Γεωλογικό Πάρκο Φαρακλού, Προπούλι, Λήμνου.

 

Να εμπιστευόμαστε τα όνειρα, να υπηρετούμε την πράξη...

Να εμπιστευόμαστε τα όνειρα, γιατί μέσα τους γεννιούνται δρόμοι που ακόμη δεν έχουν χαραχτεί.

Όμως να ξυπνάμε· γιατί κανένα όνειρο δεν μπορεί να κατοικήσει για πάντα στο σκοτάδι της νύχτας.

Το όνειρο είναι ο σπόρος που κρύβει μέσα του ένα δάσος· η πράξη είναι το νερό που το κάνει να ανθίσει.

Η φαντασία ανοίγει τον ορίζοντα, μα είναι τα βήματά μας εκείνα που μας μεταφέρουν ως εκεί.

Να κοιμόμαστε με την πίστη του ονειροπόλου και να ξυπνάμε με την επιμονή του δημιουργού.

Γιατί τα μεγάλα όνειρα δεν γεννιούνται μόνο για να τα αντικρίζουμε· γεννιούνται για να τα μεταμορφώνουμε σε ζωή.

Μην εμπιστευτείς μια γυναίκα…

Ποτέ μην εμπιστευτείς μια γυναίκα που δεν έχει αφήσει να ανακατέψει τα μαλλιά της ο άνεμος.

Μια γυναίκα που δεν έχει αφήσει ποτέ ένα δάκρυ να κυλήσει σιωπηλά.

Μια γυναίκα που δεν έχει φυλάξει μέσα σε ένα συρτάρι ένα παλιό γράμμα, ένα εισιτήριο, μια μικρή απόδειξη μιας μεγάλης ανάμνησης.

Μην εμπιστευτείς μια γυναίκα που δεν έχει χορέψει ποτέ μόνη της στην κουζίνα, όταν κανείς δεν την κοιτάζει.

Που δεν έχει τραγουδήσει ποτέ στα λουλούδια της.

Που δεν έχει κρατήσει ένα φλιτζάνι καφέ κοιτάζοντας τη βροχή, σαν να περιμένει μια απάντηση από τον χρόνο.

Μην εμπιστευτείς μια γυναίκα που ντρέπεται για το σώμα της.

Όχι γιατί το σώμα της δεν είναι όμορφο, αλλά γιατί ίσως κάποιος της έμαθε να το κοιτάζει με τα μάτια των άλλων και όχι με τα δικά της.

Γιατί ένα σώμα δεν είναι ποτέ απλώς μια εικόνα στον καθρέφτη· είναι ένας χάρτης από στιγμές, αγγίγματα, χαρές, πληγές και επιβίωση.

Οι ρυτίδες είναι ημερολόγια του χρόνου, οι ουλές είναι υπογραφές της ζωής, και κάθε αλλαγή είναι μια σελίδα από την ιστορία της.

Μην εμπιστευτείς μια γυναίκα που δεν έχει αγαπήσει βαθιά, γιατί η αγάπη αφήνει σημάδια.

Όχι πάντα πληγές· μερικές φορές αφήνει φως, υπομονή και μια παράξενη γνώση για την ανθρώπινη καρδιά.

Γιατί μια γυναίκα δεν γίνεται σοφή από τα χρόνια της, αλλά από όσα ένιωσε. Από τις πόρτες που άνοιξε, από εκείνες που έκλεισε, από τους ανθρώπους που κράτησε και από εκείνους που άφησε να φύγουν.

Η αληθινή γυναίκα δεν είναι εκείνη που δεν λύγισε ποτέ. Είναι εκείνη που λύγισε και ξαναστάθηκε. Που κράτησε μέσα της καταιγίδες και παρ’ όλα αυτά συνέχισε να ανθίζει.

Γιατί η ομορφιά ενός ανθρώπου δεν βρίσκεται στην απουσία ρωγμών, αλλά στο φως που περνά μέσα από αυτές.

