουτρά, βρίσκετε το ρέμα Νικολάου. Σε μιας μοναδικού κάλλους περιοχή, με πλούσια άγρια και παρθένα βλάστηση και καταρράκτες. Πλακόστρωτα μονοπάτια, πεζούλια αλλά και δρομάκια, εκτείνονται παράλληλα με τον θερμοπόταμο με ζεστό νερό, αλλά και με το ποτάμι με το παγωμένο, γάργαρο νερό. Ειδικά διαμορφωμένες ξύλινες γέφυρες βοηθούν τον επισκέπτη να ακολουθήσει τα ορειβατικά μονοπάτια αλλά και να φτάσει στα σπήλαια.

Casa de Santana.

Αζόρες

Εικοσιοχτώ του Οχτώβρη του 1940.

Το γένος βουλιαγμένο μες στον αιώνα

να λυτρωθεί μονάχο του μπορεί

μα να ξυπνήσει πρέπει η πλέρια Μνήμη

βαθειά του, αδάμαστη και τρομερή.
Κανείς δε θα ξεφύγει τη γενιά του!

το βάρος της θα σπάσει ως τη στιγμή,

που βγαίνοντας από τη λησμονιά του

στο φως που πια δεν στέκουν δισταγμοί.
Της ζωής θε να ντυθεί την πανοπλία,

και μ’ ακέριο τον άγιο σκελετό

των περασμένων, θα στηθεί στη γη του

με το κεφάλι αλύγιστο κι ορτό!
Ελέγαμε: ένα Μαραθώνα ακόμα! Ελέγαμε: Μια Σαλαμίνα ακόμα! Ελέγαμε: Ακόμα ένα εικοσιένα! Κι ήρτες τέλος συ, Μητέρα-Μέρα, οπού αγκάλιασες κι ανύψωσες ολόκληρα τα περασμένα στον ανώτατο λυτρωτικό σκοπό τους, στον υπέρτατο τους ηθικόν Ιστορικό Ρυθμό!

Ω δικαίωση όλων των ελληνικών αγώνων! Ω ύψιστη ηθική στροφή μέσα στο χάος ολόκληρου του Κόσμου! Και μαζί, ω γιγάντια, πλέρια ιστορική καταβολή, από την οποία, ..Ν ι κ η τ έ ς, οι Έλληνες, θα ξεκινήσουμε αύριο, πρωτοπόροι της πνευματικής ανάπλασης ολόκληρης της γης!
Ω Μέρα-Μάννα, που μας έσπασες ακέρια κι ως το ύστατο, όλα τα κρυφά εσωτερικά δεσμά μας! Ω κοσμοϊστορική Ελευθερία, τόσο βαθειά λαχταρισμένη! Να Σε! Σε κατέχουμε! Σε νιώθουμε! Σε θέλουμε!
Και θε να Σε κρατήσουμε όλοι, στο τεράστιο ύψος που μας φανερώθηκες απ’ τα χαράματα των Εικοσιοχτώ του Οχτώβρη του 1940, κι ως με τη συντέλεια των αιώνων, είτε ζήσουμε, είτε, αύριο που θα φέγγεις πάνω απ’ όλο τον πλανήτη το γιγάντιο φως Σου, θα βρισκόμαστε στα σπλάχνα Σου, ω Μητέρα, αθάνατοι νεκροί!

Άγγελος Σικελιανός

15 Νοεμβρίου 1940

Νέα Εστία

ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΓΟΥ: Η ΠΕΣΤΡΟΦΑ.

