
16/7/09
Το Κυπαρίσσι της Πρασιάς Ευρυτανίας.
Η Πρασιά πρώην Ζελενίτσα, βρίσκεται σε μέσο υψόμετρο 760 μ. και σήμερα ανήκει στον δήμο Ασπροποτάμου του νομού Ευρυτανίας. Το χωριό είναι στους πρόποδες του Ντεληδημιού (2163 μ.). Η Πρασιά γνώρισε μεγάλη καταστροφή κατα την επέλαση του Μουσταή πασά της Σκόνδρας, όπως και η ευρύτερη περιοχή. Υπήρχαν πολλές εκκλησίες και μονές που δεν γλίτωσαν στη μανία των τουρκοαλβανών. Αποτελείται από τους οικισμούς Φουσιανά, Βασιλέσι, Κυπαρίσσι, Πρόδρομος και Μεταξάδες. Η ονομασία του χωριού προήλθε επειδή η περιοχή είναι κατηφορική με συνεχόμενες κλιμακωτές πεζούλες σε μορφή πρασιάς.
Ο κεντρικός οικισμός της, το Κυπαρίσσι, πήρε τ' όνομά του από το μεγάλο κυπαρίσσι που υπάρχει εδώ.Οι θρύλοι λένε ότι εκεί ο Πάτερ Κοσμάς ο Αιτωλός προφήτεψε επί τουρκοκρατίας: «Αν το κυπαρίσσι αυτό ξεραθεί από την κορυφή, η Ελλάς θα ελευθερωθεί, αν ξεραθεί από τη ρίζα του η Ελλάς δεν θα ελευθερωθεί»...Το κυπαρίσσι σήμερα στέκει ακόμη ολόρθο, επιβλητικό και ακμαίο και ανακηρύχτηκε Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης.
...το κυπαρίσσι της Ζελενίτσας
...Ο Κοσμάς ο Αιτωλός, άμα τελείωσε το κήρυγμά του απάνω στο πλάτωμα, μπροστά απ’ το μοναστήρι του Αϊ –Λια, κίνησε να πάει στο χωριό. Βλέπετε, ήθελε και το δικό του το ντελικάτο το κορμί λίγο ξαπόστιο, λιγάκι νερό και μια μπουκιά φαΐ. Μαζί του κίνησε και το πλήθος, που, κατά πως λένε, ξεπέρναγε τις δυο χιλιάδες (2.000) κόσμο…! Τραβούσαν όλοι μαζί για το χωριό. Σε λίγο, μπροστά τους, απάνω από τα σπίτια, πρόβαλε επιβλητικό και πανώριο ένα κυπαρίσσι. Ένα κυπαρίσσι που πριν από πολλά χρόνια κάποια χέρια το ’φεραν από της Παναγιάς την Πόλη, από τη Βασιλεύουσα, και το φύτεψαν εδώ. Το φύτεψαν σε τούτα τα απόμερα τα μέρη, μακριά απ’ τον Τούρκο και μέσα στης Ρωμιοσύνης την καρδιά.
Όταν έφτασαν σιμά του, σταμάτησαν και ορισμένοι ρώτησαν τον Άγιο:
Όταν έφτασαν σιμά του, σταμάτησαν και ορισμένοι ρώτησαν τον Άγιο:
«Παππούλη, πότε θα ’ρθει το ποθούμενο;»
-Το βλέπετε αυτό το κυπαρίσσι; Τους ρώτησε.
-Ναι, παππούλη… Το βλέπουμε…
-Αν το κυπαρίσσι που βλέπετε ξεραθεί απ’ την κορυφή, η Ελλάδα μας θα λευτερωθεί. Αν ξεραθεί απ’ τον πάτο, τότε, δυστυχώς, θα μείνει σκλάβα. Δε θα λευτερωθεί.
Κατ’ άλλους, τους είπε: «Κοιτάξτε αυτό το κυπαρίσσι καλά… Έχει τρεις κορφές… Αν ιδείτε και ξεραθεί η μια του η κορφή, θα ελευθερωθείτε. Οι άλλες οι δυο κορφές του δε θα ξεραθούν, γιατί δε θα λευτερωθεί ολόκληρη η Ελλάδα».
Πέρασαν τα χρόνια και ζύγωσε του ξεσηκωμού η μέρα. Πράγματι, στην ανατολή του λαμπρού, του λευτεροφόρου ’21, στου κυπαρισσιού την κορυφή, έλαμψε της λευτεριάς το μήνυμα! Το κυπαρίσσι, ξεράθηκε κατάκορφα!
Ορισμένοι υποστηρίζουν, ότι, του κυπαρισσιού οι κορφές, ξαναξεράθηκαν στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940, καθώς και κατά την εισβολή των Τούρκων στη μαρτυρική Κύπρο. Όμως είναι έτσι; Ή μήπως, αυτοί που το λένε, παρασύρθηκαν από την ήδη υπάρχουσα, από το 1821 και δώθε, ξερή κορφή του;
Της Ζελενίτσας το κυπαρίσσι, είναι, και στις μέρες μας, στη ζωή! Οι διαστάσεις του, χωρίς υπερβολή, είναι τεράστιες. Η διάμετρός του αγγίζει τα δύο μέτρα (1,94 μέτρα), δεν το αγκαλιάζουν τρεις ψηλοί άνδρες, αφού η περίμετρός του ξεπερνάει τα έξι μέτρα (6,08 μέτρα), το ύψος του είναι πολλές δεκάδες μέτρα και η φήμη του ξεπέρασε της Ζελενίτσας και της Ευρυτανίας μας τα όρια τα στενά!
Για το κυπαρίσσι της Ζελενίτσας λέγονται πολλά. Το πήρε το στόμα του λαού και το ’κανε αλαλαγή, το πήρε του Ντεληδημιού τ’ από’ι και το ’κανε μαντάτο, το πήρε ο κόσμος και το ’κανε σύμβολο. Απάνω του, πλάστηκαν ιστορίες τέτοιες που άντεξαν στο χρόνο, γιατί πέρασαν από τον πατέρα στο παιδί, από τη μάνα στην κόρη κι από τους παππούδες στα εγγόνια. Η μια γενιά τις φέρνει και η άλλη τις πηγαίνει. Μέσα στα δασιά κλαριά του κρύφτηκαν, ζητώντας προστασία, καλοί και κακοί, νοικοκυραίοι και φτωχοί, σκλάβοι και κατακτητές, κλέφτες και αρματολοί (κάποια φορά σαράντα όλοι μαζί)…! Κι αυτό –αγέρωχο, περήφανο και καλοσυνάτο –είναι στην άκρη του χωριού και χαίρεται τη ζωή. Τη χαίρεται και την απολαμβάνει περισσότερο από 1.500 χρόνια! Υπολογίζεται, ότι κουβαλάει στην «πλάτη» του τόσα χρόνια, γιατί το φύτεμά του χάνεται στο διάβα των καιρών, οι ρίζες του στα βάθη της γης, ενώ οι κορφές του αγγίζουν τα σύννεφα, συνομιλούν με τ’ αστέρια, σιγοψιθυρίζουν στο φεγγάρι, απολαμβάνουν τον ήλιο. Όσοι πέρασαν από κοντά του, έτσι το γνώρισαν, έτσι το έζησαν κι έτσι το άφησαν. Αν είχε στόμα για να πει, φωνούλα για να κρίνει, θα έλεγε, θα έλεγε, θα έλεγε… Θα διηγούνταν για χρόνια, για εποχές και για καιρούς…! Θα έλεγε για ντόπιους και για ξένους…! Θα μολόγαγε για κόσμο και για κοσμάκη…!
Της Ζελενίτσας το κυπαρίσσι είναι ένα από τα λίγα κλαριά της γης, που δεν το ’σκιάξε ο χρόνος, που δεν το δείλιασε η ζωή, που δεν το φόβισαν της φύσης τα καμώματα, που δεν το αφάνισαν οι παραξενιές των εποχών…!
Στης Ζελενίτσας το κυπαρίσσι, τα χρόνια δίνουν λεβεντιά, οι αστραπές κουράγιο, οι βροχές, τα χιόνια κι οι αέρηδες του δίνουν νιάτα και περηφάνια…!
-Το βλέπετε αυτό το κυπαρίσσι; Τους ρώτησε.
-Ναι, παππούλη… Το βλέπουμε…
-Αν το κυπαρίσσι που βλέπετε ξεραθεί απ’ την κορυφή, η Ελλάδα μας θα λευτερωθεί. Αν ξεραθεί απ’ τον πάτο, τότε, δυστυχώς, θα μείνει σκλάβα. Δε θα λευτερωθεί.
Κατ’ άλλους, τους είπε: «Κοιτάξτε αυτό το κυπαρίσσι καλά… Έχει τρεις κορφές… Αν ιδείτε και ξεραθεί η μια του η κορφή, θα ελευθερωθείτε. Οι άλλες οι δυο κορφές του δε θα ξεραθούν, γιατί δε θα λευτερωθεί ολόκληρη η Ελλάδα».
Πέρασαν τα χρόνια και ζύγωσε του ξεσηκωμού η μέρα. Πράγματι, στην ανατολή του λαμπρού, του λευτεροφόρου ’21, στου κυπαρισσιού την κορυφή, έλαμψε της λευτεριάς το μήνυμα! Το κυπαρίσσι, ξεράθηκε κατάκορφα!
Ορισμένοι υποστηρίζουν, ότι, του κυπαρισσιού οι κορφές, ξαναξεράθηκαν στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940, καθώς και κατά την εισβολή των Τούρκων στη μαρτυρική Κύπρο. Όμως είναι έτσι; Ή μήπως, αυτοί που το λένε, παρασύρθηκαν από την ήδη υπάρχουσα, από το 1821 και δώθε, ξερή κορφή του;
Της Ζελενίτσας το κυπαρίσσι, είναι, και στις μέρες μας, στη ζωή! Οι διαστάσεις του, χωρίς υπερβολή, είναι τεράστιες. Η διάμετρός του αγγίζει τα δύο μέτρα (1,94 μέτρα), δεν το αγκαλιάζουν τρεις ψηλοί άνδρες, αφού η περίμετρός του ξεπερνάει τα έξι μέτρα (6,08 μέτρα), το ύψος του είναι πολλές δεκάδες μέτρα και η φήμη του ξεπέρασε της Ζελενίτσας και της Ευρυτανίας μας τα όρια τα στενά!
Για το κυπαρίσσι της Ζελενίτσας λέγονται πολλά. Το πήρε το στόμα του λαού και το ’κανε αλαλαγή, το πήρε του Ντεληδημιού τ’ από’ι και το ’κανε μαντάτο, το πήρε ο κόσμος και το ’κανε σύμβολο. Απάνω του, πλάστηκαν ιστορίες τέτοιες που άντεξαν στο χρόνο, γιατί πέρασαν από τον πατέρα στο παιδί, από τη μάνα στην κόρη κι από τους παππούδες στα εγγόνια. Η μια γενιά τις φέρνει και η άλλη τις πηγαίνει. Μέσα στα δασιά κλαριά του κρύφτηκαν, ζητώντας προστασία, καλοί και κακοί, νοικοκυραίοι και φτωχοί, σκλάβοι και κατακτητές, κλέφτες και αρματολοί (κάποια φορά σαράντα όλοι μαζί)…! Κι αυτό –αγέρωχο, περήφανο και καλοσυνάτο –είναι στην άκρη του χωριού και χαίρεται τη ζωή. Τη χαίρεται και την απολαμβάνει περισσότερο από 1.500 χρόνια! Υπολογίζεται, ότι κουβαλάει στην «πλάτη» του τόσα χρόνια, γιατί το φύτεμά του χάνεται στο διάβα των καιρών, οι ρίζες του στα βάθη της γης, ενώ οι κορφές του αγγίζουν τα σύννεφα, συνομιλούν με τ’ αστέρια, σιγοψιθυρίζουν στο φεγγάρι, απολαμβάνουν τον ήλιο. Όσοι πέρασαν από κοντά του, έτσι το γνώρισαν, έτσι το έζησαν κι έτσι το άφησαν. Αν είχε στόμα για να πει, φωνούλα για να κρίνει, θα έλεγε, θα έλεγε, θα έλεγε… Θα διηγούνταν για χρόνια, για εποχές και για καιρούς…! Θα έλεγε για ντόπιους και για ξένους…! Θα μολόγαγε για κόσμο και για κοσμάκη…!
Της Ζελενίτσας το κυπαρίσσι είναι ένα από τα λίγα κλαριά της γης, που δεν το ’σκιάξε ο χρόνος, που δεν το δείλιασε η ζωή, που δεν το φόβισαν της φύσης τα καμώματα, που δεν το αφάνισαν οι παραξενιές των εποχών…!
Στης Ζελενίτσας το κυπαρίσσι, τα χρόνια δίνουν λεβεντιά, οι αστραπές κουράγιο, οι βροχές, τα χιόνια κι οι αέρηδες του δίνουν νιάτα και περηφάνια…!
Σπανίζουν και... εξαφανίζονται!
Πολλά σπάνια και εξωτικά πλάσματα μπορεί να εξαφανιστούν μέσα στη χρονιά που διανύουμε. Αρκετά είδη, όπως ο μικρός μαρσιποφόρος τερμιτοφάγος ονόματι numbat, η διάσημη εν Ελλάδι, αλλά και παγκοσμίως, μεσογειακή φώκια, ο παπαγάλος macaw, βρίσκονται αντιμέτωπα με τον κίνδυνο να ακολουθήσουν την τύχη του βόα του Round Island που εξαφανίστηκε από το νησί του στον Ινδικό Ωκεανό το 1975 ή του Atitlan Giant Grebe (είδος βουτηχτάρας), του οποίου τα ίχνη χάθηκαν το 1980 από τη Γουατεμάλα.
Κατά τον Martin Jenkins, ερευνητή στο World Conservation Monitoring Centre του Κέιμπριτζ, «μπορεί αυτή τη στιγμή κάποιο ζώο που δεν βρίσκεται στη λίστα των απειλουμένων να εξαφανίζεται χωρίς κανένας να το αντιλαμβάνεται. Ο άνθρωπος είχε αρχίσει να εξαφανίζει ζώα από τότε που άναψε την πρώτη φωτιά. Οι Πολυνήσιοι στον Ειρηνικό Ωκεανό εξολόθρευσαν πολλά είδη πολύ προτού φθάσουν εκεί οι Ευρωπαίοι». Ωστόσο, πολλές εξαφανίσεις ήταν μέρος του φυσικού κύκλου που εμπλέκει μόνο περιθωριακά την επέμβαση από την ανθρωπότητα.
ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ...
Kouprey: Είδος βοδιού που κατοικεί σε δάσος. Ζει σε ομάδες στο Δυτικό Βιετνάμ, στο Νότιο Λάος, στην Καμπότζη και στα βουνά Dongrak της Ανατολικής Ταϊλάνδης. Ο αριθμός τους πιστεύεται πως δεν ξεπερνά τα 300 ζώα. Τεκμήρια για την ύπαρξή τους δεν υπάρχουν παρά μόνο από μαρτυρίες κυνηγών.