Και ίσως η πιο δύσκολη γυναίκα να εμπιστευτείς είναι εκείνη που δεν έχει καμία ιστορία να σου διηγηθεί. Γιατί οι άνθρωποι χωρίς μνήμες μοιάζουν με βιβλία που δεν γράφτηκαν ποτέ. Κι ένα βιβλίο χωρίς σελίδες μπορεί να είναι άψογο· μόνο όμως εκείνο που κουβαλά μελάνι, δάκρυ και όνειρο μπορεί να γίνει αξέχαστο.

Ποτέ μην εμπιστευτείς…

«Ποτέ μην εμπιστεύεσαι έναν αδύνατο μάγειρα», ψιθύριζε ο παλιός κόσμος. Όχι γιατί η κοιλιά είναι σημάδι σοφίας, αλλά γιατί κάθε τέχνη, μοιραία, αφήνει το αποτύπωμά της πάνω στο σώμα και την ψυχή του ανθρώπου.

-Μην εμπιστευτείς έναν κουρέα με αχτένιστα μαλλιά.

-Έναν ράφτη που φορά σακάκι ξηλωμένο.

-Έναν υποδηματοποιό με τρύπια παπούτσια.

-Έναν θαλασσινό που φοβάται το απέραντο γαλάζιο.

-Έναν κηπουρό που προσπερνά τα λουλούδια δίχως να τα κοιτάξει.

-Έναν οινοποιό που αρνείται να μεθύσει από το ίδιο του το κρασί.

-Έναν φούρναρη που προσπερνά τη ζεστή μοσχοβολιά του φρέσκου ψωμιού.

-Μια μαγείρισσα που δεν δοκιμάζει ποτέ το φαγητό της.

-Έναν μουσικό που δεν προσκυνά τη σιωπή ανάμεσα στις νότες.

-Έναν ποιητή που δεν μάτωσε ποτέ για μια απώλεια.

-Έναν ζωγράφο που κοιτάζει τον κόσμο με βλέμμα σβηστό, δίχως ερωτηματικά.

-Έναν οδοιπόρο που επιστρέφει με άδεια χέρια, δίχως μια ιστορία να διηγηθεί.

-Έναν δάσκαλο που έπαψε πια να νιώθει μαθητής.

-Έναν θεραπευτή που ξέχασε πως απέναντί του δεν στέκει μια ασθένεια, αλλά μια πονεμένη ανθρώπινη ύπαρξη.

Γιατί κάθε έργο που στερείται έρωτα ξεπέφτει σε μια στείρα, μηχανική κίνηση. Η τέχνη γεννιέται εκεί ακριβώς όπου ο δημιουργός ξεριζώνει ένα κομμάτι της ψυχής του και το χαρίζει στο δημιούργημά του.

Και ίσως τελικά δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε εκείνον που δεν κουβαλά κανένα σημάδι από την τέχνη του. Όχι τις ατέλειες του σώματος ή τα εξωτερικά ίχνη της δουλειάς του, αλλά τα αόρατα σημάδια: τη συγκίνηση, την περιέργεια, την ταπεινότητα, τη διαρκή αναζήτηση.

Ο αληθινός μάστορας δεν είναι εκείνος που έμαθε όλες τις απαντήσεις, αλλά εκείνος που εξακολουθεί να στέκεται μπροστά στο έργο του με τον σεβασμό του αρχάριου. Ο μάγειρας που δοκιμάζει πριν σερβίρει. Ο τεχνίτης που χαϊδεύει το δημιούργημά του πριν το παραδώσει. Ο γιατρός που ακούει πριν μιλήσει. Ο συγγραφέας που ακόμη φοβάται τη λευκή σελίδα.

Γιατί η τέχνη είναι μια συμφωνία ανάμεσα στο χέρι και την ψυχή. Το χέρι εκτελεί, αλλά η ψυχή αποφασίζει αν αυτό που γεννιέται θα είναι απλώς ένα αντικείμενο ή ένα ίχνος ανθρώπινης παρουσίας.

Γι’ αυτό να φοβάσαι περισσότερο όχι τον αδύνατο μάγειρα, ούτε τον ατημέλητο τεχνίτη, αλλά τον άνθρωπο που κάνει τη δουλειά του χωρίς να αφήνει τίποτα από τον εαυτό του μέσα σε αυτήν.