Η Πέστροφα είναι το ευμορφότερο και αφθονώτερο ψάρι των Ευρυτανικών ποταμιών. Το όνομά της το χρεωστεί εις το κυριώτερον χάρισμα που έχει. Είναι το μόνο ψάρι που ανηφορίζει τα ποτάμια (επιστρέ­φει, πέστρο­­φα).
Το πράγμα δεν είναι ολίγον παράξενον. Τα Ευρυτανικά ποτάμια, ιδίως τα των Αγράφων, δεν έχουν μόνον τας αποτομωτέρας κλίσεις, αλλά και συχνούς καταρράκτας μεγάλου ύψους. Πώς λοιπόν τους αναβαίνει η Πέστροφα; Ιδού η τέχνη της: Άμα φθάση εις τον πούντον (το κάτω μέρος του καταρράκτου), δαγκώνει την ουράν της, κουλουριάζεται και εκσφεν­δονίζεται προς τα επάνω, διατρυπώσα ως βέλος την σούδαν των νερών.
Το ψάρευμα της Πέστροφας είναι το προσφιλέστε­ρο Ευρυτανικό κυνήγι. Ο Ασπροπόταμος και τα παραπόταμά του είναι γεμάτα από το ψάρι αυτό, το νοστιμώτερον, όχι μόνον των ψαριών των γλυκών νερών, αλλά και των θαλασσινών. Το κυνήγι της είναι πολύτροπον. Ιδίως την κυνηγούν με δυναμίτιδα και ξυλοφωτιές. Ανάβουν την νύκτα ένα δέμα ξηρές βέρ­γες και με αυτές στο χέρι κατεβαίνουν εις τις όχθες των ποταμών. Οι Πέστροφες ζαλίζονται εις το πολύ φως και χοροπηδούν. Τότε βουτούν οι κυνηγοί με τα χαντζάρια στα χέρια και τις σκοτώνουν. Είναι πούν­τοι, από τους οποίους ημπορούν ν’ αποσύρουν δέκα και είκοσι οκάδες πέστροφες.
Αλλά υπάρχει και άλλος τρόπος ψαρέμματος της Πέστροφας, καταστρεπτικώτερος και της δυναμίτιδος ακόμη, δυστυχώς δε δυσκολοκαταδίωκτος, ώστε να μη ημπορώ να συστήσω κανέν μέτρον ως αποτελεσματικόν εις τον κ. Μιχαλακόπουλον. Είναι το σπλόισμα. Έστι δε το σπλόισμα πέταγμα εις τα ποτάμια αποστάγματος χλωρών καρυδοφλοιών ή χυμού γαλατσίδας (ενός κιτρίνου δηλητηριώδους λουλουδιού), το οποίον ιδιαιτέρως ονομάζεται και σπλόιμος. Και είναι τόσον δηλητηριώδη και τα δύο αυτά, ώστε αμέσως μετά το ρίψιμον να γεμίζη η επιφάνεια των ποτα­μιών από νεκρές Πέστροφες. Το σπλόισμα είναι εις μεγάλην χρήσιν εις όλα τα Αγραφιοτοχώρια και ασφαλώς εις αυτό οφείλεται η ελάττωσις της Πέστρο­φας κατά τα τελευταία έτη. Μέγα μέρος της πεστροφοκαταστροφής οφείλεται και εις την υλοτομίαν, η οποία τα «σουδιάζει», όπως λέγουν οι χωρικοί, προς την θάλασσαν. Η ξυλεία, η οποία ρίπτεται εις τα ποτάμια διά να μεταφερθή εις το Αιτωλικόν, παρά το οποίον εκβάλλει ο Ασπροπόταμος, της προγκά κατά κοπάδια προς τας εκβολάς του ποταμού, όπου την θανατώνουν τα αλμυρά νερά.
Μεγάλην επίσης καταστροφήν κάνει εις την Πέστροφαν η πλημμύρα, η οποία εσχάτως εις τα βορεινά μέρη της Ευρυτανίας έγινεν ενδημική, ένεκα της μεγάλης υλοτομίας. Την σκοτώνει, την πνίγει, την θάβει υπό την άμμον και τον χαλικιάν. Όση γλυτώνει σύρεται από την θολούραν εις τας όχθας διά να βοσκήση και εκεί, όπως είναι ζαλισμένη, την αναμένει ο διά χαντζάρας θάνατος. Διότι, επαναλαμβάνω, ότι το κυνήγι της Πέστροφας είναι μία τελεία επιστήμη εδώ.
Προχθές εκυνηγούσαμε Πέστροφες εις ένα παραπόταμον του Αχελώου. Ένας τζοπάνος, ο οποίος μας εβοηθούσε μας επληροφόρησεν ότι στη σπηλιά της γέφυρας είναι μία που περνά τις τρεις οκάδες. Επήγαμεν εκεί, όπου ο ειδικός πεστροφοκυνηγός, αφού εξηρεύνησε το έδαφος, εισήλθε διευθυνθείς προς το μέ­ρος, εις το οποίον εκρύβετο η Πέστροφα. Μετ’ ολίγας ερεύνας την ευρήκε και την ερρίζωσεν εις την σχισμάδα ενός βράχου.
Απλώνει προς τα εκεί, αλλ’ εκείνη επλατάγιζε τα νερά και εσκεπάζετο, ώστε να χάνη την ακριβή θέσιν της ο κυνηγός, ο οποίος προσεπάθει να βουτήξη τα δάκτυλά του εις τ’ αυτιά της, το μόνον μέρος από το οποίον ειμπορή να την κρατήση, διότι το άλλο σώμα της γλυστρά ωσάν χέλι. Επί τέλους εις μίαν βουτιάν των χεριών του κατώρθωσε να βυθίση τα δάκτυλά του εις τ’ αυτιά της και την ανέσυρεν επάνω σπαρταρίζουσαν, τραντάζουσαν τον νικητήν της, ώστε να νομίζωμεν ότι θα τον αναποδογυρίση. Αλλ’ εκείνος, κινδυνεύων να πέση, την εξεσφενδόνισε προς τον γιαλόν, όπου εσηκοβροντιώνταν επί ώραν, ταράσσουσα τον χαλικιάν ως αλογοποδοβολητό.
Ή αγριάνθρωποι είναι οι πεστροφοκυνηγοί, ή τους έχει κυριεύσει τόσον το πάθος - το οποίον άλλως τε απαντάται εις σχετικόν βαθμόν εις όλους τους κυνη­γούς - ώστε να μη διστάζουν προ καμμιάς αγριότητος!
Η ατυχής Πέστροφα, διά να διεκπαιραιώση τους έ­ρωτάς της, αποσύρεται κατά τον Μάρτιον από την ορμητικήν κοίτην των ποταμών εις τα ρηχά και στά­σιμα παρακλάδια, πρώτον, διότι εκεί δεν κινδυνεύουν να παρασυρθούν και πνιγούν τα ωάριά της και δεύτε­ρον, διότι είναι ζεστασιά, ευνοϊκή διά τα γόνημά της. Οι πεστροφοκυνηγοί λοιπόν δεν της χαρίζουν την ησυχίαν, ούτε εις την ηδονικήν αυτήν ώραν της ζωής της.
Επέρχονται με τα χαντζάρια και τις σκοτώνουν κατά ζεύγη, επάνω εις τις ερωτικές συνεντεύξεις των, αι οποίαι είναι και πολύωροι δυστυχώς.
Φαίνεται ότι έχουν το ατύχημα να είναι πολύ ρωμαντικαί, ίσως λόγω των πολλών ευμορφιών των Ευρυτανικών ακροποταμιών.

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΡΑΝΙΤΣΑΣ

ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΓΟΥ: ΤΟ ΖΑΡΚΑΔΙ.