Kakapo: Μοιάζει εξαιρετικά με κουκουβάγια. Ωστόσο, δεν είναι παρά ένας παπαγάλος ανίκανος να πετάξει. Κάποτε κατοικούσε στη Νέα Ζηλανδία. Η άφιξη όμως των αρουραίων και των κουναβιών που έφτασαν μαζί με τους νέους κατοίκους και ο αφανισμός των δασών εξαφάνισαν το είδος. Σήμερα ζουν μόνο 47 πουλιά.
Η γιγάντια ψαλίδα της Αγίας Ελένης: Οι ερευνητές το παρατήρησαν για πρώτη φορά το 1798 και τελευταία το 1967. Μπορεί να φτάσει σε μήκος τα 78 mm και θεωρείται από τους μεγαλύτερους ωτοσκώληκες φορφικούλεις κοινώς ψαλίδες του κόσμου. Ο πληθυσμός τους, αν υπάρχει ακόμη, υπολογίζεται πως φτάνει τα 100.
Το φασμίδιο του νησιού του Λόρδου Howe: Εχει παρατηρηθεί, μόνο σε αυτό το νησί, στις ακτές της Νότιας Ουαλίας. Οι επιστήμονες θεωρούν πως εξαφανίστηκε λίγο μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, αν και στη δεκαετία του '60 έντομα του είδους βρέθηκαν νεκρά στο Bell's Pyramid, περίπου 14 μίλια νότια του κυρίως νησιού.
Η ορνιθόπτερη πεταλούδα της Βασίλισσας Αλεξάνδρας: Η μεγαλύτερη πεταλούδα του κόσμου (το άνοιγμα φτερών της θηλυκής φτάνει τις 11 ίντσες). Παρατηρήθηκε το 1907 στην Παπούα Νέα Γουινέα από τον λόρδο Rothschild. Η κατοικία της πρόκειται σύντομα να καταστραφεί εντελώς για καλλιέργεια φοινικόδεντρων.
Baiji: Το είδος αυτό δεν αριθμεί παρά ελάχιστες δεκάδες. Είναι γνωστό και ως το τυφλό δελφίνι του ποταμού Yangtze. Πολλά baiji δολοφονήθηκαν τυχαία από ψαρόβαρκες, ενώ ο αριθμός τους επηρεάστηκε και από τη βιομηχανική ρύπανση και τα υδροφράγματα.
Ο παπαγάλος Μακάο του Σπιξ: Μπλε παπαγάλος που ζούσε στην πολιτεία Bahia της Βραζιλίας. Από το 1988 που εξαφανίστηκε, θύμα του αφανισμού των δασών και του παράνομου εμπορίου ζώων, αναζητούσαν τα ίχνη του. Το 1990 ανακαλύφθηκε ένα αρσενικό και υπάρχουν ελπίδες να ζευγαρωθεί με μια θηλυκή από ιδιωτικό ζωολογικό κήπο.
Μεσογειακή φώκια: Υπολογίζεται ότι έχουν απομείνει περίπου 500 ζώα, σύμφωνα με στοιχεία της MOm. Επιπλέον, η μείωση του αριθμού των ψαριών με τα οποία τρέφεται λόγω της έντονης υπεραλιείας , η ρύπανση της θάλασσας, ο ανεξέλεγκτος τουρισμός και οι ηθελημένες θανατώσεις αυξάνουν τον κίνδυνο εξαφάνισης του είδους, αφού οι φώκιες έχουν ήδη εγκαταλείψει τις ανοιχτές παραλίες και χρησιμοποιούν πια, για βιότοπους αναπαραγωγής, απομονωμένες, δυσπρόσιτες και καλά προφυλαγμένες σπηλιές. Πάνω από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού ζει και αναπαράγεται στην Ελλάδα.
Numbat: Είναι ένας μυρμηγκοφάγος που ζει στα δάση ευκαλύπτου της Νότιοδυτικής Αυστραλίας. Σήμερα επιβιώνουν μόνο δύο πληθυσμοί, αφού το είδος αντιμετώπισε προβλήματα από την εισβολή των γάτων και των αλεπούδων καθώς και της καταστροφής του βιοτόπου του για τη δημιουργία αντιπυρικών ζωνών.
Ο χρυσός Λεμούριος των μπαμπού: Παρατηρήθηκε για πρώτη φορά το 1987 στην Ανατολική Μαδαγασκάρη. Το Hapalemur aureus (επιστημονικώς) εμφανίζεται εξαρτώμενο από τα μοναδικά γιγάντια μπαμπού του νησιού, τα οποία σιγά σιγά εξαφανίζονται.
Asprete (ή ρομανιχθύς): Ψάρι του γλυκού νερού που κάποτε βρισκόταν σε αφθονία σε τρία ποτάμια της Ρουμανίας. Σήμερα κινδυνεύει με εξαφάνιση λόγω της ρύπανσης και των υδροφράγματων που κατέστρεψαν τους βιότοπούς του.
Αλλα είδη που απειλούνται με εξαφάνιση το 1996 είναι: ο muriqui, μεγαλόσωμος πίθηκος της Βραζιλίας, ο ρινόκερος της Ιάβας, ο όρυξ της Σαχάρας (scimitarhorned oryx), ο οποίος κινδυνεύει από τους κυνηγούς με τα τζιπ, ο κόνδορας της Καλιφόρνιας μόνο τέσσερις έχουν μείνει πια σε άγρια κατάσταση ο αλιγάτορας της Κίνας, η λεπιδοχελώνα (θαλάσσια χελώνα) του Kemp's Ridle, το γιγάντιο πάντα (για το οποίο το WWF έδωσε και δίνει δυναμικές μάχες), ο μαύρος ρινόκερος και το magpie robin των Σεϋχελλών (είδος κοκκινολαίμη) το οποίο ζούσε μόνο στο νησί Φριγκέιτ. Τον τελευταίο χρόνο οι επιστήμονες μετέφεραν μερικά από τα εναπομείναντα πουλιά στο νησί Αρίντ όπου και το είδος αναπαρήχθη. Παρόμοιο πρόβλημα είχε παρουσιαστεί παλαιότερα και με την ποταμίδα των Σεϋχελλών, της οποίας ο αριθμός έφθανε στο νησί Κουζίν όπου ζούσε τα 25 πουλιά. Η BirdLife International ανέλαβε την προστασία τους και ο αριθμός τους έφτασε τα 400. Τότε, επειδή δεν χωρούσαν στο νησί, μετέφεραν ορισμένα στο Αρίντ, τα οποία αναπαρήχθησαν και έφτασαν τα 1.000. Για τον λόγο αυτό το είδος αφαιρέθηκε από το Κόκκινο Βιβλίο.
Οι φάλαινες της Μεσογείου
Κίνδυνο διατρέχουν και οι φάλαινες της Μεσογείου οι οποίες πεθαίνουν από μια περίεργη ασθένεια, παρόμοια με εκείνη του 1991, που σκότωσε περισσότερα από 5.000 δελφίνια. Ο πληθυσμός των fin wales (φάλαινες με πτερύγιο) ή αλλιώς Balaenoptera physalus, το μοναδικό μεσογειακό είδος φάλαινας, έχει συρρικνωθεί στις 3.000 και οι μελετητές φοβούνται πως ο μεταδιδόμενος ιός μπορεί να απειλήσει τον εναπομείναντα πληθυσμό. Εξάλλου, επιστήμονες που μελετούν τις φάλαινες παρατήρησαν αλλαγή στη συμπεριφορά τους τους τελευταίους μήνες. Τώρα οι θηλυκές μένουν κοντά στην ακτή και σπάνια καταδύονται. Οι λόγοι μπορεί να οφείλονται και στη ρύπανση των νερών.
... ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Αγριόγιδο: Είναι ορεσίβιος τύπος και μάλιστα ιδιαίτερα ευκίνητος. Με ένα σάλτο περνά χάσμα 7 μέτρων, ενώ είναι ικανό να πηδήξει κατακόρυφα από 15 μέτρα σε ένα στενό κομμάτι γης. Κάποτε ζούσε και στον Παρνασσό. Σήμερα απαντάται στα βουνά Γκιώνα, Βαρδούσια, Οίτη, Ολυμπο, Γκαμήλα, Σμόλικα, Ζυγό, Τριγγιά, Λύγκο, Γράμμο και Δυτική Ροδόπη. Ο πληθυσμός τους δεν ξεπερνά τα 500 ζώα. Βασικός κίνδυνος: η λαθροθηρία.
Καφέ Αρκούδα: Αχαρη στο περπάτημά της, αφού πατάει με ολόκληρο το πέλμα, η αρκούδα παρά την απειλητική της όψη είναι φυτοφάγος και εντελώς ακίνδυνη για τον άνθρωπο. Ο ρυθμός με τον οποίο ο πληθυσμός (περίπου 120 αρκούδες) μειώνεται είναι μεν μικρός αλλά συνεχής, με συνέπεια να υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για πλήρη εξαφάνιση. Ζει στη βόρεια και κεντρική Πίνδο και στη δυτική Ροδόπη. Κινδυνεύει από την καταστροφή του βιοτόπου της και το λαθραίο κυνήγι.
Βύδρα: Ζει σε ποταμούς, λίμνες, έλη και βραχώδεις ακτές σε ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα και στην Κέρκυρα. Η Ελλάδα φιλοξενεί έναν από τους καλύτερους πληθυσμούς βίδρας στην Ευρώπη, αν και η μείωσή τους τα τελευταία χρόνια είναι σημαντική. Βασικοί κίνδυνοι: η καταστροφή των βιοτόπων της και η ρύπανση.
Γκιζάνι: Ολο και όλο 7 εκατοστά μήκος, με χρώμα γκριζωπό και κοιλιά ασημένια. Αυτό το μικρόσωμο ψάρι, ενδημικό των γλυκών νερών της Ρόδου, κινδυνεύει από τα τεχνικά έργα και τη ρύπανση.
Δελφίνια: Απειλή δέχονται και τα χαριτωμένα κητώδη. Αυτοί οι χαριτωμένοι σύντροφοι των πλοίων αντιμετωπίζουν πολλούς κινδύνους. Η έλλειψη τροφής λόγω της υπεραλίευσης και το κυνήγι από τους ψαράδες επειδή τους καταστρέφουν τα δίχτυα απειλούν το ζωνοδέλφινο, το κοινό δελφίνι, το σταχτοδέλφινο, το σπαθοδέλφινο και τη φώκαινα.
Θαλασσαετός: Από τα μεγαλύτερα είδη αετών της Ευρώπης. Σήμερα μόνο 2 με 4 ζευγάρια (ζευγαρώνει διά βίου) φωλιάζουν στην Ελλάδα. Οι ακριβείς τους θέσεις κρατούνται μυστικές για τους ασυνείδητους λαθροθήρες. Τον χειμώνα ο αριθμός αυξάνει λόγω της μετανάστευσης, κυρίως νεαρών πουλιών, από βορειότερες χώρες. Κινδυνεύει από την υποβάθμιση των βιοτόπων του και τη λαθροθηρία.
Θρίτσα: Ζούνε στη λίμνη Βιστωνίδα και ο αριθμός τους κυμαίνεται από 78 ως 97 ψάρια. Κινδυνεύουν από τη ρύπανση του βιοτόπου τους.
Λύκος: Εχει φαρδύ κεφάλι, χοντρό λαιμό, κοντά αφτιά και κίτρινα μάτια. Είναι μικρόσωμος και χρώματος καφέ. Ζει στην ηπειρωτική Ελλάδα, βορειότερα του Παρνασσού. Εκτιμάται πως ο αριθμός τους δεν ξεπερνά τα 500 ζώα, ωστόσο επίσημα το υπουργείο Γεωργίας μιλάει για 3.000 λύκους. Κινδυνεύει από τη μείωση της νομαδικής κτηνοτροφίας και των πληθυσμών των άγριων φυτοφάγων που αποτελούν την τροφή του. Η επικήρυξη των λύκων καταργήθηκε από το 1980 και το Δημόσιο πληρώνει τους κτηνοτρόφους για τις ζημιές που προκαλούν στα κοπάδια τους.
Μαυρόγυπας: Ο μεγαλύτερος γύπας της Ευρώπης. Ο πληθυσμός τους που φωλιάζει κυρίως στον Εβρο δεν ξεπερνά τα 15 με 20 ζευγάρια. Ζευγαρώνει μία και μοναδική φορά στη ζωή του. Η επιβίωσή του επηρεάζεται από την εκμετάλλευση των δασών. Μεγάλος αριθμός πουλιών σκοτώθηκε από χρήση δολωμάτων στρυχνίνης.
Μαυροπελαργός: Στην Ελλάδα (κυρίως Μακεδονία και Ξάνθη) ζούνε γύρω στα 20 ζευγάρια, ενώ υπάρχει και μετακινούμενος αριθμός τις περιόδους των μεταναστεύσεων. Την εποχή του φωλιάσματος το είδος θεωρείται πολύ ευαίσθητο στις ενοχλήσεις.
Νυχτερίδες: Οι περίφημες «ιπτάμενες αλεπούδες» απειλούνται με εξαφάνιση. Τα είδη των νυχτερίδων που ζουν στην Ελλάδα κινδυνεύουν από τη μείωση του πληθυσμού των μεγάλων εντόμων με τα οποία τρέφονται καθώς και από την καταστροφή των βιοτόπων τους και τη μείωση κατάλληλων θέσεων για φώλιασμα.
Οχιά της Μήλου: Στη Μήλο αποκαλείται και θεριό. Παρουσιάζει ποικιλία στον χρωματισμό γκριζοκαφέ, γκριζοκίτρινο ακόμη και το εντυπωσιακό κεραμιδοκόκκινο. Οι πληθυσμοί μειώνονται εξαιτίας της καταδίωξης που υφίστανται. Συχνά αιχμαλωτίζονται από τους ντόπιους και πωλούνται σε ξένους συλλέκτες.
Πελεκάνος: Στον Αμβρακικό κόλπο και στις Πρέσπες ζούνε οι δύο αποικίες αργυροπελεκάνων και ροδοπελεκάνων της Ελλάδας. Ελάχιστα άτομα διαχειμάζουν στην υπόλοιπη Ελλάδα Κερκίνη, Πόρτο Λάγος... Απειλούνται από την καταστροφή των βιοτόπων τους πέρα από τη Μικρή Πρέσπα που έχει ανακηρυχθεί Εθνικός Δρυμός και το κυνήγι.
Πλατώνι: Είναι το μικρόσωμο ελάφι της Ρόδου. Ζει στα δάση και δείχνει μια ιδιαίτερη προτίμηση στο γρασίδι. Ο αριθμός τους κυμαίνεται από 20-50 ζώα και διαρκώς μειώνεται.
Tremoctopus violaceus: Πρόκειται για κεφαλόποδο. Το 1986, ροδίτης ψαράς έφερε στο Ενυδρείο του νησιού ένα τέτοιο χταπόδι χρώματος μαύρου, με δύο κεντρικά μάτια και μεγάλη κουκούλα. Κατά το National History Museum του Λονδίνου όπου το μετέφερε ο Δημήτρης Καραβέλλας, ιχθυολόγος σήμερα του WWF Ελλάς τελευταία φορά που είχε απαντηθεί ήταν το 1836.
Φυσητήρας: Το αρσενικό φτάνει τα 18 μέτρα. Ελάχιστα άτομα έχουν παρατηρηθεί στην Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, δεν είναι ιδιαίτερα σπάνιο να τους δει κανείς στην περιοχή νότια της Χαλκιδικής. Κινδυνεύουν από έλλειψη της τροφής τους κεφαλόποδα λόγω της υπεραλίευσης.