Γιατί ό,τι φτιάχνεται χωρίς αγάπη μπορεί να είναι άψογο.

Μόνο όμως ό,τι φτιάχνεται με ψυχή μπορεί να γίνει αξέχαστο.

Κάστρο και θάλασσα...

 

Τα κάστρα δεν χτίστηκαν για να νικήσουν τη θάλασσα. Χτίστηκαν για να τη βλέπουν.

Να την επιτηρούν.

Στέκονται πάνω στους βράχους, με τα τείχη τους φαγωμένα από τον άνεμο και το αλάτι, σαν γέροντες που έμαθαν πως η μεγαλύτερη δύναμη δεν είναι η αντίσταση αλλά η υπομονή. Κάθε πέτρα τους θυμάται πολιορκίες, σημαίες, βασιλιάδες και ανώνυμους φρουρούς. Κάθε κύμα, όμως, θυμάται μόνο το επόμενο κύμα.

Η θάλασσα δεν κρατά αρχεία. Το κάστρο δεν ξεχνά. Ανάμεσα στη μνήμη της πέτρας και στη λήθη του νερού γεννιέται η ιστορία του ανθρώπου.

Όταν στέκεσαι στις επάλξεις και κοιτάζεις το πέλαγος, καταλαβαίνεις πως οι ορίζοντες δεν είναι σύνορα αλλά υποσχέσεις. Οι θάλασσες ενώνουν εκεί όπου οι τοίχοι χωρίζουν. Κι όμως, χωρίς το κάστρο ίσως να μη μαθαίναμε ποτέ την αξία του ανοιχτού ορίζοντα.

Στο τέλος, κάθε κάστρο παραδίδεται. Όχι στους εχθρούς του, αλλά στον χρόνο. Και κάθε θάλασσα συνεχίζει το αιώνιο ταξίδι της, παίρνοντας μαζί της λίγη από τη σκόνη των τειχών και αφήνοντας πίσω της την ψευδαίσθηση πως τίποτα δεν άλλαξε.

Ίσως γι' αυτό αγαπάμε τα κάστρα δίπλα στις θάλασσες. Γιατί εκεί συναντιούνται οι δύο μεγάλες αλήθειες του κόσμου: ό,τι ο άνθρωπος προσπαθεί να κρατήσει και ό,τι η ζωή επιμένει να αφήνει να φύγει.

Λολίτα.

Λολίτα: Το πιο παρεξηγημένο αριστούργημα της λογοτεχνίας.

Υπάρχουν βιβλία των οποίων η φήμη προηγείται του ίδιου του κειμένου. Η «Λολίτα» του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, που εκδόθηκε το 1955, αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Στην ποπ κουλτούρα, ο όρος «Λολίτα» χρησιμοποιείται συχνά, και λανθασμένα, ως συνώνυμο της «μοιραίας ανήλικης σαγηνεύτριας».

Όποιος όμως ανοίξει το βιβλίο περιμένοντας μια ιστορία «απαγορευμένου έρωτα», θα διαπιστώσει πολύ γρήγορα ότι συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Η «Λολίτα» δεν είναι ένα ερωτικό μυθιστόρημα· είναι μια αριστοτεχνική μελέτη της εμμονής, της αυτοεξαπάτησης και της χειραγώγησης, καθώς και μια από τις πιο ανατριχιαστικές λογοτεχνικές απεικονίσεις της σεξουαλικής κακοποίησης ενός παιδιού.

Το μεγαλύτερο επίτευγμα του Ναμπόκοφ είναι ο τρόπος με τον οποίο κατασκευάζει τον αφηγητή του, τον Χάμπερτ Χάμπερτ. Ευφυής, καλλιεργημένος και χαρισματικός στη γλώσσα, αφηγείται την ιστορία με τέτοια λογοτεχνική δεξιοτεχνία ώστε ο αναγνώστης κινδυνεύει διαρκώς να παρασυρθεί από τη φωνή του.