Υποθέτω ότι είναι από τα συγκινητικότερα ποιή­ματα της μητρικής στοργής ο περυσινός θάνατος μιας Ζαρκάδας, όπως τον διηγούνται πολλοί κυνηγοί. Εί­χαν παγάνα παρά τον Αχελώον δι’ αγριογούρουνα. Απροόπτως όμως ενεφανίσθη μία Ζαρκάδα με το παιδί της. Οι κυνηγοί επυροβόλησαν την Ζαρκάδα, η οποία προηγείτο ολίγα βήματα, αλλ’ απέτυχον. Αμέ­σως μετ’ αυτήν ήρχετο το μικρό της, το οποίον επυροβόλησαν και ελάβωσαν. Εκείνο εβέλαξε και η ατυχής μητέρα του, η οποία ήτο εκτός βολής πλέον, εγύρισε βελάζουσα και αυτή διά να ιδή την τύχην του μικρού της. Οι κυνηγοί την επυροβόλησαν και η κακή της τύχη δεν ηθέλησε να τελείωση το βάσανόν της. Αντί να την σκοτώσουν, την επλήγωσαν εις τα πόδια. Όταν την μετέφεραν εις την ακροποταμιάν, η Ζαρκάδα έπεσεν επάνω στο παιδί της και έκανε σαν άνθρωπος.
Και οι κυνηγοί, οι οποίοι γνωρίζετε τι θηριώδεις ψυχάς έχουν, ενθυμούνται ακόμη με συγκίνησιν το δράμα αυτό.
Εννοείται όμως ότι τούτο δεν τους εμποδίζει κα­θόλου να τα κυνηγούν συστηματικώς. Διότι κατ’ εξοχήν τα Ζαρκάδια, ως απονήρευτα, αγνοούν ολότελα να προφυλάσσωνται και προ παντός συχνάζουν εις μέρη καλοπάτητα.
Η γειτονική επαρχία Βάλτου είναι κυριολεκτικώς η χώρα των Ζαρκαδιών. Πρώτον διότι είναι τόπος ήμερος - εννοώ τα χώματά του και τα δένδρα του - και δεύτερον διότι είναι τόσον πυκνά δασωμένος, ώστε να ημπορήτε να περπατήτε δέκα ώρας υπό δένδρα. Ευτυχώς οι συμπατριώται του κ. υπουργού των Ναυτικών Ν, Στράτου, δεν ομοιάζουν, τους άλλους αγριανθρώπους της Ελλάδος. Ποτέ δεν ενθυμούμαι πυρκαϊάν εις τον Βάλτον.
Μία κακή γλώσσα μου έλεγεν άλλοτε, ότι οι Βαλ­τινοί τα χρειάζονται τα δάση διά τον εαυτόν τους» επειδή οπωσδήποτε ευρίσκονται εις συχνοτέρας δοσο­ληψίας με την Δικαιοσύνην. Αλλ’ οφείλομεν να ομολογήσωμεν, ότι τώρα δεν υπάρχει ο λόγος αυτός, διότι ο κατ’ εξοχήν τόπος των φυγοδίκων έγινεν επί Βενι­ζέλου κυριολεκτικώς λάδι. Και πρέπει να σημειωθή ότι επαρουσιάσθησαν μόνοι των εις τας Αρχάς, χωρίς καμμίαν επέμβασιν της εξουσίας. Τώρα εις τα άλλοτε φυγοδικοβριθή δάση μόνον βοσκούς και κυνηγούς θα απαντήσετε.
Εντόπιοι κυνηγοί, φημιζόμενοι διά τας εκδρομάς των, είναι οι κ. κ. Καραγιάννης πρώην βουλευτής, Σ. Πετίνης, Σ, Στράτος, Χαβίνης και μερικοί άλλοι. Άλ­λοτε επεσκέπτετο τους δρυμώνας του Βάλτου και ο αγαπητός κ. Σπήλιος Χαραμής. Αλλά τώρα έχομεν καιρόν να τον ιδούμε.
Τα Ζαρκάδια του Βάλτου έχουν και εις τας Αθήνας ένα αντιπρόσωπόν των, τον Κίτσον του κ. Μπενάκη, ο οποίος συλληφθείς μικρός, εχαρίσθη εις τον φίλτα­τον κ. Περικλή Καραπάνον, παρά του οποίου μετεβιβάσθη εις τον τωρινόν κύριόν του.
Ημερεύουν ευκολώτατα και είναι πολύ απονήρευτα, σχεδόν μέχρις ηλιθιότητος. Έχουν ένα βάδισμα ή μάλλον ένα πήδημα ρυθμικόν, μαθηματικώς υπολογισμένον από τους κυνηγούς, διά να τα τουφεκίζουν επιτυχώς. Είναι το ζώον της ταχύτητος και τα δημο­τικά τραγούδια δανείζονται απ’ αυτό εικόνας γληγοράδας και σβελτωσύνης:
Ποιος είν’ αξιός και γλήγορος
να τρέξη σαν ζαρκάδι
Τριών μερών περπάτημα
τρεις ώρες να το κάμη;...
Το φθινόπωρον αρχίζουν ν’ αλλάζουν χρώμα και μέχρι της ανοίξεως γίνονται κατακάστανα. Άμα όμως ανοιξιάση, αρχίζουν και παίρνουν το καφεκόκκινον χρώμα τους και όσον προχωρεί η θερινή εποχή και θρέφονται, τόσον περισσότερον κοκκινίζουν. Η ουρά τους μόλα ταύτα εις το κάτωθεν μέρος είναι άσπρη, εξ ου και η λαϊκή ευχή «ν’ ασπρίση, να γεράση σαν του ζαρκαδιού την ουρά».
Λέγεται ότι τα Ζαρκάδια τρελλαίνονται άγνωστον τι χόρτον τρώγοντα. Προ ετών ένα Ζαρκάδι εποδοτσάκισεν ένα κυνηγόν μόλις το ετουφέκισε. Τον επήρε στα πόδια και οσάκις τον επλησίαζε επηδούσε να τον σκοτώση. Εκείνος ανέβη εις ένα δένδρον και το Ζαρ­κάδι από κάτω εκουτρούσε τον κορμόν. Επί τέλους έφυγε και, όταν μετά ημέρας ευρέθη νεκρόν, τότε αντελήφθησαν ότι η παραφροσύνη του ωφείλετο εις το ότι τα σκάγια είχαν χωθή στα ριζαύτια του και διέσεισαν τον εγκέφαλόν του.
Τα καταδιώκουν μανιωδώς οι λύκοι, ανακαλύψαντες, φαίνεται, ότι έχουν νόστιμον κρέας. Αλλ’ αυτά φεύγουν ως αστραπή, και μόνον αν πιασθούν τα εύμορφα ξύλα της κεφαλής των από τίποτε κλαδιά, κατορθώνουν και τα συλλαμβάνουν οι λύκοι. Αλλ’ ούτε πέντε άνθρωποι δεν ημπορούν να κρατήσουν ένα Ζαρ­κάδι. Είναι τόσον πολυδύναμα, ώστε οι λύκοι προσ­παθούν να τ’ αρπάξουν από κρίσιμα μέλη του σώματός των διά να τα δαμάσουν. Πολλά Ζαρκάδια όμως συγυρίζουν ένα λύκον και λέγεται ότι ευρήκαν λύκους νεκρούς με ίχνη κτυπημάτων από ξύλα Ζαρκαδιών.
Άμα ημερεύουν τα Ζαρκάδια είναι ανοικονόμητα. Δεν ορίζετε κήπον, κλήματα, δένδρα, σπίτι, κουζίναν. Πρέπει να είσθε πάντοτε κλειδωμένοι. Δι’ αυτό και τα χαρίζομεν ευχαρίστως άμα οικονομούμεν κα­νένα. Αλλ’ υποθέτω ότι και ο κ. Μπενάκης θα έχη βαρεθή ήδη τον Κίτσον, διότι, όπως είπα, είναι με­γάλο βάσανον, το οποίον δεν γνωρίζω και τι σκοπόν έχει. Να θρέφω μίαν πέρδικα, ένα κόσσυφον, μάλι­στα. Μίαν αλεπού ακόμη προτιμότερον. Τουλάχιστον θα με διασκεδάζη με τας πονηρίας της. Αλλά ένα ηλίθιον πλάσμα, όσον εύμορφον και αν είναι, υποθέτω ότι μόνον εις την κατσαρόλαν είναι χρησιμώτερον. Και μάλιστα άμα είναι από τον Βάλτον, όπου, κατά τους ιστορικούς, έστελλεν ο Λούκουλλος και επρομηθεύετο τ’ αρνιά του, ούτε λόγος είναι να γίνεται, ότι δεν έχει άλλην χρησιμότητα.
Όσον διά τον μητρικόν πόνον, ο οποίος εστοίχισεν εις την ατυχή ζαρκάδαν ένα εκούσιον θάνατον, νομίζω ότι θα ήτο το μόνον που θα εδικαιολόγει κάποιαν παράτασιν της απαγορεύσεως του κυνηγίου κατά τους εαρινούς μήνας. Αλλά μαζί με τα αβλαβή ζαρκάδια θα επροστατεύοντο και ένα πλήθος επι­βλαβών ζώων, όπως οι λαγοί, τ’ αγριογούρουνα, οι έσβοι, οι αετοί, οι λύκοι, τα τσακάλια και τόσαι άλ­λαι μάστιγες της γεωργίας και της κτηνοτροφίας. Αν αι Κυρίαι της Εταιρείας των Ζωόφιλων έχουν αντίθετον γνώμην, ας καταργήσουν τα γουναρικά, διά να σωθούν τα ατυχή κουνάβια, τα πλέον ακίνδυνα ζώα.