Βασιλαετός: Τα τελευταία χρόνια έχει σταματήσει να φωλιάζει στη χώρα μας. Φθάνουν μόνο μερικά νεαρά πουλιά, που στην πλειονότητά τους, ανίκανα να προστατέψουν τον εαυτό τους, πέφτουν θύματα κυνηγών. Πολλοί τραυματισμένοι βασιλαετοί φτάνουν κάθε χρόνο στο Κέντρο Περίθαλψης στην Αίγινα.
Πηγές: «Το Κόκκινο Βιβλίο», το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF Ελλάς), η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και η MOm (Εταιρεία για τη Μελέτη και την Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας).
Κατά τον Martin Jenkins, ερευνητή στο World Conservation Monitoring Centre του Κέιμπριτζ, «μπορεί αυτή τη στιγμή κάποιο ζώο που δεν βρίσκεται στη λίστα των απειλουμένων να εξαφανίζεται χωρίς κανένας να το αντιλαμβάνεται. Ο άνθρωπος είχε αρχίσει να εξαφανίζει ζώα από τότε που άναψε την πρώτη φωτιά. Οι Πολυνήσιοι στον Ειρηνικό Ωκεανό εξολόθρευσαν πολλά είδη πολύ προτού φθάσουν εκεί οι Ευρωπαίοι». Ωστόσο, πολλές εξαφανίσεις ήταν μέρος του φυσικού κύκλου που εμπλέκει μόνο περιθωριακά την επέμβαση από την ανθρωπότητα.
ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ...
Kouprey: Είδος βοδιού που κατοικεί σε δάσος. Ζει σε ομάδες στο Δυτικό Βιετνάμ, στο Νότιο Λάος, στην Καμπότζη και στα βουνά Dongrak της Ανατολικής Ταϊλάνδης. Ο αριθμός τους πιστεύεται πως δεν ξεπερνά τα 300 ζώα. Τεκμήρια για την ύπαρξή τους δεν υπάρχουν παρά μόνο από μαρτυρίες κυνηγών.
Kakapo: Μοιάζει εξαιρετικά με κουκουβάγια. Ωστόσο, δεν είναι παρά ένας παπαγάλος ανίκανος να πετάξει. Κάποτε κατοικούσε στη Νέα Ζηλανδία. Η άφιξη όμως των αρουραίων και των κουναβιών που έφτασαν μαζί με τους νέους κατοίκους και ο αφανισμός των δασών εξαφάνισαν το είδος. Σήμερα ζουν μόνο 47 πουλιά.
Η γιγάντια ψαλίδα της Αγίας Ελένης: Οι ερευνητές το παρατήρησαν για πρώτη φορά το 1798 και τελευταία το 1967. Μπορεί να φτάσει σε μήκος τα 78 mm και θεωρείται από τους μεγαλύτερους ωτοσκώληκες φορφικούλεις κοινώς ψαλίδες του κόσμου. Ο πληθυσμός τους, αν υπάρχει ακόμη, υπολογίζεται πως φτάνει τα 100.
Το φασμίδιο του νησιού του Λόρδου Howe: Εχει παρατηρηθεί, μόνο σε αυτό το νησί, στις ακτές της Νότιας Ουαλίας. Οι επιστήμονες θεωρούν πως εξαφανίστηκε λίγο μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, αν και στη δεκαετία του '60 έντομα του είδους βρέθηκαν νεκρά στο Bell's Pyramid, περίπου 14 μίλια νότια του κυρίως νησιού.
Η ορνιθόπτερη πεταλούδα της Βασίλισσας Αλεξάνδρας: Η μεγαλύτερη πεταλούδα του κόσμου (το άνοιγμα φτερών της θηλυκής φτάνει τις 11 ίντσες). Παρατηρήθηκε το 1907 στην Παπούα Νέα Γουινέα από τον λόρδο Rothschild. Η κατοικία της πρόκειται σύντομα να καταστραφεί εντελώς για καλλιέργεια φοινικόδεντρων.
Baiji: Το είδος αυτό δεν αριθμεί παρά ελάχιστες δεκάδες. Είναι γνωστό και ως το τυφλό δελφίνι του ποταμού Yangtze. Πολλά baiji δολοφονήθηκαν τυχαία από ψαρόβαρκες, ενώ ο αριθμός τους επηρεάστηκε και από τη βιομηχανική ρύπανση και τα υδροφράγματα.
Ο παπαγάλος Μακάο του Σπιξ: Μπλε παπαγάλος που ζούσε στην πολιτεία Bahia της Βραζιλίας. Από το 1988 που εξαφανίστηκε, θύμα του αφανισμού των δασών και του παράνομου εμπορίου ζώων, αναζητούσαν τα ίχνη του. Το 1990 ανακαλύφθηκε ένα αρσενικό και υπάρχουν ελπίδες να ζευγαρωθεί με μια θηλυκή από ιδιωτικό ζωολογικό κήπο.
Μεσογειακή φώκια: Υπολογίζεται ότι έχουν απομείνει περίπου 500 ζώα, σύμφωνα με στοιχεία της MOm. Επιπλέον, η μείωση του αριθμού των ψαριών με τα οποία τρέφεται λόγω της έντονης υπεραλιείας , η ρύπανση της θάλασσας, ο ανεξέλεγκτος τουρισμός και οι ηθελημένες θανατώσεις αυξάνουν τον κίνδυνο εξαφάνισης του είδους, αφού οι φώκιες έχουν ήδη εγκαταλείψει τις ανοιχτές παραλίες και χρησιμοποιούν πια, για βιότοπους αναπαραγωγής, απομονωμένες, δυσπρόσιτες και καλά προφυλαγμένες σπηλιές. Πάνω από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού ζει και αναπαράγεται στην Ελλάδα.
Numbat: Είναι ένας μυρμηγκοφάγος που ζει στα δάση ευκαλύπτου της Νότιοδυτικής Αυστραλίας. Σήμερα επιβιώνουν μόνο δύο πληθυσμοί, αφού το είδος αντιμετώπισε προβλήματα από την εισβολή των γάτων και των αλεπούδων καθώς και της καταστροφής του βιοτόπου του για τη δημιουργία αντιπυρικών ζωνών.
Ο χρυσός Λεμούριος των μπαμπού: Παρατηρήθηκε για πρώτη φορά το 1987 στην Ανατολική Μαδαγασκάρη. Το Hapalemur aureus (επιστημονικώς) εμφανίζεται εξαρτώμενο από τα μοναδικά γιγάντια μπαμπού του νησιού, τα οποία σιγά σιγά εξαφανίζονται.
Asprete (ή ρομανιχθύς): Ψάρι του γλυκού νερού που κάποτε βρισκόταν σε αφθονία σε τρία ποτάμια της Ρουμανίας. Σήμερα κινδυνεύει με εξαφάνιση λόγω της ρύπανσης και των υδροφράγματων που κατέστρεψαν τους βιότοπούς του.
Αλλα είδη που απειλούνται με εξαφάνιση το 1996 είναι: ο muriqui, μεγαλόσωμος πίθηκος της Βραζιλίας, ο ρινόκερος της Ιάβας, ο όρυξ της Σαχάρας (scimitarhorned oryx), ο οποίος κινδυνεύει από τους κυνηγούς με τα τζιπ, ο κόνδορας της Καλιφόρνιας μόνο τέσσερις έχουν μείνει πια σε άγρια κατάσταση ο αλιγάτορας της Κίνας, η λεπιδοχελώνα (θαλάσσια χελώνα) του Kemp's Ridle, το γιγάντιο πάντα (για το οποίο το WWF έδωσε και δίνει δυναμικές μάχες), ο μαύρος ρινόκερος και το magpie robin των Σεϋχελλών (είδος κοκκινολαίμη) το οποίο ζούσε μόνο στο νησί Φριγκέιτ. Τον τελευταίο χρόνο οι επιστήμονες μετέφεραν μερικά από τα εναπομείναντα πουλιά στο νησί Αρίντ όπου και το είδος αναπαρήχθη. Παρόμοιο πρόβλημα είχε παρουσιαστεί παλαιότερα και με την ποταμίδα των Σεϋχελλών, της οποίας ο αριθμός έφθανε στο νησί Κουζίν όπου ζούσε τα 25 πουλιά. Η BirdLife International ανέλαβε την προστασία τους και ο αριθμός τους έφτασε τα 400. Τότε, επειδή δεν χωρούσαν στο νησί, μετέφεραν ορισμένα στο Αρίντ, τα οποία αναπαρήχθησαν και έφτασαν τα 1.000. Για τον λόγο αυτό το είδος αφαιρέθηκε από το Κόκκινο Βιβλίο.
Οι φάλαινες της Μεσογείου
Κίνδυνο διατρέχουν και οι φάλαινες της Μεσογείου οι οποίες πεθαίνουν από μια περίεργη ασθένεια, παρόμοια με εκείνη του 1991, που σκότωσε περισσότερα από 5.000 δελφίνια. Ο πληθυσμός των fin wales (φάλαινες με πτερύγιο) ή αλλιώς Balaenoptera physalus, το μοναδικό μεσογειακό είδος φάλαινας, έχει συρρικνωθεί στις 3.000 και οι μελετητές φοβούνται πως ο μεταδιδόμενος ιός μπορεί να απειλήσει τον εναπομείναντα πληθυσμό. Εξάλλου, επιστήμονες που μελετούν τις φάλαινες παρατήρησαν αλλαγή στη συμπεριφορά τους τους τελευταίους μήνες. Τώρα οι θηλυκές μένουν κοντά στην ακτή και σπάνια καταδύονται. Οι λόγοι μπορεί να οφείλονται και στη ρύπανση των νερών.
... ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Αγριόγιδο: Είναι ορεσίβιος τύπος και μάλιστα ιδιαίτερα ευκίνητος. Με ένα σάλτο περνά χάσμα 7 μέτρων, ενώ είναι ικανό να πηδήξει κατακόρυφα από 15 μέτρα σε ένα στενό κομμάτι γης. Κάποτε ζούσε και στον Παρνασσό. Σήμερα απαντάται στα βουνά Γκιώνα, Βαρδούσια, Οίτη, Ολυμπο, Γκαμήλα, Σμόλικα, Ζυγό, Τριγγιά, Λύγκο, Γράμμο και Δυτική Ροδόπη. Ο πληθυσμός τους δεν ξεπερνά τα 500 ζώα. Βασικός κίνδυνος: η λαθροθηρία.
Καφέ Αρκούδα: Αχαρη στο περπάτημά της, αφού πατάει με ολόκληρο το πέλμα, η αρκούδα παρά την απειλητική της όψη είναι φυτοφάγος και εντελώς ακίνδυνη για τον άνθρωπο. Ο ρυθμός με τον οποίο ο πληθυσμός (περίπου 120 αρκούδες) μειώνεται είναι μεν μικρός αλλά συνεχής, με συνέπεια να υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για πλήρη εξαφάνιση. Ζει στη βόρεια και κεντρική Πίνδο και στη δυτική Ροδόπη. Κινδυνεύει από την καταστροφή του βιοτόπου της και το λαθραίο κυνήγι.
Βύδρα: Ζει σε ποταμούς, λίμνες, έλη και βραχώδεις ακτές σε ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα και στην Κέρκυρα. Η Ελλάδα φιλοξενεί έναν από τους καλύτερους πληθυσμούς βίδρας στην Ευρώπη, αν και η μείωσή τους τα τελευταία χρόνια είναι σημαντική. Βασικοί κίνδυνοι: η καταστροφή των βιοτόπων της και η ρύπανση.
Γκιζάνι: Ολο και όλο 7 εκατοστά μήκος, με χρώμα γκριζωπό και κοιλιά ασημένια. Αυτό το μικρόσωμο ψάρι, ενδημικό των γλυκών νερών της Ρόδου, κινδυνεύει από τα τεχνικά έργα και τη ρύπανση.
Δελφίνια: Απειλή δέχονται και τα χαριτωμένα κητώδη. Αυτοί οι χαριτωμένοι σύντροφοι των πλοίων αντιμετωπίζουν πολλούς κινδύνους. Η έλλειψη τροφής λόγω της υπεραλίευσης και το κυνήγι από τους ψαράδες επειδή τους καταστρέφουν τα δίχτυα απειλούν το ζωνοδέλφινο, το κοινό δελφίνι, το σταχτοδέλφινο, το σπαθοδέλφινο και τη φώκαινα.
Θαλασσαετός: Από τα μεγαλύτερα είδη αετών της Ευρώπης. Σήμερα μόνο 2 με 4 ζευγάρια (ζευγαρώνει διά βίου) φωλιάζουν στην Ελλάδα. Οι ακριβείς τους θέσεις κρατούνται μυστικές για τους ασυνείδητους λαθροθήρες. Τον χειμώνα ο αριθμός αυξάνει λόγω της μετανάστευσης, κυρίως νεαρών πουλιών, από βορειότερες χώρες. Κινδυνεύει από την υποβάθμιση των βιοτόπων του και τη λαθροθηρία.
Θρίτσα: Ζούνε στη λίμνη Βιστωνίδα και ο αριθμός τους κυμαίνεται από 78 ως 97 ψάρια. Κινδυνεύουν από τη ρύπανση του βιοτόπου τους.
Λύκος: Εχει φαρδύ κεφάλι, χοντρό λαιμό, κοντά αφτιά και κίτρινα μάτια. Είναι μικρόσωμος και χρώματος καφέ. Ζει στην ηπειρωτική Ελλάδα, βορειότερα του Παρνασσού. Εκτιμάται πως ο αριθμός τους δεν ξεπερνά τα 500 ζώα, ωστόσο επίσημα το υπουργείο Γεωργίας μιλάει για 3.000 λύκους. Κινδυνεύει από τη μείωση της νομαδικής κτηνοτροφίας και των πληθυσμών των άγριων φυτοφάγων που αποτελούν την τροφή του. Η επικήρυξη των λύκων καταργήθηκε από το 1980 και το Δημόσιο πληρώνει τους κτηνοτρόφους για τις ζημιές που προκαλούν στα κοπάδια τους.
Μαυρόγυπας: Ο μεγαλύτερος γύπας της Ευρώπης. Ο πληθυσμός τους που φωλιάζει κυρίως στον Εβρο δεν ξεπερνά τα 15 με 20 ζευγάρια. Ζευγαρώνει μία και μοναδική φορά στη ζωή του. Η επιβίωσή του επηρεάζεται από την εκμετάλλευση των δασών. Μεγάλος αριθμός πουλιών σκοτώθηκε από χρήση δολωμάτων στρυχνίνης.
Μαυροπελαργός: Στην Ελλάδα (κυρίως Μακεδονία και Ξάνθη) ζούνε γύρω στα 20 ζευγάρια, ενώ υπάρχει και μετακινούμενος αριθμός τις περιόδους των μεταναστεύσεων. Την εποχή του φωλιάσματος το είδος θεωρείται πολύ ευαίσθητο στις ενοχλήσεις.
Νυχτερίδες: Οι περίφημες «ιπτάμενες αλεπούδες» απειλούνται με εξαφάνιση. Τα είδη των νυχτερίδων που ζουν στην Ελλάδα κινδυνεύουν από τη μείωση του πληθυσμού των μεγάλων εντόμων με τα οποία τρέφονται καθώς και από την καταστροφή των βιοτόπων τους και τη μείωση κατάλληλων θέσεων για φώλιασμα.