Ο κεντρικός ήρωας, ο Χάμπερτ Χάμπερτ- μέσω της γραφής του Ναμπόκοφ- γίνεται ένας από τους μεγαλύτερους αναξιόπιστους αφηγητές στην ιστορία της λογοτεχνίας. Προσπαθεί αδιάκοπα να δικαιολογήσει τα εγκλήματά του, παρουσιάζοντας την δωδεκάχρονη Ντολόρες Χέιζ ως δήθεν «νυμφίδιο» που τον αποπλάνησε. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν ακούμε ποτέ τη δική της φωνή· ακούμε μόνο την εκδοχή του θύτη της.

Το ίδιο το όνομα του πρωταγωνιστή, Χάμπερτ Χάμπερτ, αποτελεί ένα ευφυές συγγραφικό τέχνασμα που προαναγγέλλει τη φύση του χαρακτήρα. Αυτή η σκόπιμη επανάληψη λειτουργεί σαν ένας λογοτεχνικός καθρέφτης, υπογραμμίζοντας τον διχασμό της προσωπικότητάς του: από τη μία πλευρά ο καλλιεργημένος, γοητευτικός Ευρωπαίος διανοούμενος και από την άλλη το αποκρουστικό, χειραγωγικό τέρας. Παράλληλα, ο Ναμπόκοφ χρησιμοποιεί αυτόν τον σχεδόν κωμικό, γελοίο ηχητικό διπλασιασμό για να στερήσει από τον ήρωα την πραγματική αξιοπρέπεια. Το όνομα «Χάμπερτ Χάμπερτ» εγκλωβίζει τον αφηγητή σε μια ναρκισσιστική αντήχηση, υπενθυμίζοντας διαρκώς στον αναγνώστη ότι παρακολουθεί έναν άνθρωπο παγιδευμένο στις δικές του, νοσηρές εμμονές.

Αν αφαιρέσει κανείς το πέπλο της ποιητικής γλώσσας του Χάμπερτ, απομένει μια σπαρακτική πραγματικότητα. Η Ντολόρες είναι ένα παιδί που χάνει τη μητέρα του, αποκόπτεται από το σχολείο και τους φίλους του και ζει υπό συνεχή έλεγχο, φόβο και εκβιασμό. Δεν είναι η «μοιραία Λολίτα» του λαϊκού μύθου, αλλά το θύμα μιας συστηματικής καταστροφής της παιδικής της ηλικίας.

Το μυθιστόρημα απορρίφθηκε αρχικά από μεγάλους εκδοτικούς οίκους στις Ηνωμένες Πολιτείες και εκδόθηκε πρώτα στη Γαλλία, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και απαγορεύσεις σε διάφορες χώρες. Πολλοί μελετητές θεωρούν πιθανό ότι ο Ναμπόκοφ επηρεάστηκε από την υπόθεση της απαγωγής της 11χρονης Σάλι Χόρνερ το 1948 στις ΗΠΑ, χωρίς όμως ο ίδιος να το επιβεβαιώσει ποτέ.