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΡΑΝΙΤΣΑΣ

ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΓΟΥ:ΤΟ ΛΑΦΙ.

Εις το περυσινόν Γεωργικόν Συνέδριον, το οποίον έγινεν εις την Μαδρίτην, κάποιος ενθυμήθη τους λόγους του Σατωβριάνδου:
- Προπορεύονται τα δάση, ακολουθεί ο άνθρωπος και έπεται η ερήμωσις.
Έχω την ιδέαν, ότι αν θέλετε να μάθετε πόσον επροχώρησεν εις ένα τόπον ο άνθρωπος, πόσον δηλαδή το δείνα μέρος είναι πυκνοκατοικημένον, άρα δασοπετσοκομμένον, ημπορείτε να ερωτήσητε:
- Έχετε λάφια;
Όπου επάτησεν ο άνθρωπος το Λάφι έφυγε, Σοφώτερον των Γεωργικών Συνεδρίων ενόησεν, ότι το δάσος αργά ή γρήγορα θα ανήκη εις την ιστορίαν αφού εισήλθεν ο άνθρωπος και ελάσπωσε την παρθενίαν του.
Η Ευρυτανία είναι ασφαλώς η πυκνοτέρα δασική επαρχία της Ελλάδος. Δάσος όπως ο Κελαινιάς (επει­δή είναι κατάμαυρον από την πολλήν πυκνότητά του, έχει το ομηρικόν αυτό όνομα Κελαινός = Κελαινιάς), όπως η Τσούκα της Γρανίτσας, όπως τα των Δολόπων, τα των Αγράφων, της Στεφανιάδος είναι σπάνια φαι­νόμενα εις την Ελλάδα. Μόλα ταύτα ούτε ένα Λάφι δεν βλέπομεν, όχι ημείς οι κυνηγοί, αλλ’ ούτε οι δα­σόβιοι ποιμένες της Ευρυτανίας.
Έχομεν όμως ένα πλήθος ονομασιών «Λαφοπατησιά», « Λαφοπήδημα», «Λαφοδιάσελο» και αφθόνους παρα­δόσεις, ότι τα μέρη μας προ εβδομήκοντα ετών ήσαν λιβάδια Ελαφιών. Αυτό άλλως τε αποδεικνύεται και εκ του πλήθους των ελαφοκεράτων που έχει κάθε σπίτι μεταξύ των διαφόρων βοτάνων, που να «βρίσκωνται κι αγύρευτα να ’ναι» όπως λέγουν οι γερόντισσες.
Το Λαφοκέρατο είναι το μάλλον εν χρήσει αλεξικέραυνον κατά των φιδιών. Άμα σπίτι ή στάνη νοιώση φίδια εις την περιοχήν της, καίει ολίγον ελαφοκέρατο κι εκείνα εξαφανίζονται, πράγμα το οποίον δεν το κατορθώνομεν διαφορετικά, με όλα τα «μαντολογήματα» που κάνομεν και πρώτον των οποίων είναι το από πρωίας μέχρις εσπέρας κτύπημα των ταψιών κατά την ημέραν του αγίου Μάρκου, ειδικού προστάτου μας από τα φίδια.
Λέγουν ότι τα φίδια φεύγουν άμα μυρίσουν λαφοκέρατο, διότι τα λάφια τα μάχονται πολύ. Αλλά ποίος ημπορεί να το διαβεβαιώση αυτό από ημάς τους κατοικούντας την χώραν, η οποία άλλοτε ήτο βασί­λειον των "Ελαφιών;
Ημείς Λάφι δεν βλέπομεν, όπως είπα. Ακούομεν μόνον παραδόσεις, μύθους και τραγούδια άφθονα γύρω από τα Λάφια και τα αρκούδια που αφθονούσαν άλλοτε και τώρα εξηφανίσθησαν και αυτά. Προ ολίγων ετών εσκότωσαν εις ένα μελισσομάντρι γειτονικού χωριού μίαν αρκούδαν και έμεινε θαύμα θαυμάτων. Εις ένα θαυμάσιον Ευρυτανικόν τραγούδι μια γυναίκα συμβουλεύει τον εραστήν της να φονεύση τον άνδρα της·
Για πάρε δίπλα, τα βουνά,
δίπλα τα κορφοβούνια
κι όπ’ εύρης λάφια σκότωσ’ τα
κι αρκούδια ημέρωσέ τα
κι όπ’ εύρης και τον άντρα μου
ρίξε και σκότωσε τον·
μην τον βαρέσης στο πλευρό
κι αργήση να πεθάνη.
Αλλά το θρυλικόν πλέον αυτό ζώον έχει μίαν συγκινητικήν σελίδα εις την ιστορίαν της Τουρκοκρατούμενης Ελλάδος. Με αυτό εσυμβόλισαν οι Έλληνες την Ελλάδα και τα παθήματά της. Η πνιγείσα επανάστασις του Λάμπρου Κατσώνη θα έχετε ακούσει ότι ετραγουδήθη με αυτούς τους ωραίους στίχους, εις τους οποίους η Ελλάς συμβολίζεται με την Λαφίνα και η οργανωθείσα από την Αικατερίνην της Ρωσσίας απόπειρα του Κατσώνη παρουσιάζεται ως «λαφομόσκι (μοσχάρι ελαφιού).
Με γέλασε μια χαραυγή
τ’ άστρι και το φεγγάρι
και βγήκα νύχτα στα βουνά,
νύχτα στα κορφοβούνια
κι ακούω τα πεύκα που βροντούν