Οχιά της Μήλου: Στη Μήλο αποκαλείται και θεριό. Παρουσιάζει ποικιλία στον χρωματισμό γκριζοκαφέ, γκριζοκίτρινο ακόμη και το εντυπωσιακό κεραμιδοκόκκινο. Οι πληθυσμοί μειώνονται εξαιτίας της καταδίωξης που υφίστανται. Συχνά αιχμαλωτίζονται από τους ντόπιους και πωλούνται σε ξένους συλλέκτες.
Πελεκάνος: Στον Αμβρακικό κόλπο και στις Πρέσπες ζούνε οι δύο αποικίες αργυροπελεκάνων και ροδοπελεκάνων της Ελλάδας. Ελάχιστα άτομα διαχειμάζουν στην υπόλοιπη Ελλάδα Κερκίνη, Πόρτο Λάγος... Απειλούνται από την καταστροφή των βιοτόπων τους πέρα από τη Μικρή Πρέσπα που έχει ανακηρυχθεί Εθνικός Δρυμός και το κυνήγι.
Πλατώνι: Είναι το μικρόσωμο ελάφι της Ρόδου. Ζει στα δάση και δείχνει μια ιδιαίτερη προτίμηση στο γρασίδι. Ο αριθμός τους κυμαίνεται από 20-50 ζώα και διαρκώς μειώνεται.
Tremoctopus violaceus: Πρόκειται για κεφαλόποδο. Το 1986, ροδίτης ψαράς έφερε στο Ενυδρείο του νησιού ένα τέτοιο χταπόδι χρώματος μαύρου, με δύο κεντρικά μάτια και μεγάλη κουκούλα. Κατά το National History Museum του Λονδίνου όπου το μετέφερε ο Δημήτρης Καραβέλλας, ιχθυολόγος σήμερα του WWF Ελλάς τελευταία φορά που είχε απαντηθεί ήταν το 1836.
Φυσητήρας: Το αρσενικό φτάνει τα 18 μέτρα. Ελάχιστα άτομα έχουν παρατηρηθεί στην Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, δεν είναι ιδιαίτερα σπάνιο να τους δει κανείς στην περιοχή νότια της Χαλκιδικής. Κινδυνεύουν από έλλειψη της τροφής τους κεφαλόποδα λόγω της υπεραλίευσης.
Βασιλαετός: Τα τελευταία χρόνια έχει σταματήσει να φωλιάζει στη χώρα μας. Φθάνουν μόνο μερικά νεαρά πουλιά, που στην πλειονότητά τους, ανίκανα να προστατέψουν τον εαυτό τους, πέφτουν θύματα κυνηγών. Πολλοί τραυματισμένοι βασιλαετοί φτάνουν κάθε χρόνο στο Κέντρο Περίθαλψης στην Αίγινα.
Πηγές: «Το Κόκκινο Βιβλίο», το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF Ελλάς), η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και η MOm (Εταιρεία για τη Μελέτη και την Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας).
Τα πολλά πρόσωπα της Γκιώνας...
Η Γκιώνα (με υψόμετρο 2.510 μ. στη κορυφή της Πυραμίδα) είναι το ψηλότερο βουνό της Στερεάς και το πέμπτο σε ύψος από τα βουνά της Ελλάδας. Οντας ένας τεράστιος ασβεστολιθικός όγκος, διαθέτει δύο πανέμορφες χαράδρες της Ρεκάς και το Λαζόρεμα , την ορθοπλαγιά του Λάζου, τη μεγαλύτερη ίσως των Βαλκανίων (1.200 μ.), τις λάκκες Καρβούνη και Βαθιά Λάκκα, με αδιάσπαστο χλοοτάπητα και τρεχούμενα νερά, καθώς και δύο ενδιαφέρουσες δολίνες, την Ταράτσα και το Ρωμέικο. Υπάρχει επίσης το ωραίο σπήλαιο του Αρσαλή κοντά στο χωριό Συκέα και το ορειβατικό καταφύγιο, στη θέση Λάκκα Καρβούνη (1.900 μ. υψόμετρο), που διαθέτει τζάκι, νερό από πηγή και οργανωμένη κουζίνα.Αυτά δεν είναι τα μόνα ελκυστικά στοιχεία της. Ανάμεσα στην Γκιώνα και στα λεβέντικα Βαρδούσια, στα δυτικά της, κυλάει ο Μόρνος (Δάφνος των αρχαίων), γνωστός σε όλους μας από το φράγμα του στο Κάλλιο, που τροφοδοτεί την Αθήνα με το πιο πολύτιμο δώρο των βουνών αυτών: το πόσιμο νερό.
Η σήραγγα του Μόρνου περνά μέσα από την Γκιώνα και από τη δυτική πλευρά του βουνού βγαίνει στην ανατολική αυτή που βλέπει τον ρωμαλέο Παρνασσό. Βόρειά της υψώνεται η Οίτη, ενώ οι νότιες πλαγιές της βλέπουν στον Κορινθιακό κόλπο, προσφέροντας εκπληκτική θέα της θάλασσας από ψηλά.
Η Γκιώνα είναι ένας σημαντικός βιότοπος με σπάνια χλωρίδα και σημαντική πανίδα. Βρίσκουμε εδώ σχοίνους, αγριελιές, θαμνοκυπάρισσα, πουρνάρια, κάποιες μεμονωμένες συστάδες από δρυς, την κεφαλλονιακή ελάτη σε ύψος 600-1.800 μ. και τέλος ψηλά στις κορυφές τα αλπικά λιβάδια με υπέροχα αγριολούλουδα και αγρωστώδη. Υπάρχουν τρία ενδημικά φυτά της περιοχής, 14 ενδημικά της Στερεάς και συνολικά 60 ενδημικά της Ελλάδας, τα περισσότερα στην αλπική ζώνη και στις ορθοπλαγιές.
Οι ορθοπλαγιές είναι ο φυσικός και τοπικός βιότοπος του αγριόγιδου. Εκτός από το αγριόγιδο, στην πανίδα της περιοχής περιλαμβάνονται ακόμη αλεπούδες, νυφίτσες, κουνάβια, ασβοί, σκίουροι, λαγοί, χιονοπόντικες στις κορυφές, αλλά και λύκοι που κάνουν σποραδικές εμφανίσεις.
Ο αγριόγατος, το ζαρκάδι και το τσακάλι διασώζονται ακόμη στην Γκιώνα, ενώ έχουν εξαφανιστεί από τα γειτονικά βουνά. Η φήμη «για πατήματα» αρκούδας, που έχει κατεβεί νότια ως την Γκιώνα, δεν είναι ασυνήθιστη σε αυτά τα μέρη.
Μεγάλη ποικιλία πουλιών, εξάλλου, όπως γύπες, όρνια, δενδρογέρακες, σταυραετοί, χρυσαετοί και γυπαετοί, πετροπέρδικες και χουρχουριστές, έχει βρει φιλόξενη στέγη στην περιοχή.
Στην Γκιώνα είναι εφικτή η ανάπτυξη ήπιου τουρισμού, όπως ποδήλατο (mountain bike) και πεζοπορία (trekking) δύο με τρεις ώρες σε «εύκολες» διαδρομές για οικογένειες ή δύο ως τρεις ημέρες με διανυκτερεύσεις σε ορεινά χωριά για τους «θαρραλέους». Ο τόπος είναι ιδανικός για αναρρίχηση. Η Γκιώνα διαθέτει εκείνες τις ομαλές ή ανώμαλες επιφάνειες σε σχεδόν κάθετη τομή, που είναι γνωστές στους ορειβάτες ως αναρριχητικά πεδία. Το χωριό Συκέα βρίσκεται κάτω από τη γνωστή φανταστική ορθοπλαγιά 1.200 μέτρων και προσφέρεται ώστε να δημιουργηθεί η υποδομή για ένα αναρριχητικό πεδίο, που θα προσελκύσει και ξένους λάτρεις του αθλήματος.
Χρειάζεται να γίνουν μικροί ξενώνες σε διάφορα χωριά, αλλά και κοντά στον Μόρνο για δραστηριότητες αθλητικές που έχουν σχέση με το νερό, π.χ. ιστιοπλοΐα με μικρά σκάφη, ψάρεμα ή κωπηλασία. Η κατάβαση με καγιάκ σε μέρη όπου ενδείκνυται το άθλημα είναι μια άλλη ενδιαφέρουσα πρόταση.
Βελτίωση θα πρέπει να γίνει και στα παλιά μονοπάτια που οδηγούν στους διάφορους ορεινούς οικισμούς. Εκτός από το Λιδωρίκι, που θεωρείται «πρωτεύουσα» της Δωρίδας με 1.000 κατοίκους, άλλοι οικισμοί σε όμορφες τοποθεσίες είναι: Καλοσκοπή, Λευκαδίτι, Συκέα, Μαυρολιθάρι, Κόκκινο, Στρώμη, Κάλλιο, Καρούτα, Πενταγιοί, Μουσουνίτσα, Πεντάπολη, Γραβιά και Βίνιανη.
Η μεγάλη απειλή, που χρόνια τώρα ταλαιπωρεί την Γκιώνα, είναι η εξόρυξη βωξίτη. Ο Παρνασσός και η Γκιώνα έχουν την ευλογία και συνάμα την κατάρα να είναι βουνά πλούσια σε βωξίτη, ένα σπάνιο ορυκτό, όπου η εκμετάλλευση και η εξαγωγή του προσφέρουν πολλά στην εθνική οικονομία. Μόνο που, τώρα πια, όπου και να περπατήσεις στην Γκιώνα, σε πληγώνει. Τα τραύματα από τις εξορύξεις βρίσκονται παντού.
Μια ημερήσια περιήγησή μου στις νότιες πλαγιές του βουνού, αρχές Ιανουαρίου, ανάγκασε τις ρομαντικές «φαντασιώσεις» να βρεθούν αντιμέτωπες με προβλήματα μεγάλα και σοβαρά.
Το οδοιπορικό άρχισε από το Γαλαξίδι, το οποίο μπορεί μαζί με την Αμφισσα να είναι οι πόλεις τις οποίες θα χρησιμοποιήσετε ως ορμητήρια για ημερήσιες εκδρομές στην Γκιώνα.
Ξεκίνησα λοιπόν από το Γαλαξίδι, έφθασα στην Αμφισσα, που βρίσκεται στους πρόποδες της Γκιώνας, και μετά άρχισε η άνοδος προς την περιοχή Αργομοίρα. Φθάνοντας στο πλάτωμα Λιανοκλάδι τράβηξα για την Καρούτα και πιο ψηλά προς τη θέση Ελατος.
Τα χαμηλά μέρη, μόλις βγεις από τον Ελαιώνα της Αμφισσας, καλύπτονται από τη μεσογειακή μακία, αλλά σύντομα στα 600 με 800 μέτρα υψόμετρο συναντάς τα πρώτα έλατα. Στην Καρούτα, τον χειμώνα, κατοικούνται έξι σπίτια και ζουν μόλις 16 άτομα! Σχολείο κλειστό, καφενεία κλειστά, εκκλησία κλειστή, ο ιερέας (σαν γυρολόγος) έρχεται να λειτουργήσει μία Κυριακή τον μήνα.
Τα φουρνέλα από τα μεταλλεία βωξίτη σείουν και δημιουργούν ρωγμές στα σπίτια, ενώ πολλές φορές αλλάζουν τη ροή των νερών. Αυτά μας είπε ο κτηνοτρόφος Κάζος Κωνσταντίνος, ο μοναδικός άνθρωπος που συναντήσαμε στο χωριό.
Τραβήξαμε για την τοποθεσία Βλαχοθανάση, στους πρόποδες του Γεροντόβραχου. Οι ημέρες πριν από την επίσκεψή μου ήταν κλασικές αλκυονίδες, γλυκές, ζεστές, είχαν λιώσει κάπως τα χιόνια.
Ακόμη και με αλυσίδες όμως στις ρόδες του τζιπ δεν μπορέσαμε να ανεβούμε ψηλότερα γιατί το χιόνι είχε πάχος στον δρόμο 30-40 εκατοστά. Ετσι στραφήκαμε προς Λιδωρίκι.
Η θέα της τεχνητής λίμνης του Μόρνου υπέροχη, όμως το Λιδωρίκι φαντάζει έρημο, με πολλά εμπορικά κατάκλειστα και λιγοστή κίνηση. Το Λιδωρίκι αντέχει γιατί υπάρχει ένας μικρός αριθμός δημοσίων υπαλλήλων και αρκετοί κτηνοτρόφοι που ζουν και εργάζονται εκεί. Εδώ θα βρείτε θαυμάσια γαλακτοκομικά προϊόντα.
Στην Πεντάπολη, ένα ευγενικό ηλικιωμένο ζευγάρι, ο κύριος Ευθύμιος και η κυρία Ευθυμία Τσαγκουρνού, με φιλοξένησαν με ένα θαυμάσιο κολατσιό στο σπίτι τους. Τυρί ντόπιο κατσικίσιο, ζυμωτό ψωμί φρυγανισμένο στην ξυλόσομπα, ντοματοσαλάτα και ελιές.
Τώρα που σιγά σιγά θα λιώνουν τα χιόνια οι πεζοπορίες στο βουνό γίνονται απολαυστικές. Η πληθώρα των αγριολούλουδων που μπορεί να τα ακολουθήσει κανείς ως τον Ιούνιο στα αλπικά λιβάδια γεμίζει ευφρόσυνη διάθεση τον επισκέπτη.
Χαρείτε το δάσος της Λυρίτσας και την περιοχή γύρω από τη Βίνιανη. Απολαύστε τον θαυμάσιο ελαιώνα της Αμφισσας, ένα από τα πιο γοητευτικά και γαλήνια τοπία στην Ελλάδα.
Για τον σχεδιασμό των εκδρομών σας μπορεί να σας βοηθήσει ο Ελληνικός Ορειβατικός Σύλλογος Αμφισσας.
Η Αστυνομία δίνει πληροφορίες για τα καταλύματα και την κατάσταση των δρόμων στην ορεινή περιοχή.
Αν διανυκτερεύσετε στην Αμφισσα εξερευνήστε το Κάστρο της, την περιοχή των Παλιών Βυρσοδεψείων (Χάρμαινα) και τον Βυζαντινό Ναό του Σωτήρος.
Αν διαλέξετε το Γαλαξίδι, μην ξεχάσετε να επισκεφθείτε τον ναό του Αγίου Νικολάου, προστάτη του Γαλαξιδιού, με το εξαίσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο του, το Ναυτικό Μουσείο με εκθέματα που ζωντανεύουν τη δόξα του Γαλαξιδιού και τη ναυτοσύνη του κατά τον 18ο και 19ο αιώνα.
Στις εκδρομές χρειάζεται το κολατσιό να το έχετε στο αυτοκίνητο, γιατί δεν θα βρείτε ούτε... Goody's ούτε σικ καφετέριες στην Γκιώνα!
ΣΤΕΛΛΑ ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΥ
13/7/09
Το αυγό του Φιδιού...

