..jpg)
.jpg)
8/4/10
Λίμνη Μόρνου: Τεχνητός παράδεισος!
Στην καρδιά της Ρούμελης!
Αδιαπέραστα δάση από έλατα, εντυπωσιακές κορυφογραμμές, οικισμοί που παραμένουν ανέγγιχτοι από τη σύγχρονη καθημερινότητα και καταπράσινα βουνά που σμίγουν με το γαλάζιο της τεχνητής λίμνης του Μόρνου, συνθέτουν ένα ενδιαφέρον τοπίο. Οι εικόνες της λίμνης, που μοιάζει να πολιορκείται από τις ακρώρειες των βουνών της Ρούμελης, είναι μαγευτικές, η εναλλαγή του τοπίου καθηλώνει και η απορία -περπατώντας δίπλα στις όχθες της λίμνης- είναι εύλογη: πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα εάν δεν είχε κατασκευαστεί αυτό το μεγάλο τεχνικό έργο, που επέφερε σημαντικότατες αλλαγές στο τοπίο αλλά και στις ζωές των ανθρώπων; Είναι πάντως από τις ελάχιστες περιπτώσεις που η παρέμβαση του ανθρώπου στη φύση δεν κατέστρεψε, αλλά αντίθετα δημιούργησε ένα νέο οικοσύστημα, σφριγηλό, πολύχρωμο και γοητευτικό.
Το φράγμα του Μόρνου.
Με ύψος 126 μ. είναι από τα ψηλότερα της Ευρώπης και η λίμνη που δημιουργήθηκε έχει χωρητικότητα 780 εκατ. κυβικά μέτρα. Οι εργασίες για την κατασκευή του φράγματος και της λίμνης ξεκίνησαν το 1969 και ολοκληρώθηκαν το 1981. Το μεγάλο αυτό τεχνικό έργο έγινε με σκοπό να καλύψει τις ανάγκες ύδρευσης της πρωτεύουσας. Το νερό του τεχνητού ταμιευτήρα μεταφέρεται στην Αθήνα μέσω του υδραγωγείου του Μόρνου και ενός καναλιού ελεύθερης ροής μήκους 192 χλμ. που διασχίζει τους Νομούς Φωκίδας, Βοιωτίας και Αττικής. Στη λίμνη του Μόρνου καταλήγει και το νερό της λίμνης του Εύηνου, μέσω μιας ενωτικής σήραγγας.
Ο ποταμός Μόρνος.
Ο ποταμός Μόρνος.
Στην αρχαιότητα λεγόταν Δαφνούς ή Υλαίαθος. Πηγάζει από τις νότιες πλαγιές της Οίτης, και αφού διαρρέει μέρος του Νομού Φωκίδας, χύνεται στα όρια Κορινθιακού και Πατραϊκού κόλπου δυτικά της Ναυπάκτου. Εχει συνολικό μήκος 70 χιλιόμετρα περίπου και η λεκάνη απορροής του είναι 1.180 τετρ. χιλιόμετρα.
Ο ΓΥΡΟΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ.
Ο ΓΥΡΟΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ.
Η περιήγηση γύρω από την τεχνητή λίμνη του Μόρνου είναι μια από τις πιο εντυπωσιακές παραλίμνιες διαδρομές στην Ελλάδα. Ο περιμετρικός δρόμος είναι ασφαλτοστρωμένος και θα χρειαστεί να καλύψετε μια απόσταση περίπου 70 χλμ.
Με αφετηρία το Λιδορίκι κατευθύνεστε νοτιοανατολικά (προς Μαλανδρίνο) και μετά 5 χλμ. οδηγείτε πάνω στο πρόφραγμα του οικισμού της Λεύκας, του πρώτου χωριού της διαδρομής το οποίο καθρεφτίζεται στα νερά της λίμνης. Στην κορυφή του βουνού πάνω από το χωριό, υπάρχουν ίχνη από οχυρώσεις του αρχαίου Αιγιτίου, ενώ τα διάφορα ευρήματα του χώρου βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Λιδορικίου.
Στη συνέχεια της διαδρομής, μέχρι το φράγμα του Μόρνου (απέχει 28 χλμ. από το Λιδορίκι), συναντάτε τα παραλίμνια εκκλησάκια του Προφήτη Ηλία Χανίων-Στενού και του Αγίου Γεωργίου. Δυο κεντρικές παρακάμψεις, στα αριστερά του δρόμου, οδηγούν αντίστοιχα σε δυο ορεινά χωριά με θέα στη λίμνη, το Δωρικό (το πρώην Σιβηδεικό, πατρίδα του θρυλικού οπλαρχηγού Δημητρίου Κάρμα) και τον Αβορο, σε υψόμετρο 750 μ.
Μετά το τέλος του φράγματος, ο δρόμος αριστερά πάει προς το Κροκύλειο και δεξιά, όπου και κατευθύνεστε, οδηγεί στα χωριά Κόκκινο, Δάφνο και Κάλλιο. Στενός, ανηφορικός και όλο στροφές, ο οδικός άξονας διατρέχει ένα κατάφυτο τοπίο με πλατάνια και βελανιδιές, προσφέροντας πανοραμικές εικόνες της λίμνης και της επιβλητικής Γκιόνας.
Περίπου 10 χλμ. μετά το φράγμα βρίσκεστε στον οικισμό Κόκκινο, ένα πραγματικό μπαλκόνι στη λίμνη, κτισμένο σε υψόμετρο 650 μ. Στην είσοδο του χωριού είναι κτισμένος ο ναός του Αγίου Δημητρίου, ενώ αξίζει να δείτε και την εκκλησία του Αγίου Βασιλείου, στην άλλη άκρη του χωριού.
Εχοντας διατρέξει 6,8 χλμ. από το Κόκκινο, φτάνετε σε μια αριστερή διασταύρωση, απ’ όπου ένας ελατοσκέπαστος δρόμος ανηφορίζει στο χωριό Δάφνο (13 χλμ.). Σε υψόμετρο 1.050 μ., περιτριγυρισμένος από πανύψηλες κορυφές, το απομονωμένο χωριό (παλαιά Βοστινίτσα) είναι κτισμένο σε μια χαράδρα. Πρόκειται για ένα αυθεντικό ορεινό χωριό της Φωκίδας, που ονομάστηκε έτσι για να μη χαθεί το όνομα του ποταμού Μόρνου, ο οποίος στην αρχαιότητα λεγόταν Δάφνος.
Στην πλατεία του, με το πλατάνι και την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, καθίστε για ουζάκι και μεζέ στο καφενείο της κυρα-Αθανασίας. Επισκεφθείτε το πετρόκτιστο δημοτικό σχολείο (18ου αιώνα) και απολαύστε από την επάνω πλευρά του χωριού την επιβλητική θέα στα Δυτικά Βαρδούσια.
TO ΚΟΚΚΙΝΟ.
Με αφετηρία το Λιδορίκι κατευθύνεστε νοτιοανατολικά (προς Μαλανδρίνο) και μετά 5 χλμ. οδηγείτε πάνω στο πρόφραγμα του οικισμού της Λεύκας, του πρώτου χωριού της διαδρομής το οποίο καθρεφτίζεται στα νερά της λίμνης. Στην κορυφή του βουνού πάνω από το χωριό, υπάρχουν ίχνη από οχυρώσεις του αρχαίου Αιγιτίου, ενώ τα διάφορα ευρήματα του χώρου βρίσκονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Λιδορικίου.
Στη συνέχεια της διαδρομής, μέχρι το φράγμα του Μόρνου (απέχει 28 χλμ. από το Λιδορίκι), συναντάτε τα παραλίμνια εκκλησάκια του Προφήτη Ηλία Χανίων-Στενού και του Αγίου Γεωργίου. Δυο κεντρικές παρακάμψεις, στα αριστερά του δρόμου, οδηγούν αντίστοιχα σε δυο ορεινά χωριά με θέα στη λίμνη, το Δωρικό (το πρώην Σιβηδεικό, πατρίδα του θρυλικού οπλαρχηγού Δημητρίου Κάρμα) και τον Αβορο, σε υψόμετρο 750 μ.
Μετά το τέλος του φράγματος, ο δρόμος αριστερά πάει προς το Κροκύλειο και δεξιά, όπου και κατευθύνεστε, οδηγεί στα χωριά Κόκκινο, Δάφνο και Κάλλιο. Στενός, ανηφορικός και όλο στροφές, ο οδικός άξονας διατρέχει ένα κατάφυτο τοπίο με πλατάνια και βελανιδιές, προσφέροντας πανοραμικές εικόνες της λίμνης και της επιβλητικής Γκιόνας.
Περίπου 10 χλμ. μετά το φράγμα βρίσκεστε στον οικισμό Κόκκινο, ένα πραγματικό μπαλκόνι στη λίμνη, κτισμένο σε υψόμετρο 650 μ. Στην είσοδο του χωριού είναι κτισμένος ο ναός του Αγίου Δημητρίου, ενώ αξίζει να δείτε και την εκκλησία του Αγίου Βασιλείου, στην άλλη άκρη του χωριού.
Εχοντας διατρέξει 6,8 χλμ. από το Κόκκινο, φτάνετε σε μια αριστερή διασταύρωση, απ’ όπου ένας ελατοσκέπαστος δρόμος ανηφορίζει στο χωριό Δάφνο (13 χλμ.). Σε υψόμετρο 1.050 μ., περιτριγυρισμένος από πανύψηλες κορυφές, το απομονωμένο χωριό (παλαιά Βοστινίτσα) είναι κτισμένο σε μια χαράδρα. Πρόκειται για ένα αυθεντικό ορεινό χωριό της Φωκίδας, που ονομάστηκε έτσι για να μη χαθεί το όνομα του ποταμού Μόρνου, ο οποίος στην αρχαιότητα λεγόταν Δάφνος.
Στην πλατεία του, με το πλατάνι και την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, καθίστε για ουζάκι και μεζέ στο καφενείο της κυρα-Αθανασίας. Επισκεφθείτε το πετρόκτιστο δημοτικό σχολείο (18ου αιώνα) και απολαύστε από την επάνω πλευρά του χωριού την επιβλητική θέα στα Δυτικά Βαρδούσια.
TO ΚΟΚΚΙΝΟ.
Τα ερείπια αρχαίου κτίσματος που εντοπίστηκαν νοτιοανατολικά του οικισμού -στο παλιό κάστρο του Λούτσοβου- αποτελούν τα σημάδια της μακραίωνης ιστορίας του Κόκκινου, που γυρνά πίσω στους αρχαίους χρόνους. Σημαντική ήταν επίσης η συμβολή του οικισμού στον απελευθερωτικό αγώνα του 1821. Την ονομασία του την οφείλει στον ποταμό Κόκκινο, παραπόταμο του Μόρνου. Εικάζεται ότι η παλαιότερη ονομασία του χωριού (Λούτσοβο) έχει σλαβική καταγωγή και σημαίνει «τόπος ηλιόλουστος».
Παρόλο που η δημιουργία της τεχνητής λίμνης του Μόρνου χάρισε στον οικισμό Κόκκινο ένα πραγματικά ειδυλλιακό τοπίο, το τίμημα (όπως και στην περίπτωση του Καλλίου) ήταν μεγάλο. Τα νερά της λίμνης «έπνιξαν» χιλιάδες στρέμματα καλλιεργήσιμης γης, που προμήθευαν με καλαμπόκι, σιτάρι, κάστανα και σταφύλια τους κατοίκους του Κόκκινου. Επίσης, έντεκα νερόμυλοι, η βυζαντινή μονή της Αγίας Μονής (12ου αιώνα) και το εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος βρίσκονται από τότε και για πάντα στον βυθό της λίμνης.
Κάλλιο: το χωριό φάντασμα!
Παρόλο που η δημιουργία της τεχνητής λίμνης του Μόρνου χάρισε στον οικισμό Κόκκινο ένα πραγματικά ειδυλλιακό τοπίο, το τίμημα (όπως και στην περίπτωση του Καλλίου) ήταν μεγάλο. Τα νερά της λίμνης «έπνιξαν» χιλιάδες στρέμματα καλλιεργήσιμης γης, που προμήθευαν με καλαμπόκι, σιτάρι, κάστανα και σταφύλια τους κατοίκους του Κόκκινου. Επίσης, έντεκα νερόμυλοι, η βυζαντινή μονή της Αγίας Μονής (12ου αιώνα) και το εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος βρίσκονται από τότε και για πάντα στον βυθό της λίμνης.
Κάλλιο: το χωριό φάντασμα!
Αφού πάρετε μια καλή δόση από την ευωδία των ελάτων, κατηφορίστε ξανά στον παραλίμνιο δρόμο. Η επόμενη αριστερή διασταύρωση οδηγεί στο χωριό Διακόπι (3 χλμ.), που φωλιάζει στις δυτικές πλαγιές των Βαρδουσίων, σε υψόμετρο 620 μ.
Το Διακόπι άλλαξε το όνομά του (έως το 1928 λεγόταν Γρανίτσα) προς τιμήν του Αθανάσιου Διάκου, που έδρασε και έμεινε στην περιοχή κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Χάρη στο πολύ καλό κλίμα, στην κοντινή τοποθεσία Δεσπότη Βάρκα λειτουργούσε σανατόριο.
Επιστροφή στον δρόμο της λίμνης, με προορισμό το χωριό Κάλλιο. Τα καστανοπράσινα φιόρδ που σχηματίζονται σ’ αυτό το κομμάτι της διαδρομής είναι πανέμορφα. Εκτός όμως από τις κλειστές στροφές του δρόμου, προσοχή πρέπει να δώσετε και στις πάμπολλες αγελάδες που βόσκουν αμέριμνα δεξιά και αριστερά του δρόμου, ενώ δεν αποκλείεται να τις συναντήσετε και πάνω στο οδόστρωμα.
Λίγο πριν φτάσετε στον παραλίμνιο οικισμό του Καλλίου υπάρχουν δύο σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος: ο χώρος της αρχαίας ακρόπολης του Καλλίου, ίχνη της οποίας έχουν εντοπιστεί στην κορυφή του απόκρημνου, και η περίφημη πηγή Καλλίου. Ακολουθώντας τη γαλάζια πινακίδα με την ένδειξη «Πηγή Καλλίου» βρίσκετε ένα πλακόστρωτο -μόνο στην αρχή του- μονοπάτι. Ανηφορίστε την πλαγιά και σε λιγότερο από πέντε λεπτά θα έχετε φτάσει στη σπηλιά με την πηγή, όπου αναβλύζει ορμητικά το νερό από τα σωθικά των Βαρδουσίων.
Η πηγή Καλλίου υδροδοτούσε το αρχαίο κάστρο και είναι σήμερα ένας από τους βασικούς υδάτινους πόρους που τροφοδοτούν τη λίμνη του Μόρνου.
Το χωριό Κάλλιο (πρώην Βελούχι ή Βελούχοβο ), στους πρόποδες των Βαρδουσίων, ήταν ένας από τους παλαιότερους οικισμούς της Ρούμελης. Χάθηκε όμως στο βυθό της λίμνης μαζί με τον περίφημο αρχαίο του οικισμό (Καλλίπολη). Τα τελευταία χρόνια κάτοικοι που εγκατέλειψαν το χωριό τους, μετά τη δημιουργία της τεχνητής λίμνης προσπαθούν να το ξαναχτίσουν και να του δώσουν ζωή. Κατηφορίστε στις όχθες της λίμνης για να δείτε τα πέτρινα σπίτια του παλιού χωριού που αναδύονται σαν φαντάσματα μέσα από τα θολά νερά.
Στη διαδρομή από το Κάλλιο για το Λιδορίκι (περίπου 18 χλμ.) περνάτε τη γέφυρα του ποταμού Μόρνου. Εδώ μπορείτε να κατεβείτε στην ακροποταμιά και να περπατήσετε (για περίπου 1.200 μ.) στις κατάφυτες από πλατάνια όχθες, μέχρι την ακρολιμνιά και το σημείο όπου ο ποταμός χύνεται στη λίμνη.
Φτάνοντας κατόπιν στη διασταύρωση του περιμετρικού δρόμου της λίμνης με τον κεντρικό οδικό άξονα Λιδορικίου - Μπράλου, στρίβετε δεξιά και μετά 7 χλμ. επιστρέφετε στο Λιδορίκι, απ’ όπου ξεκινήσατε τον γύρο της λίμνης του Μόρνου.
Η ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗ.
Το Διακόπι άλλαξε το όνομά του (έως το 1928 λεγόταν Γρανίτσα) προς τιμήν του Αθανάσιου Διάκου, που έδρασε και έμεινε στην περιοχή κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Χάρη στο πολύ καλό κλίμα, στην κοντινή τοποθεσία Δεσπότη Βάρκα λειτουργούσε σανατόριο.
Επιστροφή στον δρόμο της λίμνης, με προορισμό το χωριό Κάλλιο. Τα καστανοπράσινα φιόρδ που σχηματίζονται σ’ αυτό το κομμάτι της διαδρομής είναι πανέμορφα. Εκτός όμως από τις κλειστές στροφές του δρόμου, προσοχή πρέπει να δώσετε και στις πάμπολλες αγελάδες που βόσκουν αμέριμνα δεξιά και αριστερά του δρόμου, ενώ δεν αποκλείεται να τις συναντήσετε και πάνω στο οδόστρωμα.
Λίγο πριν φτάσετε στον παραλίμνιο οικισμό του Καλλίου υπάρχουν δύο σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος: ο χώρος της αρχαίας ακρόπολης του Καλλίου, ίχνη της οποίας έχουν εντοπιστεί στην κορυφή του απόκρημνου, και η περίφημη πηγή Καλλίου. Ακολουθώντας τη γαλάζια πινακίδα με την ένδειξη «Πηγή Καλλίου» βρίσκετε ένα πλακόστρωτο -μόνο στην αρχή του- μονοπάτι. Ανηφορίστε την πλαγιά και σε λιγότερο από πέντε λεπτά θα έχετε φτάσει στη σπηλιά με την πηγή, όπου αναβλύζει ορμητικά το νερό από τα σωθικά των Βαρδουσίων.
Η πηγή Καλλίου υδροδοτούσε το αρχαίο κάστρο και είναι σήμερα ένας από τους βασικούς υδάτινους πόρους που τροφοδοτούν τη λίμνη του Μόρνου.