και τις οξυές που τρίξουν
κι ακούω τα λάφια που βοσκάν
μι όλα τα λαφομούσκια·
και μια λαφίνα ταπεινή
δεν πάει μαζί με τ’ άλλα,
όλο τ’ απόσκια περπατεί
και τα ζερβά γυρίζει
κι όπ’ εύρη γάργαρο νερό
θολώνει και το πίνει.
Ο Ήλιος την απάντησε,
στέκει και τη ρωτάει!
- Τι έχεις Λαφίνα ταπεινή
και τα ζερβά γυρίζεις
κι όπ’ εύρης γάργαρο νερό
θολώνει και το πίνεις!
- Ήλιε μου σα με ρώτησες
να σου το μαρτυρήσω.
Δώδεκα χρόνους έκαμα
στέρφη χωρίς μοσχάρι,
κι από τους δώδεκα κι εμπρός
απόχτησα μοσχάρι
κι ο κυνηγός τ’ απάντησε
ρίχνει και το σκοτώνει,
ανάθεμά σου κυνηγέ
και συ και το καλό σου
που μ’ έκανες κι ορφάνεψα
κι από παιδιά κι απ’ άντρα.
Ιδού και άλλο, όπου ο Έλλην συμβολίζεται με λάφι, ο κλέφτης με ζαρκάδι και οι Τούρκοι με σκυλιά.
Πέρα εκεί στον Όλυμπο
και στα κοντοέλατα
βόσκει ένας γερόλαφος
κι όλο κλαιν τα μάτια του,
βγάζει δάκρυα γαλάζια
κι όλο καταγάλαζα.
Ζάρκαδος εδιάβαινε
στέκει τον ρωτάει:
- Τ’ έχεις βρε γερόλαφε
κι όλο κλαιν τα μάτια σου;
- Μπήκαν σκύλοι στο χωριό
κι όλο κλαιν τα μάτια μου
- Γω τα παίρνω τα σκυλιά
και τα πάγω στα βουνά.
Ως το γιόμα το καλό
σκότωσαν το ζάρκαδο
κι ως το δειλινό
πιάσανε τον έλαφο.
Και αφού σκότωσαν το ζάρκαδο (τον κλέφτη) τραγούδι συνεχίζει τα βάσανα του Έλληνος:
Δυο παιδιά Ρωμιόπουλα
και Γρεβενιτόπουλα
χήρα Τούρκα δούλευαν
με βουβαλοζεύγαρα,
όλη μέρα στη δουλειά
και το βράδυ στο σκιντιό.
- Βρε παιδιά Ρωμιόπουλα
γίνετε Τουρκόπουλα
να χαρήτε την Τουρκιά
και τα γρίβα τ’ άλογα,
- Γίνεσαι κυρά Ρωμηά
να χαρής την Παναγιά
να χαρής και τη Λαμπρά
με τα κόκκινα τ’ αυγά.
Αδύνατον να φαντασθήτε πόσα συμβολικά τρα­γούδια της Επαναστάσεως γύρω από τα Λάφια έχει η δημοτική ποίησις, η άγνωστος ακόμη κατά 80 τοις 0/0 και την οποίαν τώρα εγγίζω εις την λαγαρήν και άφθονον πηγήν της, εις τους Αγραφιώτας Σκηνίτας. Τι είναι οι ξανθοί αυτοί άνθρωποι; Καταρράκται στίχου, ρυθμού, ήχου, θρύλου, μύθου, παραδό­σεως.
Ο τμηματάρχης της Γεωργίας αγαπητός κ. Χασιώτης - θαρρώ δε και ο σεβαστός κ. Γαβριηλίδης - έχουν δίκαιον επιμένοντες ότι οι σκηνίται Σαρακα­τσάνοι είναι οι καταλαγαρώτεροι Έλληνες. Τους πα­ρακολουθώ δύο μήνας εις τα Ευρυτανικά βουνά και δεν χορταίνω την ομορφιάν των τραγουδιών των, της διηγήσεώς των, της φυσιογνωμίας των, της χειρονο­μίας των. Αλλ’ αρχίζουν και αυτοί να ολιγοστεύουν, υποκύψαντες εις την ολεθρίαν αντικτηνοτροφικήν πολιτικήν του Ελληνικού Κράτους.
Η τωρινή Κυβέρνησις αγωνίζεται ένα τεράστιον αγώνα να σώση την ράτσαν αυτήν, η οποία έδωκεν εις την Τουρκοκρατουμένην Ελλάδα τον Κατσαντώνην, τον Λεπενιώτην, τον Στουρνάραν, τον Χασιώτην, τον Λιακατάν, τον Τσιόγκαν, τον Δίπλαν και χίλιους άλλους Τουρκομάχους, επί πλέον δε διέσωσε την ελληνικήν κτηνοτροφίαν κατά το Εικοσιένα. Διαφορετικά οι Σαρακατσάνοι θα ήσαν μετ’ ολίγον γνω­στοί εκ της παραδόσεως, όπως και τα Λάφια, με τα οποία έχει να κάμη το πολύτροπον τραγούδι των.
Μου διηγούντο, ότι πέρυσι που επλήγωσαν ένα στα πλάγια του Κόζιακα το έβλεπαν επί τρεις ημέρας που έζησε, να κλαίη, να χύνη δάκρυα «σαν κορόμηλα». Οι πολύπαθοι Έλληνες δεν ημπορούσαν να συμβολίσουν τον εαυτόν τους με ζώον άλλο από το Λάφι, το οποίον μέσα από όλας τας διηγήσεις και τα τραγούδια παρουσιάζεται ως ένα ποίημα πόνου.

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΡΑΝΙΤΣΑΣ

Iguassu Falls.

28η ΟΚΤΩΒΡΗ 1940:Το ΟΧΙ του ελληνικού λαού!