Στο επίπεδο της λογοτεχνικής δομής, η τραγωδία της Σάλι Χόρνερ λειτούργησε ως η απαραίτητη «σκαλωσιά» για να ολοκληρώσει ο Ναμπόκοφ το έργο του. Όπως επισημαίνει η δημοσιογράφος Σάρα Γουάινμαν στο βιβλίο της «Η αληθινή Λολίτα», ο συγγραφέας είχε "κολλήσει" επί τρία χρόνια στο προσχέδιο του μυθιστορήματος. Η πραγματική απαγωγή της Σάλι το 1948 του πρόσφερε το ρεαλιστικό πλαίσιο που του έλειπε: το ατέρμονο road trip, την εναλλαγή των μοτέλ και τη δυναμική της απομόνωσης του θύματος. Πίσω τελικά από τις περίτεχνες λογοτεχνικές μεταφορές της «Λολίτας» κρύβεται μια σκληρή, αληθινή τραγωδία που η ιστορία σχεδόν ξέχασε: η απαγωγή της εντεκάχρονης Σάλι Χόρνερ το 1948 από έναν 50χρονο καταδικασμένο παιδεραστή. Για 21 εφιαλτικούς μήνες, το ανήλικο κορίτσι εξαναγκάστηκε σε ένα ατέρμονο «road trip» τρόμου σε ολόκληρη την Αμερική, παγιδευμένο στα δίχτυα ενός άνδρα που προσποιούνταν τον πράκτορα του FBI και τον πατέρα της. Παρόλο που ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ αρνιόταν πεισματικά να παραδεχτεί την έκταση της επιρροής που άσκησε πάνω του η συγκεκριμένη υπόθεση, οι ανατριχιαστικές συμπτώσεις -από τη γεωγραφική διαδρομή των μοτέλ μέχρι τον πρόωρο θάνατο της Σάλι στα 15 της χρόνια- αποδεικνύουν ότι η «Λολίτα» δεν γεννήθηκε μόνο στη σφαίρα της φαντασίας, αλλά θράφηκε από τις αληθινές κραυγές ενός χαμένου παιδιού. Έτσι, η γεωγραφία του αμερικανικού τρόμου μεταφέρθηκε αυτούσια από τις εφημερίδες της εποχής στις σελίδες της «Λολίτας», αποδεικνύοντας ότι η κορυφαία στυλιστική ανατομία της εμμονής πάτησε πάνω στα ίχνη ενός αληθινού εγκλήματος.

Παρά το θέμα του, το βιβλίο δεν επιδιώκει τον σκανδαλισμό. Η φρίκη δεν βρίσκεται στις περιγραφές, αλλά στον τρόπο με τον οποίο ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται, σταδιακά, ότι έχει παγιδευτεί μέσα στη ρητορική ενός ανθρώπου που προσπαθεί να μετατρέψει το έγκλημα σε αφήγηση.

Η πλοκή αποκτά την πιο ειρωνική της τροπή με την «κλοπή» της Λολίτας από τον θεατρικό συγγραφέα Κλερ Κουίλτι. Ο Κουίλτι λειτουργεί ως το λογοτεχνικό «alter ego» (το σκοτεινό είδωλο) του Χάμπερτ. Όταν εκείνος καταφέρνει να "κλέψει" το κορίτσι, ο Χάμπερτ δεν βιώνει απλώς μια απώλεια, αλλά έρχεται αντιμέτωπος με μια σκληρή αλήθεια: η Λολίτα δεν δραπετεύει προς την ελευθερία, αλλά μετατρέπεται σε «λάφυρο» ενός άλλου, ακόμα πιο κυνικού θηρευτή. Αυτή η δεύτερη απαγωγή ξεγυμνώνει την ψευδαίσθηση του Χάμπερτ ότι η δική του κακοποίηση ήταν μια μορφή «ανώτερου έρωτα». Ο Ναμπόκοφ χρησιμοποιεί την κλοπή του κοριτσιού από τον Κουίλτι για να δείξει ότι στον κόσμο της «Λολίτας» το θύμα δεν αντιμετωπίζεται ποτέ ως άνθρωπος, αλλά ως ένα αντικείμενο ιδιοκτησίας που αλλάζει χέρια, σφραγίζοντας την απόλυτη παγίδευση και την τραγωδία της παιδικής της ηλικίας.

Το φινάλε του μυθιστορήματος αποτελεί την οριστική κατάρρευση του κόσμου του Χάμπερτ. Ο θάνατος της Λολίτας στα 17 της χρόνια υπογραμμίζει ότι η παιδική της ηλικία είχε ήδη «δολοφονηθεί» από την κακοποίηση. Ο Ναμπόκοφ στερεί από τον αφηγητή του κάθε λύτρωση: στο τέλος ο Χάμπερτ πεθαίνει στην φυλακή από ανακοπή καρδιάς, λίγες μέρες πριν ξεκινήσει η δίκη του. Ο Χάμπερτ δεν πεθαίνει ως ήρωας, αλλά ως ένας φυλακισμένος, άρρωστος άνθρωπος που συνειδητοποιεί -πολύ αργά- το μέγεθος της καταστροφής που προκάλεσε. Το μεγαλύτερο τέχνασμα του συγγραφέα, ωστόσο, βρίσκεται στην αιωνιότητα της τέχνης. Στις τελευταίες γραμμές του βιβλίου, ο Χάμπερτ παραδέχεται ότι ο μόνος τρόπος για να ζήσει η Λολίτα (και η δική του εμμονή) για πάντα, είναι μέσα από τις σελίδες που μόλις διαβάσαμε. Η λογοτεχνία γίνεται το μνήμα και ταυτόχρονα το καταφύγιο του θύματος.

Γι' αυτό και η «Λολίτα» παραμένει ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα του 20ού αιώνα. Δεν εξιδανικεύει τον θύτη ούτε ρομαντικοποιεί την κακοποίηση. Αντίθετα, αποτελεί μια αξεπέραστη λογοτεχνική προειδοποίηση για το πώς η γλώσσα, η γοητεία και η ευφυΐα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλεία εξαπάτησης, αποκρύπτοντας ακόμη και το πιο αποτρόπαιο κακό.

Διαβάζοντας στην παραλία.

 

Στην παραλία τα βιβλία διαβάζονται αλλιώς. Δεν γυρίζουν μόνο οι σελίδες· γυρίζουν και οι ώρες, όπως τα κύματα που επιστρέφουν ακούραστα στην ίδια ακτή χωρίς ποτέ να είναι τα ίδια.

Η άμμος κρατά το σώμα, ενώ οι λέξεις κρατούν τον νου. Ανάμεσα στον ήχο της θάλασσας και στο θρόισμα του χαρτιού γεννιέται μια σπάνια σιωπή, εκείνη που δεν είναι απουσία ήχων αλλά παρουσία νοήματος.

Καμιά φορά σηκώνεις το βλέμμα από τη σελίδα και αντικρίζεις τον ορίζοντα. Δεν ξέρεις αν συνεχίζεις να διαβάζεις το βιβλίο ή αν η ίδια η θάλασσα έχει γίνει το επόμενο κεφάλαιο. Οι ιστορίες των ανθρώπων μοιάζουν ξαφνικά μικρές μπροστά στην απεραντοσύνη του νερού, κι όμως αποκτούν μεγαλύτερη αξία, γιατί είναι οι μόνες που μπορούν να δώσουν όνομα σε όσα αισθανόμαστε.

Ίσως γι' αυτό η παραλία είναι μια από τις καλύτερες βιβλιοθήκες του κόσμου. Δεν έχει ράφια ούτε καταλόγους. Έχει μόνο φως, αλάτι και έναν ατελείωτο ορίζοντα που θυμίζει πως κάθε καλό βιβλίο, όπως και κάθε θάλασσα, δεν τελειώνει στην τελευταία του σελίδα.

Αγναντεύοντας τη θάλασσα...

Αγναντεύει τη θάλασσα όχι για να μετρήσει τα κύματα, αλλά για να θυμηθεί πως όλα όσα αξίζουν δεν χωρούν σε αριθμούς. Το βλέμμα ταξιδεύει εκεί όπου ο ορίζοντας σβήνει μέσα στο φως, σαν να αναζητά μια απάντηση που ποτέ δεν ειπώθηκε με λόγια.

Η θάλασσα δεν υπόσχεται. Δεν εξηγεί. Μόνο υπάρχει. Και μέσα στην αδιάφορη απεραντοσύνη της βρίσκει κανείς μια παράξενη παρηγοριά: ότι ο κόσμος ήταν εδώ πριν από εμάς και θα συνεχίσει να ανασαίνει όταν θα έχουμε γίνει κι εμείς μια μικρή ανάμνηση.

Έτσι στέκεται ακίνητη. Δεν περιμένει κάποιο καράβι, ούτε κάποιο θαύμα. Αρκείται στο να αγναντεύει. Γιατί υπάρχουν στιγμές όπου το να κοιτάζεις τη θάλασσα είναι ένας τρόπος να κοιτάζεις βαθιά μέσα σου, εκεί όπου η σιωπή γνωρίζει περισσότερα από όλες τις λέξεις.

Άγιος Ιωάννης, Κάσπακας, Λήμνου.