Η Marwa El-Sherbini, 31 ετών, έφτασε στη Γερμανία πριν τρία χρόνια, συνοδεύοντας τον σύζυγό της Ali El-Sherbini, που ολοκλήρωνε τη διδακτορική του διατριβή στη φαρμακολογία, στο Ινστιτούτο Max Planck της Δρέσδης. Η Marwa ήταν φαρμακοποιός και μέλος της εθνικής ομάδας handball της Αιγύπτου. Τις σπουδές του συζύγου χρηματοδοτεί το Αιγυπτιακό κράτος, και η διατριβή επρόκειτο να υποστηριχτεί σε λίγους μήνες. Η μικρή οικογένεια επρόκειτο να επιστρέψει στην Αίγυπτο πριν το τέλος του χρόνου.
Ένα χρόνο πρίν, ο Alex W., Γερμανός ρωσσικής καταγωγής, 28 ετών, άνεργος, την βρήκε να παίζει με το 2 ετών παιδί της σε μια παιδική χαρά. Εκείνη, φορούσε μαντήλα, κι αυτός την προσέβαλε : ισλαμίστρια, βρωμιάρα, τρομοκράτισσα, της επιτέθηκε δε κάποιες φορές, προσπαθώντας να της βγάλει την μαντήλα
Εκείνη του έκανε μήνυση για ρατσιστική προσβολή και ρατσιστική βία. Ο Alex W. καταδικάστηκε σε πρώτο βαθμό, σε πρόστιμο 780 ευρώ. Η ποινή του κρίθηκε μικρή και ο εισαγγελέας άσκησε έφεση, με την προοπτική μιας ενδεχόμενης φυλάκισης. Πολύ περισσότερο, που ο Alex W. είπε στην απολογία του, πως δεν θα προσέβαλε ποτέ κάποιον, παρά μόνο άν ήταν ίσος του.
Η υπόθεση έφτασε στο ακροατήριο, στο εφετείο της Δρέσδης, την Τετάρτη 1η Ιουλίου 2009, παρόντος του συζύγου της Ali El-Sherbini και του τρίχρονου πλέον παιδιού της.
Εκείνη του έκανε μήνυση για ρατσιστική προσβολή και ρατσιστική βία. Ο Alex W. καταδικάστηκε σε πρώτο βαθμό, σε πρόστιμο 780 ευρώ. Η ποινή του κρίθηκε μικρή και ο εισαγγελέας άσκησε έφεση, με την προοπτική μιας ενδεχόμενης φυλάκισης. Πολύ περισσότερο, που ο Alex W. είπε στην απολογία του, πως δεν θα προσέβαλε ποτέ κάποιον, παρά μόνο άν ήταν ίσος του.
Η υπόθεση έφτασε στο ακροατήριο, στο εφετείο της Δρέσδης, την Τετάρτη 1η Ιουλίου 2009, παρόντος του συζύγου της Ali El-Sherbini και του τρίχρονου πλέον παιδιού της.
Την ώρα που κατέθετε η Marwa, έγγυος στο δεύτερο παιδί τους, ο κατηγορούμενος της επετέθη με στιλέττο, της κατάφερε 18 πλήγματα, από τα οποία και υπέκυψε, μέσα στην αίθουσα του εφετείου.
Ο Ali, που έσπευσε σε βοήθειά της, μαχαιρώθηκε και αυτός και…. κρατηθείτε : οι αστυνομικοί που κλήθηκαν (μέσω inerphone) να βοηθήσουν, θεώρησαν ότι ο Ali ήταν ο επιτιθέμενος (αφού είχε αράβικη φάτσα) και τον πυροβόλησαν. Βρίσκεται σε κώμα σε νοσοκομείο της Δρέσδης. Το παιδί είναι επίσης τραυματισμένο και παρακολουθείται από ψυχολόγους.Ο εισαγγελέας είπε, πως επρόκειτο για μία πράξη ξενόφοβη ίσως, αλλά για μενονωμένο περιστατικό από ανισόρροπο δράστη.
Την Κυριακή 5 Ιουλίου, ήρθε η οικογένεια της Marwa να παραλάβει τη σορό της, για να την κηδέψει την Δευτέρα στην Αλεξάνδρεια. Την ίδια μέρα έδινε διαδήλωση στη Δρέσδη, διαδήλωση, που μεταξύ άλλων καταδίκαζε τη σιωπή των γερμανικών και ευρωπαϊκών media.
Υ.Γ.
Κι ας έχουμε κατά νου, τί έγινε αυτές τις μέρες στη Πάτρα.
Κι ας έχουμε κατά νου, τί έγινε αυτές τις μέρες στη Πάτρα.
Το Σαββατοκύριακο ο μεγαλύτερος καταυλισμός (Αφγανών) προσφύγων της χώρας κάηκε και εκκενώθηκε σε μια ναζιστικού τύπου επιδρομή της Αστυνομίας. Οι εναπομείναντες κάτοικοί του, άντρες, γυναίκες και παιδιά, οδηγήθηκαν σιδεροδέσμιοι στα νεοσυσταθέντα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Από τις 3:30 πμ περίπου το πρωί της Κυριακής ένας πολύ μεγάλος αριθμός αστυνομικών δυνάμεων βρισκόταν στην ευρύτερη περιοχή του καταυλισμού.
Πριν τις 5:00 πμ η αστυνομία έστησε μπλόκα σε όλους τους δρόμους που οδηγούν στον καταυλισμό και επέβαλλε μια πρωτοφανή αστυνομοκρατία στην περιοχή. Πριν ακόμη ξημερώσει τα ΜΑΤ παρατάχθηκαν στην είσοδό του καταυλισμού. Οι περίπου 150 μετανάστες που είχαν απομείνει εκεί, μετά από εβδομάδες συνεχόμενης καταστολής, συλλήψεων και τρομοκρατίας δεν ήταν σε θέση να υπερασπιστούν το τελευταίο τους καταφύγιο και όσοι δεν έφυγαν την τελευταία στιγμή, παραδόθηκαν στα χέρια της αστυνομίας. Η πρόσβαση στην περιοχή ήταν σχεδόν ανέφικτη και όσοι αλληλέγγυοι ήταν ήδη εκεί προσήχθησαν στην κτίριο της ασφάλειας και αφέθηκαν αρκετές ώρες αργότερα, ώστε να μην υπάρξει κανείς μάρτυρας σε όσα θα συνέβαιναν στην επικείμενη επιχείρηση.
Αμέσως μετά την σύλληψη και την απομάκρυνση των μεταναστών με τις κλούβες της αστυνομίας, οι μπουλντόζες του δήμου και της νομαρχίας ξεκίνησαν να ισοπεδώνουν τον καταυλισμό, ενώ άλλα συνεργεία εξαφάνιζαν ρούχα, κουβέρτες και κάθε αντικείμενο από τις γύρω οικοδομές που θύμιζε ότι κάποιοι κάποτε έβρισκαν εκεί καταφύγιο. Λίγο μετά την έναρξη της κατεδάφισης των παραπηγμάτων, ξέσπασε μεγάλη φωτιά που έκαψε το μεγαλύτερο κομμάτι του καταυλισμού και επιτάχυνε το έργο των αρχών για την ολοκληρωτική εξαφάνιση του.
Παράλληλα, στην άλλη πλευρά του λιμανιού εξελισσόταν μια ακόμη επιχείρηση σκούπα με στόχο Σομαλούς και Άραβες μετανάστες, που κατέληξε σε ανθρωποκυνηγητό στο κέντρο της Πάτρας.
Τα όποια ανθρωπιστικά προσωπεία του κράτους έχουν πέσει εδώ και καιρό και αποκαλύπτεται ξεκάθαρα ο νεοφασιστικός τρόπος επιβολής της κυριαρχίας.
Αμέσως μετά την σύλληψη και την απομάκρυνση των μεταναστών με τις κλούβες της αστυνομίας, οι μπουλντόζες του δήμου και της νομαρχίας ξεκίνησαν να ισοπεδώνουν τον καταυλισμό, ενώ άλλα συνεργεία εξαφάνιζαν ρούχα, κουβέρτες και κάθε αντικείμενο από τις γύρω οικοδομές που θύμιζε ότι κάποιοι κάποτε έβρισκαν εκεί καταφύγιο. Λίγο μετά την έναρξη της κατεδάφισης των παραπηγμάτων, ξέσπασε μεγάλη φωτιά που έκαψε το μεγαλύτερο κομμάτι του καταυλισμού και επιτάχυνε το έργο των αρχών για την ολοκληρωτική εξαφάνιση του.
Παράλληλα, στην άλλη πλευρά του λιμανιού εξελισσόταν μια ακόμη επιχείρηση σκούπα με στόχο Σομαλούς και Άραβες μετανάστες, που κατέληξε σε ανθρωποκυνηγητό στο κέντρο της Πάτρας.
Τα όποια ανθρωπιστικά προσωπεία του κράτους έχουν πέσει εδώ και καιρό και αποκαλύπτεται ξεκάθαρα ο νεοφασιστικός τρόπος επιβολής της κυριαρχίας.
12/7/09
Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΣΕΛΙΑΝΗΣ.
Την άνοιξη του 1822 ο Μαχμούτ Πασάς Δράμαλης στρατοπέδευσε στον κάμπο της Λαμίας με σκοπό να καταπνίξει την Επανάσταση στη Στερεά και στη συνέχεια στην Πελοπόννησο.Από το Φλεβάρη μέχρι τα τέλη Ιουνίου που παρέμεινε στη φθιωτική γή έδωσε πολλές μάχες με τους επαναστατημένους Έλληνες.Το Μάιο του 1822, ισχυρά τουρκικά αποσπάσματα ξεκίνησαν από την Υπάτη με σκοπό να σβήσουν κάθε εστία αντίστασης στη Δυτική Φθιώτιδα που αποτελούσε κυρίως το αρματολίκι του Πατρατζικίου, των Κοντογιανναίων.
Ένα από αυτά τα πολυάριθμα αποσπάσματα, με αρχηγό τον Κεχαγιά του Δράμαλη Αχμέτ Νεπρεβίστα, ξεκίνησε να επιτεθεί και να καταλάβει τη Σέλιανη ( σημερινά Μάρμαρα Φθιώτιδας ). Εκεί στρατοπέδευσαν τότε αρκετά ελληνικά Σώματα, όπως των οπλαρχηγών Κοντογιάννη και Σαφάκα, των καπεταναίων Χαλμούκη, Πιστιόλη, Φαρμάκη, Αντρέα Σπανού και άλλων αγωνιστών της περιοχής.
Ο Αντρέας Σπανός ή Σπαναντρέας ήταν Σελιανίτης. Είχε συγκροτήσει δικό του σώμα από καμιά πενηνταριά χωριανούς του και άντρες από τα γύρω χωριά, από την αρχή ακόμα της Επανάστασης. Για τη δράση του στον αγώνα του απονεμήθηκε ο βαθμός του χιλίαρχου.Στη Σέλιανη είχε μεγάλη περιουσία και ένα αρχοντόσπιτο που του είχε δωρίσει, πριν την Επανάσταση, ο Μουχορδάρ Πασάς. Με δικά του χρήματα συντηρούσε τους άντρες του και τους εξασφάλιζε και τα αναγκαία πολεμοφόδια.
Μόλις μαθεύτηκε ότι ισχυρό απόσπασμα κατευθυνόταν προς την περιοχή, καταστρώθηκε το σχέδιο άμυνας και της απόκρουσης του εχθρού,Πιασαν όλα τα περάσματα πρίν τη Σέλιανη και ταμπουρώθηκαν καλά στα γύρω υψώματα, ειδοποιώντας παράλληλα τον οπλαρχηγό Σκαλτσοδήμο στο Μακρυκάμπι και τους Καρπενησιώτες καπεταναίους στο Βελούχι.Οι Τούρκοι, έχοντας εντολή να καταλάβουν το χωριό, επιτέθηκαν οργανωμένα στους καλά οχυρωμένους Έλληνες , ζητώντας συνεχώς ενισχύσεις. Ενισχύσεις όμως ζήτησαν και οι αμυνόμενοι από το Μακρυκάμπι και το Βελούχι.
Οχτώ ημέρες κράτησαν οι μάχες. Από ταμπούρι σε ταμπούρι και από σπίτι σε σπίτι οι αμυνόμενοι πολεμούσαν γενναία τους αριθμητικά υπέρτερους σε στρατιωτικές δυνάμεις και πολεμοφόδια εχθρούς.
Μετά από πολλές επιθέσεις οι Τούρκοι κατάφεραν τελικά να μπουν στο χωριό.Οι καταστροφές που προξένησαν στο χωριό ήταν πρωτοφανείς. Αφού λεηλάτησαν τα σπίτια, έβαλαν φωτιά και τα ‘καψαν. Η μανία τους ξέσπασε και στο σπίτι του Σπαναντρέα το οποίο λεηλάτησαν και το έκαψαν, προκαλώντας ζημιές 30000 γροσίων.
Δεν υπάρχουν συγκεκριμένες πληροφορίες για τα θύματα αυτής της μάχης, νεκρούς και τραυματίες.Η σημασία της όμως ήταν καθοριστική για την έκβαση του Αγώνα, αφού καθυστέρησε η ανασύνταξη των δυνάμεων του Δράμαλη για αρκετές ημέρες και η συνέχιση της εκστρατείας του προς το Μωριά.
Η σήψη του συστήματος ...
Γράφει ο Γιώργος Δελαστίκ.
Και το διεφθαρμένο κράτος; Θεωρεί όλους τους πολίτες ύποπτους και προωθεί κάμερες, κοριούς και τράπεζα DNA. Και ποιος το εμπιστεύεται;
Οχετός. Βόρβορος. Εχει φρίξει όλη η Ελλάδα με τα όσα διαβάζει στις εφημερίδες για τις διασυνδέσεις του οργανωμένου εγκλήματος με πολιτικούς και επιχειρηματίες, όπως αυτές προκύπτουν από την απομαγνητοφώνηση των τηλεφωνικών συνδιαλέξεων των κακοποιών και των συνεργατών τους που υπέκλεψε η ΕΥΠ. Και ακόμη δεν έχει δημοσιοποιηθεί ούτε το ένα χιλιοστό από τα σχετικά CD! Χώρια που καθώς οι διαρροές γίνονται επιλεκτικά, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι έχουν διοχετευθεί προς την κοινή γνώμη οι σημαντικότερες, από πολιτική σκοπιά, συνομιλίες.
Ενα ρίγος διαπερνά την ελληνική κοινωνία. Το δραματικό ερώτημα άλλων, ξεχασμένων δεκαετιών επανέρχεται με καινούργιο, πολύ χειρότερο περιεχόμενο: αν το οργανωμένο έγκλημα, ένα τμήμα του πολιτικού προσωπικού, κάποιοι επιχειρηματίες και επίορκοι κρατικοί λειτουργοί συναποτελούν ένα αδιαχώριστο μπλοκ, τότε ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπο;
Το κραυγαλέο μούδιασμα των κομμάτων εξουσίας επιτείνει τις χειρότερες υποψίες που φώλιασαν στο μυαλό της κοινής γνώμης γύρω από το πόσο πολύ έχει προχωρήσει η σήψη του συστήματος και πόσους πολιτικούς αφορά.
Η συγκάλυψη της σήψης θεωρείται πλέον βέβαιη. Τα ελάχιστα που κατ’ επιλογήν διέρρευσαν ήταν αρκετά για να συγκλονίσουν συθέμελα το σύστημα, το οποίο αδυνατεί να αντέξει και άλλες αποκαλύψεις τέτοιας ποιότητας.