Στις 28 Οκτώβρη 1940, γράφτηκε μια απ' τις σημαντικότερες, μια απ' τις πιο λαμπρές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας. Ηταν τότε, όταν ο ελληνικός λαός βροντοφώναξε το ΟΧΙ στη φασιστική επίθεση που τότε ξεκινούσε. Και συνεχίστηκε με τη μεγάλη εποποιία της Εθνικής Αντίστασης του ΕΑΜ την περίοδο της τριπλής χιτλεροφασιστικής κατοχής και κορυφώθηκε στα βουνά της Ελεύθερης Ελλάδας με τον ηρωικό αγώνα του ΔΣΕ.
Ηταν ένας αγώνας εθνικοαπελευθερωτικός, αντιφασιστικός, αντιιμπεριαλιστικός, ενάντια στην ξενική κατοχή, ένας αγώνας για την πραγματική λευτεριά του λαού.

Το «ΟΧΙ» του Μεταξά και το ΟΧΙ του ελληνικού λαού!

Λίγες ώρες πριν την κήρυξη του πολέμου, στις 3 το πρωί, ο Ιταλός πρέσβης στην Αθήνα Εμανουέλε Γκράτσι επισκέφθηκε τον δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά στο σπίτι και του επέδωσε εκ μέρους της κυβέρνησης της χώρας του το τελεσίγραφο που αποτέλεσε την τυπική αιτία της έναρξης του πολέμου.
Ο φασίστας Μουσολίνι επικαλέστηκε πως, επειδή βρισκόταν σε εμπόλεμη κατάσταση, ζητούσε από την ελληνική κυβέρνηση - ως απόδειξη της ουδετερότητάς της - να επιτρέψει στις ιταλικές ένοπλες δυνάμεις να καταλάβουν ορισμένα στρατηγικά σημεία επί του ελληνικού εδάφους. «Εάν τα ιταλικά στρατεύματα ήθελον συναντήσει αντίστασιν, η αντίστασις αυτή θα καμφθή διά των όπλων και η Ελληνική κυβέρνηση θα έφερε τας ευθύνας αι οποίαι ήθελον προκύψει εκ τούτου...», έγραφε μεταξύ άλλων στο τελεσίγραφο. Ο Γκράτσι ενημέρωσε τον Μεταξά πως πρέπει να καθοριστεί η στάση της Ελλάδας σε τρεις ώρες. Η διορία θα έληγε στις 6 το πρωί. Η απάντηση του δικτάτορα ήταν αρνητική. Ο ιταλικός στρατός επιτέθηκε πριν ακόμα λήξει η τρίωρη προθεσμία που όριζε το τελεσίγραφο, στις 5.30 π.μ. σε ολόκληρο το μέτωπο, από το Ιόνιο έως τη λίμνη Πρέσπα.
Αυτή τη μέρα η άρχουσα τάξη τη γιορτάζει με περιεχόμενο τους δικούς της σκοπούς, που δεν είναι άλλοι από την υποταγή του λαού στη διαιώνιση της ταξικής της κυριαρχίας σε συνθήκες ιμπεριαλιστικής τάξης πραγμάτων. Και στις τότε συνθήκες ανάλογο ταξικό περιεχόμενο έδινε η ίδια στο ΟΧΙ. Γιατί τα συμφέροντά της ήταν συνυφασμένα μ' αυτά του αγγλικού ιμπεριαλισμού, ενάντια στο γερμανοϊταλικό ιμπεριαλιστικό συνασπισμό, στον μεταξύ τους οξύτατο ανταγωνισμό, που οδήγησε στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το δικτατορικό καθεστώς του Μεταξά, παρά την ιδεολογική του συγγένεια, ιδιαίτερα με το γερμανικό ναζισμό, ουδέποτε τόλμησε να αμφισβητήσει τη διαπλοκή της άρχουσας τάξης με τον αγγλικό ιμπεριαλισμό.
Ωστόσο, ο ελληνικός λαός, παρά τις «εκτιμήσεις» του μοναρχοφασιστικού καθεστώτος του Ι. Μεταξά για τον πόλεμο, ήταν ήδη έτοιμος. Ο αρχιστράτηγος Αλ. Παπάγος, λίγες μέρες πριν την ιταλική εισβολή, έλεγε πως αν μας επιτεθούν «θα ρίξωμεν μερικές τουφεκιές διά την τιμήν των όπλων» και ο δικτάτορας Μεταξάς σε συζήτηση με δημοσιογράφους, μόλις άρχισε η ιταλική επίθεση, δήλωνε πως η Ελλάδα δεν πολεμά για τη νίκη και, όπως σημειώνει στο ημερολόγιό του, τον ανησυχούσε «η υπεραισιόδοξος κοινή γνώμη».
Αυτή την ώρα, λοιπόν, ο ελληνικός λαός πλημμύρισε τους δρόμους της Αθήνας και σχημάτισε μεγαλειώδεις διαδηλώσεις. «Θάνατος στο φασισμό», φώναζαν ρυθμικά οι διαδηλωτές μπροστά στα μάτια των αστυνομικών. Οι έφεδροι γέμιζαν τα κέντρα επιστράτευσης. Η ίδια εικόνα και σε όλες τις γωνιές της Ελλάδας. Ετσι άρχισε μια απ' τις πιο ένδοξες σελίδες της ελληνικής ιστορίας.
Ποια όμως ήταν η στάση της μεταξικής δικτατορίας απέναντι στο λαϊκό κίνημα μέχρι τις παραμονές του ελληνοϊταλικού πολέμου και ποιά η στάση των αστών στον πόλεμο;
Την περίοδο της βασιλομεταξικής δικτατορίας πάνω από 80.000 άτομα βασανίστηκαν στα κρατητήρια των αστυνομικών τμημάτων, στις φυλακές και τις εξορίες. Τους 45.000 φτάνουν οι κομμουνιστές που πιάστηκαν και σε 2.000 περίπου οι μόνιμοι κρατούμενοι και εξόριστοι.
Η μοναρχοφασιστική δικτατορία της 4ης Αυγούστου εξέφραζε τη βούληση της πλουτοκρατικής ολιγαρχίας, της μοναρχίας και του ξένου κεφαλαίου, με επικεφαλής την Αγγλία, να πνίξουν τη λαϊκή πάλη και να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους, επιβάλλοντας στο λαό ένα βάρβαρο τυραννικό καθεστώς.
Μετά την εισβολή των Γερμανών, το τμήμα της αστικής τάξης που είχε οικονομικοπολιτικές σχέσεις με τους Αγγλογάλλους φρόντισε να φύγει από την Ελλάδα για τη Μέση Ανατολή, το δε τμήμα της που είχε ανάλογες σχέσεις με τους Γερμανούς να μείνει στην Ελλάδα και να εγκαθιδρύσει το κατοχικό καθεστώς με διάφορα πολιτικά σχήματα και πρόσωπα και έναν κρατικό μηχανισμό. Ενα μηχανισμό που θα αποτελούσε, όπως αποδείχτηκε μετά την απελευθέρωση, ένα από τα πιο καλά εργαλεία εξασφάλισης της εξουσίας του κεφαλαίου στο σύνολό του, με τη χρησιμοποίησή του από το φιλοαγγλικό τμήμα της άρχουσας τάξης και του αστικού πολιτικού κόσμου, που υποτίθεται ότι έκανε αντίσταση στη γερμανική κατοχή από το εξωτερικό, αλλά και τους Αγγλους. Μεμονωμένα μόνο πρόσωπα του αστικού πολιτικού κόσμου πέρασαν στην Αντίσταση.