Το χωριό Κάλλιο (πρώην Βελούχι ή Βελούχοβο ), στους πρόποδες των Βαρδουσίων, ήταν ένας από τους παλαιότερους οικισμούς της Ρούμελης. Χάθηκε όμως στο βυθό της λίμνης μαζί με τον περίφημο αρχαίο του οικισμό (Καλλίπολη). Τα τελευταία χρόνια κάτοικοι που εγκατέλειψαν το χωριό τους, μετά τη δημιουργία της τεχνητής λίμνης προσπαθούν να το ξαναχτίσουν και να του δώσουν ζωή. Κατηφορίστε στις όχθες της λίμνης για να δείτε τα πέτρινα σπίτια του παλιού χωριού που αναδύονται σαν φαντάσματα μέσα από τα θολά νερά.
Στη διαδρομή από το Κάλλιο για το Λιδορίκι (περίπου 18 χλμ.) περνάτε τη γέφυρα του ποταμού Μόρνου. Εδώ μπορείτε να κατεβείτε στην ακροποταμιά και να περπατήσετε (για περίπου 1.200 μ.) στις κατάφυτες από πλατάνια όχθες, μέχρι την ακρολιμνιά και το σημείο όπου ο ποταμός χύνεται στη λίμνη.
Φτάνοντας κατόπιν στη διασταύρωση του περιμετρικού δρόμου της λίμνης με τον κεντρικό οδικό άξονα Λιδορικίου - Μπράλου, στρίβετε δεξιά και μετά 7 χλμ. επιστρέφετε στο Λιδορίκι, απ’ όπου ξεκινήσατε τον γύρο της λίμνης του Μόρνου.
Η ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗ.
Μαζί με το Κάλλιο «βυθίστηκε» και η αρχαία Καλλίπολη, η ξακουστή αιτωλική πολιτεία που ήκμασε τον 4ο αιώνα π.Χ. Γραπτές μαρτυρίες και ευρήματα για την αρχαία Καλλίπολη υπάρχουν από τον 8ο π. Χ. αιώνα. Αποτελούσε μέλος της Αιτωλικής Συμπολιτείας και ήταν το σπουδαιότερο διοικητικό κέντρο της περιοχής, κυρίως από τον 4ο έως τον 2ο π.Χ. αιώνα. Η πιο τραγική σελίδα στην ιστορία της Καλλίπολης γράφτηκε το 279 π.Χ., όταν δέχτηκε την επιδρομή Γαλατών, που τη λεηλάτησαν και την κατέστρεψαν ολοσχερώς.
Μπόρεσε όμως να οικοδομηθεί ξανά και να παραμείνει ακμαία μέχρι το τέλος των Ελληνιστικών Χρόνων. Το 167 π.Χ. καταστράφηκε από εμπρησμό για τα αίτια του οποίου δεν υπάρχουν ιστορικές μαρτυρίες. Βεβιασμένες ανασκαφές που έγιναν την περίοδο 1977-79, λίγο πριν κατακλυσθεί η περιοχή από τα νερά της τεχνητής λίμνης, έφεραν στο φως ένα μεγάλο μέρος της αρχαίας πολιτείας (ναούς, θέατρα, οικίες), όπως και σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα -τα περισσότερα χρονολογούνται από τον 5ο μ.Χ. αιώνα- που φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Λιδορικίου.
Σήμερα σώζονται μόνο τμήματα της ακρόπολης, που δεσπόζουν στην κορυφή του απόκρημνου βράχου.
ΣΤΟ ΛΙΔΟΡΙΚΙ ΚΑΙ ΣΤΗ ΣΥΚΙΑ.
Μπόρεσε όμως να οικοδομηθεί ξανά και να παραμείνει ακμαία μέχρι το τέλος των Ελληνιστικών Χρόνων. Το 167 π.Χ. καταστράφηκε από εμπρησμό για τα αίτια του οποίου δεν υπάρχουν ιστορικές μαρτυρίες. Βεβιασμένες ανασκαφές που έγιναν την περίοδο 1977-79, λίγο πριν κατακλυσθεί η περιοχή από τα νερά της τεχνητής λίμνης, έφεραν στο φως ένα μεγάλο μέρος της αρχαίας πολιτείας (ναούς, θέατρα, οικίες), όπως και σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα -τα περισσότερα χρονολογούνται από τον 5ο μ.Χ. αιώνα- που φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Λιδορικίου.
Σήμερα σώζονται μόνο τμήματα της ακρόπολης, που δεσπόζουν στην κορυφή του απόκρημνου βράχου.
ΣΤΟ ΛΙΔΟΡΙΚΙ ΚΑΙ ΣΤΗ ΣΥΚΙΑ.
Το κεφαλοχώρι της λίμνης του Μόρνου, το Λιδορίκι, υπήρξε στο πέρασμα των αιώνων ένα άπαρτο κάστρο του Ελληνισμού και οι σκληροτράχηλοι ορεσίβιοι κάτοικοι της περιοχής εμφανίζονται στον ιστορικό χάρτη από την εποχή των Δωριέων. Σε όλες τις περιόδους της ιστορίας, οι κάτοικοι αντιστάθηκαν σθεναρά στους διάφορους εισβολείς - κατακτητές του ελληνικού χώρου (Γαλάτες, Σλάβους, Φράγκους, Καταλανούς, Βενετούς).
Την περίοδο της Τουρκοκρατίας στην περιοχή έδρασαν εκατοντάδες γνωστοί και άγνωστοι κλέφτες και αρματολοί, ενώ στα δύσβατα βουνά της βρήκαν καταφύγιο πολλές αντιστασιακές ομάδες που πολέμησαν με αυταπάρνηση τους ναζί κατακτητές. Τον Αύγουστο του 1944, το Λιδορίκι πυρπολήθηκε ολοσχερώς από τους Γερμανούς.
Κτισμένο στους πρόποδες της Γκιόνας, σε 650 μ. υψόμετρο, το Λιδορίκι φιλοξενεί περίπου 1.500 κατοίκους, που ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία, την υλοτομία και το εμπόριο.
Βρίσκεται πολύ κοντά στις όχθες της λίμνης του Μόρνου και, παρόλο που υστερεί σε ομορφιά και οικιστική ταυτότητα, μπορείτε να το επιλέξετε ως βάση για τις εξορμήσεις σας.
Πιείτε τον καφέ σας στην πλατανοσκέπαστη πλατεία της Βαθιάς και εξερευνήστε τα σοκάκια της ρουμελιώτικης πολίχνης, για να θαυμάσετε κάποια από τα νεοκλασικού στυλ σπίτια που έχουν απομείνει.
Στη διαδρομή κατά μήκος της κοιλάδας του Μόρνου, από το Λιδορίκι προς την Παύλιανη, συναντάτε τη Συκιά. Είναι ένα τυπικό χωριό κτηνοτρόφων, στα ριζά της Γκιόνας (το Ασέληνον όρος των αρχαίων), που σήμερα αποτελεί δημοφιλή προορισμό ορειβατών και αναρριχητών. Αιτία είναι η περίφημη «ορθοπλαγιά της Γκιόνας», η μεγαλύτερη συμπαγής ορθοπλαγιά της χώρας που υψώνεται πάνω από το χωριό.
Ο τεράστιος κάθετος βράχος δημιουργεί τις περισσότερες ώρες της ημέρας μια γιγαντιαία σκιά πάνω στο χωριό. Αυτή έδωσε και το όνομά της στον οικισμό: σκιά -και με παράφραση, Συκιά. Με αρνητική κλίση και υψομετρική διαφορά 1.100 μ. περίπου, η «Ορθοπλαγιά» είναι ένα από τα σημαντικότερα αναρριχητικά πεδία της Ευρώπης. Η κορυφή της ονομάζεται «Πλάκα» και κατακτήθηκε από ορειβάτες μόλις στη δεκαετία του 1960. Για την εξυπηρέτηση των αναρριχητών έχει δημιουργηθεί κέντρο αναρρίχησης, με χώρους διανυκτέρευσης, υποδοχής και ενημέρωσης.
Στη Συκιά, αξίζει επίσης να επισκεφτείτε το σπήλαιο της Ζωοδόχου Πηγής.
Το σπήλαιο της Ζωοδόχου Πηγής.
Την περίοδο της Τουρκοκρατίας στην περιοχή έδρασαν εκατοντάδες γνωστοί και άγνωστοι κλέφτες και αρματολοί, ενώ στα δύσβατα βουνά της βρήκαν καταφύγιο πολλές αντιστασιακές ομάδες που πολέμησαν με αυταπάρνηση τους ναζί κατακτητές. Τον Αύγουστο του 1944, το Λιδορίκι πυρπολήθηκε ολοσχερώς από τους Γερμανούς.
Κτισμένο στους πρόποδες της Γκιόνας, σε 650 μ. υψόμετρο, το Λιδορίκι φιλοξενεί περίπου 1.500 κατοίκους, που ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία, την υλοτομία και το εμπόριο.
Βρίσκεται πολύ κοντά στις όχθες της λίμνης του Μόρνου και, παρόλο που υστερεί σε ομορφιά και οικιστική ταυτότητα, μπορείτε να το επιλέξετε ως βάση για τις εξορμήσεις σας.
Πιείτε τον καφέ σας στην πλατανοσκέπαστη πλατεία της Βαθιάς και εξερευνήστε τα σοκάκια της ρουμελιώτικης πολίχνης, για να θαυμάσετε κάποια από τα νεοκλασικού στυλ σπίτια που έχουν απομείνει.
Στη διαδρομή κατά μήκος της κοιλάδας του Μόρνου, από το Λιδορίκι προς την Παύλιανη, συναντάτε τη Συκιά. Είναι ένα τυπικό χωριό κτηνοτρόφων, στα ριζά της Γκιόνας (το Ασέληνον όρος των αρχαίων), που σήμερα αποτελεί δημοφιλή προορισμό ορειβατών και αναρριχητών. Αιτία είναι η περίφημη «ορθοπλαγιά της Γκιόνας», η μεγαλύτερη συμπαγής ορθοπλαγιά της χώρας που υψώνεται πάνω από το χωριό.
Ο τεράστιος κάθετος βράχος δημιουργεί τις περισσότερες ώρες της ημέρας μια γιγαντιαία σκιά πάνω στο χωριό. Αυτή έδωσε και το όνομά της στον οικισμό: σκιά -και με παράφραση, Συκιά. Με αρνητική κλίση και υψομετρική διαφορά 1.100 μ. περίπου, η «Ορθοπλαγιά» είναι ένα από τα σημαντικότερα αναρριχητικά πεδία της Ευρώπης. Η κορυφή της ονομάζεται «Πλάκα» και κατακτήθηκε από ορειβάτες μόλις στη δεκαετία του 1960. Για την εξυπηρέτηση των αναρριχητών έχει δημιουργηθεί κέντρο αναρρίχησης, με χώρους διανυκτέρευσης, υποδοχής και ενημέρωσης.
Στη Συκιά, αξίζει επίσης να επισκεφτείτε το σπήλαιο της Ζωοδόχου Πηγής.
Το σπήλαιο της Ζωοδόχου Πηγής.
Σε μικρή απόσταση από τη Συκιά, σε υψόμετρο 1.700 μ. πάνω στην Γκιόνα, βρίσκονται τα ξωκλήσια του Αγίου Δημητρίου και της Ζωοδόχου Πηγής. Είναι προσβάσιμα από βατό χωματόδρομο λίγο έξω από το χωριό (υπάρχει σχετική πινακίδα), αλλά και από σηματοδοτημένο μονοπάτι που ξεκινά μέσα στο χωριό (απαιτείται περίπου 50 λεπτά πεζοπορία). Τα δυο ξωκλήσια είναι κτισμένα το ένα δίπλα στο άλλο -μέσα σε σπηλιές- και η επιγραφή «Νίψον ανομήματα μη μόναν όψιν» σας καλωσορίζει στον χώρο. Πιο εντυπωσιακό είναι αυτό της Ζωοδόχου Πηγής, που κρύβεται μέσα σ’ ένα υπέροχο σπήλαιο με ελάχιστο φυσικό φωτισμό (καλό είναι να έχετε μαζί σας έναν φακό). Ωστόσο, η μεγαλύτερη έκπληξη σας περιμένει ακριβώς πίσω από το ιερό, όπου μια μικρή διαμορφωμένη γέφυρα οδηγεί σε μια φυσική λίμνη με σταλακτίτες.
Αναδημοσίευση από εδώ: Λίμνη Μόρνου: Τεχνητός παράδεισος
7/4/10
Μοναδική θέα από τον Σέρεκα των Ακαρνανικών...
...προς την γραφική Πάλαιρο Κεκροπίας. Βορειότερα διακρίνεται και η Λίμνη Βουλκαρία, ή Βουλκαριά, ή κατά τους αρχαίους Μυρτούντιον.Εκτροπής Αχελώου έκτροπα!
Δεν ξέρω ποιοι -κάποιοι ασφαλώς...- επιμένουν ακόμα στην εκτροπή του Αχελώου.Φοβάμαι, όμως, ότι οδηγούμαστε σε μελλοντικές... μεταμέλειες ανάλογες των Ολυμπιακών Αγώνων, για το -αβάσταχτο, όπως αποδείχτηκε- κόστος τους (του οποίου το ακριβές ύψος ουδέποτε μάθαμε!) και την άδηλη τύχη των έργων, ως δημόσια οικοδομήματα σε αποσύνθεση ή με σοβαρό, σταθερό κόστος συντήρησης/φύλαξης.
Θυμάμαι, προ ετών, στον Βόλο αφίσα κατά της εκτροπής, με την (αυτονόητη) προτροπή: «Οχι στην εκτροπή της λογικής»!
Διαβάζω τώρα στο βολιώτικο, περιβαλλοντικό περιοδικό «Οικο-ενημέρωση» (Φεβρουάριος, τηλ. 6977686838) το άρθρο «Αχελώου άλγος» που υπογράφει το μέλος της Αιτωλικής Εταιρείας Περιβάλλοντος, Δημ. Λυμπουρίδης.
Διαβάζω τώρα στο βολιώτικο, περιβαλλοντικό περιοδικό «Οικο-ενημέρωση» (Φεβρουάριος, τηλ. 6977686838) το άρθρο «Αχελώου άλγος» που υπογράφει το μέλος της Αιτωλικής Εταιρείας Περιβάλλοντος, Δημ. Λυμπουρίδης.
Αναπτύσσεται σε έξι, ενδεικτικά, υποκεφάλαια με στοιχεία προερχόμενα από κατά καιρούς μελέτες που έγιναν για λογαριασμό ΥΠΕΧΩΔΕ και ΔΕΗ. Με τα έως τώρα δεδομένα, από το 1979 που ξεκίνησε η -άμετρης φιλοδοξίας!- εκτροπή, διαπιστώνεται:
1) Απώλεια υδροηλεκτρικής ενέργειας -τουλάχιστον από το 2001 και μετά- 45 εκατ. ευρώ ετησίως.
1) Απώλεια υδροηλεκτρικής ενέργειας -τουλάχιστον από το 2001 και μετά- 45 εκατ. ευρώ ετησίως.
2) Μέσο κόστος συντήρησης αρδευτικών έργων Θεσσαλίας -εξαιτίας της εκτροπής- περί τα 15 εκατ. ευρώ τον χρόνο.
3) Μελέτες -προκειμένου να αιτιολογηθεί η εκτροπή- ανέβασαν τις ποσότητες νερού για άρδευση που χρειάζεται η Θεσσαλία σε ύψη ...ακατόρθωτα: έως 100% των καλλιεργούμενων εκτάσεων!
4) Ψέμα η, εκ των υστέρων, «μικρή εκτροπή» των 600 εκατ. κυβικών, αντί της αρχικής του 1,2 δισ. κυβικών, καθώς η επίμαχη σήραγγα Συκιάς κατασκευάζεται με την αρχική διάμετρο.
5) Οταν σχεδιαζόταν η εκτροπή (1979) η παροχή νερού του Αχελώου υπολογιζόταν στα 5 δισ. κυβικά ετησίως. Μεταγενέστερες (20ετίας) μετρήσεις την υπολόγισαν, το μέγιστο, σε 3 δισ. κυβικά.
6) Το κυριότερο, τέτοιο τεράστιο, δαπανηρότατο έργο θα «στηριχτεί» σε υποδομές από τις οποίες απουσιάζει, ή είναι για ...κλάματα, η λεγόμενη διαχείριση υδάτινων πόρων.
ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΝΤΑΙΟΣ
Συνεχίζεται ο Γολγοθάς!
Τα spreads στις 407 μονάδες και το ΔΝΤ στην Αθήνα!
«Κόκκινο» χτυπάνε τα spreads μία ημέρα πριν την άφιξη του κλιμακίου του ΔΝΤ στην Αθήνα, και έφτασαν μέχρι και τις 407 μονάδες βάσης, ενώ μεγάλες απώλειες 2,21% κατέγραψε το Χρηματιστήριο. Αυτή την ώρα το spread του δεκαετούς ομολόγου κινείται στις 392 μονάδες βάσης, με το ευρώ να παραμείνει κάτω από τα 1,34 δολάρια έναντι του αμερικανικού νομίσματος.
Στο μεταξύ, η Eurostat διαπιστώνει αποκλίσεις σε σχέση με το έλλειμμα του 2009, το οποίο εκτιμά στο 14,2% έναντι 12,7% που αναφέρει η κυβέρνηση. Η άφιξη των εμπειρογνωμόνων του Ταμείου και οι φήμες πως η Αθήνα επιθυμεί να διαπραγματευθεί ξανά την συμφωνία για τον μηχανισμό στήριξης, φαίνεται πως προκάλεσε νευρικότητα στην αγορά.
Από το πρωί, το spread κινούνταν γύρω στις 370 μονάδες βάσης (από τις 352 την Μεγάλη Πέμπτη). Μάλιστα, μετά τις 2.00 το μεσημέρι άρχιζε να εκτοξεύεται και γύρω στις 4.00 το απόγευμα πέρασε το ψυχολογικό όριο των 400 μονάδων.
Υψηλόβαθμες πηγές της κυβέρνησης φαίνεται πως δήλωσαν στο «Market News International» ότι η Αθήνα δεν επιθυμεί ανάμειξη του ΔΝΤ στον μηχανισμό στήριξης, φοβούμενη «κοινωνική και πολιτική αναταραχή» λόγω των νέων σκληρών μέτρων που θα ληφθούν ως αντάλλαγμα για την οικονομική στήριξη. Μάλιστα, ο Γιώργος Παπανδρέου φέρεται να ενημερώνεται από στελέχη του διεθνούς Οργανισμού για τα ενδεχόμενα μέτρα.
Μιλώντας στο Reuters, αξιωματούχος του υπουργείου Οικονομικών που δεν θέλησε να κατονομαστεί διέψευσε κατηγορηματικά αυτές τις πληροφορίες, ενώ η εκπρόσωπος της Κομισιόν αρνήθηκε να τις σχολιάσει.