Προκαλεί τρόμο. Αλίμονό μας αν το οργανωμένο έγκλημα έχει μπει στα σαλόνια της εξουσίας ως ισότιμος εταίρος, ο οποίος μάλιστα επιβάλλει, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και τους όρους του στην πολιτική και κρατική εξουσία! Εμείς δηλαδή χλευάζουμε και περιφρονούμε τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι και ο μπερλουσκονισμός υφέρπει ήδη στους μηχανισμούς εξουσίας της χώρας μας; Θα ήταν τραγικό να συμβαίνει όντως κάτι τέτοιο, αλλά οι ενδείξεις είναι ανησυχητικές.
Είναι εξοργιστικό αυτό το κράτος, αυτό το σύστημα που πολιτικοί και κρατικοί λειτουργοί του συνεργάζονται με κορυφαίους εγκληματίες, να έχει το θράσος να θεωρεί όλους εμάς, τους πολίτες, ως δήθεν «υπόπτους προς τέλεση εγκληματικών πράξεων» και να προωθεί συνέχεια νόμους για να μας φακελώνει και να μας παρακολουθεί διαρκώς.
*Συνιστά πρόκληση να προωθεί νόμο η κυβέρνηση Καραμανλή βάσει του οποίου ανοίγει φάκελο γενετικού υλικού (DNA) για οποιονδήποτε υποπέσει σε... πλημμέλημα!
*Οταν υπουργοί της ΝΔ φέρονται άμεσα ή έμμεσα σχετιζόμενοι με κορυφαίους εγκληματίες δολοφόνους, κανένας Ελληνας δεν μπορεί να ανεχθεί να εγκαταστήσει η κυβέρνηση Καραμανλή κατά βούληση κάμερες σε όλους τους δημόσιους χώρους που να παρακολουθούν σε 24ωρη βάση και χωρίς καμιά εισαγγελική άδεια και έλεγχο όλους τους πολίτες.
Ενα ρίγος διαπερνά την ελληνική κοινωνία. Το δραματικό ερώτημα άλλων, ξεχασμένων δεκαετιών επανέρχεται με καινούργιο, πολύ χειρότερο περιεχόμενο: αν το οργανωμένο έγκλημα, ένα τμήμα του πολιτικού προσωπικού, κάποιοι επιχειρηματίες και επίορκοι κρατικοί λειτουργοί συναποτελούν ένα αδιαχώριστο μπλοκ, τότε ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπο;
Το κραυγαλέο μούδιασμα των κομμάτων εξουσίας επιτείνει τις χειρότερες υποψίες που φώλιασαν στο μυαλό της κοινής γνώμης γύρω από το πόσο πολύ έχει προχωρήσει η σήψη του συστήματος και πόσους πολιτικούς αφορά.
Η συγκάλυψη της σήψης θεωρείται πλέον βέβαιη. Τα ελάχιστα που κατ’ επιλογήν διέρρευσαν ήταν αρκετά για να συγκλονίσουν συθέμελα το σύστημα, το οποίο αδυνατεί να αντέξει και άλλες αποκαλύψεις τέτοιας ποιότητας.
Προκαλεί τρόμο. Αλίμονό μας αν το οργανωμένο έγκλημα έχει μπει στα σαλόνια της εξουσίας ως ισότιμος εταίρος, ο οποίος μάλιστα επιβάλλει, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και τους όρους του στην πολιτική και κρατική εξουσία! Εμείς δηλαδή χλευάζουμε και περιφρονούμε τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι και ο μπερλουσκονισμός υφέρπει ήδη στους μηχανισμούς εξουσίας της χώρας μας; Θα ήταν τραγικό να συμβαίνει όντως κάτι τέτοιο, αλλά οι ενδείξεις είναι ανησυχητικές.
Είναι εξοργιστικό αυτό το κράτος, αυτό το σύστημα που πολιτικοί και κρατικοί λειτουργοί του συνεργάζονται με κορυφαίους εγκληματίες, να έχει το θράσος να θεωρεί όλους εμάς, τους πολίτες, ως δήθεν «υπόπτους προς τέλεση εγκληματικών πράξεων» και να προωθεί συνέχεια νόμους για να μας φακελώνει και να μας παρακολουθεί διαρκώς.
*Συνιστά πρόκληση να προωθεί νόμο η κυβέρνηση Καραμανλή βάσει του οποίου ανοίγει φάκελο γενετικού υλικού (DNA) για οποιονδήποτε υποπέσει σε... πλημμέλημα!
*Οταν υπουργοί της ΝΔ φέρονται άμεσα ή έμμεσα σχετιζόμενοι με κορυφαίους εγκληματίες δολοφόνους, κανένας Ελληνας δεν μπορεί να ανεχθεί να εγκαταστήσει η κυβέρνηση Καραμανλή κατά βούληση κάμερες σε όλους τους δημόσιους χώρους που να παρακολουθούν σε 24ωρη βάση και χωρίς καμιά εισαγγελική άδεια και έλεγχο όλους τους πολίτες.
Ας πάρει πρώτα DNA από τους υπουργούς του ο Καραμανλής και ας βάλει κάμερες της ΕΥΠ στα γραφεία των υπουργών του για να διαπιστώσει πόσα από αυτά δεν αποτελούν άντρα διάπραξης εγκληματικών πράξεων και συναλλαγών!
Στο οργανωμένο έγκλημα θα καταλήγουν όλα τα σημαντικά στοιχεία της παρακολούθησης των πολιτών από τις κάμερες του Μαρκογιαννάκη. Εμβρόντητοι επιχειρηματίες θα διαπιστώνουν ότι η επαγγελματική τους δραστηριότητα (συναντήσεις, τηλεφωνήματα, μετακινήσεις κ.λπ.), αλλά και κάθε στοιχείο της προσωπικής τους ζωής ή των μελών της οικογενείας τους, θα βρίσκεται στα χέρια επαγγελματικών τους ανταγωνιστών.
Το ίδιο και κάθε σημαίνων κοινωνικός παράγοντας. Κυκλώματα εκβιασμών θα στηθούν από πολιτικούς, επιχειρηματίες, αστυνομικούς και εγκληματίες του ποινικού δικαίου, στη βάση της αγοραπωλησίας των στοιχείων που θα μαζεύουν οι κάμερες της ΕΛΑΣ που προωθεί εκ μέρους της κυβέρνησης Καραμανλή ο Μαρκογιαννάκης.
Κανένας δεν έχει αμφιβολίες γι’ αυτό, μετά τα όσα ανατριχιαστικά αποκαλύφθηκαν τις τελευταίες ημέρες για τη σύμφυση κράτους και εγκληματικού, αλλά και οικονομικοπολιτικού παρακράτους. Αυτό το οργουελιανό κράτος πρέπει να αναχαιτισθεί.
Στο οργανωμένο έγκλημα θα καταλήγουν όλα τα σημαντικά στοιχεία της παρακολούθησης των πολιτών από τις κάμερες του Μαρκογιαννάκη. Εμβρόντητοι επιχειρηματίες θα διαπιστώνουν ότι η επαγγελματική τους δραστηριότητα (συναντήσεις, τηλεφωνήματα, μετακινήσεις κ.λπ.), αλλά και κάθε στοιχείο της προσωπικής τους ζωής ή των μελών της οικογενείας τους, θα βρίσκεται στα χέρια επαγγελματικών τους ανταγωνιστών.
Το ίδιο και κάθε σημαίνων κοινωνικός παράγοντας. Κυκλώματα εκβιασμών θα στηθούν από πολιτικούς, επιχειρηματίες, αστυνομικούς και εγκληματίες του ποινικού δικαίου, στη βάση της αγοραπωλησίας των στοιχείων που θα μαζεύουν οι κάμερες της ΕΛΑΣ που προωθεί εκ μέρους της κυβέρνησης Καραμανλή ο Μαρκογιαννάκης.
Κανένας δεν έχει αμφιβολίες γι’ αυτό, μετά τα όσα ανατριχιαστικά αποκαλύφθηκαν τις τελευταίες ημέρες για τη σύμφυση κράτους και εγκληματικού, αλλά και οικονομικοπολιτικού παρακράτους. Αυτό το οργουελιανό κράτος πρέπει να αναχαιτισθεί.
Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΣΑΡΑΝΤΑΙΝΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΕΡΝΟΒΑΣ.
Ο Καποδίστριας που ήλθε στην Ελλάδα στις 8 Ιανουαρίου 1828, βλέποντας την αβεβαιότητα που επικρατούσε σχετικά με τη χάραξη των συνόρων του νεοϊδρυμένου Ελληνικού κράτους, διέταξε την απελευθέρωση των Στερεοελλαδίτικων πόλεων που βρίσκονταν στα χέρια των Τούρκων ( Ναύπακτος, Μεσολόγγι, Λαμία, Υπάτη, Καρπενήσι, περιοχή Κραβάρων και Μακρυνόρους). Οργανώνει τη διοίκηση και τα διαλυμένα τμήματα του στρατού. Ορίζει τον αδερφό του Αυγουστίνο ως "πληρεξούσιον τοποτηρητήν" στη Ρούμελη και αρχιστράτηγο τον Δημήτριο Υψηλάντη.
Διέταξε λοιπόν τον Δημ. Υψηλάντη να εμποδίσει τον εφοδιασμό του Ιμπραήμ που γινόταν διά μέσου της Ναυπάκτου. Τον Οκτώβριο του 1828, ο Υψηλάντης, με τρεις χιλιαρχίες, εκστρατεύει στη Ρούμελη. Ενώνεται με κλέφτικα τμήματα και εξαπολύει επιθέσεις παντού, απελευθερώνοντας τη μία πόλη μετά την άλλη.Με αρχική δύναμη 1400 ανδρών στην οποία προστέθηκαν και ντόπιοι οπλαρχηγοί κατέλαβε το Βελούχοβο και τη Γρανίτσα και προχώρησε νύχτα και κατέλαβε την Αρτοτίνα.
Ταυτόχρονα ο Κίτσος Τζαβέλλας -με μια χιλιαρχία, με την πεντηκονταρχία του Νίκου Τζαβέλλα και με τα στρατιωτικά σώματα του Μαστραπά, του Μακρή και του Γάλλου Georges Frederic baron Dentze, που όλα μαζί έφταναν τους 4.000 στρατιώτες -εκστρατεύει προς τα Κράβαρα και την Οξυά. Οι Τούρκοι έντρομοι μπρος στην ορμή του Τζαβέλα, κατέφυγαν στη Ναύπακτο, στο Καρπενήσι, στην Υπάτη (Πατρατζίκι) και στην Λομποτινά (Άνω Χώρα). Ο Τζαβέλας καλεί τους Τούρκους να του παραδώσουν τα Κράβαρα. Ο Αλβανός Δερβέναγας της περιοχής Κραβάρων Αχμέτ Νεπρεβίστα, στην από 8/9/1828 απάντησή του προς τον Κίτσο Τζαβέλα, όταν ο τελευταίος τον κάλεσε να παραδοθεί και να εγκαταλείψει τον τόπο, του γράφει :"Πολλά λόγια δε σου λέγω. σύρε από εκεί όπου ήλθες, ορφανέ, ότι σας λυπούμαι όπου εμείνατε τρεις Σουλιώται και θα χαθήτε όλοι. Και δια τόπον ελληνικόν όπου τον λέγεις, εδώ ο τ'οπος είμαι εγώ και νισαλά θέλεις να με γνωρίσεις ογλίγωρα. Μωρέ Κίτζο εγώ σε ηξεύρω αρβανίτην ωσάν εμένα, εσύ που στον διάβολο τα έμαθες αυτά τα ελληνικά και εγώ δεν το ξέρω". (Η επιστολή σώζεται στο Γενικό Αρχείο του Κράτους, περιόδου Καποδίστρια, αρ.φ. 129/110).
Στην Υπάτη οι Τούρκοι συγκέντρωσαν στρατό και με αρχηγό τον Ασλάν Μπέη, ξεκίνησαν κι ανηφόρισαν προς το Γαρδίκι, στο οποίο έφτασαν κατάκοποι και στρατοπέδευσαν. Γέμισε ο τόπος Τούρκους και Αλβανούς. Οι Γαρδικιώτες τρομαγμένοι έφυγαν προς την Οξυά...
Στο μεταξύ ο Τζαβέλας που έμαθε πως οι Τούρκοι είχαν δύναμη 3000 ανδρών, έπιασε θέσεις στην "Αλογόβρυση" (τοποθεσία πιο πάνω από το Γαρδίκι) και με την υπόλοιπη δύναμη στην Οξυά με αρχηγό τον καπετάν Πιστιόλη.
Οι Τούρκοι , από το Γαρδίκι, ξεκίνησαν για την Οξυά κι έφτασαν στο σημείο που ο δρόμος σήμερα χωρίζεται προς το ορειβατικό καταφύγιο και προς την Αρτοτίνα. Εκεί κατέλαβαν θέσεις δεξιά και αριστερά και στρατοπέδευσαν (θέση Ρίπα) , στις 23 Σεπτεμβρίου 1828. Οι Έλληνες, που κατάλαβαν πως αν έφτιαχναν εκεί προμαχώνες οι Τούρκοι, δύσκολα θα τους έδιωχναν, αποφάσισαν να επιτεθούν. Ο Τζαβέλας που ήρθε από την Αλογόβρυση κι είχε το γενικό πρόσταγμα, διέταξε τον ΄Β Πεντακοσίαρχο Γ. Πανομάρα να επιτεθεί. Οι Τούρκοι υποχώρησαν μπρος στην ορμή των Ελλήνων και οχυρώθηκαν στην τελευταία ράχη (Κειθερίπα) που ήταν απότομη και δύσβατη και αντιστέκονταν με πείσμα. Ύστερα από επιθέσεις και αντεπιθέσεις, οι Τούρκοι γύρισαν πίσω στο Γαρδίκι και στου Βλαχιώτη το μνήμα (τοποθεσία κοντά σις 7 Οξυές). Ο πόλεμος κράτησε 4 ώρες και οι απώλειες ήταν: εκατό Τούρκοι νεκροί και από τους Έλληνες τρεις τραυματίες και ένας νεκρός.
Οι Τούρκοι αποσύρθηκαν και κατέλαβαν τα χωριά Κλεπά και Άμπλιανη.
Ο Τζαβέλλας μετά τις πρώτες επιτυχίες, για να μπορέσει να εκμεταλλευθεί τις ευρύτερες δυνατότητες που διανοίγονταν πέρα από την αρχική αποστολή του, ζήτησε από τον Κυβερνήτη να στείλει επειγόντως ενισχύσεις. Ο Καποδίστριας έστειλε αμέσως την Γ΄ χιλιαρχία υπό τον Ι. Στράτο.
Στις αρχές Οκτωβρίου η τύχη των πολιορκουμένων στη Λομποτινά απασχολούσε και τους δύο αντίπαλους στρατούς. Ο Τζαβέλλας, μετά τη μάχη της Γραμμένης Οξυάς είχε στείλει τον Χρ. Φωτομάρα με ισχυρή δύναμη για να ενισχύσει τα ελληνικά τμήματα, που βρίσκονταν στην περιοχή της Λομποτινάς. Παράλληλα 2.000 Τούρκοι περίπου, υπό τους Οσμάν πασά και Ασλάμπεη Μουχουρδάρη, κατέλαβαν τα χωριά Κλεπά, Αβόρανη, και Αγίους Αποστόλους, με σκοπό να προωθήθουν περισσότερο, ώστε να δώσουν βοήθεια στους πολιορκουμένους στη Λομποτινά, Καφτάναγα και Αχμέτ Νεπρεβίστα.
Ο Τζαβέλλας μαζί με τον Ι. Στράτο, που είχε φτάσει τότε στην Αρτοτίνα, αποφάσισαν να καταλάβουν χωριά κοντά στις θέσεις των εχθρών και στρατοπέδευσαν στο χωριό Ζελίστα ως κέντρον. Από εκεί, ύστερα από συμβούλιο, έστειλαν στη Στρωμίνιανη τον Πανομάρα με δύο εκατονταρχίες, και από δύο εκανταρχίες στην Παλούκοβα και στην Τέρνοβα, ενώ η υπόλοιπη δύναμη έμεινε στη Ζελίστα.
Η μετακίνηση αυτή και ανάπτυξη των ελληνικών δυνάμεων κατατάραξε τους Τούρκους που «απεφάσισαν να δοκιμάσουν την τύχην των με πόλεμον», καθώς βιάζονταν να βοηθήσουν τη Λομποτινά.
Στις αρχές Οκτωβρίου η τύχη των πολιορκουμένων στη Λομποτινά απασχολούσε και τους δύο αντίπαλους στρατούς. Ο Τζαβέλλας, μετά τη μάχη της Γραμμένης Οξυάς είχε στείλει τον Χρ. Φωτομάρα με ισχυρή δύναμη για να ενισχύσει τα ελληνικά τμήματα, που βρίσκονταν στην περιοχή της Λομποτινάς. Παράλληλα 2.000 Τούρκοι περίπου, υπό τους Οσμάν πασά και Ασλάμπεη Μουχουρδάρη, κατέλαβαν τα χωριά Κλεπά, Αβόρανη, και Αγίους Αποστόλους, με σκοπό να προωθήθουν περισσότερο, ώστε να δώσουν βοήθεια στους πολιορκουμένους στη Λομποτινά, Καφτάναγα και Αχμέτ Νεπρεβίστα.
Ο Τζαβέλλας μαζί με τον Ι. Στράτο, που είχε φτάσει τότε στην Αρτοτίνα, αποφάσισαν να καταλάβουν χωριά κοντά στις θέσεις των εχθρών και στρατοπέδευσαν στο χωριό Ζελίστα ως κέντρον. Από εκεί, ύστερα από συμβούλιο, έστειλαν στη Στρωμίνιανη τον Πανομάρα με δύο εκατονταρχίες, και από δύο εκανταρχίες στην Παλούκοβα και στην Τέρνοβα, ενώ η υπόλοιπη δύναμη έμεινε στη Ζελίστα.
Η μετακίνηση αυτή και ανάπτυξη των ελληνικών δυνάμεων κατατάραξε τους Τούρκους που «απεφάσισαν να δοκιμάσουν την τύχην των με πόλεμον», καθώς βιάζονταν να βοηθήσουν τη Λομποτινά.
Συγκεντρώθηκαν τότε στους Αγίους Αποστόλους με σκοπό να επιτεθούν στις 10 Οκτωβρίου εναντίον της Τέρνοβας.
Οι Έλληνες είχαν έγκαιρα την πληροφορία «από ανθρώπους ελθόντας εν είδει κατασκοπής εκ του στρατοπέδου των εχθρών», ότι η επίθεση θα άρχιζε την αυγή, και αποφάσισαν, σε νυκτερινό συμβούλιο, ο διοικητής της Γ΄ χιλιαρχίας Ι. Στράτος να καταλάβει με δύναμη 300 ανδρών δύο θέσεις πλάι στην Τέρνοβα και να επιπέσει εναντίον των εχθρών από τα νώτα, όταν θα άρχιζε η μάχη.
Οι θέσεις καταλήφθηκαν και επιπλέον ειδοποιήθηκαν όλα τα χωριά «διά να τρέξουν, άμα αρχίσει η μάχη». Το σχέδιο όμως δεν μπόρεσε να εφαρμοσθεί, γιατί οι Τούρκοι δεν ξεκίνησαν την αυγή και ο Στράτος, κρίνοντας ότι δε θα κινηθούν, άφησε τις θέσεις που κατείχε και κατευθύνθηκε προς την Τέρνοβα. Τότε όμως ξεκίνησαν και οι Τούρκοι και έτσι έγινε συνάντηση των αντιπάλων στον δρόμο.
Οι Έλληνες είχαν έγκαιρα την πληροφορία «από ανθρώπους ελθόντας εν είδει κατασκοπής εκ του στρατοπέδου των εχθρών», ότι η επίθεση θα άρχιζε την αυγή, και αποφάσισαν, σε νυκτερινό συμβούλιο, ο διοικητής της Γ΄ χιλιαρχίας Ι. Στράτος να καταλάβει με δύναμη 300 ανδρών δύο θέσεις πλάι στην Τέρνοβα και να επιπέσει εναντίον των εχθρών από τα νώτα, όταν θα άρχιζε η μάχη.
Οι θέσεις καταλήφθηκαν και επιπλέον ειδοποιήθηκαν όλα τα χωριά «διά να τρέξουν, άμα αρχίσει η μάχη». Το σχέδιο όμως δεν μπόρεσε να εφαρμοσθεί, γιατί οι Τούρκοι δεν ξεκίνησαν την αυγή και ο Στράτος, κρίνοντας ότι δε θα κινηθούν, άφησε τις θέσεις που κατείχε και κατευθύνθηκε προς την Τέρνοβα. Τότε όμως ξεκίνησαν και οι Τούρκοι και έτσι έγινε συνάντηση των αντιπάλων στον δρόμο.
Ο Στράτος κατέλαβε εσπευσμένα ένα σπίτι σε κατάλληλη θέση «διά να απαντήσει την δύναμιν και την πρώτην ορμήν των εχθρών», και διέταξε τον Β΄ πεντακοσίαρχο της χιλιαρχίας του Ι. Μπαϊρακτάρη και τους άλλους αξιωματικούς του αποσπάσματος να καταλάβουν άλλα σπίτια και όποιες θέσεις προφθάσουν. Οι Τούρκοι όρμησαν «με δέκα σημαίας» από τρία μέρη και κατόρθωσαν να φθάσουν ως το σπίτι, όπου ήταν οχυρωμένος ο Στράτος. Εκεί αποκρούσθηκαν «και όσοι επλησίασαν, όλοι εφονεύθησαν». Επέμεναν όμως οι Τούρκοι στις επιθέσεις τους και τοποθέτησαν «πάτερα» στο σπίτι για να ανέβουν επάνω, αλλά δεν το πέτυχαν. Ο Μπαϊρακτάρης, θεωρώντας ότι το σπίτι, όπου βρισκόταν ο αρχηγός του, είχε περικυκλωθεί από τους εχθρούς, «ώρμησε με όλους κατ' αυτών και άρχισεν ο πόλεμος στήθος με στήθος».
Στο μεταξύ ο Κίτσος Τζαβέλλας από το στρατόπεδο της Ζελίστας είχε ανέβει στο βουνό και παρατηρούσε τις κινήσεις των εχθρών. Όταν άρχισε η μάχη, διέταξε το τμήμα του να ρίξει πυροβολισμούς για να εμψυχωθούν αυτοί που πολεμούσαν και κινήθηκε προς βοήθειά τους. Συγχρόνως πυροβόλησαν αυτοί που φύλαγαν την Τρανή Παλούκοβα και φάνηκε να έρχεται από τη Στρωμίνιανη ο Γιαννούσης Πανομάρας. Από την Αρτοτίνα έτρεξε ο εκατόνταρχος Γιαννάκης Τζαβέλλας με την εκατονταρχία του και με όλους του κατοίκους.
Στο μεταξύ ο Κίτσος Τζαβέλλας από το στρατόπεδο της Ζελίστας είχε ανέβει στο βουνό και παρατηρούσε τις κινήσεις των εχθρών. Όταν άρχισε η μάχη, διέταξε το τμήμα του να ρίξει πυροβολισμούς για να εμψυχωθούν αυτοί που πολεμούσαν και κινήθηκε προς βοήθειά τους. Συγχρόνως πυροβόλησαν αυτοί που φύλαγαν την Τρανή Παλούκοβα και φάνηκε να έρχεται από τη Στρωμίνιανη ο Γιαννούσης Πανομάρας. Από την Αρτοτίνα έτρεξε ο εκατόνταρχος Γιαννάκης Τζαβέλλας με την εκατονταρχία του και με όλους του κατοίκους.
Αλλά οι ενισχύσεις αυτές δεν πρόφθασαν τη μάχη. Οι Τούρκοι, που οι επιθέσεις τους αποκρούονταν στο χώρο της συγκρούσεως, «μη ημπορούντες πλέον να ανθέξουν εις την φωτιάν των Ελλήνων, και βλέποντες όλα τα βουνά να αστράφουν από τας ερχομένας βοηθείας, ετράπησαν εις φυγήν, και οι Έλληνες τους κατεδίωξαν με άκραν ζημίαν έως επάνω εις τους Αγίους Αποστόλους», όπου είχαν προμαχώνες.
Η μάχη κράτησε μόνο μισή ώρα. Οι Τούρκοι είχαν απώλειες 120 νεκρούς και πολλούς τραυματίες. Οι Έλληνες μόνο 8 τραυματίες.
Η μάχη κράτησε μόνο μισή ώρα. Οι Τούρκοι είχαν απώλειες 120 νεκρούς και πολλούς τραυματίες. Οι Έλληνες μόνο 8 τραυματίες.
Οι μάχες αυτές ήταν αποφασιστικής σημασίας για την απελευθέρωση των Κραβάρων, του Καρπενησιού και της περιοχής της Υπάτης.
6/7/09
Κρίσιμη απόφαση για την εκτροπή του Αχελώου
Το ΣτΕ εντός των ημερών θα ανακοινώσει αν θα ολοκληρωθεί ή θα «παγώσει» το έργο!
Του Γιωργου Λιαλιου
Αίφνης, η εκτροπή του Αχελώου επανέρχεται στο προσκήνιο! Η αλλαγή φρουράς στην προεδρία του Συμβουλίου της Επικρατείας επιβάλλει την έκδοση, μέσα στο αμέσως επόμενο διάστημα, της απόφασης της Ολομέλειας για τον Αχελώο. Αραγε, το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο θα απορρίψει την προσφυγή, βάζοντας οριστικά τέλος στον τέταρτο δικαστικό αγώνα ενάντια στο φαραωνικό έργο; Ή θα αποφασίσει να αποστείλει ερώτημα στο Ευρωδικαστήριο για τη συμβατότητα της εκτροπής με το Κοινοτικό Δίκαιο, δίνοντας την ευκαιρία σε όσους αντιτίθενται να προσφύγουν για να «παγώσουν» και πάλι το έργο;
Επισκεπτόμενος στις αρχές Απριλίου τα έργα στο φράγμα της Συκιάς, ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ. Γιώργος Σουφλιάς δήλωνε απόλυτα αισιόδοξος για την ολοκλήρωση του έργου. Κάθε αντίρρηση έδειχνε να έχει πια εξοβελιστεί και τα συνεργεία εργάζονταν πυρετωδώς προκειμένου σε μία τριετία η Θεσσαλία να μετατραπεί... σε υδάτινο παράδεισο. Αυτό που το υπουργείο διακριτικά απέκρυψε ήταν ότι το τελευταίο κεφάλαιο στην υπόθεση δεν έχει ακόμη γραφτεί.
«Ελιγμοί» του ΥΠΕΧΩΔΕ
Το καλοκαίρι του 2006, σε νομοσχέδιο για το εθνικό κτηματολόγιο, ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ αιφνιδίασε τους πάντες και κατέθεσε τροπολογία για την εκτροπή του Αχελώου. Ειδικότερα, χαρακτήρισε την εκτροπή «εθνικό έργο» και την «νομιμοποίησε» επιστημονικά, εγκρίνοντας το σχέδιο διαχείρισης των λεκανών απορροής Αχελώου και Πηνειού, καθώς και τη μελέτη περιβαλλοντικών όρων του έργου. Με τον στρατηγικό αυτό ελιγμό, ο κ. Σουφλιάς επιχείρησε προφανέστατα να παρακάμψει τον έλεγχο του Συμβουλίου της Επικρατείας, που είχε ήδη μπλοκάρει τρεις φορές το έργο, κυρίως λόγω των δυσθεώρητων περιβαλλοντικών του επιπτώσεων. Μάλιστα, δεν έκρυψε τις προθέσεις του: «Στόχος είναι να αντιμετωπίσουμε και το ΣτΕ, αν πράγματι θέλουμε να γίνει η εκτροπή του Αχελώου», ανέφερε κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή (19.7.2006). Το μέσο ήταν μια διάταξη, μέσω της οποίας αποκλείεται η έκδοση νέων διοικητικών πράξεων (μέσω των οποίων προσβάλλεται έμμεσα ένας νόμος στο ΣτΕ) και επιτρέπεται η συνέχιση και η ολοκλήρωση των έργων που είχαν δημοπρατηθεί και κατόπιν «παγώσει».
Προσφυγή στο ΣτΕ
Οργανώσεις και φορείς (λ.χ. Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, WWF) που για χρόνια παλεύουν την υπόθεση, προσέφυγαν και πάλι στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας την ακύρωση των επίμαχων διατάξεων. Η υπόθεση δικάστηκε στις 2 Νοεμβρίου 2007 και, ως είθισται, η απόφαση δεν έχει ακόμη εκδοθεί, παρά το σημαντικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει. Ποιο ήταν, λοιπόν, το ζήτημα που κλήθηκαν να κρίνουν οι ανώτατοι δικαστές; Κατ’ αρχάς, αν οι «ελιγμοί» του ΥΠΕΧΩΔΕ για την παράκαμψη του ΣτΕ (γνωστοί και από άλλες υποθέσεις, με κυριότερη εκείνη του The Mall) θίγουν το συνταγματικό δικαίωμα των πολιτών να ζητήσουν δικαστική προστασία. Κατά δεύτερον, το δικαστήριο καλείται να εξετάσει αν η εκτροπή είναι σύμφωνη με την κοινοτική νομοθεσία και ιδίως με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ για τη διαχείριση υδάτων, την οποία το ΥΠΕΧΩΔΕ φέρεται να ερμήνευσε... κατά το δοκούν. Κι αυτό γιατί τα επιμέρους σχέδια διαχείρισης των λεκανών των δύο ποταμών καταρτίστηκαν αυτοτελώς, χωρίς να έχει προηγηθεί το αυτονόητο (για την κοινοτική νομοθεσία και τον κοινό νου): ένας συνολικός, μακροπρόθεσμος σχεδιασμός της διαχείρισης υδάτων της Ελλάδας. Εν τω μεταξύ, οι ίδιοι φορείς κατέθεσαν στην Επιτροπή Αναστολών του ΣτΕ και αίτηση αναστολής της εφαρμογής του νόμου, η οποία όμως απορρίφθηκε (αρ. 999/2007) κατά πλειοψηφία, με το σκεπτικό ότι κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται από τη νομοθεσία (μπορεί να «παγώσουν» διοικητικές πράξεις, λ.χ. η έκδοση μιας οικοδομικής άδειας ή μιας απόφασης απαλλοτρίωσης, αλλά όχι η ίδια η ισχύς του νόμου).
Η νέα απόφαση
Ενα βήμα πριν από την ανακοίνωση της απόφασης, δύο είναι τα πιθανά ενδεχόμενα. Αν το ΣτΕ απορρίψει την προσφυγή, κρίνοντας ότι οι νόμοι δεν είναι δυνατόν να προσβάλλονται ευθέως, τότε η υπόθεση κλείνει εδώ. Αν όμως το ΣτΕ αποστείλει προδικαστικό ερώτημα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, όπως πρότεινε η εισηγήτρια σύμβουλος κ. Κατερίνα Σακελλαροπούλου, σχετικά με τη συμβατότητα της ρύθμισης με το Κοινοτικό Δίκαιο, η υπόθεση θα πάρει νέα τροπή. Κι αυτό γιατί θα δοθεί η δυνατότητα να κατατεθούν νέες αιτήσεις αναστολής των εκτελούμενων σήμερα εργασιών στο φράγμα Συκιάς και στην υπόγεια σήραγγα εκτροπής, έως ότου αποφανθεί το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Ενα βήμα πριν από τη νέα απόφαση, όλα τα ενδεχόμενα είναι και πάλι ανοιχτά.
Τέταρτος κύκλος δικών
Πρόκειται για τον τέταρτο κύκλο δικών για τον Αχελώο, που οδεύει στο τέλος του. Οι τρεις πρώτοι κατέληξαν σε ακυρωτικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας. Ο πρώτος (Ε΄ Τμήμα, 1994) ακύρωσε τους περιβαλλοντικούς όρους της εκτροπής επειδή δεν βασίστηκαν σε συνολική μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η δεύτερη (Ολομέλεια, 2000) ακύρωσε εκ νέου τους περιβαλλοντικούς όρους του έργου, κρίνοντας ότι δεν είχαν διερευνηθεί επαρκώς οι εναλλακτικές ως προς τον τρόπο κατασκευής, τη διάρθρωση και το μέγεθος του έργου, ώστε να αποφευχθεί η καταστροφή πολιτιστικών μνημείων. Η τρίτη (Ολομέλεια, 2005) απέρριψε και πάλι τους περιβαλλοντικούς όρους του έργου, καθώς δεν είχε προηγηθεί η έγκριση του προγράμματος ανάπτυξης υδάτινων πόρων, όπως προέβλεπε η Οδηγία για τα Νερά.
Επισκεπτόμενος στις αρχές Απριλίου τα έργα στο φράγμα της Συκιάς, ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ. Γιώργος Σουφλιάς δήλωνε απόλυτα αισιόδοξος για την ολοκλήρωση του έργου. Κάθε αντίρρηση έδειχνε να έχει πια εξοβελιστεί και τα συνεργεία εργάζονταν πυρετωδώς προκειμένου σε μία τριετία η Θεσσαλία να μετατραπεί... σε υδάτινο παράδεισο. Αυτό που το υπουργείο διακριτικά απέκρυψε ήταν ότι το τελευταίο κεφάλαιο στην υπόθεση δεν έχει ακόμη γραφτεί.
«Ελιγμοί» του ΥΠΕΧΩΔΕ
Το καλοκαίρι του 2006, σε νομοσχέδιο για το εθνικό κτηματολόγιο, ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ αιφνιδίασε τους πάντες και κατέθεσε τροπολογία για την εκτροπή του Αχελώου. Ειδικότερα, χαρακτήρισε την εκτροπή «εθνικό έργο» και την «νομιμοποίησε» επιστημονικά, εγκρίνοντας το σχέδιο διαχείρισης των λεκανών απορροής Αχελώου και Πηνειού, καθώς και τη μελέτη περιβαλλοντικών όρων του έργου. Με τον στρατηγικό αυτό ελιγμό, ο κ. Σουφλιάς επιχείρησε προφανέστατα να παρακάμψει τον έλεγχο του Συμβουλίου της Επικρατείας, που είχε ήδη μπλοκάρει τρεις φορές το έργο, κυρίως λόγω των δυσθεώρητων περιβαλλοντικών του επιπτώσεων. Μάλιστα, δεν έκρυψε τις προθέσεις του: «Στόχος είναι να αντιμετωπίσουμε και το ΣτΕ, αν πράγματι θέλουμε να γίνει η εκτροπή του Αχελώου», ανέφερε κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή (19.7.2006). Το μέσο ήταν μια διάταξη, μέσω της οποίας αποκλείεται η έκδοση νέων διοικητικών πράξεων (μέσω των οποίων προσβάλλεται έμμεσα ένας νόμος στο ΣτΕ) και επιτρέπεται η συνέχιση και η ολοκλήρωση των έργων που είχαν δημοπρατηθεί και κατόπιν «παγώσει».
Προσφυγή στο ΣτΕ
Οργανώσεις και φορείς (λ.χ. Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, WWF) που για χρόνια παλεύουν την υπόθεση, προσέφυγαν και πάλι στο Συμβούλιο της Επικρατείας ζητώντας την ακύρωση των επίμαχων διατάξεων. Η υπόθεση δικάστηκε στις 2 Νοεμβρίου 2007 και, ως είθισται, η απόφαση δεν έχει ακόμη εκδοθεί, παρά το σημαντικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει. Ποιο ήταν, λοιπόν, το ζήτημα που κλήθηκαν να κρίνουν οι ανώτατοι δικαστές; Κατ’ αρχάς, αν οι «ελιγμοί» του ΥΠΕΧΩΔΕ για την παράκαμψη του ΣτΕ (γνωστοί και από άλλες υποθέσεις, με κυριότερη εκείνη του The Mall) θίγουν το συνταγματικό δικαίωμα των πολιτών να ζητήσουν δικαστική προστασία. Κατά δεύτερον, το δικαστήριο καλείται να εξετάσει αν η εκτροπή είναι σύμφωνη με την κοινοτική νομοθεσία και ιδίως με την Οδηγία 2000/60/ΕΚ για τη διαχείριση υδάτων, την οποία το ΥΠΕΧΩΔΕ φέρεται να ερμήνευσε... κατά το δοκούν. Κι αυτό γιατί τα επιμέρους σχέδια διαχείρισης των λεκανών των δύο ποταμών καταρτίστηκαν αυτοτελώς, χωρίς να έχει προηγηθεί το αυτονόητο (για την κοινοτική νομοθεσία και τον κοινό νου): ένας συνολικός, μακροπρόθεσμος σχεδιασμός της διαχείρισης υδάτων της Ελλάδας. Εν τω μεταξύ, οι ίδιοι φορείς κατέθεσαν στην Επιτροπή Αναστολών του ΣτΕ και αίτηση αναστολής της εφαρμογής του νόμου, η οποία όμως απορρίφθηκε (αρ. 999/2007) κατά πλειοψηφία, με το σκεπτικό ότι κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται από τη νομοθεσία (μπορεί να «παγώσουν» διοικητικές πράξεις, λ.χ. η έκδοση μιας οικοδομικής άδειας ή μιας απόφασης απαλλοτρίωσης, αλλά όχι η ίδια η ισχύς του νόμου).
Η νέα απόφαση
Ενα βήμα πριν από την ανακοίνωση της απόφασης, δύο είναι τα πιθανά ενδεχόμενα. Αν το ΣτΕ απορρίψει την προσφυγή, κρίνοντας ότι οι νόμοι δεν είναι δυνατόν να προσβάλλονται ευθέως, τότε η υπόθεση κλείνει εδώ. Αν όμως το ΣτΕ αποστείλει προδικαστικό ερώτημα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, όπως πρότεινε η εισηγήτρια σύμβουλος κ. Κατερίνα Σακελλαροπούλου, σχετικά με τη συμβατότητα της ρύθμισης με το Κοινοτικό Δίκαιο, η υπόθεση θα πάρει νέα τροπή. Κι αυτό γιατί θα δοθεί η δυνατότητα να κατατεθούν νέες αιτήσεις αναστολής των εκτελούμενων σήμερα εργασιών στο φράγμα Συκιάς και στην υπόγεια σήραγγα εκτροπής, έως ότου αποφανθεί το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Ενα βήμα πριν από τη νέα απόφαση, όλα τα ενδεχόμενα είναι και πάλι ανοιχτά.
Τέταρτος κύκλος δικών
Πρόκειται για τον τέταρτο κύκλο δικών για τον Αχελώο, που οδεύει στο τέλος του. Οι τρεις πρώτοι κατέληξαν σε ακυρωτικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας. Ο πρώτος (Ε΄ Τμήμα, 1994) ακύρωσε τους περιβαλλοντικούς όρους της εκτροπής επειδή δεν βασίστηκαν σε συνολική μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η δεύτερη (Ολομέλεια, 2000) ακύρωσε εκ νέου τους περιβαλλοντικούς όρους του έργου, κρίνοντας ότι δεν είχαν διερευνηθεί επαρκώς οι εναλλακτικές ως προς τον τρόπο κατασκευής, τη διάρθρωση και το μέγεθος του έργου, ώστε να αποφευχθεί η καταστροφή πολιτιστικών μνημείων. Η τρίτη (Ολομέλεια, 2005) απέρριψε και πάλι τους περιβαλλοντικούς όρους του έργου, καθώς δεν είχε προηγηθεί η έγκριση του προγράμματος ανάπτυξης υδάτινων πόρων, όπως προέβλεπε η Οδηγία για τα Νερά.
ΠΗΓΗ:
Μονή Παναγίας Ρόμβης στα Ακαρνανικά όρη.


Στη δυτική πλευρά των Ακαρνανικών βουνών, σε εξαιρετικά δυσπρόσιτη περιοχή βρίσκεται το μοναστήρι της Ρόμβης ή Ρόμβου που είναι αφιερωμένο στο Γενέσιο της Θεοτόκου.Το καθολικό είναι κτισμένο στη βόρεια πλευρά του μοναστηριού ενώ στη δυτική και ανατολική πλευρά είναι πρόσφατα κτισμένα κελλιά.Κατά παράδοση η ίδρυση της μονής έγινε 100 χρόνια μετά την άλωση της Κων/λης.Σύμφωνα με άλλη διήγηση η μονή ιδρύθηκε απ' όσους μοναχούς γλύτωσαν απ' την καταστροφή του μοναστηριού του Αγίου Βλασίου στα Σκλάβαινα μετά το 1002.Σύμφωνα μέ τρίτη διήγηση το όνομα Ρόμβη ή Ρόμβου οφείλεται στο ότι η ευρεθείσα εικόνα της Παναγίας ήλθε από τη Ρώμη κατά την εποχή της εικονομαχίας, ενώ υπάρχει και τέταρτη σύμφωνα με την οποία το έκτισαν οι κάτοικοι του χωριού <<Ρούνες>> μετά την καταστροφή του χωριού τους από πειρατές. 'Ισως η δεύτερη και τέταρτη διήγηση συνδέονται μεταξύ τους και σχετίζονται με επιδρομές Αράβων πειρτών που κατά τον ιστορικό κο Γεώργιο Φερεντίνο έγιναν στην Ακαρνανία στις αρχές του 11ου αιώνα.Καμία πάντως από τις εκδοχές αυτές δεν δικαιολογεί πλήρως την προέλευση του ονόματος. Το παλαιότερο αυτό μοναστήρι φαίνεται πως καταστράφηκε και πάλι και στη θέση του κατασκευάστηκε στις αρχές του 18ου αιώνα το σημερινό κτίσμα. Με το πέρασμα των αιώνων έγιναν πολλές αλλαγές και προσθήκες στο αρχικό οιδόμημα.Το μοναστήρι είναι φημισμένο στη περιοχή για το πλούτο του και για το ρόλο που διαδραμάτισε στην Ελληνική επανάσταση του 1821. Είχε πλούσια βιβλιοθήκη χειρογράφων και παλαιοτύπων, που διασκορπίστηκε μετά το 1930. Από επίσημα έγγραφα που σώζωταν μέχρι το 1930 στη μονή προέκυπτε ότι η οικονομική της συμβολή στην επανάσταση του 1821 ήταν μεγάλη. Ηταν επίσης καταφύγιο των ελλήνων επαναστατών και τόπος νοσηλείας τραυματιών. Το 1733 την επεσκέφθη ο 'Αγιος Κοσμάς ο Αιτωλός ο οποίος έμεινε σε αυτή τρείς ημέρες. Τελευταίοι ηγούμενοι που υπηρέτησαν στο μοναστήρι αναφέρονται οι Βαρθολομαίος Ζαβογιάννης από το Αρχοντοχώρι και Μελέτιος Σαρδελής.Το καθολικό που είναι ρυθμού μονόκλιτης <<βασιλικής>> και αποτελείται από μονόχωρη αίθουσα (7Χ4) με ημικυκλική αψίδα ανατολικά. Στη διπλανή φωτογραφία, το βλέπουμε από τη βόρεια πλευρά, παρατηρούμε πως είναι θεμελιωμένο σε τεράστιο και συμπαγή βράχο στο βόρειο τμήμα του οποίου σχηματίζεται μεγάλο βάραθρο. Το όνομα <<Ρόμβου>> το οφείλει στο μεγάλο και συμπαγή αυτό βράχο. Στο εσωτερικό του καθολικού διατηρούνται αρκετές τοιχογραφίες που σύμφωνα με επιγραφή που υπάρχει σ' αυτό χρονολογούνται απ' το 1751.Εσωτερικά στις μακριές πλευρές εφάπτονται τόξα μέχρι κάτω, και με τη βοήθεια εγκάρσιου τόξου δυτικότερα από το κέντρο του ναού, δημιουργούνται υποτυπώδη σφαιρικά τρίγωνα και αβαθής ακανόνιστος θόλος. Το ιερό χωρίζεται από το κύριο ναό με λιθόκτιστο τέμπλο ενώ ο νάρθηκας βρίσκεται τρεις βαθμίδες πάνω από το δάπεδο του κύριου ναού και σχηματίζει στην οροφή εγκάρσια καμάρα που απολήγει βόρεια σε στοά μήκους οχτώ μέτρων. Υπάρχουν δύο τοξωτές πύλες : μία στη δυτική πλευρά και μία στη νότια. Η στέγη είναι δίριχτη και πλακοσκέπαστη. Τα κελλιά του μοναστηριού κατεστράφηκαν πολλές φορές. Τελευταία πυρπολήθηκαν από τους Γερμανούς κατακτητές το 1942. Μάλιστα στις 13 Ιουλίου του 1944 οι Γερμανοί εκτέλεσαν στο νεκροταφείο της Βόνιτσας τον π. Ιάκωβο Μαυροκέφαλο (τότε ηγούμενο της μονής) μαζί με άλλους έξι λαικούς. Σήμερα έχουν κτιστεί καινούργια κελλιά γύρω από την αυλή του μοναστηριού μαζί με τραπεζαρία και άλλους βοηθητικούς χώρους. Εχει επίσης μεταφερθεί γεννήτρια για την ηλεκτροδότηση της μονής. Το μοναστήρι γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία δέχεται πλήθος προσκυνητών.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)