Αμέσως μόλις εκδηλώθηκε η στρατιωτική επιδρομή της Ιταλίας, η ηγεσία του, τα μέλη και τα στελέχη του από τις φυλακές και τις εξορίες παρέμβηκαν και η παρέμβασή τους αυτή ήταν ουσιαστική, ενεργή και αποφασιστική δίπλα στο δοκιμαζόμενο λαό. Στις 29 Οκτώβρη του 1940, οι περίπου 600 κρατούμενοι στην Ακροναυπλία υπέβαλαν υπόμνημα στην κυβέρνηση που καταδίκαζε την ιταλική φασιστική επίθεση, καλούσαν σε αντίσταση και ζητούσαν να πολεμήσουν. «Εμείς οι κομμουνιστές παίρνουμε τη θέση μας στην πρώτη γραμμή του πυρός ...για τη συντριβή των επιδρομέων και την υπεράσπιση της ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας της χώρας μας». Το ίδιο αίτημα εξέφρασαν και οι κομμουνιστές κρατούμενοι σε Φολέγανδρο, Ανάφη, Κίμωλο, Γαύδο, Πύλο, Αίγινα κ.α. Η κυβέρνηση όμως απέρριψε το αίτημα, ζητώντας να αποκηρύξουν πρώτα τις αντιφασιστικές και κομμουνιστικές τους ιδέες.
Οι Ακροναυπλιώτες πέραν του προαναφερόμενου υπομνήματος έστειλαν προς τη μεταξική κυβέρνηση άλλα δύο κείμενα: Ενα «ανοιχτό γράμμα» στις 6/11/1940 κι ένα υπόμνημα στις 13/11/1940. Το «ανοιχτό γράμμα» εξέφραζε τη συμφωνία τους με το περιεχόμενο του γράμματος του Ν. Ζαχαριάδη και το υπόμνημα της 13/11 ήταν η απάντηση προς την κυβέρνηση του Μεταξά, η όποια τους ζητούσε δηλώσεις μετανοίας για να τους επιτρέψει να πάνε να πολεμήσουν στο μέτωπο τον Ιταλό επιδρομέα.
Στις 31 Οκτώβρη από τα κρατητήρια της Γενικής Ασφάλειας της Αθήνας, ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης καλούσε τον ελληνικό λαό με ανοιχτό γράμμα του να πολεμήσει ενάντια στο φασισμό. Το «Ανοιχτό γράμμα» του Ν. Ζαχαριάδη ήταν και η βάση της πολιτικής του γραμμής, που καθόρισε και την πορεία και την έκβαση του αγώνα:
«Ο φασισμός του Μουσολίνι χτύπησε την Ελλάδα πισώπλατα, δολοφονικά και ξετσίπωτα, με σκοπό να την υποδουλώσει και εξανδραποδίσει. Σήμερα, όλοι οι Ελληνες παλεύουμε για τη λευτεριά, την τιμή, την εθνική μας ανεξαρτησία. Η πάλη θα είναι πολύ δύσκολη και πολύ σκληρή. Μα ένα έθνος που θέλει να ζήσει, πρέπει να παλεύει αψηφώντας τους κινδύνους και τις θυσίες. Ο λαός της Ελλάδας διεξάγει σήμερα έναν πόλεμο εθνικοαπελευθερωτικό, ενάντια στο φασισμό του Μουσολίνι. Δίπλα στο κύριο μέτωπο και ο ΚΑΘΕ ΒΡΑΧΟΣ, Η ΚΑΘΕ ΡΕΜΑΤΙΑ, ΤΟ ΚΑΘΕ ΧΩΡΙΟ, ΚΑΛΥΒΑ ΜΕ ΚΑΛΥΒΑ, Η ΚΑΘΕ ΠΟΛΗ, ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΣΠΙΤΙ, ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΦΡΟΥΡΙΟ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ. Κάθε πράκτορας του φασισμού πρέπει να εξοντωθεί αλύπητα. Στον πόλεμο αυτό, που τον διευθύνει η κυβέρνηση Μεταξά, όλοι μας πρέπει να δώσουμε όλες μας τις δυνάμεις, δίχως επιφύλαξη. Επαθλο για τον εργαζόμενο λαό και επιστέγασμα για τον σημερινό του αγώνα πρέπει να είναι, και θα είναι, μια καινούρια Ελλάδα της δουλιάς, της λευτεριάς, λυτρωμένη από κάθε ξενική ιμπεριαλιστική εξάρτηση, με έναν πραγματικό λαϊκό πολιτισμό. Ολοι στον αγώνα, ο καθένας στη θέση του και η νίκη θα είναι νίκη της Ελλάδας και του λαού της. Οι εργαζόμενοι όλου του κόσμου στέκουν στο πλευρό μας».
Με απαρχή το λαϊκό ΟΧΙ του 1940 ξεδιπλώθηκαν ορισμένες απ' τις πιο λαμπρές σελίδες αγώνων του ελληνικού λαού. Η ιστορική αυτή περίοδος είχε, από την άποψη των κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων, ως βασικό χαρακτηριστικό της την εθνικοαπελευθερωτική πάλη του λαού μας.Αλλά είχε και ταξικό περιεχόμενο. Σ' όλη τη διάρκεια του πολέμου, αυτό που απασχολούσε την άρχουσα τάξη της Ελλάδας ήταν το μεταπελευθερωτικό καθεστώς. Για την επιβολή της αστικής εξουσίας απαιτήθηκε το τσάκισμα του λαϊκοαπελευθερωτικού κινήματος από την ντόπια άρχουσα τάξη και τον ιμπεριαλισμό. Αυτό έγινε αρχικά το Δεκέμβρη του 1944, όπου ο αστικός πολιτικός κόσμος τα ένοπλα τμήματά του μαζί με το στρατό των Αγγλων ιμπεριλιστών συμμάχων του χτύπησε το λαϊκό κίνημα, που επίσης αντιστάθηκε ηρωικά, γράφοντας μιά απο τις πιο ένδοξες σελίδες του. Αλλά δε νίκησε. Δε νίκησε όμως στη δοσμένη στιγμή οριστικά ούτε η αστική τάξη. Γι'αυτό χρειάστηκε να οδηγήσουν το λαό στον εμφύλιο πόλεμο. Εναν πόλεμο αντιιμπέριαλιστικό-διεθνιστικό όπου ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ), παρά τη στρατιωτική ήττα του, την ήττα του λαϊκού κινήματος, έγραψε τις πιο λαμπρές σελίδες στην ιστορία της επαναστατικής πάλης στην Ελλάδα. Ο ΔΣΕ ιδρύθηκε επίσης στις 28 Οκτώβρη 1946.