«Τα δημοσιεύματα ότι η Ελλάδα δεν επιθυμεί την ανάμιξη του ΔΝΤ σε ενδεχόμενο σχέδιο διάσωσης θέτουν υπό αμφισβήτηση ολόκληρο το σχέδιο στήριξης που κατήρτισε πρόσφατα η Ε.Ε.», σχολίασε ο Simon Derrick της Bank of New York Mellon.
Στο μεταξύ, εμπειρογνώμονες της Eurostat που βρέθηκαν στην Αθήνα την Μεγάλη Εβδομάδα εκτιμούν πως το έλλειμμα για του 2009 θα ανέλθει στο 14,2% του ΑΕΠ. Μάλιστα, διαπίστωσαν υπέρβαση των δαπανών -κυρίως λόγω χρεών των νοσοκομείων- οι οποίες αν δε διευκρινιστούν θα αυξήσουν το έλλειμμα πάνω από το 12,7% που έχει προβλέψει η κυβέρνηση.
Το οικονομικό επιτελείο ετοιμάζεται για το αυριανό τετ α τετ με τα στελέχη του ΔΝΤ, τα οποία -επισήμως τουλάχιστον- θα προσφέρουν τεχνική βοήθεια για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Οι εμπειρογνώμονες θα έχουν συναντήσεις με τον Γιώργο Παπακωνσταντίνου και με στελέχη του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, ενώ δεδομένο θεωρείται πως θα συζητηθεί η πορεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού και του Προγράμματος Σταθερότητας.
Περί τα τέλη Απριλίου, ή στις αρχές Μαΐου, θα έρθει στην Αθήνα μεικτό κλιμάκιο από Κομισιόν, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και ΔΝΤ, ενόψει της έκθεσης προόδου για το Πρόγραμμα Σταθερότητας, στις 16 Μάη.
Πάντως, οι προβλέψεις των Βρυξελλών κάθε άλλο παρά ευοίωνες είναι, αφού, σύμφωνα με πληροφορίες, εκτιμούν ότι η ύφεση στη χώρα μας θα «πιάσει» φέτος το 2,5%, δηλαδή μία μονάδα παραπάνω από τις εκτιμήσεις του υπουργείου Οικονομικών.
Στο μεταξύ, η Eurostat διαπιστώνει αποκλίσεις σε σχέση με το έλλειμμα του 2009, το οποίο εκτιμά στο 14,2% έναντι 12,7% που αναφέρει η κυβέρνηση. Η άφιξη των εμπειρογνωμόνων του Ταμείου και οι φήμες πως η Αθήνα επιθυμεί να διαπραγματευθεί ξανά την συμφωνία για τον μηχανισμό στήριξης, φαίνεται πως προκάλεσε νευρικότητα στην αγορά.
Από το πρωί, το spread κινούνταν γύρω στις 370 μονάδες βάσης (από τις 352 την Μεγάλη Πέμπτη). Μάλιστα, μετά τις 2.00 το μεσημέρι άρχιζε να εκτοξεύεται και γύρω στις 4.00 το απόγευμα πέρασε το ψυχολογικό όριο των 400 μονάδων.
Υψηλόβαθμες πηγές της κυβέρνησης φαίνεται πως δήλωσαν στο «Market News International» ότι η Αθήνα δεν επιθυμεί ανάμειξη του ΔΝΤ στον μηχανισμό στήριξης, φοβούμενη «κοινωνική και πολιτική αναταραχή» λόγω των νέων σκληρών μέτρων που θα ληφθούν ως αντάλλαγμα για την οικονομική στήριξη. Μάλιστα, ο Γιώργος Παπανδρέου φέρεται να ενημερώνεται από στελέχη του διεθνούς Οργανισμού για τα ενδεχόμενα μέτρα.
Μιλώντας στο Reuters, αξιωματούχος του υπουργείου Οικονομικών που δεν θέλησε να κατονομαστεί διέψευσε κατηγορηματικά αυτές τις πληροφορίες, ενώ η εκπρόσωπος της Κομισιόν αρνήθηκε να τις σχολιάσει.
«Τα δημοσιεύματα ότι η Ελλάδα δεν επιθυμεί την ανάμιξη του ΔΝΤ σε ενδεχόμενο σχέδιο διάσωσης θέτουν υπό αμφισβήτηση ολόκληρο το σχέδιο στήριξης που κατήρτισε πρόσφατα η Ε.Ε.», σχολίασε ο Simon Derrick της Bank of New York Mellon.
Στο μεταξύ, εμπειρογνώμονες της Eurostat που βρέθηκαν στην Αθήνα την Μεγάλη Εβδομάδα εκτιμούν πως το έλλειμμα για του 2009 θα ανέλθει στο 14,2% του ΑΕΠ. Μάλιστα, διαπίστωσαν υπέρβαση των δαπανών -κυρίως λόγω χρεών των νοσοκομείων- οι οποίες αν δε διευκρινιστούν θα αυξήσουν το έλλειμμα πάνω από το 12,7% που έχει προβλέψει η κυβέρνηση.
Το οικονομικό επιτελείο ετοιμάζεται για το αυριανό τετ α τετ με τα στελέχη του ΔΝΤ, τα οποία -επισήμως τουλάχιστον- θα προσφέρουν τεχνική βοήθεια για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Οι εμπειρογνώμονες θα έχουν συναντήσεις με τον Γιώργο Παπακωνσταντίνου και με στελέχη του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, ενώ δεδομένο θεωρείται πως θα συζητηθεί η πορεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού και του Προγράμματος Σταθερότητας.
Περί τα τέλη Απριλίου, ή στις αρχές Μαΐου, θα έρθει στην Αθήνα μεικτό κλιμάκιο από Κομισιόν, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και ΔΝΤ, ενόψει της έκθεσης προόδου για το Πρόγραμμα Σταθερότητας, στις 16 Μάη.
Πάντως, οι προβλέψεις των Βρυξελλών κάθε άλλο παρά ευοίωνες είναι, αφού, σύμφωνα με πληροφορίες, εκτιμούν ότι η ύφεση στη χώρα μας θα «πιάσει» φέτος το 2,5%, δηλαδή μία μονάδα παραπάνω από τις εκτιμήσεις του υπουργείου Οικονομικών.
Star.gr
Γιατί ανεβάζουν τα spreads;
Θανάσης Μαυρίδης.
Η άνοδος των spreads δείχνει ξεκάθαρα χρεοκοπία! Εκείνοι που ρισκάρουν τα λεφτά τους νιώθουν καλύτερα να ποντάρουν στο σενάριο του Τιτανικού από το να επενδύσουν στην προοπτική της εξόδου από την κρίση. Κάνουν σαν να ξέρουν κάτι περισσότερο από εμάς. Ας μη ξεχνάμε ότι πρόκειται για μεγάλα παιδιά, για μεγάλα χαρτοφυλάκια, τα οποία έχουν και μπόλικη πληροφόρηση και μεγάλη δύναμη για να επιβάλλουν τις απόψεις τους.
Η δική μας ευχή είναι να έχουν άδικο και να φάνε τα μούτρα τους. Να χάσουν τόσα πολλά χρήματα και να μην τολμήσουν άλλη φορά στο μέλλον να ξαναπαίξουν με τα ελληνικά ομόλογα. Όπως συνέβη και το 1994 με τις φήμες για την υποτίμηση της δραχμής. Δεν μπορούμε, όμως, να μην εκφράσουμε την έντονη ανησυχία μας από αυτά που εξελίσσονται στο ταμπλό. Πολλές φορές στο παρελθόν πιαστήκαμε στον ύπνο όταν δεν πιστέψαμε τα μηνύματα που μας έστελνε το ταμπλό. Δεν θέλαμε να δούμε αυτό που συνέβαινε στην πραγματικότητα και πλάθαμε σενάρια με το μυαλό μας, τα οποία και στη συνέχεια τα πληρώσαμε ακριβά. Αυτή τη φορά, λοιπόν, το ταμπλό δείχνει ένα μέλλον που δεν μας είναι ευχάριστο. Από τα στοιχεία που έχουμε εμείς στη διάθεσή μας, από εκείνα τα στοιχεία που έχουν ήδη δημοσιευτεί, δεν προκύπτει ένας τόσο μεγάλος πανικός, όπως αυτός που εκφράζεται καθημερινά με την άνοδο των spreads. Είναι εύκολο να αποδώσουμε τα γεγονότα σε ένα κερδοσκοπικό παιγνίδι και να συνεχίσουμε σαν να μην συμβαίνει κάτι.Το ερώτημα είναι με ποια βάση ποντάρουν και μάλιστα με τόση πίεση τα διεθνή κερδοσκοπικά κεφάλαια στην επιδείνωση της κατάστασης της ελληνικής Οικονομίας. Και μη πιστέψει κάποιος ότι οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται πετώντας οι διαχειριστές βελάκια στον τοίχο. Αν πάντως θεωρήσουμε ότι δεν υπάρχει κάτι νεώτερο που εμείς δεν το γνωρίζουμε και πρόκειται απλά και μόνο για μία ακόμη υπερβολή των αγορών, η κυβέρνηση θα πρέπει να αρχίσει να σκέφτεται πολύ γρήγορα τρόπους για να αλλάξει αυτή την εικόνα. Να βελτιωθεί κατά κάποιο τρόπο η ψυχολογία. Μπορεί να μην έχουν στα χέρια τους κάποιο μαγικό ραβδί και αυτό είναι απόλυτα κατανοητό, αλλά θα πρέπει από την άλλη να σταματήσουν τα αυτογκόλ. Διότι και ο Τιτανικός ήταν αυτογκόλ από τα αποδυτήρια και οι δηλώσεις για τις νέες εκδόσεις, επίσης, δεν βοήθησαν. Είναι και τα χθεσινά! Ένα διεθνές πρακτορείο δημοσίευσε ανώνυμη δήλωση υπουργού της ελληνικής κυβέρνησης, σύμφωνα με την οποία τώρα δεν θέλουμε το ΔΝΤ. Δηλαδή στην πράξη, δεν υπάρχει σχέδιο στήριξης αφού η πρόσφατη απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιελάμβανε και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η πληροφορία αυτή εκτίναξε τα spreads στις 400 μονάδες, χωρίς η κυβέρνηση να αντιδράσει δυναμικά. Ή επρόκειτο για ένα κακόβουλο δημοσίευμα και έπρεπε να απαντηθεί αναλόγως ή κάποιος υπουργός έκανε πράγματι αυτή τη δήλωση και πρέπει να πάει σπίτι του, διότι μας κόστισε ήδη μερικά δισεκατομμύρια ευρώ.
Η άνοδος των spreads δείχνει ξεκάθαρα χρεοκοπία! Εκείνοι που ρισκάρουν τα λεφτά τους νιώθουν καλύτερα να ποντάρουν στο σενάριο του Τιτανικού από το να επενδύσουν στην προοπτική της εξόδου από την κρίση. Κάνουν σαν να ξέρουν κάτι περισσότερο από εμάς. Ας μη ξεχνάμε ότι πρόκειται για μεγάλα παιδιά, για μεγάλα χαρτοφυλάκια, τα οποία έχουν και μπόλικη πληροφόρηση και μεγάλη δύναμη για να επιβάλλουν τις απόψεις τους.
Η δική μας ευχή είναι να έχουν άδικο και να φάνε τα μούτρα τους. Να χάσουν τόσα πολλά χρήματα και να μην τολμήσουν άλλη φορά στο μέλλον να ξαναπαίξουν με τα ελληνικά ομόλογα. Όπως συνέβη και το 1994 με τις φήμες για την υποτίμηση της δραχμής. Δεν μπορούμε, όμως, να μην εκφράσουμε την έντονη ανησυχία μας από αυτά που εξελίσσονται στο ταμπλό. Πολλές φορές στο παρελθόν πιαστήκαμε στον ύπνο όταν δεν πιστέψαμε τα μηνύματα που μας έστελνε το ταμπλό. Δεν θέλαμε να δούμε αυτό που συνέβαινε στην πραγματικότητα και πλάθαμε σενάρια με το μυαλό μας, τα οποία και στη συνέχεια τα πληρώσαμε ακριβά. Αυτή τη φορά, λοιπόν, το ταμπλό δείχνει ένα μέλλον που δεν μας είναι ευχάριστο. Από τα στοιχεία που έχουμε εμείς στη διάθεσή μας, από εκείνα τα στοιχεία που έχουν ήδη δημοσιευτεί, δεν προκύπτει ένας τόσο μεγάλος πανικός, όπως αυτός που εκφράζεται καθημερινά με την άνοδο των spreads. Είναι εύκολο να αποδώσουμε τα γεγονότα σε ένα κερδοσκοπικό παιγνίδι και να συνεχίσουμε σαν να μην συμβαίνει κάτι.Το ερώτημα είναι με ποια βάση ποντάρουν και μάλιστα με τόση πίεση τα διεθνή κερδοσκοπικά κεφάλαια στην επιδείνωση της κατάστασης της ελληνικής Οικονομίας. Και μη πιστέψει κάποιος ότι οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται πετώντας οι διαχειριστές βελάκια στον τοίχο. Αν πάντως θεωρήσουμε ότι δεν υπάρχει κάτι νεώτερο που εμείς δεν το γνωρίζουμε και πρόκειται απλά και μόνο για μία ακόμη υπερβολή των αγορών, η κυβέρνηση θα πρέπει να αρχίσει να σκέφτεται πολύ γρήγορα τρόπους για να αλλάξει αυτή την εικόνα. Να βελτιωθεί κατά κάποιο τρόπο η ψυχολογία. Μπορεί να μην έχουν στα χέρια τους κάποιο μαγικό ραβδί και αυτό είναι απόλυτα κατανοητό, αλλά θα πρέπει από την άλλη να σταματήσουν τα αυτογκόλ. Διότι και ο Τιτανικός ήταν αυτογκόλ από τα αποδυτήρια και οι δηλώσεις για τις νέες εκδόσεις, επίσης, δεν βοήθησαν. Είναι και τα χθεσινά! Ένα διεθνές πρακτορείο δημοσίευσε ανώνυμη δήλωση υπουργού της ελληνικής κυβέρνησης, σύμφωνα με την οποία τώρα δεν θέλουμε το ΔΝΤ. Δηλαδή στην πράξη, δεν υπάρχει σχέδιο στήριξης αφού η πρόσφατη απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιελάμβανε και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η πληροφορία αυτή εκτίναξε τα spreads στις 400 μονάδες, χωρίς η κυβέρνηση να αντιδράσει δυναμικά. Ή επρόκειτο για ένα κακόβουλο δημοσίευμα και έπρεπε να απαντηθεί αναλόγως ή κάποιος υπουργός έκανε πράγματι αυτή τη δήλωση και πρέπει να πάει σπίτι του, διότι μας κόστισε ήδη μερικά δισεκατομμύρια ευρώ.
********************
Η εκρηκτική άνοδος των spreads σχολιάστηκε από τα κόμματα της Αριστεράς, που ζήτησαν την ακύρωση των πρόσφατων μέτρων που έλαβε η κυβέρνηση.
«Είναι ένα ακόμη στοιχείο που αποκαλύπτει το μέγεθος του εμπαιγμού της κυβέρνησης, της ΝΔ και του ΛΑΟΣ, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι τα άγρια αντιλαϊκά μέτρα που έλαβαν και τα επόμενα που ακολουθούν τα λαμβάνουν για την κάλυψη του μεγάλου δημόσιου χρέους και του ελλείμματος. Η αλήθεια δεν κρύβεται. Τα υψηλά spreads είναι αποτέλεσμα του ανταγωνισμού των κεφαλαίων εντός και εκτός της ΕΕ», τονίζει σε σχόλιό του το Γραφείο Τύπου του ΚΚΕ.
Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ, Παναγιώτης Λαφαζάνης, έκανε λόγο για «πλήρες ναυάγιο της κυβερνητικής πολιτικής αλλά και για "φιάσκο" των αποφάσεων της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ σχετικά με την υποτιθέμενη "στήριξη" της ελληνικής οικονομίας. Αυτήν την ώρα η Ελλάδα χρειάζεται όσο ποτέ την ακύρωση των αντικοινωνικών κυβερνητικών μέτρων και μια νέα προοδευτική πορεία».
Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ, Παναγιώτης Λαφαζάνης, έκανε λόγο για «πλήρες ναυάγιο της κυβερνητικής πολιτικής αλλά και για "φιάσκο" των αποφάσεων της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ σχετικά με την υποτιθέμενη "στήριξη" της ελληνικής οικονομίας. Αυτήν την ώρα η Ελλάδα χρειάζεται όσο ποτέ την ακύρωση των αντικοινωνικών κυβερνητικών μέτρων και μια νέα προοδευτική πορεία».
6/4/10
Ο πλουτισμός - παγίδα των Γερμανών σε βάρος των εταίρων τους!
Γράφει ο Θανάσης Λυρτσογιάννης.
Οι Γερμανοί πλουτίζουν σε βάρος των εταίρων στην E.E. και ιδίως της Ευρωζώνης και ιδού η απόδειξη. Το εμπορικό πλεόνασμα της Γερμανίας το 2009 ήταν 135,9 δισ. ευρώ. Τα 108 τα αποκόμισε από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Από αυτά τα 77 δισεκατομμύρια από τις άλλες 15 χώρες της Ευρωζώνης.
Αποκαλύπτεται έτσι γιατί οι Γερμανοί τάσσονται υπέρ του ισχυρού ευρώ, καθώς και τα προβλήματα που θα αντιμετωπίσουν με τα προγράμματα λιτότητας των χωρών που έχουν υψηλά δημοσιονομικά ελλείμματα και χρέος. Η μονοδιάστατη πολιτική της ανάπτυξης (μέσω εξαγωγών και χωρίς την εσωτερική αγορά), είχε ως αποτέλεσμα οι εξαγωγές από 20% του ΑΕΠ όταν έπεσε το τείχος του Βερολίνου, να φτάσουν τώρα στο 40%.
Που σημαίνει ότι περισσότερο από το 22% του ΑΕΠ της Γερμανίας δημιουργείται από τις εισαγωγές των εταίρων της Ευρωζώνης, οι οποίοι μάλιστα δανείζονται γι’ αυτό και πολλές φορές από γερμανικές τράπεζες. Η Γερμανία είναι πιο ανταγωνιστική από τις άλλες 15 χώρες χάρη στην πολιτική λιτότητας που ακολουθεί χρόνια τώρα και δεν έχει ανάγκη ενός αδύνατου ευρώ για να αυξήσει τις εξαγωγές εκτός Ευρωζώνης. Ομως, το πλεονέκτημα είναι ταυτοχρόνως και η μεγάλη παγίδα για τη Γερμανία και τις άλλες χώρες.
Οσο το ευρώ παραμένει ισχυρό και η εσωτερική αγορά της Γερμανίας αναιμική, τα ελλείμματα των άλλων «15» της Ευρωζώνης θα διευρύνονται. Ομως η γερμανική επιβολή προγραμμάτων λιτότητας μειώνει τις εισαγωγές γερμανικών προϊόντων προκαλώντας προβλήματα στη γερμανική οικονομία.
Η λύση, σύμφωνα με ορισμένους οικονομολόγους, θα μπορούσε να είναι το αδύναμο ευρώ και η ανάπτυξη της γερμανικής εσωτερικής αγοράς. Ομως οι Γερμανοί αντιστέκονται σθεναρά εξαιτίας του τραύματος από τον υψηλό πληθωρισμό κατά την περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.
Που σημαίνει ότι περισσότερο από το 22% του ΑΕΠ της Γερμανίας δημιουργείται από τις εισαγωγές των εταίρων της Ευρωζώνης, οι οποίοι μάλιστα δανείζονται γι’ αυτό και πολλές φορές από γερμανικές τράπεζες. Η Γερμανία είναι πιο ανταγωνιστική από τις άλλες 15 χώρες χάρη στην πολιτική λιτότητας που ακολουθεί χρόνια τώρα και δεν έχει ανάγκη ενός αδύνατου ευρώ για να αυξήσει τις εξαγωγές εκτός Ευρωζώνης. Ομως, το πλεονέκτημα είναι ταυτοχρόνως και η μεγάλη παγίδα για τη Γερμανία και τις άλλες χώρες.
Οσο το ευρώ παραμένει ισχυρό και η εσωτερική αγορά της Γερμανίας αναιμική, τα ελλείμματα των άλλων «15» της Ευρωζώνης θα διευρύνονται. Ομως η γερμανική επιβολή προγραμμάτων λιτότητας μειώνει τις εισαγωγές γερμανικών προϊόντων προκαλώντας προβλήματα στη γερμανική οικονομία.
Η λύση, σύμφωνα με ορισμένους οικονομολόγους, θα μπορούσε να είναι το αδύναμο ευρώ και η ανάπτυξη της γερμανικής εσωτερικής αγοράς. Ομως οι Γερμανοί αντιστέκονται σθεναρά εξαιτίας του τραύματος από τον υψηλό πληθωρισμό κατά την περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.
Αναδημοσίευση από εδώ:
Η «Ανάσταση» δεν ήρθε... έρχεται όμως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο!
Ελεγκτές του ΔΝΤ στην Ελλάδα!
Από το κόσκινο του ΔΝΤ η Ελληνική Οικονομία!
Τα στελέχη του διεθνούς οργανισμού θα βρεθούν στην Ελλάδα για «τεχνική βοήθεια» σε θέματα φορολογίας και κατάρτισης του προϋπολογισμού. Παράλληλα θα έχουν ενημέρωση και για την πορεία υλοποίησης του ελληνικού προϋπολογισμού αλλά και για την πρόοδο εφαρμογής των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για τις οποίες έχει δεσμευτεί η κυβέρνηση με στόχο την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.
Περί τα τέλη Απριλίου ή το αργότερο στις αρχές Μαΐου θα έρθει στην Αθήνα μεικτό κλιμάκιο των ελεγκτών Κομισιόν-ΕΚΤ-ΔΝΤ, εν όψει της έκθεσης προόδου για το Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης, στις 16 Μαΐου.
Η αποστολή του κλιμακίου αυτού θα είναι διπλή. Αφενός θα εξετάσει την πορεία υλοποίησης του προϋπολογισμού και θα προτείνει κάποιες διορθώσεις αν υπάρξουν αποκλίσεις και αφετέρου θα εξετάσει την υλοποίηση του προγράμματος μεταρρυθμίσεων για το οποίο έχει δεσμευτεί η Ελλάδα προς τις Βρυξέλλες.
Περί τα τέλη Απριλίου ή το αργότερο στις αρχές Μαΐου θα έρθει στην Αθήνα μεικτό κλιμάκιο των ελεγκτών Κομισιόν-ΕΚΤ-ΔΝΤ, εν όψει της έκθεσης προόδου για το Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης, στις 16 Μαΐου.
Η αποστολή του κλιμακίου αυτού θα είναι διπλή. Αφενός θα εξετάσει την πορεία υλοποίησης του προϋπολογισμού και θα προτείνει κάποιες διορθώσεις αν υπάρξουν αποκλίσεις και αφετέρου θα εξετάσει την υλοποίηση του προγράμματος μεταρρυθμίσεων για το οποίο έχει δεσμευτεί η Ελλάδα προς τις Βρυξέλλες.
Παρ΄ ότι τυπικά η επίσκεψη των ελεγκτών του ΔΝΤ αφορά την παροχή τεχνικής βοήθειας σε φορολογικά και δημοσιονομικά θέματα, στην πράξη οι τεχνοκράτες του Ταμείου θα θελήσουν να ενημερωθούν και για τις προοπτικές επίτευξης των κυβερνητικών στόχων, τόσο σε ό,τι αφορά τον ρυθμό ανάπτυξης όσο και τη μείωση του ελλείμματος. Η προβλεπόμενη υποχώρηση του ρυθμού ανάπτυξης σε ποσοστό μεγαλύτερο των αρχικών εκτιμήσεων (-0,3% προέβλεπε το Πρόγραμμα Σταθερότητας, ενώ τώρα η Κομισιόν προβλέπει-2,5%) δημιουργεί προβληματισμό στις αγορές, αλλά και στους διεθνείς οργανισμούς, όπως το ΔΝΤ, για το κατά πόσον είναι εφικτοί οι δημοσιονομικοί στόχοι. Εκτός από τις πληροφορίες που θα συλλέξουν οι τεχνοκράτες του Ταμείου, τον καθοριστικό ρόλο στο αν θα αρχίσει η προετοιμασία για την ενεργοποίηση του μηχανισμού ή όχι θα παίξει βεβαίως η δυνατότητα της κυβέρνησης να καλύψει τις δανειακές της ανάγκες, ύψους 11,6 δισ. ευρώ ώς το τέλος Μαΐου. Αν αυτό καταστεί εφικτό, σημειώνουν οι ευρωπαϊκές πηγές, τότε η χώρα θα πάρει μια ανάσα. Αν αντιμετωπίσει δυσκολίες, τότε αυξάνεται η πιθανότητα να χτυπήσει την πόρτα του ΔΝΤ.
Στο πλαίσιο αυτό, η διατήρηση των spreads (διαφορά επιτοκίων δεκαετών ομολόγων Ελλάδας- Γερμανίας) σε υψηλά επίπεδα δεν θεωρείται ενθαρρυντική. Πάντως, πληροφορίες από την Ουάσιγκτον αναφέρουν ότι σε περίπτωση παρέμβασης του ΔΝΤ δεν θα ζητηθούν πρόσθετα μέτρα για φέτος, αλλά θα ζητηθούν για το 2011 και το 2012, έτη για τα οποία η κυβέρνηση δεν έχει εξειδικεύσει ακόμη τις προθέσεις της. H συμμετοχή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στον μηχανισμό στήριξης της Ελλάδας συζητήθηκε τη Μεγάλη Πέμπτη σε έκτακτη σύσκεψη στην έδρα του οργανισμού στην Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με τον υποδιευθυντή Εξωτερικών Σχέσεων του ΔΝΤ, Τζέρι Ράις, η Ελλάδα προς το παρόν δεν έχει ζητήσει βοήθεια, ωστόσο ο οργανισμός παρακολουθεί τις εξελίξεις από κοντά και είναι έτοιμος να επέμβει.
Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο δανεισμού της χώρας μας από το ΔΝΤ, ο κ. Ράις τόνισε ότι το Ταμείο έχει συμβουλευτικό ρόλο και μαζί με την εκάστοτε κυβέρνηση εκπονεί ένα πρόγραμμα, που πρέπει να τηρηθεί για να σταλεί το δάνειο. Ο κ. Ράις κατέληξε λέγοντας ότι όταν πρόκειται για μέλη της Ευρωζώνης, τότε το ΔΝΤ πέρα από την κυβέρνηση της χώρας διαπραγματεύεται και με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Τη Μεγάλη Τρίτη, ο επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Ντομινίκ Στρος Καν, ξεκαθάρισε πώς σε περίπτωση που η Ελλάδα ζητήσει ενεργοποίηση του μηχανισμού στήριξης, το ΔΝΤ θα θέσει τους δικούς του όρους για τη βοήθεια.
Η δήλωση αυτή προκάλεσε αίσθηση, καθώς στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, ο μηχανισμός στήριξης παρουσιάστηκε ως "Ευρωπαϊκός" με εμπλοκή του ΔΝΤ και όχι σαν μηχανισμός του οποίου η λειτουργία εξαρτάται από τις αποφάσεις του ΔΝΤ.
Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο δανεισμού της χώρας μας από το ΔΝΤ, ο κ. Ράις τόνισε ότι το Ταμείο έχει συμβουλευτικό ρόλο και μαζί με την εκάστοτε κυβέρνηση εκπονεί ένα πρόγραμμα, που πρέπει να τηρηθεί για να σταλεί το δάνειο. Ο κ. Ράις κατέληξε λέγοντας ότι όταν πρόκειται για μέλη της Ευρωζώνης, τότε το ΔΝΤ πέρα από την κυβέρνηση της χώρας διαπραγματεύεται και με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Τη Μεγάλη Τρίτη, ο επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Ντομινίκ Στρος Καν, ξεκαθάρισε πώς σε περίπτωση που η Ελλάδα ζητήσει ενεργοποίηση του μηχανισμού στήριξης, το ΔΝΤ θα θέσει τους δικούς του όρους για τη βοήθεια.
Η δήλωση αυτή προκάλεσε αίσθηση, καθώς στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, ο μηχανισμός στήριξης παρουσιάστηκε ως "Ευρωπαϊκός" με εμπλοκή του ΔΝΤ και όχι σαν μηχανισμός του οποίου η λειτουργία εξαρτάται από τις αποφάσεις του ΔΝΤ.
Το ΔΝΤ θα επανέλθει προς το τέλος Απριλίου με αρχές Μαΐου, σε κοινή αποστολή με την Ευρωπαϊκή Ενωση και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, με αντικείμενο την πορεία εφαρμογής του Προγράμματος Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Εκείνη η επίσκεψη θα έχει στόχο να προετοιμάσει και τη σχετική έκθεση που θα υποβάλει η κυβέρνηση στις Βρυξέλλες ώς τις 16 Μαΐου. Η έκθεση θα είναι η βάση αξιολόγησης της χώρας από το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών, τον επόμενο μήνα, στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος.
1/4/10
Να σώσουμε τα παρθένα βουνά μας!
Διαδώστε-συνδράμετε και υποστηρίξτε την προσπάθεια για την ΑΜΕΣΗ ΙΔΡΥΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ "ΒΑΡΔΟΥΣΙΩΝ-ΟΞΥΑΣ-ΚΡΑΒΑΡΙΤΙΚΩΝ ΒΟΥΝΩΝ"!
31/3/10
Μάρεϊ Μπούκτσιν.
Ο στοχαστής της ελευθερίας και της οικολογίας.
του Σταύρου Καραγεωργάκη (1)
Ο Μάρεϋ Μπούκτσιν (Murray Bookchin) (14 Ιανουαρίου 1921 – 30 Ιουλίου 2006) ήταν Αμερικανός ελευθεριακός σοσιαλιστής θεωρητικός και συγγραφέας. Από νεαρή ηλικία εδραιώθηκε ως ριζοσπάστης συνδικαλιστής στο αμερικανικό εργατικό κίνημα της δεκαετίας του 1930. Από τους πρώτους αριστερούς συγγραφείς που έθιξαν οικολογικά ζητήματα, έγινε συνιδρυτής του Ινστιτούτου Κοινωνικής Οικολογίας στην πολιτεία Βερμόντ των ΗΠΑ. Ο Μπούκτσιν δούλεψε σε χυτήρια, δίδαξε σε πανεπιστήμια και υπήρξε συνειδητός πολίτης, μαχητικός αγωνιστής και πολυγραφότατος στοχαστής της κοινωνίας σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Πέθανε Τα ξημερώματα της Κυριακής 30 Ιουλίου 2006 σε ηλικία 85 ετών. Σύμφωνα με τις δηλώσεις της κόρης του στα τοπικά μέσα ενημέρωσης του Βερμόντ (Vermont) των Η.Π.Α. πέθανε από ανακοπή καρδιάς στο σπίτι του στο Μπέρλιγκτον (Burlington) του Βερμόντ.
Βιογραφικά στοιχεία.
Ο Μπούκτσιν γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη τον Ιανουάριο του 1921 από γονείς Ρώσους-εβραίους μετανάστες. Η γιαγιά του, από την πλευρά της μητέρας του, φρόντισε από πολύ νωρίς να εμποτίσει τον μικρό Μάρεϊ με τις ελευθεριακές ιδέες, αφού η ίδια συμμετείχε παλιότερα σε ένα κίνημα που εκδηλώθηκε στην τσαρική Ρωσία. Ο Μπούκτσιν κατά τη διάρκεια της μεγάλης οικονομικής κρίσης του 1929-32, και ενώ ήταν μόλις 9 ετών, οργανώθηκε στην κομμουνιστική νεολαία, αλλά το 1939 μετά το σύμφωνο Μολότωφ- Ρίμπεντροπ (1939) μεταξύ Σοβιετικών και Ναζί διεγράφη λόγω αναρχοτροτσκιστικών αποκλίσεων. Εντωμεταξύ, είχε δηλώσει εθελοντής για το μέτωπο του ισπανικού εμφυλίου, αλλά η αίτησή του απορρίφθηκε λόγω του νεαρού της ηλικίας του. Αργότερα, πέρασε στον τροτσκισμό από τον οποίο γρήγορα απογοητεύτηκε. Υπήρξε εργάτης σε χυτήριο του Νιου Τζέρσεϋ, ενώ ως εργάτης σε αυτοκινητοβιομηχανία κατά τη διάρκεια της μεγάλης απεργίας της Τζένεραλ Μότορς, υιοθέτησε την αντιεξουσιαστική σκέψη. Δημοσίευσε δεκάδες βιβλία, δίδαξε στα «ελεύθερα πανεπιστήμια» της Νέας Υόρκης, στο Στάτεν Άιλαντ (City College University System) και έγινε τακτικός καθηγητής στο Νιου Τζέρσεϋ (Ramapo College). Επίσης, υπήρξε συνιδρυτής του Ινστιτούτου Κοινωνικής Οικολογίας (Institute for Social Ecology) στο Βερμόντ το οποίο διηύθυνε μέχρι το τέλος της ζωής του. (2)
Ο Μπούκτσιν, έπασχε χρόνια από σκλήρυνση κατά πλάκας, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζει προβλήματα κίνησης που συνεχώς επιδεινώνονταν. Τα τελευταία χρόνια μετακινούνταν με αναπηρικό καρότσι και ακολουθούσε βαριά φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο, η ασθένειά του δεν τον εμπόδιζε να δουλεύει ακατάπαυστα μέχρι το τέλος της ζωής του για την ολοκλήρωση του τετράτομου έργου του "Η Τρίτη Επανάσταση" (The Third Revolution). Τους τελευταίους εφτά μήνες της ζωής του είχε προβλήματα με την καρδιά του.
Η φιλοσοφία και η πολιτική σκέψη του Μπούκτσιν.
Είναι δύσκολο να εξετάσει κανείς την πολιτική φιλοσοφία του Μπούκτσιν αξεδιάλυτα από τις γενικότερες φιλοσοφικές παραδοχές που κάνει. Γι’ αυτό πρέπει, πριν αναφερθούμε στο πολιτικό σκέλος της θεωρίας του, να κάνουμε μια σύντομη αναφορά στο φιλοσοφικό πλαίσιο που αποδέχεται. Στο φιλοσοφικό πεδίο ο Μπούκτσιν εισηγήθηκε τον «διαλεκτικό νατουραλισμό». Η Janet Biehl, προσπαθώντας να περιγράψει τον διαλεκτικό νατουραλισμό έδωσε τον παρακάτω ορισμό:
«Ο διαλεκτικός νατουραλισμός είναι μια προσπάθεια να αντιληφθούμε τη φύση ως ένα αναπτυξιακό φαινόμενο, τόσο στο βασίλειο του οργανικού όσο και του κοινωνικού πεδίου. Όλα τα οργανικά φαινόμενα αλλάζουν, και ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι υφίστανται ανάπτυξη και διαφοροποίηση. Σχηματίζονται και ανασχηματίζονται, ενώ δραστικά διατηρούν την ταυτότητά τους μέχρις ότου να εκπληρώσουν τις δυνατότητές τους, εκτός και αν συμβεί κάποιο ατύχημα. Αλλά όσο βλέπουμε τον κόσμο μέσα από μια σύντομη επισκόπηση της εξέλιξής του, βρίσκεται επίσης σε ανάπτυξη, ο διαλεκτικός νατουραλισμός προσεγγίζει τον κόσμο ως μια ολότητα, μέσα από μια αναπτυξιακή προσέγγιση.»(3)
Τη βάση αυτής της θεωρίας αποτελεί η διαλεκτική αντίληψη για την πραγματικότητα. Ο Μπούκτσιν στηριζόμενος στην αναπτυξιακή φύση της πραγματικότητας δίνει μεγάλη βαρύτητα στη διαδικασία του γίγνεσθαι. Έτσι, διαχωρίζει την πρώτη φύση από τη δεύτερη φύση με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Η πρώτη φύση είναι η βιολογική φύση, οι μορφές ζωής στο σύνολό τους και η ανόργανη φύση. Στο πλαίσιο της διαλεκτικής του αντίληψης όμως βλέπει την πρώτη φύση όχι απλά ως το σύνολο των μορφών ζωής και των ανόργανων μερών, αλλά ως τη σωρευτική ανάπτυξη των παραπάνω. Η δεύτερη φύση δεν είναι τίποτε άλλο, από την πολιτιστική, κοινωνική και πολιτική φύση (χοντρικά η κοινωνία) που έχει απορροφήσει την πρώτη φύση.(4) Η δεύτερη φύση όμως δεν αποτελεί την εξέλιξη της πρώτης φύσης, αφού η εξουσιαστική δομή της κοινωνίας δεν ικανοποιεί τον Μπούκτσιν ως ένα απόλυτο στάδιο εξέλιξης. Για τον λόγο αυτό μας παροτρύνει να υπερβούμε τη δεύτερη φύση και να οργανώσουμε ένα σύστημα κοινωνικής και οργανικής συμφιλίωσης, το οποίο θα είναι η τρίτη φύση που ονομάζει «ελεύθερη φύση». (5) Η ελεύθερη φύση αποτελεί ουσιαστικά την ενοποίηση- με οικολογικό τρόπο- της πρώτης και της δεύτερης φύσης.(6)
Ο Μπούκτσιν ονόμασε τη θεωρία του στο σύνολό της «κοινωνική οικολογία». Η επιλογή του όρου αυτού έγινε στη λογική του ότι στην οικολογική σκέψη το σημαντικότερο στοιχείο πρέπει να είναι το κοινωνικό. Σε πολλά κείμενά του υποστήριξε τη θέση ότι «Η τάση του ανθρώπου να κυριαρχεί πάνω στη φύση, είναι επακόλουθο της τάσης του ανθρώπου να κυριαρχεί πάνω στον άνθρωπο».(7) Σε αντίθεση με τον Μαρξ, ο Μπούκτσιν πίστευε ότι η εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο προηγήθηκε της εκμετάλλευσης της φύσης από τον άνθρωπο. Η θέση αυτή είναι θεμελιώδης για την πολιτική που προασπιζόταν ο Μπούκτσιν στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, καθώς αναδεικνύει την ευθύνη της ιεραρχικής δομής της κοινωνίας για τα οικολογικά προβλήματα. Η αστική κοινωνία κατάφερε να στρέψει πρώτα τον άνθρωπο εναντίον του συνανθρώπου του και έπειτα εναντίον της φύσης. Στην ουσία πρόκειται για τη μεταφορά του ανταγωνισμού σε ένα άλλο επίπεδο.(8) Αν αντιληφθούμε λοιπόν αυτή τη σχέση κοινωνίας- φύσης, τότε θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τα περιβαλλοντικά προβλήματα. Αν θέλει ο άνθρωπος να αντιμετωπίσει την οικολογική κρίση πρέπει πρώτα να επιλύσει τα κοινωνικά προβλήματα.
Αφού λοιπόν κατά τον Μπούκτσιν τα οικολογικά προβλήματα είναι κοινωνικά προβλήματα,(9) πρέπει να φροντίσουμε για την επίλυσή τους μέσω της πολιτικής αλλαγής. Ο Μπούκτσιν, σε πολιτικό επίπεδο, υποστηρίζει τον ελευθεριακό κοινοτισμό (libertarian municipalism).(10)
Βιογραφικά στοιχεία.
Ο Μπούκτσιν γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη τον Ιανουάριο του 1921 από γονείς Ρώσους-εβραίους μετανάστες. Η γιαγιά του, από την πλευρά της μητέρας του, φρόντισε από πολύ νωρίς να εμποτίσει τον μικρό Μάρεϊ με τις ελευθεριακές ιδέες, αφού η ίδια συμμετείχε παλιότερα σε ένα κίνημα που εκδηλώθηκε στην τσαρική Ρωσία. Ο Μπούκτσιν κατά τη διάρκεια της μεγάλης οικονομικής κρίσης του 1929-32, και ενώ ήταν μόλις 9 ετών, οργανώθηκε στην κομμουνιστική νεολαία, αλλά το 1939 μετά το σύμφωνο Μολότωφ- Ρίμπεντροπ (1939) μεταξύ Σοβιετικών και Ναζί διεγράφη λόγω αναρχοτροτσκιστικών αποκλίσεων. Εντωμεταξύ, είχε δηλώσει εθελοντής για το μέτωπο του ισπανικού εμφυλίου, αλλά η αίτησή του απορρίφθηκε λόγω του νεαρού της ηλικίας του. Αργότερα, πέρασε στον τροτσκισμό από τον οποίο γρήγορα απογοητεύτηκε. Υπήρξε εργάτης σε χυτήριο του Νιου Τζέρσεϋ, ενώ ως εργάτης σε αυτοκινητοβιομηχανία κατά τη διάρκεια της μεγάλης απεργίας της Τζένεραλ Μότορς, υιοθέτησε την αντιεξουσιαστική σκέψη. Δημοσίευσε δεκάδες βιβλία, δίδαξε στα «ελεύθερα πανεπιστήμια» της Νέας Υόρκης, στο Στάτεν Άιλαντ (City College University System) και έγινε τακτικός καθηγητής στο Νιου Τζέρσεϋ (Ramapo College). Επίσης, υπήρξε συνιδρυτής του Ινστιτούτου Κοινωνικής Οικολογίας (Institute for Social Ecology) στο Βερμόντ το οποίο διηύθυνε μέχρι το τέλος της ζωής του. (2)
Ο Μπούκτσιν, έπασχε χρόνια από σκλήρυνση κατά πλάκας, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζει προβλήματα κίνησης που συνεχώς επιδεινώνονταν. Τα τελευταία χρόνια μετακινούνταν με αναπηρικό καρότσι και ακολουθούσε βαριά φαρμακευτική αγωγή. Ωστόσο, η ασθένειά του δεν τον εμπόδιζε να δουλεύει ακατάπαυστα μέχρι το τέλος της ζωής του για την ολοκλήρωση του τετράτομου έργου του "Η Τρίτη Επανάσταση" (The Third Revolution). Τους τελευταίους εφτά μήνες της ζωής του είχε προβλήματα με την καρδιά του.
Η φιλοσοφία και η πολιτική σκέψη του Μπούκτσιν.
Είναι δύσκολο να εξετάσει κανείς την πολιτική φιλοσοφία του Μπούκτσιν αξεδιάλυτα από τις γενικότερες φιλοσοφικές παραδοχές που κάνει. Γι’ αυτό πρέπει, πριν αναφερθούμε στο πολιτικό σκέλος της θεωρίας του, να κάνουμε μια σύντομη αναφορά στο φιλοσοφικό πλαίσιο που αποδέχεται. Στο φιλοσοφικό πεδίο ο Μπούκτσιν εισηγήθηκε τον «διαλεκτικό νατουραλισμό». Η Janet Biehl, προσπαθώντας να περιγράψει τον διαλεκτικό νατουραλισμό έδωσε τον παρακάτω ορισμό:
«Ο διαλεκτικός νατουραλισμός είναι μια προσπάθεια να αντιληφθούμε τη φύση ως ένα αναπτυξιακό φαινόμενο, τόσο στο βασίλειο του οργανικού όσο και του κοινωνικού πεδίου. Όλα τα οργανικά φαινόμενα αλλάζουν, και ακόμα πιο σημαντικό είναι ότι υφίστανται ανάπτυξη και διαφοροποίηση. Σχηματίζονται και ανασχηματίζονται, ενώ δραστικά διατηρούν την ταυτότητά τους μέχρις ότου να εκπληρώσουν τις δυνατότητές τους, εκτός και αν συμβεί κάποιο ατύχημα. Αλλά όσο βλέπουμε τον κόσμο μέσα από μια σύντομη επισκόπηση της εξέλιξής του, βρίσκεται επίσης σε ανάπτυξη, ο διαλεκτικός νατουραλισμός προσεγγίζει τον κόσμο ως μια ολότητα, μέσα από μια αναπτυξιακή προσέγγιση.»(3)
Τη βάση αυτής της θεωρίας αποτελεί η διαλεκτική αντίληψη για την πραγματικότητα. Ο Μπούκτσιν στηριζόμενος στην αναπτυξιακή φύση της πραγματικότητας δίνει μεγάλη βαρύτητα στη διαδικασία του γίγνεσθαι. Έτσι, διαχωρίζει την πρώτη φύση από τη δεύτερη φύση με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Η πρώτη φύση είναι η βιολογική φύση, οι μορφές ζωής στο σύνολό τους και η ανόργανη φύση. Στο πλαίσιο της διαλεκτικής του αντίληψης όμως βλέπει την πρώτη φύση όχι απλά ως το σύνολο των μορφών ζωής και των ανόργανων μερών, αλλά ως τη σωρευτική ανάπτυξη των παραπάνω. Η δεύτερη φύση δεν είναι τίποτε άλλο, από την πολιτιστική, κοινωνική και πολιτική φύση (χοντρικά η κοινωνία) που έχει απορροφήσει την πρώτη φύση.(4) Η δεύτερη φύση όμως δεν αποτελεί την εξέλιξη της πρώτης φύσης, αφού η εξουσιαστική δομή της κοινωνίας δεν ικανοποιεί τον Μπούκτσιν ως ένα απόλυτο στάδιο εξέλιξης. Για τον λόγο αυτό μας παροτρύνει να υπερβούμε τη δεύτερη φύση και να οργανώσουμε ένα σύστημα κοινωνικής και οργανικής συμφιλίωσης, το οποίο θα είναι η τρίτη φύση που ονομάζει «ελεύθερη φύση». (5) Η ελεύθερη φύση αποτελεί ουσιαστικά την ενοποίηση- με οικολογικό τρόπο- της πρώτης και της δεύτερης φύσης.(6)
Ο Μπούκτσιν ονόμασε τη θεωρία του στο σύνολό της «κοινωνική οικολογία». Η επιλογή του όρου αυτού έγινε στη λογική του ότι στην οικολογική σκέψη το σημαντικότερο στοιχείο πρέπει να είναι το κοινωνικό. Σε πολλά κείμενά του υποστήριξε τη θέση ότι «Η τάση του ανθρώπου να κυριαρχεί πάνω στη φύση, είναι επακόλουθο της τάσης του ανθρώπου να κυριαρχεί πάνω στον άνθρωπο».(7) Σε αντίθεση με τον Μαρξ, ο Μπούκτσιν πίστευε ότι η εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο προηγήθηκε της εκμετάλλευσης της φύσης από τον άνθρωπο. Η θέση αυτή είναι θεμελιώδης για την πολιτική που προασπιζόταν ο Μπούκτσιν στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής του, καθώς αναδεικνύει την ευθύνη της ιεραρχικής δομής της κοινωνίας για τα οικολογικά προβλήματα. Η αστική κοινωνία κατάφερε να στρέψει πρώτα τον άνθρωπο εναντίον του συνανθρώπου του και έπειτα εναντίον της φύσης. Στην ουσία πρόκειται για τη μεταφορά του ανταγωνισμού σε ένα άλλο επίπεδο.(8) Αν αντιληφθούμε λοιπόν αυτή τη σχέση κοινωνίας- φύσης, τότε θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε τα περιβαλλοντικά προβλήματα. Αν θέλει ο άνθρωπος να αντιμετωπίσει την οικολογική κρίση πρέπει πρώτα να επιλύσει τα κοινωνικά προβλήματα.
Αφού λοιπόν κατά τον Μπούκτσιν τα οικολογικά προβλήματα είναι κοινωνικά προβλήματα,(9) πρέπει να φροντίσουμε για την επίλυσή τους μέσω της πολιτικής αλλαγής. Ο Μπούκτσιν, σε πολιτικό επίπεδο, υποστηρίζει τον ελευθεριακό κοινοτισμό (libertarian municipalism).(10)
Παραθέτουμε ορισμό του ελευθεριακού κοινοτισμού έτσι όπως τον αντιλαμβάνεται ο Μπούκτσιν:
«Ο ελευθεριακός κοινοτισμός είναι μια ολιστική προσέγγιση σε μια οικολογικά προσανατολισμένη οικονομία. Οι πολιτικές και οι συγκεκριμένες αποφάσεις που έχουν να κάνουν με τη γεωργία και τη βιομηχανική παραγωγή θα πρέπει να λαμβάνονται από τους πολίτες σε άμεσες, πρόσωπο με πρόσωπο συνελεύσεις- με την ιδιότητά τους ως πολιτών, όχι ως εργατών, αγροτών ή επαγγελματιών, οι οποίοι σε κάθε περίπτωση θα εναλλάσσονταν και οι ίδιοι στις παραγωγικές δραστηριότητές τους. (…) Αντί να εθνικοποιηθεί και να κολλεκτιβοποιηθεί η γη, τα εργοστάσια, τα εργαστήρια και τα κέντρα διανομής, μια οικολογική κοινότητα θα κοινοτικοποιήσει την οικονομία της και θα ενωθεί με άλλες κοινότητες ενσωματώνοντας τους πόρους της σε ένα περιφερειακό συνομοσπονδιακό σύστημα. Η γη, τα εργοστάσια και τα εργαστήρια θα ελέγχονται από λαϊκές συνελεύσεις ελεύθερων κοινοτήτων, όχι από το κράτος- έθνος ή από τους εργάτες- παραγωγούς, που ενδέχεται κάλλιστα να αναπτύξουν ένα ιδιοκτησιακό συμφέρον μέσα σ’ αυτά.» (11)
Με λίγα λόγια, ο Μπούκτσιν υποστήριζε μια αμεσοδημοκρατική οργάνωση της κοινωνίας, η οποία όμως θα αποτελείται από μικρές κοινότητες. Ο ίδιος αντλούσε τις πολιτικές θεωρητικές του παραδοχές από την αντιεξουσιαστική- αναρχική παράδοση. Το 1999 όμως, στην ηλικία των 79 ετών αποφάσισε να μη χρησιμοποιεί πλέον τον όρο «αναρχισμός» για τη θεωρία του, και υιοθέτησε τον «κομμουναλισμό» (communalism), δίχως όμως να φαίνεται μια τόσο σαφής ιδεολογική στροφή στη θεωρία του.(12)
Το Ινστιτούτο Κοινωνικής Οικολογίας.
Το Ινστιτούτο για την Κοινωνική Οικολογία (Institute for Social Ecology) ιδρύθηκε το 1974. Σκοπός του Ινστιτούτου είναι η διάδοση των αρχών της κοινωνικής οικολογίας έτσι όπως αυτές διαμορφώθηκαν από τον Μπούκτσιν. Οι ιδρυτές του Ινστιτούτου ήταν ο ίδιος και ο ανθρωπολόγος Νταν Τσόντορκοφ (Daniel Chondorkoff).
Τα προηγούμενα χρόνια το Ινστιτούτο προσέφερε τη δυνατότητα για απόκτηση προπτυχιακού και μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στην κοινωνική οικολογία. Αυτό γινόταν μέσω της συνεργασίας του με το κολέγιο του Μπέρλιγκτον. Επίσης το Ινστιτούτο προσέφερε δυνατότητα για παρακολούθηση μαθημάτων κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού (summer programs). Συγκεκριμένα περιλαμβάνονταν προγράμματα για οικολογικές κατασκευές και καλλιέργειες, θεωρία τεχνών και φυσικά ένα πρόγραμμα εισαγωγής στην φιλοσοφία του Bookchin. Στο παρελθόν έχουν διδάξει στο Ινστιτούτο ο Παύλος Σταυρόπουλος,(13) η Janet Biehl,(14) ο Brian Tokar,(15) ο Matt Hern,(16) η Cindy Milstein,(17) η Chaia Heller,(18) ο Peter Staudenmaier(19) και πολλοί άλλοι.
Η φιλοσοφία του Ινστιτούτου στηρίζονταν στις αρχές της άμεσης δημοκρατίας. Κάθε βδομάδα γίνονταν γενική συνέλευση στην οποία συμμετείχαν με ίση ψήφο οι φοιτητές και οι φοιτήτριες των προγραμμάτων, οι καθηγητές/τριες, ο κηπουρός, οι μάγειρες και οι γραμματείς του Ινστιτούτου. Επίσης, οι φοιτητές/τριες ήταν υποχρεωμένοι να αφιερώνουν εβδομαδιαίως συγκεκριμένο αριθμό ωρών εργασίας σε καθαριότητες, καλλιέργειες και κατασκευές στο χώρο του Ινστιτούτου (αυτό ίσχυε και για τους/τις φοιτητές/τριες που συμμετείχαν στα θεωρητικά προγράμματα).
Επίσης, στα μαθήματα κυριαρχούσαν οι αρχές της ελευθεριακής εκπαίδευσης. Εξετάσεις δεν υπήρχαν, η προσέλευση δεν ήταν υποχρεωτική ούτε και παράδοση εργασιών. Η αίθουσα των μαθημάτων δεν είχαν θρανία, παρά μόνο καρέκλες, και στο πάτωμα ένα χοντρό χαλί για να μπορούν να βολεύονται οι ακροατές κατά το δοκούν. Όταν ο καιρός το επέτρεπε το μάθημα γινόταν έξω στο γρασίδι, κάτω από τη σκιά των δέντρων. Τα τελευταία χρόνια δε, το Ινστιτούτο στεγάζονταν σε μία καταπράσινη πλαγιά που περιτριγυρίζονταν από λίμνες στις οποίες μπορούσε κανείς να κολυμπήσει και με λίγη τύχη να συναντήσει κάποιο ελάφι. Οι περισσότεροι/ες εκ των φοιτητών/τριων φιλοξενούνταν σε καλύβες, μέσα στο δάσος, τις οποίες είχαν κατασκευάσει παλιοί/ές φοιτητές/τριες του Ινστιτούτου.
Δυστυχώς πλέον, αν και τυπικά η λειτουργία του δεν έχει τερματιστεί, το Ινστιτούτο υπολειτουργεί. Για την ακρίβεια η φάρμα που στεγαζόταν το Ινστιτούτο πουλήθηκε και η βιβλιοθήκη του (6.000 τόμοι) μεταφέρθηκε στο κολέγιο του Μπέρλιγκτον. Παρ’ όλα αυτά το Ινστιτούτο ανακοίνωσε ότι θα συνεχίζει να συνεργάζεται με το παραπάνω κολέγιο, όπως και με αυτό του Πρίσκοτ (Prescott) δίνοντας τη δυνατότητα για σπουδές. Το καλοκαίρι του 2006 το Ινστιτούτο έστειλε ανακοίνωση στους φίλους του η οποία μεταξύ άλλων ανέφερε τα εξής:
«Αυτό είναι το τέλος μιας εποχής για μας, και μια νέα αρχή για το Ινστιτούτο. Μετά από 31 χρόνια κατά τα οποία υλοποιούνταν προγράμματα στο χώρο του Ινστιτούτου, τόσο για πτυχιούχους, όσο και για μεταπτυχιακούς φοιτητές, τα ενεργά του μέλη έχουμε επαναεπιβεβαιώσει τις βασικές αρχές της κοινωνικής οικολογίας και έχουμε αρχίσει να διαμορφώνουμε τα σχέδιά μας για το μέλλον. Θα συνεχίσουμε την εκπαιδευτική μας αποστολή με στόχο την οικολογική κοινωνία. Επίσης θα συνεχίσουμε να ψάχνουμε συναρπαστικούς νέους τρόπους για να φέρουμε την κοινωνική οικολογία στις τρέχουσες δημόσιες διαμάχες. Το Ινστιτούτο παραμένει πιστό στην κεντρική σημασία ενός αντιεξουσιαστικού, οικολογικού και ουτοπικού οράματος για τον καιρό μας. Επιζητούμε να υλοποιήσουμε την άμεση δημοκρατία στις κοινότητές μας και να θεμελιώσουμε την πρακτική μας εργασία σε ένα συνεκτικό σώμα από πολιτικές, οικολογικές και ηθικές αρχές.»
Το Πρόγραμμα για τον Κομμουναλισμό.
Το 1998 ιδρύθηκε η ομάδα Demokratisk Alternativ (Εναλλακτική Δημοκρατία) από ελευθεριακούς σοσιαλιστές και κοινωνικούς οικολόγους της Βόρειας Ευρώπης. Σε διακήρυξη που εξέδωσε η ομάδα το 1998 και το 2000 υποστήριξε ότι ασπάζεται το πρόταγμα του κομμουναλισμού, ειδικά έτσι όπως διαμορφώθηκε από τον Μπούκτσιν. Η διακήρυξη αυτή κυκλοφόρησε σε δίγλωσση έκδοση, στα νορβηγικά και τα αγγλικά.
Παράλληλα δημιουργήθηκε ένα ηλεκτρονικό περιοδικό με το όνομα Κομμουναλισμός (Communalism).(20) Μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού υπήρξε και ο ίδιος ο Μπούκτσιν. Στο περιοδικό αυτό μπορεί να βρει κανείς άρθρα για τον κομμουναλισμό στα αγγλικά και μεταφράσεις στα νορβηγικά, σουηδικά, ισπανικά, τουρκικά και λίαν συντόμως στα ελληνικά.
Το καλοκαίρι του 2006 το σκανδιναβικό Κέντρο για την Κοινωνική Οικολογία (Center for Social Ecology) οργάνωσε συνάντηση κομμουναλιστών σε φάρμα στο Τέλεμαρκ (Telemark) της Νορβηγίας που είχε διάρκεια 9 ημερών (28 Ιουλίου με 6 Αυγούστου). Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Φιλανδία, την Αγγλία, τη Χιλή και την Τουρκία.
Η συνάντηση είχε τον τίτλο Κοινωνική Οικολογία και Κομμουναλισμός και υπήρχαν τρεις άξονες για συζήτηση: κοινοτιστικές πολιτικές, οικολογικός σχεδιασμός και θεωρία της κοινωνικής οικολογίας. Η είδηση του θανάτου του Μπούκτσιν (που συνέβη κατά τη διάρκεια της συνάντησης) έδωσε την ευκαιρία στους συμμετέχοντες να μιλήσουν περισσότερο για τον ίδιο και το έργο του.
Η σημασία του έργου του.
Αν και θα χρειαστούν πολλά χρόνια για την αποτίμηση του έργου του Μπούκτσιν θα μπούμε στον πειρασμό να κάνουμε μερικά σύντομα σχόλια. Ο Μπούκτσιν ανανέωσε την αναμφίβολα φτωχή σκέψη της αντιεξουσιαστικής θεωρίας. Κατάφερε να μπολιάσει την πολιτική που πρέσβευε με την οικολογική σκέψη με ποιο αποτελεσματικό τρόπο από αυτόν των μαρξιστών, προσφέροντας ζωή στον αναρχισμό που αργοπέθαινε λόγω της έλλειψης προοπτικών εξέλιξης. Αν και δεν έφερε κάποια κοινωνική αλλαγή, έστησε τα θεμέλια για τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ θεωρίας και πράξης του ελευθεριακού προτάγματος, δίνοντας ελπίδες για πραγματικές αλλαγές. Έτσι, ο αναρχισμός που δεν έτυχε κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα επαρκούς θεωρητικής επεξεργασίας, μετά τον Μπούκτσιν, έγινε όχι μόνο γοητευτικός σε ένα ευρύτερο κοινό, αλλά και επίκαιρος. Αν οι αντιεξουσιαστές/ αναρχικοί φρόντιζαν να χρησιμοποιούν περισσότερο τα γραπτά του Μπούκτσιν από αυτά των κλασικών αναρχικών, σαν του Μπακούνιν και του Κροπότκιν, ή από νεόκοπους, σαν του Ζέρζαν (John Zerzan), τότε πιθανότατα θα έκαναν ευρύτερα γνωστή και αποδεκτή τη θεωρία τους. Σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα θεώρησαν ότι είναι πιο χρήσιμο να προβάλλουν δημοφιλείς προσωπικότητες (Τσόμσκι) αντί για δημοφιλείς θεωρίες (κοινωνική οικολογία).
Είναι αναμφίβολο ότι η κοινωνική οικολογία μπορεί να αποτελέσει τη βάση για την ανάπτυξη και την καλλιέργεια μιας πολιτικής-οικολογικής ηθικής. Για να γίνει όμως αυτό, θα πρέπει έρθουν κοντύτερα ακόμα και εκείνες οι τάσεις για τις οποίες ο Μπούκτσιν υποστήριζε ότι τις χωρίζει ένα αγεφύρωτο χάσμα.
Βιβλιογραφία του Μπούκτσιν στα ελληνικά:
Αυτοτελή βιβλία:
- Προς μια Απελευθερωτική Τεχνολογία, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1979
- Η Σύγχρονη Οικολογική Κρίση, Βιβλιόπολις, Αθήνα, 1993
- Ξαναφτιάχνοντας την Κοινωνία, Εξάντας, Αθήνα, 1993
- Τα Όρια της Πόλης, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1996
- Τι είναι Κοινωνική Οικολογία, Βιβλιοπέλαγος, Αθήνα, 2000
Άρθρα σε μορφή βιβλίου:
- Άκου Μαρξιστή, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1974
- Η Ισπανική Επανάσταση του 1936, Ελεύθερος Τύπος, 1995
- Ιστορία, Πολιτισμός και Πρόοδος, Ισνάφι, Ιωάννινα, 2005
- Κοινωνικός Αναρχισμός ή Lifestyle Αναρχισμός: Ένα Αγεφύρωτο Χάσμα, Ισνάφι, Ιωάννινα, 2005
- Το Πρόταγμα του Κομμουναλισμού, Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 2006. Περιλαμβάνει και το “Αναρχισμός και Εξουσία στην Ισπανική Επανάσταση”
Συλλογές άρθρων:
- Ιεραρχία και Κυριαρχία, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1977. Περιλαμβάνονται τα κείμενα: “Ιεραρχία και Κυριαρχία”, “Αναρχία και Οργάνωση, Ένα Γράμμα στην Αριστερά”, “Η Χίππικη Κουλτούρα, Μια Αναρχοκομμουνιστική Άποψη” και “Η Εξέγερση της Κροστάνδης”
- Η Οικολογία της Ελευθερίας, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1978. Περιλαμβάνονται τα κείμενα: “Αντί για Πρόλογο”, “Οικολογία και Επαναστατική Σκέψη”, “Ενέργεια, «Οικοτεχνοκρατία» και Οικολογία”, “Προς μια Οικολογική Κοινωνία”
- Η Ριζοσπαστικοποίηση της Φύσης, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1985. Συλλογή που περιέχει τα άρθρα: “Η Ριζοσπαστικοποίηση της Φύσης”, “Θέσεις για την Ελευθεριακή Δημοτική Αυτοδιεύθυνση” και το “Το «1984» και το Φάσμα της Εξάλειψης της Μνήμης”
- Ο Μαρξισμός σαν Αστική Κοινωνιολογία, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1987. Περιλαμβάνονται τα κείμενα: “Ο Μαρξισμός σαν Αστική Κοινωνιολογία”, “Για τον Νεομαρξισμό, τη Γραφειοκρατία και το Πολιτικό Σώμα”, και “Ο Αντρέ Γκορτζ ξαναχτυπά ή η Πολιτική σαν Περιβαλλοντολογία”
- Προς μια Οικολογική Κοινωνία, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1994. Περιέχονται όλα τα κείμενα που περιλαμβάνει και η αγγλική έκδοση εκτός από δύο.
- Ο Μύθος του Υπερπληθυσμού, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1997. Περιλαμβάνεται επίσης το κείμενο “Κοινωνική Οικολογία εναντίον «Οικολογίας Βάθους»”
Άρθρα δημοσιευμένα σε βιβλία ή περιοδικά:
- “Αυθορμητισμός και Οργάνωση” στο Αυθορμητισμός και Οργάνωση, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1976
- “Επιθυμία και Ανάγκη στο Επαναστατικό κίνημα”, “Μάης ’68: Ένα Κίνημα για Ζωή”, “Απόσπασμα μιας Επιστολής”, Πεζοδρόμιο 8, Νοέμβριος 1978
- “Ανοιχτή Επιστολή προς το Οικολογικό Κίνημα”, Μαύρος Ήλιος 1, 1981
- “Εισαγωγικό Δοκίμιο”, στο Σαμ Ντολγκόφ, Αναρχικές Κολλεκτίβες, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1982
- “Συνέντευξη”, που παραχωρήθηκε στο περιοδικό Open Road, Άναρχος 2, Μάρτιος 1984
- “Συνέντευξη”, Άναρχος 3, Αθήνα, Φεβρουάριος 1985
- “Αναρχισμός και Κοινωνική Οικολογία”, αποσπάσματα συνέντευξης στο περιοδικό Informations et Reflexions Libertaires, Α΄ έκδοση: Οικολογική Κίνηση Θεσσαλονίκης, Μάιος 1986, Β΄ έκδοση: Φάσμα 1, Απρίλιος 1987
- “Οι Φασίστες του Οικολογικού Κινήματος”, Μέρη ομιλίας στο Άμερστ της Μασσαχουσέττης, Αυτόνομη Δράση 15, Καλοκαίρι 1988
- “Θέσεις για την Ελευθεριακή Δημοτική Αυτοδιεύθυνση”, Αυτόνομη Δράση 4, Ιανουάριος 1990
- “Εμείς οι Πράσινοι, Εμείς οι Αναρχικοί”, Ανοιχτή Πόλη 21, Φεβρουάριος 1990
- “Κάναμε Λάθος;”, Λεβιάθαν 10, 1991
- “Η Βουλή Διαφθείρει”, Συνέντευξη, Αρνούμαι 8, Δεκέμβριος 1992
- “Η Γη και οι Πόλεις”, Κοινωνία και Φύση 1, Μάιος- Αύγουστος 1992 (αποτελεί τμήμα του βιβλίου Τα Όρια της Πόλης)
- “Ελευθεριακή Τοπική Αυτοδιεύθυνση”, Κοινωνία και Φύση 1, Μάιος- Αύγουστος 1992
- “Ένας Φιλοσοφικός Νατουραλισμός”, Κοινωνία και Φύση 2, Σεπτέμβριος- Δεκέμβριος 1992
- “Αποκαθιστώντας την Εξέλιξη: Απάντηση στην Eckersley και τον Fox”, Κοινωνία και Φύση 2, Σεπτέμβριος- Δεκέμβριος 1992
- “Μαρξισμός και Αστική Κοινωνιολογία”, Κοινωνία και Φύση 2, Σεπτέμβριος- Δεκέμβριος 1992
- “Η Σημασία του Συνομοσπονδισμού”, Κοινωνία και Φύση 3, Ιανουάριος- Απρίλιος 1993
- “Σχόλια για «την Κρίση της Αριστεράς»”, Κοινωνία και Φύση 4, Μάιος- Αύγουστος 1993
- “Ο Εθνικισμός και το «Εθνικό Ζήτημα»”, Κοινωνία και Φύση 5, Σεπτέμβριος- Δεκέμβριος 1993
- “Οικολογική Κρίση, Σοσιαλισμός και η Ανάγκη να Ξαναφτιάξουμε την Κοινωνία”, Κοινωνία και Φύση 6, χ.χ. (χωρίς χρονολογία)
- “Η Ομοσπονδιακή Πρόταση”, Ελευθεριακή Κίνηση 10, Φεβρουάριος 1995
- “Τι είναι ο Κομμουναλισμός: Η Δημοκρατική Διάσταση του Αναρχισμού”, Δημοκρατία και Φύση 1, Μάρτιος 1996
- “Σχόλια για τη Συνάντηση του Διεθνούς Δικτύου Κοινωνικής Οικολογίας και τη «Βαθιά Κοινωνική Οικολογία» του John Clark”, Δημοκρατία και Φύση 2, Οκτώβριος 1996
- “Το Μοντέρνο Σχολείο του Φρανσίσκο Φερέρ”, Στο Νησί της Αλφαβήτου 5, Άνοιξη 1999
- “Η Σημασία της Κοινότητας και του Συνομοσπονδισμού και η Ανάγκη για μια Νέα Πολιτική”, Ευτοπία 5, Ιούλιος 2000
- “Ο Μεταμοντέρνος Σχετικισμός του Μισέλ Φουκώ”, Ελευθεριακή Κίνηση 14, Φεβρουάριος 2002
- “Η Σχέση του Χάιντεγγερ και της Φιλοσοφίας του με τον Ναζισμό”, Ελευθεριακή Κίνηση 16, Δεκέμβριος 2005
- “Για μια Οικολογική Λύση” στο Bookchin, Murray & Roberts, Alan, Η Οικολογία και η Επαναστατική Σκέψη, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, χ.χ.
- “Παρατηρήσεις πάνω στον «Κλασσικό Αναρχισμό» και τη Σύγχρονη Οικολογία” στο Bookchin, Murray & Roberts, Alan, Η Οικολογία και η Επαναστατική Σκέψη, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, χ.χ.
«Ο ελευθεριακός κοινοτισμός είναι μια ολιστική προσέγγιση σε μια οικολογικά προσανατολισμένη οικονομία. Οι πολιτικές και οι συγκεκριμένες αποφάσεις που έχουν να κάνουν με τη γεωργία και τη βιομηχανική παραγωγή θα πρέπει να λαμβάνονται από τους πολίτες σε άμεσες, πρόσωπο με πρόσωπο συνελεύσεις- με την ιδιότητά τους ως πολιτών, όχι ως εργατών, αγροτών ή επαγγελματιών, οι οποίοι σε κάθε περίπτωση θα εναλλάσσονταν και οι ίδιοι στις παραγωγικές δραστηριότητές τους. (…) Αντί να εθνικοποιηθεί και να κολλεκτιβοποιηθεί η γη, τα εργοστάσια, τα εργαστήρια και τα κέντρα διανομής, μια οικολογική κοινότητα θα κοινοτικοποιήσει την οικονομία της και θα ενωθεί με άλλες κοινότητες ενσωματώνοντας τους πόρους της σε ένα περιφερειακό συνομοσπονδιακό σύστημα. Η γη, τα εργοστάσια και τα εργαστήρια θα ελέγχονται από λαϊκές συνελεύσεις ελεύθερων κοινοτήτων, όχι από το κράτος- έθνος ή από τους εργάτες- παραγωγούς, που ενδέχεται κάλλιστα να αναπτύξουν ένα ιδιοκτησιακό συμφέρον μέσα σ’ αυτά.» (11)
Με λίγα λόγια, ο Μπούκτσιν υποστήριζε μια αμεσοδημοκρατική οργάνωση της κοινωνίας, η οποία όμως θα αποτελείται από μικρές κοινότητες. Ο ίδιος αντλούσε τις πολιτικές θεωρητικές του παραδοχές από την αντιεξουσιαστική- αναρχική παράδοση. Το 1999 όμως, στην ηλικία των 79 ετών αποφάσισε να μη χρησιμοποιεί πλέον τον όρο «αναρχισμός» για τη θεωρία του, και υιοθέτησε τον «κομμουναλισμό» (communalism), δίχως όμως να φαίνεται μια τόσο σαφής ιδεολογική στροφή στη θεωρία του.(12)
Το Ινστιτούτο Κοινωνικής Οικολογίας.
Το Ινστιτούτο για την Κοινωνική Οικολογία (Institute for Social Ecology) ιδρύθηκε το 1974. Σκοπός του Ινστιτούτου είναι η διάδοση των αρχών της κοινωνικής οικολογίας έτσι όπως αυτές διαμορφώθηκαν από τον Μπούκτσιν. Οι ιδρυτές του Ινστιτούτου ήταν ο ίδιος και ο ανθρωπολόγος Νταν Τσόντορκοφ (Daniel Chondorkoff).
Τα προηγούμενα χρόνια το Ινστιτούτο προσέφερε τη δυνατότητα για απόκτηση προπτυχιακού και μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στην κοινωνική οικολογία. Αυτό γινόταν μέσω της συνεργασίας του με το κολέγιο του Μπέρλιγκτον. Επίσης το Ινστιτούτο προσέφερε δυνατότητα για παρακολούθηση μαθημάτων κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού (summer programs). Συγκεκριμένα περιλαμβάνονταν προγράμματα για οικολογικές κατασκευές και καλλιέργειες, θεωρία τεχνών και φυσικά ένα πρόγραμμα εισαγωγής στην φιλοσοφία του Bookchin. Στο παρελθόν έχουν διδάξει στο Ινστιτούτο ο Παύλος Σταυρόπουλος,(13) η Janet Biehl,(14) ο Brian Tokar,(15) ο Matt Hern,(16) η Cindy Milstein,(17) η Chaia Heller,(18) ο Peter Staudenmaier(19) και πολλοί άλλοι.
Η φιλοσοφία του Ινστιτούτου στηρίζονταν στις αρχές της άμεσης δημοκρατίας. Κάθε βδομάδα γίνονταν γενική συνέλευση στην οποία συμμετείχαν με ίση ψήφο οι φοιτητές και οι φοιτήτριες των προγραμμάτων, οι καθηγητές/τριες, ο κηπουρός, οι μάγειρες και οι γραμματείς του Ινστιτούτου. Επίσης, οι φοιτητές/τριες ήταν υποχρεωμένοι να αφιερώνουν εβδομαδιαίως συγκεκριμένο αριθμό ωρών εργασίας σε καθαριότητες, καλλιέργειες και κατασκευές στο χώρο του Ινστιτούτου (αυτό ίσχυε και για τους/τις φοιτητές/τριες που συμμετείχαν στα θεωρητικά προγράμματα).
Επίσης, στα μαθήματα κυριαρχούσαν οι αρχές της ελευθεριακής εκπαίδευσης. Εξετάσεις δεν υπήρχαν, η προσέλευση δεν ήταν υποχρεωτική ούτε και παράδοση εργασιών. Η αίθουσα των μαθημάτων δεν είχαν θρανία, παρά μόνο καρέκλες, και στο πάτωμα ένα χοντρό χαλί για να μπορούν να βολεύονται οι ακροατές κατά το δοκούν. Όταν ο καιρός το επέτρεπε το μάθημα γινόταν έξω στο γρασίδι, κάτω από τη σκιά των δέντρων. Τα τελευταία χρόνια δε, το Ινστιτούτο στεγάζονταν σε μία καταπράσινη πλαγιά που περιτριγυρίζονταν από λίμνες στις οποίες μπορούσε κανείς να κολυμπήσει και με λίγη τύχη να συναντήσει κάποιο ελάφι. Οι περισσότεροι/ες εκ των φοιτητών/τριων φιλοξενούνταν σε καλύβες, μέσα στο δάσος, τις οποίες είχαν κατασκευάσει παλιοί/ές φοιτητές/τριες του Ινστιτούτου.
Δυστυχώς πλέον, αν και τυπικά η λειτουργία του δεν έχει τερματιστεί, το Ινστιτούτο υπολειτουργεί. Για την ακρίβεια η φάρμα που στεγαζόταν το Ινστιτούτο πουλήθηκε και η βιβλιοθήκη του (6.000 τόμοι) μεταφέρθηκε στο κολέγιο του Μπέρλιγκτον. Παρ’ όλα αυτά το Ινστιτούτο ανακοίνωσε ότι θα συνεχίζει να συνεργάζεται με το παραπάνω κολέγιο, όπως και με αυτό του Πρίσκοτ (Prescott) δίνοντας τη δυνατότητα για σπουδές. Το καλοκαίρι του 2006 το Ινστιτούτο έστειλε ανακοίνωση στους φίλους του η οποία μεταξύ άλλων ανέφερε τα εξής:
«Αυτό είναι το τέλος μιας εποχής για μας, και μια νέα αρχή για το Ινστιτούτο. Μετά από 31 χρόνια κατά τα οποία υλοποιούνταν προγράμματα στο χώρο του Ινστιτούτου, τόσο για πτυχιούχους, όσο και για μεταπτυχιακούς φοιτητές, τα ενεργά του μέλη έχουμε επαναεπιβεβαιώσει τις βασικές αρχές της κοινωνικής οικολογίας και έχουμε αρχίσει να διαμορφώνουμε τα σχέδιά μας για το μέλλον. Θα συνεχίσουμε την εκπαιδευτική μας αποστολή με στόχο την οικολογική κοινωνία. Επίσης θα συνεχίσουμε να ψάχνουμε συναρπαστικούς νέους τρόπους για να φέρουμε την κοινωνική οικολογία στις τρέχουσες δημόσιες διαμάχες. Το Ινστιτούτο παραμένει πιστό στην κεντρική σημασία ενός αντιεξουσιαστικού, οικολογικού και ουτοπικού οράματος για τον καιρό μας. Επιζητούμε να υλοποιήσουμε την άμεση δημοκρατία στις κοινότητές μας και να θεμελιώσουμε την πρακτική μας εργασία σε ένα συνεκτικό σώμα από πολιτικές, οικολογικές και ηθικές αρχές.»
Το Πρόγραμμα για τον Κομμουναλισμό.
Το 1998 ιδρύθηκε η ομάδα Demokratisk Alternativ (Εναλλακτική Δημοκρατία) από ελευθεριακούς σοσιαλιστές και κοινωνικούς οικολόγους της Βόρειας Ευρώπης. Σε διακήρυξη που εξέδωσε η ομάδα το 1998 και το 2000 υποστήριξε ότι ασπάζεται το πρόταγμα του κομμουναλισμού, ειδικά έτσι όπως διαμορφώθηκε από τον Μπούκτσιν. Η διακήρυξη αυτή κυκλοφόρησε σε δίγλωσση έκδοση, στα νορβηγικά και τα αγγλικά.
Παράλληλα δημιουργήθηκε ένα ηλεκτρονικό περιοδικό με το όνομα Κομμουναλισμός (Communalism).(20) Μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού υπήρξε και ο ίδιος ο Μπούκτσιν. Στο περιοδικό αυτό μπορεί να βρει κανείς άρθρα για τον κομμουναλισμό στα αγγλικά και μεταφράσεις στα νορβηγικά, σουηδικά, ισπανικά, τουρκικά και λίαν συντόμως στα ελληνικά.
Το καλοκαίρι του 2006 το σκανδιναβικό Κέντρο για την Κοινωνική Οικολογία (Center for Social Ecology) οργάνωσε συνάντηση κομμουναλιστών σε φάρμα στο Τέλεμαρκ (Telemark) της Νορβηγίας που είχε διάρκεια 9 ημερών (28 Ιουλίου με 6 Αυγούστου). Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Φιλανδία, την Αγγλία, τη Χιλή και την Τουρκία.
Η συνάντηση είχε τον τίτλο Κοινωνική Οικολογία και Κομμουναλισμός και υπήρχαν τρεις άξονες για συζήτηση: κοινοτιστικές πολιτικές, οικολογικός σχεδιασμός και θεωρία της κοινωνικής οικολογίας. Η είδηση του θανάτου του Μπούκτσιν (που συνέβη κατά τη διάρκεια της συνάντησης) έδωσε την ευκαιρία στους συμμετέχοντες να μιλήσουν περισσότερο για τον ίδιο και το έργο του.
Η σημασία του έργου του.
Αν και θα χρειαστούν πολλά χρόνια για την αποτίμηση του έργου του Μπούκτσιν θα μπούμε στον πειρασμό να κάνουμε μερικά σύντομα σχόλια. Ο Μπούκτσιν ανανέωσε την αναμφίβολα φτωχή σκέψη της αντιεξουσιαστικής θεωρίας. Κατάφερε να μπολιάσει την πολιτική που πρέσβευε με την οικολογική σκέψη με ποιο αποτελεσματικό τρόπο από αυτόν των μαρξιστών, προσφέροντας ζωή στον αναρχισμό που αργοπέθαινε λόγω της έλλειψης προοπτικών εξέλιξης. Αν και δεν έφερε κάποια κοινωνική αλλαγή, έστησε τα θεμέλια για τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ θεωρίας και πράξης του ελευθεριακού προτάγματος, δίνοντας ελπίδες για πραγματικές αλλαγές. Έτσι, ο αναρχισμός που δεν έτυχε κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα επαρκούς θεωρητικής επεξεργασίας, μετά τον Μπούκτσιν, έγινε όχι μόνο γοητευτικός σε ένα ευρύτερο κοινό, αλλά και επίκαιρος. Αν οι αντιεξουσιαστές/ αναρχικοί φρόντιζαν να χρησιμοποιούν περισσότερο τα γραπτά του Μπούκτσιν από αυτά των κλασικών αναρχικών, σαν του Μπακούνιν και του Κροπότκιν, ή από νεόκοπους, σαν του Ζέρζαν (John Zerzan), τότε πιθανότατα θα έκαναν ευρύτερα γνωστή και αποδεκτή τη θεωρία τους. Σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα θεώρησαν ότι είναι πιο χρήσιμο να προβάλλουν δημοφιλείς προσωπικότητες (Τσόμσκι) αντί για δημοφιλείς θεωρίες (κοινωνική οικολογία).
Είναι αναμφίβολο ότι η κοινωνική οικολογία μπορεί να αποτελέσει τη βάση για την ανάπτυξη και την καλλιέργεια μιας πολιτικής-οικολογικής ηθικής. Για να γίνει όμως αυτό, θα πρέπει έρθουν κοντύτερα ακόμα και εκείνες οι τάσεις για τις οποίες ο Μπούκτσιν υποστήριζε ότι τις χωρίζει ένα αγεφύρωτο χάσμα.
Βιβλιογραφία του Μπούκτσιν στα ελληνικά:
Αυτοτελή βιβλία:
- Προς μια Απελευθερωτική Τεχνολογία, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1979
- Η Σύγχρονη Οικολογική Κρίση, Βιβλιόπολις, Αθήνα, 1993
- Ξαναφτιάχνοντας την Κοινωνία, Εξάντας, Αθήνα, 1993
- Τα Όρια της Πόλης, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1996
- Τι είναι Κοινωνική Οικολογία, Βιβλιοπέλαγος, Αθήνα, 2000
Άρθρα σε μορφή βιβλίου:
- Άκου Μαρξιστή, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1974
- Η Ισπανική Επανάσταση του 1936, Ελεύθερος Τύπος, 1995
- Ιστορία, Πολιτισμός και Πρόοδος, Ισνάφι, Ιωάννινα, 2005
- Κοινωνικός Αναρχισμός ή Lifestyle Αναρχισμός: Ένα Αγεφύρωτο Χάσμα, Ισνάφι, Ιωάννινα, 2005
- Το Πρόταγμα του Κομμουναλισμού, Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 2006. Περιλαμβάνει και το “Αναρχισμός και Εξουσία στην Ισπανική Επανάσταση”
Συλλογές άρθρων:
- Ιεραρχία και Κυριαρχία, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1977. Περιλαμβάνονται τα κείμενα: “Ιεραρχία και Κυριαρχία”, “Αναρχία και Οργάνωση, Ένα Γράμμα στην Αριστερά”, “Η Χίππικη Κουλτούρα, Μια Αναρχοκομμουνιστική Άποψη” και “Η Εξέγερση της Κροστάνδης”
- Η Οικολογία της Ελευθερίας, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1978. Περιλαμβάνονται τα κείμενα: “Αντί για Πρόλογο”, “Οικολογία και Επαναστατική Σκέψη”, “Ενέργεια, «Οικοτεχνοκρατία» και Οικολογία”, “Προς μια Οικολογική Κοινωνία”
- Η Ριζοσπαστικοποίηση της Φύσης, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1985. Συλλογή που περιέχει τα άρθρα: “Η Ριζοσπαστικοποίηση της Φύσης”, “Θέσεις για την Ελευθεριακή Δημοτική Αυτοδιεύθυνση” και το “Το «1984» και το Φάσμα της Εξάλειψης της Μνήμης”
- Ο Μαρξισμός σαν Αστική Κοινωνιολογία, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1987. Περιλαμβάνονται τα κείμενα: “Ο Μαρξισμός σαν Αστική Κοινωνιολογία”, “Για τον Νεομαρξισμό, τη Γραφειοκρατία και το Πολιτικό Σώμα”, και “Ο Αντρέ Γκορτζ ξαναχτυπά ή η Πολιτική σαν Περιβαλλοντολογία”
- Προς μια Οικολογική Κοινωνία, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1994. Περιέχονται όλα τα κείμενα που περιλαμβάνει και η αγγλική έκδοση εκτός από δύο.
- Ο Μύθος του Υπερπληθυσμού, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1997. Περιλαμβάνεται επίσης το κείμενο “Κοινωνική Οικολογία εναντίον «Οικολογίας Βάθους»”
Άρθρα δημοσιευμένα σε βιβλία ή περιοδικά:
- “Αυθορμητισμός και Οργάνωση” στο Αυθορμητισμός και Οργάνωση, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, 1976
- “Επιθυμία και Ανάγκη στο Επαναστατικό κίνημα”, “Μάης ’68: Ένα Κίνημα για Ζωή”, “Απόσπασμα μιας Επιστολής”, Πεζοδρόμιο 8, Νοέμβριος 1978
- “Ανοιχτή Επιστολή προς το Οικολογικό Κίνημα”, Μαύρος Ήλιος 1, 1981
- “Εισαγωγικό Δοκίμιο”, στο Σαμ Ντολγκόφ, Αναρχικές Κολλεκτίβες, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1982
- “Συνέντευξη”, που παραχωρήθηκε στο περιοδικό Open Road, Άναρχος 2, Μάρτιος 1984
- “Συνέντευξη”, Άναρχος 3, Αθήνα, Φεβρουάριος 1985
- “Αναρχισμός και Κοινωνική Οικολογία”, αποσπάσματα συνέντευξης στο περιοδικό Informations et Reflexions Libertaires, Α΄ έκδοση: Οικολογική Κίνηση Θεσσαλονίκης, Μάιος 1986, Β΄ έκδοση: Φάσμα 1, Απρίλιος 1987
- “Οι Φασίστες του Οικολογικού Κινήματος”, Μέρη ομιλίας στο Άμερστ της Μασσαχουσέττης, Αυτόνομη Δράση 15, Καλοκαίρι 1988
- “Θέσεις για την Ελευθεριακή Δημοτική Αυτοδιεύθυνση”, Αυτόνομη Δράση 4, Ιανουάριος 1990
- “Εμείς οι Πράσινοι, Εμείς οι Αναρχικοί”, Ανοιχτή Πόλη 21, Φεβρουάριος 1990
- “Κάναμε Λάθος;”, Λεβιάθαν 10, 1991
- “Η Βουλή Διαφθείρει”, Συνέντευξη, Αρνούμαι 8, Δεκέμβριος 1992
- “Η Γη και οι Πόλεις”, Κοινωνία και Φύση 1, Μάιος- Αύγουστος 1992 (αποτελεί τμήμα του βιβλίου Τα Όρια της Πόλης)
- “Ελευθεριακή Τοπική Αυτοδιεύθυνση”, Κοινωνία και Φύση 1, Μάιος- Αύγουστος 1992
- “Ένας Φιλοσοφικός Νατουραλισμός”, Κοινωνία και Φύση 2, Σεπτέμβριος- Δεκέμβριος 1992
- “Αποκαθιστώντας την Εξέλιξη: Απάντηση στην Eckersley και τον Fox”, Κοινωνία και Φύση 2, Σεπτέμβριος- Δεκέμβριος 1992
- “Μαρξισμός και Αστική Κοινωνιολογία”, Κοινωνία και Φύση 2, Σεπτέμβριος- Δεκέμβριος 1992
- “Η Σημασία του Συνομοσπονδισμού”, Κοινωνία και Φύση 3, Ιανουάριος- Απρίλιος 1993
- “Σχόλια για «την Κρίση της Αριστεράς»”, Κοινωνία και Φύση 4, Μάιος- Αύγουστος 1993
- “Ο Εθνικισμός και το «Εθνικό Ζήτημα»”, Κοινωνία και Φύση 5, Σεπτέμβριος- Δεκέμβριος 1993
- “Οικολογική Κρίση, Σοσιαλισμός και η Ανάγκη να Ξαναφτιάξουμε την Κοινωνία”, Κοινωνία και Φύση 6, χ.χ. (χωρίς χρονολογία)
- “Η Ομοσπονδιακή Πρόταση”, Ελευθεριακή Κίνηση 10, Φεβρουάριος 1995
- “Τι είναι ο Κομμουναλισμός: Η Δημοκρατική Διάσταση του Αναρχισμού”, Δημοκρατία και Φύση 1, Μάρτιος 1996
- “Σχόλια για τη Συνάντηση του Διεθνούς Δικτύου Κοινωνικής Οικολογίας και τη «Βαθιά Κοινωνική Οικολογία» του John Clark”, Δημοκρατία και Φύση 2, Οκτώβριος 1996
- “Το Μοντέρνο Σχολείο του Φρανσίσκο Φερέρ”, Στο Νησί της Αλφαβήτου 5, Άνοιξη 1999
- “Η Σημασία της Κοινότητας και του Συνομοσπονδισμού και η Ανάγκη για μια Νέα Πολιτική”, Ευτοπία 5, Ιούλιος 2000
- “Ο Μεταμοντέρνος Σχετικισμός του Μισέλ Φουκώ”, Ελευθεριακή Κίνηση 14, Φεβρουάριος 2002
- “Η Σχέση του Χάιντεγγερ και της Φιλοσοφίας του με τον Ναζισμό”, Ελευθεριακή Κίνηση 16, Δεκέμβριος 2005
- “Για μια Οικολογική Λύση” στο Bookchin, Murray & Roberts, Alan, Η Οικολογία και η Επαναστατική Σκέψη, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, χ.χ.
- “Παρατηρήσεις πάνω στον «Κλασσικό Αναρχισμό» και τη Σύγχρονη Οικολογία” στο Bookchin, Murray & Roberts, Alan, Η Οικολογία και η Επαναστατική Σκέψη, Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα, χ.χ.
[2] Τα παραπάνω βιογραφικά στοιχεία αντλήθηκαν από το βιβλίο της Janet Biehl και του Murray Bookchin με τίτλο Murray Bookchin Reader (Black Rose Books, Montreal, 1998) και από τη μετάφραση που έκαναν οι Αλέκος Γεωργόπουλος και Μιχάλης Τρεμόπουλος στο Bookchin, Murray, Τι είναι Κοινωνική Οικολογία, Βιβλιοπέλαγος, μτφρ. Μάκης Κορακιανίτης, Αθήνα, 2000, σ. 113-117
[3] Biehl, Janet, Rethinking Ecofeminist Politics, South and Press, Boston, 1991, σ. 117
[4] Bookchin, “Ένας Φιλοσοφικός Νατουραλισμός”, Κοινωνία και Φύση 2, Σεπτέμβριος- Δεκέμβριος 1992, σ. 99.
[5] Bookchin, “Ένας Φιλοσοφικός Νατουραλισμός”, ό.π., σ. 101
[6] Bookchin, Murray, “Thinking Ecologically: A Dialectical Approach”, στο Bookchin, Murray, Τhe Philosophy of Social Ecology, Essays on Dialectical Naturalism, Black Rose Books, Montreal- New York- London, 1996³, σ.σ. 133- 141
[7] Bookchin, Murray, The Ecology of Freedom, The Emergence and Dissolution of Hierarchy, Black Rose Books, Montreal- New York, 19912, σ. 1, Bookchin, Murray, “Οικολογία και Επαναστατική Σκέψη”, στο Bookchin, Murray, Η Οικολογία της Ελευθερίας, Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 1978, σ. 43. Πρέπει να τονίσουμε ότι η συλλογή κειμένων που εμφανίζεται με τον τίτλο Η Οικολογία της Ελευθερίας από τις εκδόσεις Διεθνής Βιβλιοθήκη δεν αποτελεί μετάφραση του βασικού έργου του Bookchin The Ecology of Freedom, αλλά μια επιλογή άρθρων του.
[8] Bookchin, Murray, “Οικολογία και Επαναστατική Σκέψη”, ό.π., σ. 43
[9] Bookchin, Murray, Ξαναφτιάχνοντας την Κοινωνία, Εξάντας, Αθήνα, 1993, σ. 57
[10] Για τη μετάφραση του όρου «municipalism» προτιμάται ο όρος «κοινοτισμός» από τον- μάλλον αδόκιμο- «δημοτικισμό» που παραπέμπει περισσότερο σε γλωσσικά ζητήματα. Ωστόσο ο όρος «κοινοτισμός» μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη μετάφραση του αγγλικού «communitarianism».
[11] Bookchin, Murray, Ξαναφτιάχνοντας την Κοινωνία, ό.π., σ.σ. 280-281
[12] Για τη νέα αυτή εκδοχή βλέπε Bookchin, Murray, Το Πρόταγμα του Κομμουναλισμού, Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 2006. Οφείλουμε ωστόσο να σχολιάσουμε ότι ο/η αναγνώστης/στρια της συγκεκριμένης μετάφρασης είναι πιθανό να εντυπωσιαστεί από την έπαρση του μεταφραστή που φρόντισε να μας παραθέσει βιογραφικό του στο εσώφυλλο του βιβλίου σχεδόν ίσου μεγέθους με αυτό του Μπούκτσιν, και από την ανεξήγητη προσπάθειά του να συσκοτίσει το έργο του αμερικάνου στοχαστή, αφού σε επίδειξη λογιοσύνης φρόντισε να διανθίσει την εισαγωγή του βιβλίου με αμετάφραστα αρχαιοελληνικά και λατινικά χωρία.
[13] Εκδότης του οίκου Aigis Publications και μέλος της διεθνούς συμβουλευτικής επιτροπής του περιοδικού Δημοκρατία και Φύση.
[14] Συγγραφέας (και σύντροφος του Μπούκτσιν) που έχει γράψει για την κοινωνική οικολογία και τον οικοφεμινισμό. Για παράδειγμα βλέπε το βιβλίο της: The Politics of Social Ecology, Libertarian Municipalism, Black Rose Books, Montreal- New York- London, 1998
[15] Συγγραφέας που ασχολείται κυρίως με τη βιοτεχνολογία. Βλέπε ενδεικτικά τα βιβλία του Earth for Sale και Green Alternative: Creating an Ecological Future.
[16] Είναι συγγραφέας δύο βιβλίων στα οποία ασχολείται με την ελευθεριακή εκπαίδευση. Ήταν ομιλητής σε εκδήλωση της Ευτοπίας που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη το Δεκέμβριο του 2005. Έχουν δημοσιευτεί δύο άρθρα του σε προηγούμενα τεύχη της Ευτοπίας.
[17] Αναρχική αρθρογράφος και ακτιβίστρια.
[18] Φεμινίστρια, συγγραφέας του βιβλίου: Ecology of Everyday Life, Rethinking the Desire for Nature, Black Rose Books, Montreal- New York- London, 1999
[19] Στα ελληνικά κυκλοφορεί κείμενό του στο Biehl, Janet & Staudenmaier, Peter, Οικοφασισμός, Μαθήματα από τη Γερμανική Εμπειρία, μτφρ. Βασίλης Καπετανγιάννης- Βαγγέλης Κούταλης, Ισνάφι, Ιωάννινα, 2003
[20] Το άρθρο του Eirik Eiglad που δημοσιεύεται στο παρόν τεύχος προέρχεται από το συγκεκριμένο περιοδικό.
Περισσότερα για τις απόψεις του Μπούκτσιν εδώ:
Η Κοινωνική Οικολογία του Murray Bookchin
Αρχείο Μάρεϋ Μπούκτσιν
Η παπαρούνα και ο κοκκινολαίμης...
Όταν ο Χριστός σταυρώθηκε , ένα καφετί πουλάκι μ' άσπρο λαιμό πέταξε πάνω από το Κεφάλι του, το πληγωμένο απο το αγκάθινο στεφάνι που κοροϊδευτικά του είχαν φορέσει οι Ρωναίοι, ενώ ένα μικρό άσπρο λουλούδι είχε ανθίσει στη βάση του Σταυρού. Το μαρτύριο του Θεανθρώπου έθλιβε το πουλί και το λουλούδι. Το πουλάκι θέλοντας ν' απαλύνει τον πόνο του Χριστού, τράβηξε το ένα αγκάθι. Σταλαγματιές από το αίμα Του έπεσαν στο λαιμό του πουλιού κι άλλες κύλησαν πάνω στο λουλούδι, που άνοιξε τα πέταλά του όσο πιο πολύ γινόταν για να τις δεχτεί. Μονομιάς ο λαιμός του πουλιού και τα πέταλα του λουλουδιού βάφτηκαν κόκκινα. Έτσι, το αίμα του Χριστού χάρισε στον κοκκινολαίμη και στην παπαρούνα κόκκινο χρώμα.
Καλό Πάσχα!
Τα πέτρινα τόξα της επικοινωνίας!
Λένε πως, όταν οι λαοί θέλουν να προοδεύσουν, χτίζουν γέφυρες. Οι Αιτωλοί και οι Ακαρνάνες πρέπει να αισθάνονται μάλλον περήφανοι, γιατί, αν ισχύει αυτό, τις διαφορές τους με τους άλλους προσπάθησαν να τις «γεφυρώσουν»!
Περισσότερα από εκατό χρόνια έχουν περάσει από τη στιγμή που ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας, Χαρίλαος Τρικούπης, οραματίσθηκε, σε μια αγόρευσή του στη Βουλή, τη γεφύρωση των τριών χιλιομέτρων που χωρίζουν το Ρίο από το Αντίρριο. Το όραμα του Μεσολογγίτη πρωθυπουργού αποτελεί εδώ και μερικά χρόνια γεγονός με ένα έργο, για πολλούς «σύμβολο» της Ελλάδας του 21ου αιώνα, όμως η ιστορία των γεφυριών στην Αιτωλοακαρνανία ξεκινάει πολύ πιο πριν.
Η Αιτωλοακαρνανία είναι άλλωστε από τις περιοχές της Ελλάδος με τις ισχυρότερες βροχοπτώσεις και με ένα πλήθος ποταμών και χειμάρρων να τη διαπερνούν. Ετσι οι κάτοικοί της από νωρίς κατάλαβαν την αναγκαιότητα και τη χρηστικότητα που έχουν τέτοια αρχιτεκτονήματα για την καθημερινότητά τους. Περιδιαβάζοντας κανείς στο νομό μπορεί να συναντήσει δεκάδες «αναβάτες» ποταμών, παραποτάμων και ρεμάτων, που αν και λαβωμένοι από το χρόνο και τις ανθρώπινες παρεμβάσεις καταφέρνουν να στέκουν αγέρωχοι και να προσπαθούν να μας ψιθυρίσουν την ιστορία τους. Η χρηστική αξία που είχαν κληθεί να επιτελέσουν για περισσότερο από ενάμιση αιώνα, έχει πλέον στις περισσότερες περιπτώσεις χαθεί, τώρα όμως ίσως έχουν έναν ακόμη πιο σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν. Αποτελούν μνημεία της αρχιτεκτονικής, της λαογραφικής και της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου και πολλά είναι αυτά που συνδέονται με ιστορικά γεγονότα, μάχες, μύθους και θρύλους.
Η ιστορία τους λοιπόν, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ξεκινά από τους Ρωμαϊκούς χρόνους με το Γεφύρι του Αγγελοκάστρου και αυτό στην παραλία Πογωνίας Παλαίρου, ενώ και ένα από τα γεφύρια που συναντάμε στο Θέρμο στη θέση Λυκογιάννη λέγεται πως βρίσκεται εκεί «από την εποχή του Χριστού». Θέατρο πολλών μαχών υπήρξε το γεφύρι της Αρτοτίβας που στέκει από την εποχή της Ενετοκρατίας, εξυπηρετώντας την επικοινωνία της ευρύτερης περιοχής της ενδοχώρας με τον κάμπο της Τριχωνίδας, το Μεσολόγγι και τις ακτές του Ιονίου. Η παράδοση αναφέρει μάλιστα ότι δεν στέριωνε με τίποτα και έπρεπε να θεμελιώσουν έναν άνθρωπο. Ετυχε τότε να περνάει από το μονοπάτι ένας αράπης (sic) που τον έπιασαν και τον θεμελίωσαν ζωντανό στον πάτο του γεφυριού.
Πολλά είναι τα γεφύρια που συναντάμε στο νομό από την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όπως το γεφύρι της Μπούκας, που βρίσκεται στον καταπράσινο κάμπο μεταξύ των χωριών Λουτρό και Μπούκα. Ακόμη, το Κεφαλογέφυρο, από το οποίο πέρασαν οι «εξοδίτες» του Μεσολογγίου για να καταφύγουν στην ιστορική Μονή του Βαρνάκοβα. Για εκείνη την περίοδο χρονολογείται και το Ψηλογέφυρο, που βρίσκεται λίγο μετά το Αγρίνιο στη θέση Φούσκαρη. Λέγεται μάλιστα πως είναι στοιχειωμένο, γιατί κάτω από τα πλατάνια που το συντρόφευαν σκότωσαν κάποιο Τούρκο αξιωματούχο που αντιδρούσε στην κατασκευή του.
Η μεγαλύτερη συχνότητα κατασκευής γεφυριών όμως είναι μεταξύ του 18ου και του 19ου αιώνα. Από τότε μας έχει διασωθεί ίσως το πιο καλοδουλεμένο και όμορφο γεφύρι του νομού στον παραπόταμο του Μόρνου, Φονιόρεμα. Ακόμη, στη διαδρομή από το Θέρμο προς την Αετόπετρα βρίσκεται το «Βασιλικό Πέρασμα», ένα καλοδουλεμένο, πέτρινο γεφύρι που οφείλει το όνομά του στη χορηγία που έκανε η βασίλισσα Αμαλία για την κατασκευή του. Εξαιρετικής κατασκευής -αν αναλογιστεί κανείς ότι χτίστηκε το 1830- χαρακτηρίζεται και το γεφύρι του Πόριαρη, παραπόταμου του Εύηνου. Είναι από τα πιο καλοσυντηρημένα του νομού και μάλιστα η παράδοση αναφέρει ότι δεν πρόκειται να πάθει ποτέ τίποτα, γιατί έχει το στοιχειό του, ένα τεράστιο φίδι που βρίσκεται εκεί από τότε που θεμελιώθηκε. Από τον 19ο αιώνα στέκουν και τα δύο πολύτοξα γεφύρια που βοηθούν το Αιτωλικό, τη Νερένια πόλη του νομού, χτισμένη στο κέντρο σχεδόν της Λιμνοθάλασσας, να επικοινωνεί με την ξηρά. Από το 2002 μάλιστα έχουν χαρακτηρισθεί ιστορικό μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού, διότι «παρουσιάζουν ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό και ιστορικό ενδιαφέρον».
Πάρα πολλά όμως είναι τα γεφύρια που έχουν κατασκευαστεί στο νομό και στους νεότερους χρόνους. Μόνο στη διαδρομή από το Αγρίνιο στη Ναύπακτο μέσω Θέρμου, μπορεί να θαυμάσει κανείς 20 τέτοια αρχιτεκτονικά αριστουργήματα. Ακόμη, επιβλητικό και πανέμορφο πραγματικά είναι το γεφύρι της Τέμπλας που βρίσκεται στον Αχελώο και ενώνει το νομό Αιτωλοακαρνανίας με το νομό Ευρυτανίας. Εχει αναγνωριστεί διατηρητέο μνημείο και αποτελεί «αντιπροσωπευτικό δείγμα στο είδος του και απαραίτητο για τη μελέτη της εξέλιξης της αρχιτεκτονικής».
Τέλος, τρία διεθνή βραβεία για τη σχεδίαση και τη στατική της έχει λάβει η γέφυρα της Τατάρνας, που συνδέει τον Βάλτο (Αιτωλοακαρνανία) με την Ευρυτανία. Η γέφυρα κατασκευάστηκε την περίοδο 1965-1970 για να αντικαταστήσει το παλιότερο πέτρινο γεφύρι που άφησε εποχή. Ηταν ένα θαύμα τεχνικής, της εποχής της Τουρκοκρατίας, μία και μόνη καμάρα στηριγμένη σε δύο κατακόρυφους βράχους. Εκεί είχε γίνει το 1821 η πρώτη μάχη της Ρούμελης όπου ο Οδυσσέας Ανδρούτσος αντιμετώπισε τους Τουρκαλβανούς. Τώρα το γεφύρι βρίσκεται βαθιά βυθισμένο μέσα στα νερά της τεχνητής λίμνης των Κρεμαστών.
Η Αιτωλοακαρνανία είναι άλλωστε από τις περιοχές της Ελλάδος με τις ισχυρότερες βροχοπτώσεις και με ένα πλήθος ποταμών και χειμάρρων να τη διαπερνούν. Ετσι οι κάτοικοί της από νωρίς κατάλαβαν την αναγκαιότητα και τη χρηστικότητα που έχουν τέτοια αρχιτεκτονήματα για την καθημερινότητά τους. Περιδιαβάζοντας κανείς στο νομό μπορεί να συναντήσει δεκάδες «αναβάτες» ποταμών, παραποτάμων και ρεμάτων, που αν και λαβωμένοι από το χρόνο και τις ανθρώπινες παρεμβάσεις καταφέρνουν να στέκουν αγέρωχοι και να προσπαθούν να μας ψιθυρίσουν την ιστορία τους. Η χρηστική αξία που είχαν κληθεί να επιτελέσουν για περισσότερο από ενάμιση αιώνα, έχει πλέον στις περισσότερες περιπτώσεις χαθεί, τώρα όμως ίσως έχουν έναν ακόμη πιο σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν. Αποτελούν μνημεία της αρχιτεκτονικής, της λαογραφικής και της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου και πολλά είναι αυτά που συνδέονται με ιστορικά γεγονότα, μάχες, μύθους και θρύλους.
Η ιστορία τους λοιπόν, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ξεκινά από τους Ρωμαϊκούς χρόνους με το Γεφύρι του Αγγελοκάστρου και αυτό στην παραλία Πογωνίας Παλαίρου, ενώ και ένα από τα γεφύρια που συναντάμε στο Θέρμο στη θέση Λυκογιάννη λέγεται πως βρίσκεται εκεί «από την εποχή του Χριστού». Θέατρο πολλών μαχών υπήρξε το γεφύρι της Αρτοτίβας που στέκει από την εποχή της Ενετοκρατίας, εξυπηρετώντας την επικοινωνία της ευρύτερης περιοχής της ενδοχώρας με τον κάμπο της Τριχωνίδας, το Μεσολόγγι και τις ακτές του Ιονίου. Η παράδοση αναφέρει μάλιστα ότι δεν στέριωνε με τίποτα και έπρεπε να θεμελιώσουν έναν άνθρωπο. Ετυχε τότε να περνάει από το μονοπάτι ένας αράπης (sic) που τον έπιασαν και τον θεμελίωσαν ζωντανό στον πάτο του γεφυριού.
Πολλά είναι τα γεφύρια που συναντάμε στο νομό από την περίοδο της Τουρκοκρατίας, όπως το γεφύρι της Μπούκας, που βρίσκεται στον καταπράσινο κάμπο μεταξύ των χωριών Λουτρό και Μπούκα. Ακόμη, το Κεφαλογέφυρο, από το οποίο πέρασαν οι «εξοδίτες» του Μεσολογγίου για να καταφύγουν στην ιστορική Μονή του Βαρνάκοβα. Για εκείνη την περίοδο χρονολογείται και το Ψηλογέφυρο, που βρίσκεται λίγο μετά το Αγρίνιο στη θέση Φούσκαρη. Λέγεται μάλιστα πως είναι στοιχειωμένο, γιατί κάτω από τα πλατάνια που το συντρόφευαν σκότωσαν κάποιο Τούρκο αξιωματούχο που αντιδρούσε στην κατασκευή του.
Η μεγαλύτερη συχνότητα κατασκευής γεφυριών όμως είναι μεταξύ του 18ου και του 19ου αιώνα. Από τότε μας έχει διασωθεί ίσως το πιο καλοδουλεμένο και όμορφο γεφύρι του νομού στον παραπόταμο του Μόρνου, Φονιόρεμα. Ακόμη, στη διαδρομή από το Θέρμο προς την Αετόπετρα βρίσκεται το «Βασιλικό Πέρασμα», ένα καλοδουλεμένο, πέτρινο γεφύρι που οφείλει το όνομά του στη χορηγία που έκανε η βασίλισσα Αμαλία για την κατασκευή του. Εξαιρετικής κατασκευής -αν αναλογιστεί κανείς ότι χτίστηκε το 1830- χαρακτηρίζεται και το γεφύρι του Πόριαρη, παραπόταμου του Εύηνου. Είναι από τα πιο καλοσυντηρημένα του νομού και μάλιστα η παράδοση αναφέρει ότι δεν πρόκειται να πάθει ποτέ τίποτα, γιατί έχει το στοιχειό του, ένα τεράστιο φίδι που βρίσκεται εκεί από τότε που θεμελιώθηκε. Από τον 19ο αιώνα στέκουν και τα δύο πολύτοξα γεφύρια που βοηθούν το Αιτωλικό, τη Νερένια πόλη του νομού, χτισμένη στο κέντρο σχεδόν της Λιμνοθάλασσας, να επικοινωνεί με την ξηρά. Από το 2002 μάλιστα έχουν χαρακτηρισθεί ιστορικό μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού, διότι «παρουσιάζουν ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό και ιστορικό ενδιαφέρον».
Πάρα πολλά όμως είναι τα γεφύρια που έχουν κατασκευαστεί στο νομό και στους νεότερους χρόνους. Μόνο στη διαδρομή από το Αγρίνιο στη Ναύπακτο μέσω Θέρμου, μπορεί να θαυμάσει κανείς 20 τέτοια αρχιτεκτονικά αριστουργήματα. Ακόμη, επιβλητικό και πανέμορφο πραγματικά είναι το γεφύρι της Τέμπλας που βρίσκεται στον Αχελώο και ενώνει το νομό Αιτωλοακαρνανίας με το νομό Ευρυτανίας. Εχει αναγνωριστεί διατηρητέο μνημείο και αποτελεί «αντιπροσωπευτικό δείγμα στο είδος του και απαραίτητο για τη μελέτη της εξέλιξης της αρχιτεκτονικής».
Τέλος, τρία διεθνή βραβεία για τη σχεδίαση και τη στατική της έχει λάβει η γέφυρα της Τατάρνας, που συνδέει τον Βάλτο (Αιτωλοακαρνανία) με την Ευρυτανία. Η γέφυρα κατασκευάστηκε την περίοδο 1965-1970 για να αντικαταστήσει το παλιότερο πέτρινο γεφύρι που άφησε εποχή. Ηταν ένα θαύμα τεχνικής, της εποχής της Τουρκοκρατίας, μία και μόνη καμάρα στηριγμένη σε δύο κατακόρυφους βράχους. Εκεί είχε γίνει το 1821 η πρώτη μάχη της Ρούμελης όπου ο Οδυσσέας Ανδρούτσος αντιμετώπισε τους Τουρκαλβανούς. Τώρα το γεφύρι βρίσκεται βαθιά βυθισμένο μέσα στα νερά της τεχνητής λίμνης των Κρεμαστών.
***
(Χρήσιμες πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό αντλήθηκαν από το λεύκωμα «Τέχνης Περάσματα. Τα Γεφύρια της Αιτωλοακαρνανίας. Από τον Ανδριανό στον Χαρίλαο Τρικούπη», που εξέδωσε η τοπική Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση.)
***
Για τα γεφύρια της Ναυπακτίας διαβάστε και εδώ:
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