28η Οκτωμβρίου 1940!

Τα ιστορικά πλέον γράμματα της ηγεσίας του ΚΚΕ, κατα την έναρξη του ελληνοιταλικού πολέμου, που καλούσαν τον ελληνικό λαό σε αντίσταση κατά του φασισμού:

Πρός του λαό της Ελλάδας
Ο φασισμός του Μουσολίνι χτύπησε την Ελλάδα πισώπλατα, δολοφονικά και ξετσίπωτα με σκοπό να την υποδουλώσει και εξανδραποδίσει.
Σήμερα όλοι οι έλληνες παλαίβουμε για τη λευτεριά, την τιμή, την εθνική μας ανεξαρτησία. Η πάλη θα είναι πολύ δύσκολη και πολύ σκληρή. Μα ένα έθνος που θέλει να ζήσει πρέπει να παλαίβει, αψηφώντας τους κινδύνους και τις θυσίες. Ο λαός της Ελλάδας διεξάγει σήμερα έναν πόλεμο εθνικοαπελευθερωτικό, ενάντια στο φασισμό του Μουσολίνι.
Δίπλα στο κύριο μέτωπο και Ο ΚΑΘΕ ΒΡΑΧΟΣ, Η ΚΑΘΕ ΡΕΜΑΤΙΑ, ΤΟ ΚΑΘΕ ΧΩΡΙΟ, ΚΑΛΥΒΑ ΜΕ ΚΑΛΥΒΑ, Η ΚΑΘΕ ΠΟΛΗ, ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΣΠΙΤΙ, ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΦΡΟΥΡΙΟ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ.
Κάθε πράκτορας του φασισμού πρέπει να εξοντωθεί αλύπητα. Στον πόλεμο αυτό που τον διευθύνει η κυβέρνηση Μεταξά, όλοι μας πρέπει να δόσουμε όλες μας τις δυνάμεις, δίχως επιφύλαξη. Έπαθλο για τον εργαζόμενο λαό και επιστέγασμα για το σημερινό του αγώνα, πρέπει να είναι και θα είναι, μια καινούργια Ελλάδα της δουλιάς, της λευτεριάς, λυτρωμένη από κάθε ξενική ιμπεριαλιστική εξάρτηση, μ’ ένα πραγματικά παλλαϊκό πολιτισμό.
Όλοι στον αγώνα, ο καθένας στη θέση του και η νίκη θάναι νίκη της Ελλάδας και του λαού της. Οι εργαζόμενοι όλου του κόσμου στέκουν στο πλευρό μας.
Αθήνα 31 Οχτώβρη 1940
Νίκος Ζαχαριάδης
Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ

Προς τον κ. Υφυπουργόν Δημοσίας Ασφαλείας
Αθήνας
Οι Ιταλοί φασίστες επιδρομείς χωρίς προσχήματα, ξετσίπως και δολοφονικά εξαπόλυσαν τον πόλεμο και τις ορδές του για να εξαφανίσουν την ανεξαρτησίαν της χώρας μας και να υποδουλώσουν τον ελληνικό λαό με τη φωτιά και το σίδερο. Σύσσωμος όμως ξεσηκώνεται ο ελληνικός λαός για να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία του και την ύπαρξή του και με την απόφαση να ζήσει ελεύθερος ή να πεθάνει.Ο πόλεμος αυτός υπέρ της ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας της χώρας μας, που τον διευθύνει σήμερα η κυβέρνηση Μεταξά, είναι πόλεμος εθνικοαπελευθερωτικός και συγκεντρώνει τις συμπάθειες των εργαζομένων όλου του κόσμου.
Σήμερα για τον καθένα που πονάει τον τόπο του, ένα είναι το καθήκον. Να δώσει όλες του τις δυνάμεις, να πολεμήσει με τα νύχια και με τα δόντια για τη συντριβή του φασίστα επιδρομέα, για τη νίκη του ελληνικού λαού.
Εμείς έχοντας και την εξουσιοδότηση όλων των κομμουνιστών της Ακροναυπλίας διακηρύττουμε:
Υιοθετούμε πλήρως το ανοιχτό γράμμα του Γενικού Γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας Νίκου Ζαχαριάδη, που δημοσιεύτηκε στον τύπο με ημερομηνία 31 Οκτώβρη και που καλεί τον ελληνικό λαό στην πάλη για την ανεξαρτησία του.
Τονίζουμε και πάλι, όπως και με το υπόμνημα μας από τις 29 του Οκτώβρη διακηρύξαμε, ότι είμαστε έτοιμοι να πάρουμε τις θέσεις μας στην πρώτη γραμμή του πυρός, να δώσουμε όλες μας τις δυνάμεις, χωρίς καμιά επιφύλαξη, στον υπέρ της ανεξαρτησίας της χώρας αγώνα, που διευθύνει σήμερα η κυβέρνηση Μεταξά, να πολεμήσουμε μέχρι τη νίκη που πρέπει να εξασφαλίσει στον ελληνικό λαό μια Ελλάδα ελεύθερη από κάθε ξενική εξάρτηση, από κάθε εκμετάλλευση και καταπίεση.
Ναύπλιο 6/11/1940
Ι. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ
Στέλεχος του ΚΚΕ και πρώην βουλευτής
Κ. ΘΕΟΣ
Στέλεχος του ΚΚΕ, πρώην βουλευτής
Γραμματέας της Ενωτικής Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας