Οι τελευταίες μέρες του καπετάν Διαμαντή.

Το Ημερολόγιο του διοικητή της ΙΙ Μεραρχίας του ΔΣΕ.

Tέτοιον καιρό, πριν 50 χρόνια, στα αιματοποτισμένα βουνά της ανταρτομάνας Ρούμελης, γράφτηκε η τελευταία πράξη του δράματος της ηρωικής ΙΙ Μεραρχίας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Του ένδοξου ΔΣΕ, που υπήρξε ο συνεχιστής του ΕΛΑΣ της Κατοχής και με την καθοδήγηση του ΚΚΕ πολέμησε τρία ολόκληρα χρόνια το ξενόδουλο μοναρχοφασιστικό καθεστώς, την αγγλο – αμερικάνικη ιμπεριαλιστική επέμβαση και το ολέθριο “Δόγμα Τρούμαν”.
Στις 21.6.1949, στη θέση Αϊ – Γιάννης, ψηλά από το χωριό Μάρμαρα Σπερχειάδας, χτυπημένος από “κακό βόλι”, έπεφτε νεκρός ο διοικητής της Μεραρχίας, ο καπετάν Διαμαντής.

Γιάννης Αλεξάνδρου, το πραγματικό του όνομα. Από τη Λιλαία – Κάτω Αγόριανη Παρνασσού. Απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Μέλος της ΟΚΝΕ στο Γυμνάσιο Αμφίκλειας – Δαδί. Μέλος του ΚΚΕ στο Πανεπιστήμιο. Αλβανομάχος – σκοπευτής οπλοπολυβόλου, στον πόλεμο του 1940 – ‘41. Πρωταντάρτης στον Παρνασσό από το καλοκαίρι του 1942. Επιλεγμένος από την Αχτιδική Επιτροπή του ΚΚΕ για επικεφαλής της πρώτης ανταρτοομάδας, της λεγόμενης συνθηματικά “8ης Ομάδας” Παρνασσού. Επιφορτισμένος με ιδιαίτερα σοβαρή αποστολή στην Επιχείρηση ανατίναξης της Γέφυρας του Γοργοπόταμου, το Νοέμβρη του 1942. Και μέχρι την απελευθέρωση καπετάνιος του 34ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ. Αρχηγός του Αρχηγείου Παρνασσίδας του ΔΣΕ στα 1946 – ‘48. Και ύστερα, με βαθμό υποστρατήγου (από την Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση), διοικητής της ΙΙ Μεραρχίας. Και μετά το τέλος του, αντιστράτηγος τιμημένος νεκρός.
Αφήνοντας την τελευταία του πνοή, ο παλαίμαχος κομμουνιστής, ο αξιαγάπητος λαϊκός ηγέτης, ο θρυλικός Διαμαντής, άφησε στο Κίνημα, στο Λαό και στην Ιστορία και μια ανεκτίμητη γραφτή μαρτυρία. Εξόν από την πλούσια αγωνιστική του κληρονομιά (προφορική και σε ένα βαθμό και γραφτή με κάποια άρθρα του), που τη διατήρησαν ζωντανή όσοι την έζησαν, τη μεταλαμπαδεύουν στις νεότερες γενιές, και ορισμένοι την καταγράφουν. Πρόκειται για το Ημερολόγιό του. Ενα κείμενο σπάνιο, περιεκτικό και μεστό, με καταπληκτική ακρίβεια καταγραφής γεγονότων, προσώπων, καταστάσεων, αλλά και με “λακωνική” γραφή. Δυσκολοδιάβαστο, ίσως, σε αρκετά σημεία, που γεννούν ερωτηματικά στον σημερινό αναγνώστη. Αλλά με γλαφυρότητα και με σαφήνεια στην απόδοση περιστατικών και εικόνων από την καθημερινή ζωή και την πολεμική δράση. Αναφέρεται στο τρίμηνο από τα μέσα Μάρτη του 1949 μέχρι τα μέσα Ιούνη 1949 και τελειώνει δύο μέρες πριν από το θάνατο του συντάκτη του.
Μέσα από τις σελίδες του Ημερολογίου, ο αναγνώστης θα αντιληφθεί την τιτάνια πάλη του ΔΣΕ στον Εμφύλιο με τις τεράστιες αντίπαλες δυνάμεις σε έμψυχο και πολεμικό υλικό. Τις αδυναμίες και τις αφάνταστες δυσκολίες του αγώνα των ανταρτών, ανδρών και γυναικών, στις μετακινήσεις, στις μάχες, στους ελιγμούς. Στην πάλη, όχι μόνο με τις υπεράριθμες και άρτια εφοδιασμένες και εξοπλισμένες μονάδες του αστικού Στρατού, μα και με τα στοιχεία της φύσης! Αλλά και την από κάθε άποψη ασύγκριτη ανωτερότητα του ηθικού του ΔΣΕ και του πνεύματος αυτοθυσίας στο δίκαιο αγώνα. Για τα μεγάλα ιδανικά του Κόμματος και του λαϊκού κινήματος, για μια Ελλάδα λεύτερη, απαλλαγμένη από την εξάρτηση των ιμπεριαλιστών, ανεξάρτητη και λαοκρατούμενη.

Δεύτερος από αριστερά ο καπετάν Διαμαντής  και δεξιά δίπλα του ο υπεύθυνος του ΕΑΜ Θεόδωρος Καμαράς.

ΜΑΡΤΙΟΣ.

14 Δευτέρα: Κουτρούκης τοποθετήθηκε Δ/τής 66 Μονάδας (1)…

ΑΠΡΙΛΙΟΣ.

16 Σαββάτον: 16 χιλ. Λαμίας ανατινάχθηκε αυτοκίνητο από νάρκη κατεστράφη. Από άλλη νάρκη υψ. Νταουκλή. Σκοτώθηκε Μάυς και τραυματίστηκαν άλλοι. Αλλο αυτοκίνητο ανατινάχτηκε ανάμεσα Μακρακώμη – Αη – Γιώργη.

19 Μ. Τρίτη: Ανατινάχθηκε και καταστράφηκε αυτοκίνητο από νάρκη ανάμεσα Ομβριακή – Καϊτσα.

20 Μ. Τετάρτη: 55 Μονάδα με ιππικό κατέλαβαν Τσούκα.

55 πήρε λάφυρα ένα Πολυβόλο, πολλά τρόφιμα.

24 Κυριακή: Ωρα 4 περνάμε ποτάμι Μόρνου – ομάδες μας καταλαμβάνουν διαδοχικά υψώματα – Ψηλής Ράχης – Καλοσύρτη – Ανω Υψωμα Μουσονίτσας – εχθρός από Συκιά βάζει με όλμους και Πολ/λα μεμακρυσμένα – από Νταού περισσότερο μεμακρυσμένα.

Ωρα 11 λόχος νεολαίας εγκαθίσταται Αν. Υψ. Μουσονίτσας και δέχεται επίθεση 613 Τάγματος από Νταού. Αρχικώς ανατρέπει εχθρό, αργότερα δέχεται σοβαρότερη πίεση και εγκαταλείπει ύψωμα. Αλλο εχθρικό τάγμα 530 κινιέται πλευρά μας – φάλαγγά μας – περνάει Αη – Λια – δρομολόγιό της βάλλεται. Εχουμε δύο τραυματίες – από μάχη λιποτάχτησαν ή αγνοούνται 8 κοπέλες.

Αλλη εχθρική διλοχία επιτίθεται Καλοσύρτη όπου Βραχωρίτης με δύναμή του. Βράδυ μηχανισμούς μας κινούμε για Σνάνι – με μάχιμα τμήματα ώρα 24 αποσυρόμαστε.

Γκούρας χτυπάει διμοιρία 571. Σαρμανίτσα απώλειαι εχθρ. 6 νεκροί, παίρνουν λάφυρα. Μεταφέρουμε τραυματία Κουτσικάκη – παιδί γερόντα που πνίγηκε.

25 Δευτέρα: Ωρα 6 συναντούμε μηχανισμούς Σνάνι – Σταυρό αφήνουμε διμοιρία παραμείνη μέχρι 10 ώρα – φωνάζω θυμωμένα για επιτελάρχη. Ξεκινούμε με μηχανισμούς – ακολουθούμε δρομολόγιο ρεματιάς – είναι πολύ κουραστικό και έχουμε πολλά ανεβοκατεβάσματα – Μαρκόπουλος (2) σε κακά χάλια – Αεροπορία μυδραλλιοβολεί Βαρδούσια και διμοιρία μας Σταυρό – τραυματίαι μας ανακαλύπτει ρεματιά – Ντακότα μας βομβαρδίζει – δύο τραυματίες – ώρα 10 φτάνουμε Αρτοτίνα.

Εχθρός δεν εκδηλώνει κίνηση εναντίον μας – Καλύβια συναντώ Ζώη – Μπαμπάνη – Λώλο – δεν υπάρχουν τρόφιμα – σφάζουμε ένα μουλάρι – παίρνουμε από λούφα λίγο αλεύρι δουλεύουμε με ασύρματο Τρούμαν (3). – Ζαχαριάδη στείλαμε (4) από κορυφογραμμή. 1 τραυματίας από αεροπορία.

Μένουμε με επίτροπο Ζώη – είμαστε πεινασμένοι – Ζώης έχει κάνει φάλαγγα μα δεν έχει συνοχή – μαχητές μας πεινασμένοι, κουρασμένοι, εξαντλημένοι, αλλά ξαπλωμένοι εδώ και κει έχει πολλά χιλιόμετρα. 88 Μονάδα βράδυ ενεργεί Βαρδάτα – Ασωπό για σφάγια.

26 Τρίτη: Σκέψεις μας πώς να ξεκουράσουμε μαχητές μας – πώς τους τροφοδοτήσουμε – είναι περισσότερο από κάθε άλλη φορά απαραίτητη μια ανάπαυλα. Να ενεργήσουμε για τρόφιμα είναι αδύνατο, γιατί κινδυνεύουμε να μας μείνουν όλοι στο δρόμο – έχουμε κρούσματα λιποθυμιών από εξάντληση – Χώρο Ευρυτανίας υπάρχουν λίγα αποθέματα και το μόνο μέρος που θα μας εξασφαλίσει λίγη ανάπαυση. Ετσι αποφασίζουμε να κινηθούμε για κει – από ώρα 4 ξεκινάμε για υψώματα Γραμμένης και ώρα 7 φθάνουμε – πήραμε ζώα από Λώλο και φορτώσαμε ασυρμάτους μας – αεροπορία κάνει αναγνώριση και δε διαπιστώνει τίποτα. Επίτροπος καλεί ταξίαρχο (5) τραπέζι και κάνει συζήτηση. Εχουμε ταλαντεύσεις στο πιο δρομολόγιο να διαλέξουμε – Κοκός εκδηλώνει εγωισμούς τον αποκαλεί τέρας είναι πολύ εγωπαθής – αναγνωρίζει σφάλμα του σε απειλή μου ότι θα διαγραφεί από ΚΚΕ – σκέψεις μου για συστηματοποίηση Κ.Π. (6) με ασύρματους. Ωρα 7 ξεκινάμε και ακολουθούμε δρομολόγιο Παλούκοβας μέχρι Γραμμένη, βρέχει – τραγουδάμε – ώρα 24 φθάνουμε Ρέμα και παραμένουμε στεγνώνουμε στα σπίτια. Τη μέρα αυτή θύμωσα και με επιμελητάδες είπα Λώλο συγκεντρώσει όλο τον κόσμο και να τον φέρει στη Μεραρχία – Μπαμπάνης πάει με συνεργείο του για απόκρυψη πυρομαχικών. Οξυές – Στάγια – δρόμος μας λιποθυμάει ένας – Γραμμένη συναντώ Λαδά – του έμειναν 4 αιχμάλωτοι μόνο – και δύο πολίτες – του δίνω κατεύθυνση – τμήμα του δυστύχησε πολύ – μετέφερε ασύρματο.

88 Μονάδα δέχεται πυρά από Καταβόθρα και Πριόνια και συμπτύσσετε Ζαγγανά.

27 Τετάρτη: Ωρα 5.30 ξεκινούμε – ανάμεσα Λεύκα – Μακρινή – στήνουμε ασύρματο – πήραμε όλες επαφές – φέρνω (7) και ο ίδιος γεννήτρια.

Ωρα 14 ξεκινάω σχεδόν μόνος μου και προχωρώ για συνάντηση τμημάτων που έχουν προχωρήσει. Ο ανήφορος της Αμπλιανής κουράζει και μένα – κάνω πολλές στάσεις στο δρόμο κάνω και σκοποβολή με το πιστόλι Μαρκόπουλου – το άνοιγμα της φάλαγγας μεγαλώνει και όταν η κεφαλή φτάνει χώρο Τσικλίτσας η ουρά βρίσκεται στο λημέρι Α.Ρ.

Αναγνωριστικό αεροπλάνο ρίχνει ριπές Οξυά – Παλούκοβα – απόγευμα ψάχνει χώρο Τσικλίτσας – ώρα 21 φθάνω καταυλισμό – Καραγιώργης (8) πάει για τρόφιμα – στέλνω έρθει ασύρματος 66 μονάδας μιλάμε με επίτροπο και Παύλο και προετοιμάζουμε το πάρσιμο τροφίμων – φτιάξαμε λίγο κατσαμάκι. 65 Μονάδα αντιμετωπίζει επί 5 ώρες εχθρό Λεπούχι απώλειες εχθρού 20.

28 Πέμπτη: Από ώρα 11 144 (9) και μαχητές του λόχου Ασφαλείας – ξεκινάν για Μεγάλο Χωριό – Καρίτσα 172 (10) και – 66 μονάδα βρίσκονται Καστανούλα – Ρωσκά – περιμένω να γίνει μηχανάκι, αδημονώ για ασύρματο, δεν έχουμε καμιά επαφή εχθρού – μαλώνω ασυρματιστές γιατί έχουν ανεπίδοτα τηλεγραφ. 1 μηνός – ετοιμάζουμε Σιλαίου με ασύρματο για πληροφορίες από Αρτοτίνα – ειδοποιούμε 172 έρθει Τσικλίτσα – έρχεται ψωμί από Ρωσκά – δύο βόδια και αργότερα άλλα 10 – μαθαίνουμε νέα για Γράμμο. Τομέας Πύργου Στρατσάνης – εχθρός βρίσκεται Μουσονίτσα – Αη – Λια Μαύρο και από Βίγλα κατεβαίνει Καστέλλια. Βλαχοβούνι εχθρός οργανώσει θέσεις – ομάδες Π.Ε. (Πολιτικών Επιτρόπων) Λαμίας και υπαίθρου χτύπησαν εχθρικό αυτοκίνητο στο δρόμο Λαμίας Δομοκό σκότωσαν 11 φαντάρους πήραν λάφυρα.

29 Παρασκευή: 172 κινιέται από Ρωσκά ώρα 15… φθάνει Τσικλίτσα ώρα 15 ακούονται ριπές όλμων προς Τέρνο – στέλνω Σιαφάκα με ομάδα ανέβει αυχένα – μεσημέρι ήρθε Χρυσόστομος – μιλάμε για δουλιές του και για Τριχωνίδα – σκέφτουμαι για τεχνική που θα ακολουθήσουμε – μιλάω Στέλιο (11) να αναλάβει δουλιά τομέα Δ. Φθ. – συνεργαζόμαστε με Καπούλα – παίρνω σακάκι και δίκοχο – ήρθε Νώντας – Δρούζος – άνδρες έχουν ψωμί και συσσίτιο. Εχουν κέφι – επίτροπος πάει να μιλήσει 172 Ταξίαρχο. Ωρα 16… είμαι στη σκηνή – ρίχνει χαλάζι – καιρός βουρκωμένος – τραγουδάω σιγανά, κλέφτικα. Συρογιάννενα μου θυμίζει παλαιούς αγωνιστές μας Αραχωβίτη – Αγοργιανίτη που έπεσαν – Γανωμένος που επιτέθηκε Πλάτανο συμπτύσσεται – ριπές ακούονται προς Καστανιά – 144 δεν ήρθε – αεροπλάνο κάνει αναγνώριση Παπαϊωάννου μου λέει για επιχείρηση Μπερίκων – Κοκός διώχνεται από ασύρματο. Ομάδες Π. Ε. χτύπησαν φυλάκιο Χατζηγιαννέικα με 6 νεκρούς – έβαλαν δύο νάρκες.

30 Σάββατο: Καιρός καθαρός – 144 δε φάνηκε ακόμα – Κλιμάκιό μας λέει για λάθος μας που δε δώσαμε ραδ. Πλούσια δράση παίρνουμε ανοιχτή – και σήμερα τμήματα έχουν και ψωμί και φαγητό – σημείωμα Κατσόγιαννου (12) αναφέρει ότι εχθρός βρήκε από αποθέματα 2 χιλιάδες αλεύρι – ζάχαρι – Βρήκε βενζίνη κλπ. – με πιάνει πονοκέφαλος – αεροπλάνο κάνει αναγνώριση – κινήσεις φαίνονται κέδρο.

Μίλησα με Παπαϊωάννου για αποστολή του και τομέα Δωρίδας – αποκρυσταλλωμένη γνώμη για Στέλιο Παπούα – Παπαϊωάννου – ειδοποιώ Μαγγλάρα για λόχο 172 παίρνουμε.

Γκούρας πέρασε Παρνασσό με 9 ομάδες.

Χαρακτηριστικά στο Μήνα: Μεγάλες πορείες – σοβαροί ελιγμοί – καλή δράση – μεγάλη κούραση – εξάντληση, διαρροή – δίνουμε σκληρά χτυπήματα εχθρό – πιάνουμε Ταξίαρχο – πεινάμε – εχθρός ακολουθεί τακτική συνεχούς κινήσεως για κούραση και εξάντλησή μας – δική μας μαζικών χτυπημάτων – παίρνουμε πολλές ποσότητες πυρομαχικών – Γράμμα (13) ασκεί γενικότερη επίδραση ηθικό εχθρού – φθάνει να τον κτυπάς και δεν κάνει βήμα – κινιέσαι επάνω του και το βάζει στα πόδια – Προοπτική μας: δυνατότερα χτυπήματα – επιμελητειακά αποθέματα – στρατολογία – κερδίσουμε μάχη χώρου – κλείσουμε εχθρό κέντρα του – επεκτείνουμε δράση Παρνασσό – Ελικώνα – Λοκρίδα – αναπτύξουμε σαμποταριστική δράση – αναπτύξουμε δίχτυ πληροφοριών.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
1. Τα αποσιωπητικά είναι στο κείμενο.

2. Μαρκόπουλος είναι ο ταξίαρχος του στρατού που αιχμαλωτίστηκε στο Λιδωρίκι.

3. Τελευταίου τύπου ασύρματος. Τα λεγόμενα “τρουμανάκια”! Λειτουργούσαν με χειροκίνητο διναμό. Τα παίρναμε λάφυρα απ’ το στρατό.

4. Εννοεί τηλεγράφημα.

5. Εννοεί τον Μαρκόπουλο.

6. ΚΠ = Κέντρο Πληροφοριών.

7. Μεταφέρω.

8. Μάλλον Καραγιώργος.

9. 144 Ταξιαρχία του ΔΣΕ.

10. 172 Ταξιαρχία του ΔΣΕ.

11. Εννοεί τον Στέλιο Μασιάλα, ταγματάρχη.

12. Κατσόγιαννος. Είναι αυτός που όταν πιάστηκε δήλωσε ότι σκότωσε τον Διαμαντή.

13. Δεν ξέρουμε περί τίνος πρόκειται.

Στη φωτογραφία η διοίκηση του 34ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ. Στο μέσο της πρώτης σειράς, με το μουστάκι, ο καπετάν Διαμαντής. Στα δεξιά του ο στρατιωτικός διοικητής του Συντάγματος, Χρήστος Δαλιάνης.

ΜΑΪΟΣ.

1 Κυριακή: Ωρα 5 μετακινούμε Σ. Δ. (14) μας υπό ύψ. Τσικλίτσας Ψηλό Σταυρό – περιμένω λίγο πίσω – βλέπω να έρχονται από Καστανούλα 144 – έρχεται για τρόφιμα – εχθρική διλοχία κινιέται προς Πλατάνι – άλλη εχθρική διλοχία κινιέται Αγγάθι – έρχεται κινητό Λ… (15)

Περιοχή Παρνασσού υπάρχουν μόνο Χωροφύλακες Μάυ και λίγος στρατός – Γκούρας ενεργήσει σε σοβαρό στόχο – Νώντας κατέχει Καράβι και βράδυ κινηθεί για Οίτη επιμελητειακή κυρίως δράση.

2 Δευτέρα: Ωρα 6 ξεκινά με επίτροπο καθυστερημένα η φάλαγγα. Είχε προχωρήσει και αναγκάστηκε να αλλάξει δρομολόγιο στον αυχένα Δενδρούλι – Κοκκινιά – Προς Καράβι – γιατί Αρένα κατέχει εχθρός – στέλνουμε στηρίγματα Δενδρούλι – Καράβι – Τύμπανο – Ταμπούρια, εχθρός κατέχει Πλάτη – Αγγάθι τριγωνομετρικό Αρένα – Πλατάνι – Αράχωβα – κινεί δυο διμοιρίας προς Αετό χτυπιένται και επιτύχουν Κουμπί – ώρα 15.20 μηχανισμοί και ένα λόχο κινούμε μέσω Πριόνι για Οξυές – 19 ώρα μάχιμα τμήματα από Δενδρούλι – Καράβι προς Οξυές – Παπαϊωάννου με δύο ομάδες που κατέχει Πριόνι κινιέται για Αρτοτίνα – αφήνουμε Μαρκόπουλο με Καριοφύλλη – Περικλής μένει για 66 μονάδα. Γκούρας ενεργεί Αγόριανη παίρνει 1.000 οκάδες τρόφιμα ετοιμάζεται για Σερνικάκι.

3 Τρίτη: Ωρα φτάνουμε Οξυές – βρίσκουμε εκεί Ματσούκα και τμήματα μετατοπιζόμεθα λίγο για κάλυψη – παίρνουμε διάταξη διμοιρία Οξυά – Λέχος – Παλούκι – στέλνουμε για πληροφορίες – Κυριακοχώρι – προωθούμε Στέλιο Ξεροβούνι – κάνει πολύ κρύο – φυσάει – διμοιρία Οξυάς εγκαταλείπει ύψωμα μόνο από πίεση αεροπορίας – έχει σε σύμπτυξη 6 τραυματίες – 3 αγνοούμενους – εχθρός καταλαμβάνει Οξυά – επιτίθεται Ψηλή Ράχη – με λίγα πυρά ανακόπτεται επίθεση – Ωρα 5 κινούμαστε για Παλούκι – Παλούκι παίρνουμε πληροφορίες – μηχανισμός κινιέται από Ξεβούνισμα – Ξεροβούνι – λόχοι από Παλούκι – Γιδοβούνι υψ. Δάφνης – Ανατολή – Γάτσιος μένει με λόχο Πορτοκάλι – Νώντας Αη – Γιάννη Μάρμαρα – Καρακούνης ετοιμάζεται επιχείρηση Πύργο – εχθρός κατέχει Κοτρώνι – Κοτρωνάκια – υψ. Δρέμισσα – Αν. Μουσονίτσας – Από Δενδρούλι πάει προς Αβόρανη – βρίσκω Λώλο – ετοιμάζει ψωμί Καλύβια – Παπούας πάει ασύρματο – βρίσκουμε ξεκομμένους – στέλνω απάντηση σε προσωπική (16) – Βουκερίδη σχόλιο για Ρούμελη.

4 Τετάρτη: Ωρα 6 περνούμε από Αργύρια – βρίσκω Μπαμπάνη – μιλάμε για πυρομαχικά και μαθαίνω για Νώντα – Καρακώνη – εχθρός που ερεύνησε Τριανταφυλλιά – πήραν σφάγια Γκούρα – ώρα 6.30 φθάνω από τους τελευταίους υψ. Κολοκυθιάς – αεροπλάνο ώρα 9 – ακούονται πυρά Πορτοκάλι – Πάθαινα – από Παθούλα κινιέται εχθρός προς Σαράντενα. Εχθρόν… επιτίθεται με ένα τάγμα – χρησιμοποιεί πολύ πυροβολικό – όλμους – Λόχος Γάτσιου κρατάει θέσεις μέχρι 18 ώρα.

Προξενεί απώλειες εχθρό – δικές μας 7 τραυματίες, 1 νεκρός – Νώντας βρίσκεται τελευταίο χώρο κάλυψης για ενέργεια στη Μεσοχώρι και το βράδυ ενεργεί – εχθρικό τάγμα καταλαμβάνει Καράπαπα – δυο άλλες φάλαγγες κινούνται προς Μακρυκάμπη – αποφασίζουμε ελιγμό από Μετερίζια – εχθρικόν τάγμα Αη – Λια – Κυδωνιά – κινιέται ενισχύει επιτιθέμενο Πορτοκάλι – Στέλνω σύνδεσμο Γάτσο πάρει πυρομαχικά και χτυπάει διαδοχικά εχθρό κορυφογραμμή – ώρα 8.30 ξεκινάμε – Περνάω από τηλέφωνο – αφήνω Μασσάλα με ασύρματο και Διμοιρία Καρεντώνη υψ. Μαρμάρων Νοσοκομείο.

5 Πέμπτη: Ωρα 6 γέρνουμε Μετερίζια προς Δάφνο – εγώ με πολλούς πεζούς κόβω απ’ τα ρέματα – πιθανόν οι δύο φάλαγγες να διακρίνονται όταν πολυπροσέξει κανείς από υψ. Κροκυλιού – Γάτσος αργεί να φανεί – έρχεται αργά και σταματάει Μετερίζια όπου έχει διάταξη Βραχωρίτης – ώρα 8.30 κατακλιζόμαστε Αη – Λια Δάφνου – εχθρός από Γουλινά προωθείτε Β. υψ. Κολοκυθιάς – κρατάει παρακάτω διάταξη – Γαρδίκι κορυφογραμμή. Σαράντενας με τρία τάγματα και δύο ορειβατικά πυροβόλα – Αν. υψ. Κολοκυθιάς – Γουλινά με τάγμα – Νώντας μετά Μεσοχώρι κρατάει Πάθαινα – Κουματζέλης Περιστέρι – Μασσάλας Ξεροβούνι – σκεφτόμαστε για επιχείρηση – αποφασίζουμε 144 με 3 λόχους ενεργήσει Βελούχι – εμείς με Γάτσο κρατήσουμε Λίππα – Παπούας ξεκινάει για Λίππα – Παπαϊωάννου με Σούρουπο ξεκινάει με Πυθαγόρα Κουτρούκη – ώρα 22 ξεκινάει και Παύλος, Βραχωρίτης – ώρα 12 ξεκινάμε υπόλοιποι για Λίππα – δίνουμε Δ/γες σε όλα τα τμήματα για έντονη δράση.

6 Παρασκευή: Στην πορεία προς Λίππα νυστάζω πολύ – μένω δυο τρεις φορές πίσω από φάλαγγα – ώρα 3.30 φθάνω καταυλισμό Ν. Λίππας – από πρωί 144 μπλέκεται σε συμπλοκή Γέφυρα Αγλαβίστας σκοτώνει 4 Μάυ και πιάνει 6 – Παύλος μπλέκεται στο Σεβεδίκο όπου αμύνονται οι Μάυ – σκεφτόμαστε για επιχείρηση στο Κάλλιο – βράδυ ενεργούμε με 3 ομάδες λόχου ασφαλείας – αεροπορία μυδραλιοβολεί Σεβεδίκο Στραούζα υψ. – από Οξυά εχθρικό τάγμα κατεβαίνει Αγ. Κων/νο – Γραίκιζα – άλλη δύναμη μπαίνουν Αργύρια – λόχος 172 μας αναφέρει 55 μονάδα ότι πέρασε Νότια – ειδοποιούμε Στέλιο – στέλνουμε αποστολή για πυρομαχικά γύρισε δεν πήγε από εχθρό – 66 μονάδα δε φαίνεται – Κλιμάκιο επίσης πρωινές επαφές – συσσίτιο – κατσαμάκι και κρέας βοδινό – 4 ομάδες 144 στο σημείο εφόδου δέχονται πυρά από Νώτα – 16 αγνοούμενοι, 1 νεκρός – 1 τραυματίας – χάσαμε 3 οπλοπολυβόλα – εχθρός κίνησε σοβαρές δυνάμεις και 144 αναγκάζεται νύχτα περάσει Γκιώνα.

7 Σάββατον: Ωρα 4 φθάνουν τμήματα από επιχείρηση Καλλίου – φέρνουν 120 σφάγια μικρά – 6 βόδια – και 202 οκάδες αλεύρι – Πρωί φτιάνουν κατσαμάκι – παίρνουμε καλύτερα μέτρα ασφαλείας – αεροπορία ερευνά Παληοξάρια – ένας λόχος ασφαλείας δεν ήρθε – ούτε ο βοηθός Κοτρωνιά. Το μεσημέρι από Ψηλή Ράχη κινιέται εχθρικό τάγμα προς Λίππα και Λευκαδίτη – Διμοιρία μας δεν έχει αντιληφθεί εχθρό – άλλο εχθρικό τάγμα ήρθε από Ξερή Ράχη – Γρανίτσα – πιστεύουμε ότι έρχονται για μας – όμως συνεχίζει για Στενό – 144 βρίσκεται Σπιθάρια ΝΑ. υψ. Λευκαδίτη – Τον ειδοποιούμε για πέρασμα – δεν έχει σε θέση περάση – και ώρα 3 κινούμαστε για Ξερή Ράχη. Απώλειες δικές μας 1 νεκρός – 4 τραυματίες ο ένας έπεσε χέρια εχθρού – εχθρού 5 νεκροί. Σε διείσδυσή μας εχθρός κινητοποιεί περιοχή Λιδωρικίου 72 Ταξ. και 3 ΕΣΠ δύο φάλαγγες κατεβαίνουν Μάργαρι – Σπερχειού.

8 Κυριακή: Φέγγουμε Δάφνο – εχθρός μας αντιλαμβάνεται – φαίνεται ότι έμαθε Σ. Δ. Μεραρχίας – ώρα 9 φθάνουμε Ξερή Ράχη – τμήματα πολύ κουρασμένα και χωρίς συνοχή – ώρα 10 εχθρός από Βλαχοβούνι κινεί διλοχία του και καταλαμβάνει Λαδικού – ώρα 12 άλλο εχθρικό τμήμα καταλαμβάνει υψ. Δάφνου – Πυρομαχικά δεν έχουμε – υπολογίζω ότι ξέρουν για Σ. Δ. και αναγκαζόμαστε ελιχθούμε μέρα προς Σταυρό Αρτοτίνας. Από ρεματιά διακρίνουμε εχθρική φάλαγγα κινούμενη από Ψηλή Ράχη προς Πορτοκάλι – μένουμε ρεματιά μέχρι βράδυ – είμαι αναποφάσιστος στην κατεύθυνση που θα πάρουμε – τελικά καταλήγω για Σνάνι – δεν έχουμε πληροφορίες – στέλνω περίπολο με Κόκκινο από Γιδοβούνι – άνδρες μας πολύ κουρασμένοι – πορεία δύσκολη – δίνουμε πρόβατα Λώλο – παίρνουμε πυρομαχικά.

9 Δευτέρα: Ωρα 6 φθάνουμε δάσος Σνάνι – εχθρός βρίσκεται και υψ. Ξεροβουνιού – αεροδρομίου στέλνουμε λόχο ασφαλείας πιάσει Ζερελάκι – στέλνουμε περιπόλους προς Σταυρό Μουσονίτσας και Μετερίζια.

144 βρίσκεται Παλιοβούνι – προσανατολίζεται για πέρασμα Οίτη – περνάει εχθρός κατέχει φτερόλακα – Ξεροβούνι Στρώμνης – Κοτρωνάκι – Αη Λια Μαύρου (17) – Νώντας δε φαίνεται – ούτε Γκούρας – εχθρός προωθείται Παλούκι Πύργου – πιάνει αντερείσματα Κυριακοχωρίου – Αργυρίων – κατέχει υψ. Ανατολής – μένομε Σνάνι – αεροπλάνο ερευνά περιοχή Μουσονίτσας – προσπαθούμε μαζεύουμε τμήματα – το βράδυ έβρεξε λίγο.

10 Τρίτη: Μένουμε όλη τη μέρα σε Σνάνι – πιάνουμε Σταυρό Μουσονίτσας επιτηρ. φυλάκια Σταυρό Αρτοτίνας – Μετερίζια Σνάνι – έχει ομίχλη και κάπου κάπου ο καιρός καθαρίζει – εχθρός απόγευμα έχει παρακάτω Δ/ξη (18) – τάγμα Πριόνια – Καταβόθρες – τάγμα υψ. Γκούρας – τάγμα Ξεροβούνι Στρώμνης ανεξακρίβωτος δύναμις Μαύρο – τάγμα Παλιοκλήσι – τάγμα Ξεροβούνι Μαρμάρων – Γουλινά ανεξακρίβωτος δύναμις Πορτοκάλι – Ψηλή Ράχη στηρίγματα δύο ταγμάτων και πυροβολικό – με ανεπτυγμένη δύναμη των προς Κυριακοχώρι και Αργύρια – τάγμα Λαδικού – ανεξακρίβωτος δύναμις Γραίκιζα – ώρα 14 ελαφρό τμήμα εχθρού βγαίνει Μετερίζια – προωθούμαι γι’ αυτό με τρεις ομάδες και καταλαμβάνω Γιδοβούνι – όλες μας προσπάθειες πώς θα περάσουμε δυνάμεις μας Οίτη έξω κλοιού – μένει απραγματοποίητο και προσανατολίζονται για ελιγμό Β. Σπερχειάδος και με Νώντα – ώρα 20 ελισσόμαστε προς Λεύκα – πορεία μας μεγάλη και πρέπει να φθάσουμε πριν φέξει – σε όλο δρόμο τρέχουμε – 144 πήρε επαφή με εχθρό Οίτη – βράδυ πέφτουμε σε εχθρό Πάθαινα – 1 τραυματίας – 5 λιποτάχτες – Παπούας ενήργησε Καστέλια.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
14. ΣΔ = Σταθμός Διοίκησης.

15. Αγνωστο τι σημαίνει.

16. Πρέπει να είναι προσωπική επίθεση.

17. Μαύρο = Μαυρολιθάρι.

18. Διάταξη.

Γιάννης Αλεξάνδρου - Διαμαντής, Χαρίλαος Φλωράκης - Γιώτης.

ΜΑΪΟΣ.
11 Τετάρτη: Ωρα 4.30 φθάνουμε Λεύκα – επιτελάρχης λέει συνεχίσουμε στέλνουμε μια ομάδα Αη Λια Μανδρίτσας – Σιαφάκας με δυο ομάδες κατέχει δασωμένο αντέρεισμα που βλέπει Ψηλή Ράχη – στέλνω ακόμα μια ομάδα Κατσόγιαννο για αλεύρι Αμπλιανη – Χριστόφορο ελέγξει Καράβι – καιρός μέχρι μεσημέρι ανταριασμένος – υπό παρατήρηση Κυδωνιά – Δρέντα – Δενδρούλι δε φαίνεται εχθρός – ειδοποιούμε Μαγγλάρα για υποδοχή τμημάτων – παίρνουμε τηλεγράφημα από Πυθαγόρα – δεν πραγματοποίησε πέρασμα – βρήκε εχθρό Πάθαινα – Νώντας είχε. Βρίσκεται Ν. Πλαγιές Γουλινάς – διλοχία από υψ. Μαρμάρων καταλαμβάνει Γουλινά – σκέψεις για πέρασμα Β. Σπερχειού ή υψ. Στάγιας – υποδείχνουμε Πουγκάκια – ώρα 21 ξεκινάμε για Αμπλιανη – εγώ φεύγω ώρα 23.30 βρήκαμε 1.000 σφαίρες υψ. Λεύκας.

12 Πέμπτη: Ωρα 5 φθάνω Λημέρι – διακρίνουμε εχθρό Ψηλή Ράχη. Κινούνται με μεταγωγικά Ταμπούρια – πάνε ανεφοδιαστούν – άλλη φάλαγγα ανεφοδιασμού έρχεται από Κρίκελο – συναντιούνται Τύμπανο.

Παίρνουμε από Κλιμάκιο χώρο Βουλγάρας Αγράφων εχθρός ενεργεί με μεγάλες δυνάμεις εκκαθαριστικές – 144 να μην περάσει βόρεια – Προσανατολίζεται για Αγκάθι – εχθρός από Γαρδίκι καταλαμβάνει Αη Θόδωρο – υψ. Κυριακοχωρίου – κατέχει Πορτοκάλι – Σιαφάκα Ταμπούρια – Μηλιά Γιδοβούνι με τρία τάγματα. Από Λαδικού έρχεται Κυδωνιά άλλο τάγμα – βράδυ παραμένουμε στο ίδιο μέρος – δεν πιάνουμε ταμπούρια.

13 Παρασκευή: Από χαράματα ακούονται πυρά προς Αγκάθι στέλνουμε διμοιρία από Καράβι στα Ταμπούρια – εχθρός κινιέται από Πορτοκάλι προς Ταμπούρια – κινούμε και άλλη διμοιρία Ταμπούρια – αεροπορία τακ (19) μυδραλιοβολεί. – Πάει και δεύτερη διμοιρία – κάτω από σοβαρή πίεση αναγκάζονται συμπτυχθούν – 144 χωρίς σφαίρες πέφτει εχθρική διάταξη δίνει θύματα – σκορπάει – Δ/ση έρχεται με λίγους – μάχη συνεχίζεται ολόκληρη μέρα από διαδοχικές θέσεις – Καράβι – Δενδρούλι – Τύμπανο – εχθρός εκμεταλλεύεται κατάσταση τμημάτων και είναι εξαγριωμένος – Πέφτουν στη μάχη Ριζομάρκος – Μπέρτσας – Αμαλία – Κ. Καρατζάς – Παπής και άλλοι – βράδυ ελισσόμαστε Τούφα – τμήματα νηστικά πορεύονται χωρίς απόδοση.

14 Σάββατον: Ωρα 4 φθάνουμε και παραμένουμε εκεί – με διμοιρία Ταμπούρια – Πυθαγόρας – Παύλος – Κουτρούκης βραδυπορούντες – Τομέας μικρού, μεγάλου Χωριού ησυχία – Περικλής βρίσκεται Σάπιο πηγάδι για τρόφιμα από Καρίτσα – αφήνουμε Ζαχαρία με βραδυπορούντες – εχθρός καταλαμβάνει Φονηά – Τσικλίστα – αντέρεισμα Κέδρου – κατεβαίνουν μέχρι Κρικελιώτη – ώρα 20 ξεκινάμε – δεν έχουμε ακόμα αποφασίσει για πού – ώρα 22 φθάνουμε Ταμπούρια και αποφασίζουμε – ώρα 23.30. Φθάνουμε Ανιάδα. Βρίσκουμε Βραχωρίτη είχε χτυπηθεί Σύγγρελο – αποφασίζουμε για Μυριδιά και ξεκινάμε – Νώντας ενεργήσει Υπάτη.

15 Κυριακή: Ωρα 4 φθάνουμε Βόρεια πλευρά Τσούκας και καταυλιζόμαστε – έχουμε καθυστερημένους – αλεύρι έμεινε – άνδρες 2 μέρες τελείως νηστικοί – βράδυ σφάζουμε μουλάρια και ξεκινούμε ώρα 24 για Λασπιώτικο – Βραχωρίτης έμεινε αδικαιολόγητα – Κουτρούκης μπροστά στη διαρροή των ομάδων του μένει απαθής – Σερέτης – Ζορμοπλ… μένουν.

16 Δευτέρα: Ωρα 3 φθάνουμε και καταυλιζόμαστε – έχουμε ξεκομμένους – εχθρός έχει διάταξη ράχες – Κεράκια – Κοκκάλια – Κουμπί και μέχρι Καστανούλα με σκοπό εμποδίσει πέρασμά μας Ανατολικά – δύναμή του περίπου 6 τάγματα – Οίτη Μακρυκάμπη – δεν έχει τίποτα – εχθρός είναι απέναντί μας ακούονται όλες οι κουβέντες – από ώρα 19 σε κίνηση – ώρα 21 περνάμε εχθρική διάταξη χωρίς να μας αντιληφθούν – όλη μέρα νηστικοί.

17 Τρίτη: Ωρα 4 φθάνουμε Χονδρογιάννη – καιρός βροχερός – βρίσκουμε άλογο – φτιάχνουμε φαγητό – φάλαγγα αυτοκινήτων με τρόφιμα κινούνται προς ράχες – ώρα… στέλνουμε Πίπη Τσιτούρα για αναγνώριση – ώρα 20 ξεκινάμε μέσω Πίτσι Κανάλλια για Γαύρο – περνούμε ποτάμι ανηφοριά Αη Θόδωρο και με σύντομη πορεία φθάνουμε Γαύρο – πορεία δύσκολη έχουμε εξαντληθεί – Χονδρογιάννη βρέθηκαν πυρομαχικά.

18 Τετάρτη: Ωρα 5 φθάνουμε Γαύρο – Αη Θόδωρο βρίσκουμε βακαλάο εχθρού. Επισιτιστικό πρόβλημα μας απασχολεί σοβαρά – επιχείρηση για λύσιμό του δύσκολο εξ αιτίας του δεν υπάρχει επί πολλές μέρες καπνό. Στέλνουμε Παύλο και Μανούκα για να συντονίσουν με Νώντα επιμελητειακή επιχείρηση – παραγγέλνουμε Χαρίση να μας έχει Τσέλιου Μαντριά τρόφιμα – ώρα… ξεκινάμε για Νικολίτσι – εκεί φτιάχνουν φαγητό – παραπλανιόμαστε και βαδίζουμε όλη νύχτα – παρατηρείται σε όλη τη φάλαγγα νευρικότητα – μας μένουν 2 ομάδες ασφαλείας – και απ’ το λόχο.

19 Πέμπτη: Ωρα 4 φθάνουμε Νικολίτσι όπου και καταυλιζόμαστε κεφαλάρι χωριού – μάθαμε Λώλος έφερε λίγα πρόβατα – ερευνούμε και τα βρίσκουμε – σφάζουμε 10 – τα υπόλοιπα προορίζονται για μαζί μας – υπομονή κοπέλες για χόρτα – ασύρματοί μας χάλασαν – δεν έχουμε νέα – πληροφορήθηκα ότι Μασσάλας αιφνιδιάστηκε Αργύρια – εχθρός βρίσκεται από Γιδοβούνι και σε όλη κορυφογραμμή Σαράνταινας – Μιχάλης με 10 έπεσε ενέδρα και βγήκε μόνος του Αρτοτινά Καλύβια – ακούονται όλμοι προς Οίτη – σκεπτόμαστε να κινηθούμε προς Γκιώνα – Παπαϊωάννου έχει λίγα σφάγια από επιχείρηση – είδα σημείωμά του – Νώντας χτύπησε εχθρική διλοχία Πάθαινα, επί 8 ώρες την ανέτρεψε. Απώλειες 5 νεκροί τραυματ. – ώρα 12 ξεκινάμε για Δοκίμη.

20 Παρασκευή: Ωρα 4 φθάνουμε Δοκίμη και προχωρούμε Βρύση – κοντά Τσέλιου – παραμένουμε – εχθρική Ταξιαρχία κατεβαίνει από Γιδοβούνι Παλούκι – Πορτοκάλι – προς Σπερχειάδα – από ώρα 17 χτυπιόμαστε με πλαγιοφυλακή της Δοκίμης – Νώντας βρίσκεται Αη Λια Νεοχωρίου – εχθρός τομέα Οίτης βρίσκεται Καταβόθρα και Τσιγκλέρι – μας φέρνουν 120 οκάδες αλεύρι και μπολογούρι – Χαρίση – καπνό ψωμί κλπ. – Δρόσος μας πληροφορεί για Ι Μεραρχία – Ζάχος Μ… δεν έκαμε καλή δουλειά – πήραμε σημείωμά του – πήραμε αλληλογραφία από Γκούρα – από Κλιμάκιο – από Μαγγλάρα – Γκούρα χάλασε ασύρματος – ζητάει 22Νο (20) – σούρουπο κατεβαίνουμε Χαρίσην – αφήνουμε Πυθαγόρα – Γάτσο για ξεκούραση.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
19. Ταχτικά μυδραλιοβολεί.

20. Πρόκειται για ασύρματο νούμερο 22.

Το σώμα του νεκρού Διαμαντή.

ΜΑΪΟΣ.
21 Σάββατον: Ωρα 2 ξεκινάμε για Κούτρα – βαδίζουμε αργά και φέγγουμε Αη Λια Πύργου – ώρα 6 καταυλιζόμαστε – εχθρός παραμένει Δοκίμη – αεροπλάνο ρίχνει προκηρύξεις και μυδραλιοβολεί Κούτρα – εχθρός δεν υπάρχει τρίγωνο – τέλειωσε τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις – συνέλευση ομάδας Κοκκινόπουλου – συνεργασία με Καπάλα – Κοκκινόπουλο – Ζαχόπουλο – ώρα… ξεκινάμε για Λημέρι ΑΡ και ώρα 19.30 φθάνουμε.

22 Κυριακή: Παίρνουμε ορισμένα όπλα – πυρομαχικά – κρύβουμε χαλασμένους Τρούμαν – στέλνουμε Αποστολή για ασύρματο Αμπλιανη – αποστολή για Παπαϊωάννου – Φωκίωνα να μαζέψει ξεκομμένους – στέλνω γράμμα Κ. Π.. – Χονδρογιάννη – Καραπλιούλη για Συνεφιά και Κοκκινόπουλο – ώρα 16.30 ξεκινάμε για τριανταφυλλιά – μέχρι Νταού κάνουμε 2.30 ώρες – ώρα 19 φθάνουμε – δε βρίσκουμε μηχανισμό Παπούα – βλέπουμε τορό ζώου που πάει προς Μνήματα – δεν παρατηρούμε καμιά εχθρική κίνηση.

23 Δευτέρα: Ωρα 4 ξεκινάω με 3 ομάδες και ολμάκι για Μνήματα ψάχνουμε για Νώντα – επρόκειτο ενεργήσει Καστέλλια – Μνήματα δεν υπάρχει – ψάχνουμε Καβαλαριά για λάφυρα – παίρνω αντίσκηνα – στέλνουμε Ζαγγανά για Νώντα – εχθρό δεν παρατηρούμε πουθενά – ριπές και όλμοι ακούονται προς Σπερχειάδα – Υπάτη – Πάθενα σ’ ένα παρατηρητήριο. Από Μνήματα βλέπω κάμπο της Γραβιάς – μου θυμίζει μια σειρά πράγματα – Τσεκούρας – θα μου δώσεις μια κουταλιά κατσαμάκι θα σκοτώσω ένα – στενοχωριέμαι για ασύρματο – δεν μπορούμε να βοηθήσουμε Ι Μεραρχία – 13.30 εχθρικές δυνάμεις από Σταυρό Μουσονίτσας σε Αη Λια – ριπές που ακούστηκαν…

24 Τρίτη: Σ. Δ. κινιέται για Πάτωμα Β. Δ. Φτερόλακα – από ώρα 3 – Λόχος Δ/σεως ανεβαίνει Ξεροβούνι, Καλοσκοπή – στέλνουμε συνδέσμους για Νώντα – Παπούα προς Ζαγγανά και Κάνιανη κατορθώνουμε το βράδυ να πάρουμε επαφή – διαπιστώνουμε εχθρό στο Τσικλέρ – άλλος εχθρός παραμένει Αη Λια Μουσονίτσας – Καρακλιούμ ο Γκούρας δέχεται πυρά – άνδρες δεν έχουν συσσίτιο – σφάζουν και ένα γ. (21) βράζουμε συνεχώς χόρτα – με τάγμα δεν πετύχαμε επαφή – βράδυ συσκεπτόμαστε – καταλήγουμε να περιμένουμε το τάγμα και αύριο.

Παπούας έχει παράπονο – παίρνουμε ασύρματό του – στέλνουμε για πετρέλαιο.

25 Τετάρτη: Παραμένουμε ίδιο μέρος – εχθρός εκδηλώνει κίνηση διμοιρίας Δ. Τσικλεριού – από Αη Λια Μουσονίτσας κατεβαίνει αντέρεισμα Αν. Μουσονίτσας – Νώντας ήρθε Τριανταφυλλιά – ώρα 12 πήρα σημείωμα Βουδούρη – ομάδα Παπαφλέσσα στέλνω Λύκου Μάτι – βράδυ φτιάχνουμε φαγητό – έρχεται Παύλος – αργότερα Νώντας – ώρα 24 ξεκινάμε για Ζαγγανά προκειμένου ενεργήσουμε Καστέλλια. Στην πορεία γελάσαμε αρκετά με τους λογαριασμούς του Γιωργουλή.

26 Πέμπτη: Ωρα 4.30 φθάνουμε Αη Λια Ζαγγανά – ώρα 11 εχθρός κινείται προς Ζαγγανά – εμπλεκόμαστε – χρησιμοποιεί όλμους προωθεί τμήματά του απ’ τ’ αριστερά – εξαναγκάζεται γυρίσει Διπλοπίτα όπου αγκιστρώνεται από όλμο τραυματίζεται σοβαρά ο σύνδεσμός μου Γιώργος Σιότροπος – Γιωργούλης – 17 χρονών ένα από τα λαμπρότερα παιδιά – αναθρεμμένος μέσα στην επανάσταση – πήρε όλα τα εφόδια και εξελίχθηκε ραγδαία και έγινε ο αγνότερος επαναστάτης – παιδί αγράμματο μα με κρίση – τον διέκρινε ευθύτητα και ο πόνος για τη δουλειά – η φιλοδοξία του ήταν να αναδειχτεί σ’ ένα σοβαρό στέλεχος και τον βοηθούσα όσο μπορούσα – μικρός στην ηλικία και πάνω στην ανάπτυξή του δεν μπόρεσε ποτέ να χορτάσει σ’ όλο τον καιρό της δυστυχίας – όμως ποτέ δεν πείραξε κάτι και ούτε παρασυρόταν – στη μεταφορά του ξεψύχησε – το βράδυ αποσυρθήκαμε Τριανταφυλλιά – μάθαμε για Πεντεδέκα και στείλαμε σύνδεσμο.

27 Παρασκευή: Πρωινές ώρες Καρμάλης δεν είχε φανεί – βάδισμά μου από Μνήματα προς Τριανταφυλλιά ακούσαμε σφυρίγματα – υποθέσαμε πως Πεντεδέκας έφερε σφάγια από Αγια Θυμνιά – σε λίγο είδαμε τον ίδιο – Καρμάλη δεν τον συνήντησε – είχε 70 οκάδες αλεύρι και 4 οκάδες λάδι που τα πήραμε και φτιάξαμε φαγητό στο τμήμα.

Επιτελάρχης μου πρότεινε να ελιχθούμε προς… απεναντίας εχθρός συνεχίζει τις εκκαθαριστικές του. Από Πύργο Οίτη κατεβαίνει Παληοκλήσι – κρατάει Ξεροβούνι – Παύλιανη – κορυφογραμμή Σαράνταινας – Παρνασσό ενεργεί από 20/5 με 4 τάγματα – βράδυ ξεκινάμε για Λίππα.

28 Σάββατον: Ωρα 2 βρισκόμαστε κοντά Συκιά – οι ώρες δε μας παίρνουν για Λίππα – εξαναγκαζόμαστε πάμε Λάζον – εχθρός βάζει από Ν. αντέρεισμα Συκιάς – και από Ψηλή Ράχη – έχει ενέδρα – αγνοείται Μανούκας και Χριστόφορος – Λάζον μαγειρεύουμε τα πρόβατα και μουλάρι – Νώντας παίρνει διάταξη Τριανταφυλλιά – Πεντεδέκας προς Κωσκά – ομάδα εχθρ. κινιέται προς Λάζον – χτυπιέται και επιφέρει – μέχρι ώρα 16 καμιά εχθρική κίνηση – ίδια ώρα εχθρός καταλαμβάνει Ξεροβούνι – καλοσκοπή συνεχίζουμε πορεία – στέλνουμε για Νώντα.

29 Κυριακή: Ωρα 2 φτάνουμε Φτερόλακα – στέλνουμε 4 ομάδες Λυρίτσα Νώντας δε φαίνεται.

Εμπλοκές σε δύο οπλ/λα – εχθρός καταλαμβάνει πρώτο ύψωμα στέλνουμε διμοιρία Γκιώνα και κινούμε μηχανισμό – ομάδες κάνουν αγώνα καθυστέρησης εχθρού – ώρα 8 ομάδες συμπτύσσονται προς Γκιώνα – εχθρός συνεχίζει επίθεσή του υψ. Γκιώνας – άλλη διμοιρία από 51 βγήκε 5 ώρα – μάχη συνεχίζεται όλη μέρα και τελικά κρατούμε μέχρι αργά το απόγευμα Λυρίτσα και ελισσόμαστε στην Πλαγιά Ζαγγανά – αεροπορία όλη τη μέρα λύσσαξε – σκοτώθηκε Παναγιώτου – Νταβαρίνος – τραυματίζεται Μακεδόνας – ώρα 18 από Μάρμαρα κινεί διλοχία προς αντερείσματα Κάνιανης – βράδυ και ώρα 20 ξεκινάμε περνούμε από άκρη Κουκουβίστας – Πεντεδέκας κινήθηκε αργότερα – Νταβαρίνος ένα πολύ καλό παιδί. Νταβαρίνος άφησε επαναστάτες….

30 Δευτέρα: Ωρα 2 εχθρός αυχένα Βίγλα Μαρμάρων μας αντιλαμβάνεται και βάζει – εξαναγκαζόμαστε ελιχθούμε από δεξιό ύψωμα ανάμεσα Μάρμαρα αυχένα – ανεβαίνουμε – ύψωμα δεν κατέχεται φτιάχνουμε δυο ομάδες και ξεκινάμε – κατεύθυνση Παύλιανης – κάποιος φασίστας φωνάζει απόψε δε θα περάσετε – βάζουν – εμείς περνάμε – εχθρός εκδηλώνει πυρά και από Μάρμαρα δεν αντιλαμβάνεται πέρασμά μας – η ώρα πέρασε και εξαναγκαζόμαστε καλυφθούμε Β. Α. μεσόραχου και στην άκρη του δρόμου Καλοσκοπής Παύλιανης – Πεντεδέκας μάλλον δεν πέρασε – εχθρός κρατάει Ξεροβούνι Παύλιανης και ώρα 16 ακούγονται φωνές Πυργάκι – αεροπορία ερευνά και σήμερα Χάνι Ζαγγανά – Ανδρες μας τελείως νηστικοί για δεύτερη μέρα – είναι πολύ κουρασμένοι και κοιμούνται – καιρός μισοσυννεφιασμένος ρίχνει λίγες σταλαματιές – ώρα 17 εχθρική διλοχία κινείται από Αγία Τριάδα προς Παύλιανη – πλαγιοφυλακή της περνάει στο υψ. που κατέχουμε – 3 πέφτουν πάνω μας – σκοτώνουμε έναν και ένα μεταγωγικό – το βράδυ αλλάζουμε κατεύθυνση και κινούμαστε για Γκούρα – περνάμε εχθρική διάταξη.

31 Τρίτη: Ωρα 4.30 φθάνουμε υψ. Γκούρας και καλυπτόμαστε – εχθρός κινιέται προς Καταβόθρες και βράδυ φθάνει Σέμπι – αεροπλάνο κάνει αναγνώριση – μας υπολογίζουν για Πριόνια – σ’ όλο το δασωμένο βάζουν πυρά – απόγευμα μετακινούμαστε υψ. Μαύρου – από παρατήρηση εχθρός φαίνεται Ξεροβούνι – Γκιώνα – Τριανταφυλλιά – Μουσονίτσα – Χούνη προς Ζερελάκι – Ξεροβούνι – Τσικλέρ – Πορτοκάλι – Ψηλή Ράχη – ώρα 16 πηγαίνω Κοτρώνι για αναγνώριση – ώρα 18 φάλαγγα κατεβαίνει προς Κοτρώνι – Σούρουπο συνεχίζουμε για Αη Λια Νεχωριού – στη ρεματιά ψήνουμε κρέας.

Χαρακτηριστικά στο μήνα: Εχθρός σ’ όλο το παραπάνω διάστημα ενεργεί εκκαθαριστικές Ρούμελη και Θεσσαλία – παντελής έλλειψη τροφίμων εξαντλεί τους μαχητές μας και έχουμε σοβαρή διαρροή – δεν είμαστε σε θέση να δώσουμε δυνατά χτυπήματα – εχθρός τέλος του μήνα αποθρασύνεται σκορπάει τις δυνάμεις του – κάνει σειρά ενεδρών – το μαχητικότερο κλιμάκιό μας η 144 ταξιαρχία σχεδόν δεν υπάρχει – έχει σκορπίσει στα φαράγγια των Δ. Σ. οι μαχητές μας σε διάστημα 2 ημερών δεν έχουν βάλει μπουκιά στο στόμα τους – το φαγητό τους είναι κάπου κάπου λίγο κατσαμάκι – μουλάρι, άλογο, γαϊδούρι ή χόρτα και λίγο αλεύρι – νύχτα δεν κοιμήθηκαν ποτέ – πορείες εξαντλητικές.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
21. Ενα γάιδαρο.

ΙΟΥΝΙΟΣ.

1 Τετάρτη: Ωρα 3 φθάνουμε αντέρεισμα Αη Λια και μένουμε – εχθρός κατέχει και Ζερελάκι – ώρα 8 κατεβαίνουμε προς Πύργο για να πάμε Αη Γιάννη Μαρμάρων – εχθρός φαίνεται στον Αη Κων/νο Διλόφου – διακρίνουμε φωτιά στου Τσέλιου εξαναγκαζόμαστε σταματήσουμε πλησίον Πύργου – έρχεται Συνεφιάς – σφάζουμε ένα άλογο – κονομάμε 7 οκάδες αλεύρι – παίρνουμε επαφή με Νώντα – βρίσκεται μισή ώρα κοντά μας – δοκίμασα κεράσια – μαθαίνουμε για στριμώγματα Χαρίση – για ενέδρα Ζαχαριάδη και χάσιμο ασυρμάτου – το βράδυ κινούμαστε για Νικολίτσι με Νώντα – να περάσουμε από μέσα εχθρικής διάταξης – οδηγός ο Τσέλιος.

2 Πέμπτη: Φεύγουμε Δοκίμη και εξαναγκαζόμαστε καλυφθούμε επί Νότιες όχθες του ποταμού κοντά στο….

Υπόλοιποι ελισσόμαστε προς Νικολίτσι μεσημέρι φθάνουμε κερασιές – μαζεύουμε χόρτα και μαγειρεύουμε με κρέας – δίνουμε λίγο κρέας και στο τάγμα Τσ… – Μπαμπάνης δεν ήρθε που πήγε για αλεύρι – αφήνουμε κατεύθυνση και το σούρουπο κινούμαστε για Αη Λια Πίτσι – αφήνουμε μια διμοιρία στο γαύρο για επιμελητειακή επιχείρηση προς Λάσπη.

3 Παρασκευή: Θαμπά μπαίνουμε χωριό Πίτσι μαχητές ρίχνονται κερασιές – εξαναγκάζομαι τους διώξω και κυνηγήσω – κορυφή χωριού είμαστε μέρα – ανεβαίνουμε Αη Λια – ώρα 9 εχθρός καταλαμβάνει Καρυές και κατευθύνεται θέσεις μας – αφήνουμε διμοιρία Νώντα τους αντιμετωπίσει – υπόλοιποι ελισσόμαστε προς Κούκο – από βαθιές γραμμές – στο Μύλο έρχεται Μπαμπάνης με 20 οκάδες αλεύρι – το μοιράζουμε – Πυθαγόρας βρίσκεται Πουγκάκια στέλνω σημείωμα για συνεννόηση – μετά συμπλοκή Αη Λια εχθρός στρέφεται προς Πουγκάκια – ανεβαίνει στον Αη Θόδωρο Γαρδικιού – από Σαράνταινα κατεβαίνει Κούκο – το βράδυ μαγειρεύουμε στον Κούκο κατσαμάκι – ώρα 24 ξεκινάμε για περιοχή Λάσπης – Αποστολόπουλος δεν ήρθε.

4 Σάββατον: Ωρα 3 φθάνουμε δρόμο Κρικέλου και καταυλιζόμαστε λίγο – συνεχίζουμε και μένουμε στο απέναντι μέρος. Εκεί ακούσαμε να κόβουν ξύλα – βρίσκουμε κάποιο Σιαφάκα Λασπρώνη (22) – μας έδωσε ως μια οκά ψωμί – μάθαμε από Κοτσαϊμάνη για εκκαθάριση στον τομέα Δυτικής Στερεάς – εχθρός επέμεινε ακόμα. Υστερα από 16 μέρες – το μεσημέρι εχθρική διμοιρία κινιέται στο Νεραϊδοβούνι – κατευθύνεται Μυρίδη – βράδυ κινούμαστε για Συγκρέλο – για εξεύρεση τροφίμων – γυρίζει περίπολος – μας πληροφορεί ότι υπάρχει εχθρός – εξαναγκαζόμαστε επιστρέφουμε δάσος Λάσπης – καιρός μισοβροχερός.

5 Κυριακή: Παραμένουμε πάλι Λασπιώτικο – Σιαφάκας μας δίνει 8 οκάδες βρίζα και μαγειρεύουμε – πυρά ακούγονται προς Πουγκάκια και προς Τούφα – εχθρικός λόχος κινιέται από Νεράκια – Νεραϊδοβούνι – με κατεύθυνση Μυρίδη – αποφασίζουμε περάσουμε Βόρεια για εξεύρεση τροφίμων – η εξάντληση φαίνεται ζωηρή στα πρόσωπα των μαχητών μας – επιτελάρχης (23) με παρακάλεσε να τον αφήσουμε – Σιαφάκας τον παρελαμβάνει με χίλια βάσανα – ώρα 18 ξεκινάμε για το πέρασμα – πάνω από 50 εχθρ. αυτοκίνητα κινούνται από Ράχη προς Καρπενήσι – δύσκολα βαδίζω αυτό το βράδυ με πονάει η κοιλιά μου τρομερά – ζαλάδες – τα πόδια από δρόμο μέχρι Αγιοι Απόστολοι το κάναμε δυο ώρες – αιφνιδιάστηκε Κούμαρος (24).

6 Δευτέρα: Ωρα 3 φθάνουμε υψ. Μαυρίλου 100 μέτρα ΝΔ χωριού και παραμένουμε – ημέρα κάνουμε παρατήρηση δε φαίνεται τίποτα – Μερκαδόραχη είδαμε μεμονωμένα άτομα – μαζεύουμε χόρτα και μαγειρεύουμε – στέλνουμε για κεράσια – Κλιτσάκι και Μπαμπάνη στέλνουμε στον Αη Χαράλαμπο για τρόφιμα – Νιχώρι συναντούν Κλιτσάκι με 16 οκάδες καλαμπόκι το μαγειρεύουμε και συνεχίζουμε – μας πληροφορούν για σύνδεση του Κλιτσάκι – το βράδυ κινούμαστε για Νιχώρι – τρώμε το καλαμπόκι – Δ/ση 55 Μονάδας συνένωση – αλλάζουμε σκέψεις και παραμένουμε Β. Α. Νιχωριού σε Κλιτσάκι στέλνουμε Στόκα.

7 Τρίτη: Ωρα 1.30 Δ/ση 55 κινιέται για συνάντηση τμήματός της. Εχθρός από Κόκκαλα κινιέται εκκαθαριστικά προς Παλιόκερδο – Δ/ση 55 ξεκόβεται – Κλιτσάκης έχασε Μπαμπάνη – δε βρήκε τρόφιμα παρά 20 οκάδες καλαμπόκι – στέλνουμε να το φέρουν – σκεφτόμαστε να περάσουμε προς Φουρνιώτικα, μάθαμε για σύλληψη Παπούα (25) και 2 άλλων στελεχών – δεν έχουμε μαγειρέψουμε τίποτα – από Λουφατζήδες κατοίκους Παλιοκάστρου παίρνουμε 20 οκάδες καλαμπόκι και 5 οκάδες άλευρα.

Κλιτσάκης φέρνει άλλες 15 – μαγειρεύουμε καλαμπόκι και κατσαμάκι – οι μισοί πηγαίνουν για κεράσια Ζίρυμα – εχθρός πήρε ως 55 με 70 οκ. αλεύρι και 3 ζώα – από γελάδες κατοίκων – 71 Ταξιαρχία έχει διάταξη Πετράλωνα – υψ. Βράχας – Κόκκαλα – 95 μονάδα βρίσκει λόχο της – αποφασίζουμε μείνουμε στο ίδιο περίπου σημείο – στέλνουμε Θεογιάννη για τρόφιμα.

8 Τετάρτη: Ωρα 2 έρχονται απ’ τα κεράσια και φέρνουν αρκετά – ώρα 3 μοιράζουμε το κατσαμάκι – ώρα 5 μοιράζουμε το καλαμπόκι – ώρα 5.30 μετακινούμαστε και λημεριάζουμε – μένουμε στο Ανατολικό υψ. του Νεχωριού στην Πλαγιά του – λίγες εκατοντάδες μέτρα ανατολικότερα μένει η 55 μονάδα η Πλαγιά είναι πυκνά δασωμένη από ανακατεμένα χαμηλά και ψηλά δένδρα και έλατα – μεσημέρι εχθρικές κινήσεις φαίνονται Πικροβούνι. Πιθανόν εχθρός ενεργήσει παραπάνω χώρο – φθάνει όμως βγήκε τυχαία ή από τυχόν ερεύνηση Λασπιώτικο – Καραγιώργης με δυο τρία κορίτσια ήρθε Νεχώρι – Παύλος φέρνει από Λουφατζήδες Μερκάδας 15 οκάδες καλαμπόκι – στέλνουμε αλευροποίηση με Κατσόγιαννο – σκεφτόμαστε κινηθούμε Βορειότερα για εξεύρεση τροφίμων – αποφεύγουμε τυχόν ενέργεια εχθρού – ειδοποιήσαμε Κατσώνη επιστρέφει – στείλαμε Καραγιώργη για ανακάλυψη καταφυγίου – έρχεται Μπαμπάνης – ώρα 22 ξεκινάμε για Παληόκαστρο.

9 Πέμπτη: Ωρα 3 φθάνουμε καλυπτόμαστε ΒΔ χωριού. Παρούσης ερωτάει για πατριώτες του για Καλεμπάνη – Λόχος Κέντρου βρίσκεται Καρρά ράχη – φτιάνουμε ένα κατσαμάκι – εχθρική κίνηση δεν εκδηλώνεται – στο Πικροβούνι εξακολουθεί παραμένει εχθρός – από Πετράλωνα αποσύρεται – έπιασαν πολίτες σπηλιές – ηρωισμοί και σώσιμο ορισμένων οικογενειών Χουλιάρα – βρίσκουμε περίπου 100 οκάδες καλαμπόκι – από παρατήρηση – Πυρκαϊά γίνεται Χονδρογιάννη – σκεφτόμαστε για ελιγμό για εφοδιασμό προς Πάπα – ελισσόμαστε προς Νεχώρι (26) για Αη Χαράλαμπο.

10 Παρασκευή: Ωρα 1 ξεκινάμε για Παύλο και ώρα 6 φθάνουμε σε δημόσιο ανάμεσα Νεχώρι Παληόκαστρο όπου και διανυκτερεύουμε – εχθρός δεν υπάρχει Κόκκαλα – ούτε Πικροβούνι – αραιοί πυροβολισμοί ακούγονται προς Χονδρογιάννη – φτιάχνουμε κατσαμάκι και το βράδυ φασόλια – στέλνουμε για κεράσια – μήλα – πατάτες – πιάνουμε Αη Λια Νεχωριού – ώρα 24 ξεκινάμε Αη Χαράλαμπο 55 μονάδα μένει εκεί – αποστολή της ενεργήσει Ασπρόκαμπο για σφάγια – Τυμφρηστό για κρυμμένες κονσέρβες.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
22. Ισως Λασπιώτη (απ’ το χωριό Λάσπη).

23. Επιτελάρχης ήταν ο Κ. Αυδής, μόνιμος αξιωματικός. Ξέμεινε από την εξάντληση. Πιάστηκε αιχμάλωτος και εκτελέστηκε.

24. Κούμαρος (Θανάσης Βλαχογιώργος) λοχαγός.

25. Παπούας (Νίκος Διένης, από Καστέλια). Πιάστηκε και εκτελέστηκε.

26. Το χωριό αναφέρεται Νεχώρι και αλλού Νοχώρι και Νιχώρι.

ΙΟΥΝΙΟΣ.
11 Σάββατον: Εχουμε φάει πολλά κεράσια – βαδίζω τελευταίος στη φάλαγγα – μέχρι υψώματα Αη Χαράλαμπου κάνουμε 3 ώρες – ώρα 3 φθάνουμε και σταματάμε. Κατσώνης μας στέλνει μια γελάδα – στέλνουμε και Κατσόγιαννο στον Κλιτσάκη για εξεύρεση τροφίμων – έρχεται αποστολή από Θεογιάννη με λίγα τρόφιμα – Πληροφορίες ότι εχθρός από Κόκκαλα αποσύρθηκε Τριφύλα – μια διλοχία επιστρέφει και ομάδα Γερακοφωλιά – Διαβάζουμε “Καθημερινή” της 2/6 μιλάει για διάλυση Κλιμακίου (27) – με αποκαλεί Πονηρό – από Κούμαρο ξεκόπηκε Σοφοκλής και Χόντος – ήρθε Αγία Τριάδα – μιλάει για αιφνιδιασμό και χάσιμο οπλισμού Κούμαρο – μαθαίνουμε νέα από Βοριαλή – διάγγελμα Ζαχαριάδη – εχθρός αποσύρει δυνάμεις από περιοχή μας για μέτωπο – μαζέψαμε ωραία κεράσια.

12 Κυριακή: Μοιράζουμε από μια οκά ψωμί στους μαχητές μας – κάνουμε τρία συσσίτια – στέλνουμε δυο φορτία στο μύλο Παληοκάστρου για άλεσμα – παίρνουμε ένα φακό από 55 μονάδα – για ενέργεια χώρο Ρεντίνας – εγκρίνουμε – 14 προς 15 πρέπει να βρίσκεται με τρόφιμα Χώρο Νεχωριού – για πέρασμα Νότια – παρατηρητήριο σημειώνει (28) εχθρό Κόκκαλα – περίπολος επιβεβαιώνει – τρώμε αρκετά κεράσια – μαχητές μας σήμερα είναι ξεκούραστοι – αναπολώ περασμένα – σκέφτουμαι μια σειρά νεκρούς μας αγωνιστές – διαβάζω εφημερίδα – Μάο τσε Τουγκ – υποδείχνω επίτροπο για ασύρματο -…. με φως κλπ – δικαιολογείται – έρχεται Παπαγγέλης Δ/της της Πολ/κής – Σοφοκλής μου διηγείται για Κούμαρο – πώς έχασε οπλισμό – Νώντας – ώρα 4 φεύγουμε για ΝΔ Παληόκαστρο.

13 Δευτέρα: Ωρα 3.30 φθάνουμε στο Λημέρι – μαγειρεύουμε φασόλια – βράδυ κατσαμάκι – στέλνουμε για κεράσια στο Μύλο – διαβάζω Δ. Σ. (29) και έτσι πολεμήσαμε στο Στάλιγκραντ – από Αη Λια Παληοκάστρου κινείται φάλαγγα προς κατεύθυνσή μας – μετακινούμαστε – διαπιστώνουμε ότι η 55 μονάδα ήταν Παλαιόκαστρο – βράδυ παραμένουμε ίδιο μέρος – δεν ήρθε Κλιτσάκης με Κατσόγιαννο – βράδυ παραμένουμε ίδιο μέρος – στέλνουμε για κεράσια.

14 Τρίτη: Προς κατεύθυνσή μας κινιέται φάλαγγα από Αη Λια Παλαιοκάστρου – μετακινούμαστε λίγο – διαπιστώνουμε ότι είναι 55 μονάδα – λόχος εχθρ. κινείται από Αη Γιώργη – δίκαστρο και εγκαθίσταται Παναγιά Παλαιοκάστρου. Ανατινάζεται νάρκη – Παρούσης δεν επέστρεψε – βράδυ μετακινούμαστε με 55 μονάδα Αη Λια Νεχωριού – Νεχώρι βρίσκουμε Κατσόγιαννο, Κλιτσάκη – φέρνουν 3 γελάδια – Αλέθουμε καλαμπόκι.

15 Τετάρτη: Παραμένουμε Αη Λια Νεχωριού – εχθρός δεν εκδηλώνει καμιά κίνηση – στέλνουμε Κλιτσάκη για Στόκα Πετράλωνα – ώρα 10 Παύλος ξεκινάει για Αγίους Αποστόλους για παρατήρηση προς Ευρυτανία ετοιμάσει πέρασμα – ώρα 14 ξεκινάμε για Αγ. Αποστόλους – ώρα 21 βρισκόμαστε Μαυρίλο – τρώμε κεράσια – ώρα 21.30 στην έξοδο χωριού έρχεται σύνδ. από Παύλο (30) με πληροφορίες για Δήμο Ευρυτάνων – εχθρός κατέχει Νεραϊδοβούνι – υψ. Λάσπης – Μυρίκης τριγωνομετρικό – βλέπουμε δύσκολο το πέρασμα και επιστρέφουμε Ν. Δ. αντέρεισμα Νεχωριού (εκκλησάκι).

16 Πέμπτη: Φθάνουμε ώρα 2 – Παύλος ώρα 9 έρχεται από Αγ. Αποστόλους – αποφασίζουμε βράδυ περάσουμε προς Χονδρογιάννη – εχθρός δεν κατέχει Κόκκαλα – Στόκας ήρθε με λίγα σφάγια σφάζουμε και μαγειρεύουμε – ώρα 12 εχθρός κινιέται προς Νεχώρι από Β. Αντέρεισμα – ειδοποιούμε όλους συγκεντρωθούν. 55 μονάδα δεν παίρνει κρέας το εγκαταλείπει – Τασία άφησε χλαίνη της – Ζαχαρόπουλος και Καρακώστας γίνονται αντιληπτοί από εχθρό τους τουφεκάει – προς κατεύθυνσή μας ρίχνει πολλά πυρά – ανεβαίνουμε από πάνω πιάνουμε θέσεις και περιμένουμε.

Ωρα 16 εχθρός κινιέται Μαύρος εγκαθίσταται εκεί – ώρα 19 κατεβαίνουμε Αυχένα – ώρα 20 ξεκινάμε για πέρασμα Ν. – οδηγοί μας ρίχνουν δύσβατο μέρος – εξαναγκαζόμαστε επιστρέψουμε – Λιποτακτούν Τσεκούρας, Κοτούζης.

17 Παρασκευή: Ωρα 2 φθάνουμε ιδιώματα (Β. αντέρισμα Νεχωριού). Παρατηρητήριο Αγ. Αποστόλων δε φάνηκε ούτε Στόκας – εχθρός από Μαυρίλο ώρα 9 ξεκινάει προς Αγ. Αποστόλους – πάει για εξερεύνηση στο σημείο που ήμαστε χθες – διμοιρία μας στα Ταμπούρια παρατηρεί εχθρό στα Κόκκαλα – εχθρός επιστρέφει Μαυρίλο – βράδυ κινούμαστε για Ν. Καρπενησίου ώρα 19.30 – ώρα 21 βρισκόμαστε Ζηρίλια – φθάνουμε κεράσια – και ώρα 21.30 συντασσόμαστε για κίνηση – από Ζηρίλια μέχρι Μεγ. Κάψη έχουμε 15 λιποτάκτες Λούφας (31). Μεγ. Κάψη χάνω φάλαγγα – τρέχω παίρνω άλλο δρόμο – τέλος επιστρέφουμε και παίρνουμε τον κατ. δρόμο – δε βρίσκω τη φάλαγγα – συνεχίζω φθάνω Τυμφρηστό – σκοπός εχθρού βήχει – φωνάζω ποιος είναι – δεν απαντά – Κατσόγιαννος νομίζει για σκύλο – ψάχνω για το δρόμο.

18 Σάββατον: Ωρα 2 ακούω μερικές ριπές και πυροβολισμούς – εχθρός αντιλήφθηκε τη φάλαγγα – συνεχίζω από δύσβατο μέρος προς 959 υψ. δυσκολευόμαστε πολύ – πριν κατεβούμε ρέμα ακούμε πίσω μας πατήματα – ώρα 4.30 φθάνουμε 959 σε λίγο έρχεται Αλεξίου με διμοιρία μου διηγείται για τη φάλαγγα – συνεχίζουμε μαζί προς τα Κάτω – φθάνουμε κοντά Παληοέλατα – ακούμε φωνές – υπάρχει εχθρός παραμένουμε μέσα στο δάσος και καθόμαστε όλη μέρα – υπάρχουν μεγάλες φτέρες – …

Χωρίς να ρθουν κοντά μας – είμαστε όλοι 12 – στεναχωριέμαι για τη φάλαγγα – δεν ξέρω αν πέρασε και πού βρίσκεται – αποφασίζω κινηθούμε για Αργύρια – είναι το σημείο που πιστεύω στη σύνδεση – ανηφορίζω Κοκκάλια – Κούκο – δεν έχω κανένα να ξέρει δρομολόγιο – ώρα 20 ξεκινάμε για Γαρδίκι με δρομολόγιο κορυφογραμμής. Χάνουμε και βγαίνουμε δάσος Παληοχωριού.

19 Κυριακή: Το λίγο κρέας που είχαμε το φτιάσαμε χθες βράδυ – τώρα ελάχιστο αλεύρι υπάρχει στα σακίδια ορισμένων – ώρα 2 βρισκόμαστε Ν. Παληοχωριού – σε μια συστάδα έλατα – προς το Σπανό – ώρα 9 εχθρική ομάδα ανέβηκε Αη Λια Παληοχωριού – Αη Θόδωρο παρατηρούμε εχθρό.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
27. ΚΓΑΝΕ = Κλιμάκιο Γενικού Αρχηγείου Νότιας Ελλάδας.

28. Επισημαίνει.

29. Περιοδικό “Δημοκρατικός Στρατός”.

30. Πρέπει να είναι ο Παύλος Μπέικος, επίτροπος της 144 Ταξιαρχίας.

31. Είναι αυτοί που ξεκόβονταν και κρύβονταν (”έκαναν λούφα”) χωρίς να παραδοθούν.

Τα παραπάνω πρωτοσέλιδα αφορούν τον θάνατο του Γιάννη Αλεξάνδρου (Διαμαντή). Είναι χαρακτηριστικά της διαστρέβλωσης των γεγονότων της εποχής απο τον αστικό τύπο. Το πρωτοσέλιδο με τίτλο "Ο κόκκινος λύκος" ανατυπώθηκε σε χιλιάδες αντίτυπα, που σε μορφή προκυρήξεων πετάχθηκαν απο αεροπλάνα σε όλες τις περιοχές των ανταρτών...

*********************************

(Το ημερολόγιο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά σε συνέχειες στον “Ριζοσπάστη”, από 5 εώς 11 Ιούλη του 1998 )

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΧΡΥΣΩΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ.

«Μεσ’ στην Ευρυτανία και μέσ’ στο Σουϊλά

οι αντάρτες πολεμάνε μ’ ιταλικά σκυλιά.

Με δυό με τρεις χιλιάδες, αντάρτες εκατό

τρείς μέρες πολεμάνε χτυπάνε τον οχτρό.

Σκοτώσανε πενήντα, σκορπίσαν στα βουνά

και μπήκαν οι φασίστες και βάλανε φωτιά.

Μας κάψαν το χωριό μας τα’ ανήμερα θεριά,

μας κάψαν το σχολιό μας που σπούδαζαν παιδιά.

Μας κάψαν το χωριό μας το Χρύσω το χρυσό

που είναι δοξασμένο στον κόσμο ξακουστό.»

Ο αείμνηστος Δημοσθένης Τριανταφύλλου, που έζησε τα γεγονότα εκείνα τα περιγράφει παρακάτω:

«Στις 5 Δεκέμβρη του 1942 είχαμε πληροφορίες ότι οι Ιταλοί έφτασαν στο Κερασοχώρι με προορισμό Χρύσω, Μάραθο, Άγραφα. Τότε στείλαμε τρεις νέους, τους Ηλία Τσιλιγιάνη, Κώστα Τριανταφύλλου και τον Παύλο Μούτσελο, να παρακολουθήσουν τις κινήσεις των Ιταλών.Όταν είδαν τους Ιταλούς, που κινήθηκαν προς Χρύσω από τη θέση «Αλαταρούλες» φώναξαν έρχονται και τότε όλοι οι κάτοικοι του χωριού συγκεντρώθηκαν στην πλατεία και αποφάσισαν να φύγουν οι νέοι και οι νέες και να μείνουν να περιμένουν τους Ιταλούς μόνο οι γέροντες.Στο διάστημα αυτό ήλθαν δύο αντάρτες οι Κωστάκης Καρανίκας και Πάνος Καρανίκας από τη Χρύσω και μας είπαν ότι ο Ερμής (Βασίλης Πριόβολος) έχει οχυρωθεί στα στενά, στην είσοδο του χωριού με την ονομασία Σούϊλα και θα χτυπήσει τους Ιταλούς. Τότε οι κάτοικοι αποφάσισαν να στείλουν τον Κώστα Αθ. Καρανίκα να πει στον Ερμή να μην τους χτυπήσει γιατί οι Ιταλοί θα κάψουν το χωριό. Ο Ερμής με τον ίδιο μας παράγγειλε ότι έχει διαταγή να τους χτυπήσει και παράγγειλε και στον γράφοντα, σαν υπεύθυνος του ΕΑΜ που ήμουν , ότι τμήμα ανταρτών πηγαίνει προς Άγιο Δημήτριο και να πάω να τους γυρίσω. Πράγματι πήγα και τους βρήκα, στη θέση Γούναρη, στο ποτάμι Γαβρινίτη, ήταν γύρω στους τριάντα με αρχηγούς τους Θηβαίο Αριστείδη και Ηλία Παπαγιώργη και ήταν σε ελεεινή κατάσταση, βρεγμένοι μέχρι το κόκαλο πτώματα από την κούραση. Τους είπα τι μου παράγγειλε ο Ερμής και μου είπαν, βλέπεις την κατάστασή μας πως μπορούμε να πάμε σ' αυτά τα χάλια που είμαστε και με παρακάλεσαν, γιατί δεν ήξεραν την περιοχή, να τους υποδείξω ασφαλές μέρος για να αποφύγουν τους Ιταλούς. Τους είπα να ακολουθήσουν το ποτάμι για να φτάσουν στον Άγιο Δημήτριο στη θέση Γάβρινα.Στην κατάσταση που περιέγραψα πιο πάνω ήταν οι αντάρτες, γιατί φτάνοντας οι Ιταλοί στη θέση Νιμάτια τους είδαν, που ανέβαιναν το ποτάμι και τους έβαλαν με όλα τα όπλα και ένα τμήμα Ιταλών κατηφόρισε προς το ποτάμι για να τους συλλάβουν και πράγματι συνέλαβαν τους Χειλά Δημήτριο από τη Χρύσω, τον Σουρή απο το Καρπενήσι και πρέπει να συνέλαβαν και άλλους δύο.Οι κάτοικοι του χωριού μετά την απάντηση του Ερμή, ότι έχει διαταγή να χτυπήσει τους Ιταλούς, αποφάσισαν να στείλουν τον τότε πρόεδρο Γεώργιο Γρ. Τριανταφύλλου να παρακαλέσει τον Ερμή να μην τούς χτυπήσει. Ο πρόεδρος όμως δεν κατάφερε να επιστρέψει στο χωριό γιατί οι Ιταλοί ήδη είχαν φτάσει στα στενά και όπως μας είπε αργότερα είδε έναν νεαρό αντάρτη να τρέμουν τα χέρια του (Μήτσο Στ. Μπάρκα) τού ζήτησε το όπλο και έλαβε και αυτός μέρος στη μάχη.Οι Ιταλοί μπαίνοντας στα στενά είχαν οδηγό τον αγροφύλακα του Κερασοχωρίου Ανδρέα Δερμάρη και τρεις όμηρους τούς Βασίλειο Γκαρίλα, Μιχάλη Τριανταφυλόπουλο και Σπύρο Μηρηγκούνη.Με τις πρώτες μπαταριές οι Ιταλοί οπισθοχώρησαν, ενώ ο οδηγός τους Ανδρέας Δερμάρης δεν ακολούθησε την οπισθοχώρηση, ακολούθησε το ποτάμι και έφτασε στο χωριό.Άρχισε να νυχτώνει και όλοι οι κάτοικοι εγκατέλειψαν το χωριό και αναζήτησαν ασφαλές μέρος, οι περισσότεροι στον Άγιο Δημήτριο.Στις 6 του μήνα δεν παρουσιάστηκε καμία αντίδραση των Ιταλών πού ήταν καταυλισμένοι στη θέση «Νιμάτια». Το πρωί της ίδιας ημέρας εγώ, ο Δημοσθένης Τριανταφύλλου, ο Στέλιος Μπάρκας και ο Βαγγέλης Σφήκας πήγαμε να μαζέψουμε ότι άφησαν οι Ιταλοί. Όταν φτάσαμε στο κάτω γεφύρι είδαμε ότι στη θέση «Αγριοκερασιά» υπήρχε ένα φορείο. Ενώ οι άλλοι δύο επέστρεψαν εγώ με μεγάλη προσοχή πήγα κοντά. Επάνω στο φορείο ήταν ένας Ιταλός γυμνός από την μέση και επάνω, τον κούνησα από τα πόδια και διαπίστωσα ότι ήταν νεκρός.Tον Ιταλό τον σκότωσαν αντάρτες πού ήταν οχυρωμένοι στη θέση Τσάμη και όπως μάθαμε εκεί πολεμούσαν ο Σωτήρης Τσιούμας από την Ανατολική Φραγκίστα, και ο Γιώργος Νιαβής από τον Μάραθο.Την ίδια ημέρα στις 12 περίπου το μεσημέρι ήλθε στο χωριό ο πρόεδρος με τούς Αντώνη και Σεραφείμ Καρανίκα και πήγαν στα στενά για να δουν και αυτοί τι έγινε και να μαζέψουν λάφυρα. Μάζεψαν γελιούς, καζάνια και άλλα, επειδή όμως δεν μπορούσαν να τα μεταφέρουν τα έκρυψαν στις κουφάλες από τα πλατάνια.Οι Ιταλοί περίμεναν ενισχύσεις από το Αγρίνιο και αφού ήλθαν κατέλαβαν όλα τα υψώματα μέχρι το βουνό Καυκί και στις 7 του Δεκέμβρη μπήκαν στο χωριό και αφού έκαψαν ένα μέρος από αυτό επέστρεψαν στον καταυλισμό τους, είχαν δε και δύο σκυλιά μαζί τους, τα οποία βρήκαν τα κρυμμένα λάφυρα και τα ξαναπήραν.Στις 8 του μήνα εκτέλεσαν τούς αντάρτες που είχαν συλλάβει και τούς δύο ομήρους γιατί ο τρίτος όμηρος ο Σπύρος Μηρηγκούνης κατάφερε να τούς ξεφύγει και έτσι σώθηκε.Στις 9 του μήνα μπήκαν ξανά στο χωριό και αφού έκαψαν όλα τα σπίτια εκτός του Χαλκιά προχώρησαν για τα Άγραφα. Στρατοπέδευσαν στη θέση Καριά και εκεί έθαψαν δύο νεκρούς, ο ένας πού σκοτώθηκε στη μάχη και ένας άλλος που δεν μάθαμε πού και πώς σκοτώθηκε και μάλλον ήταν αξιωματικός. Σε κάθε τάφο έβαλαν ένα μπουκάλι σφραγισμένο με το όνομα του νεκρού. Στις 10 Δεκέμβρη έφτασαν στα Άγραφα και αφού τα έκαψαν επέστρεψαν στο Καρπενήσι.Μετά την απελευθέρωση, δεν θυμάμαι ακριβώς πότε, ήλθαν Ιταλοί να πάρουν τα οστά των δύο νεκρών, γνώριζαν δε την περιοχή με μεγάλη ακρίβεια. Δεν τους βρήκαν όμως εκεί γιατί τούς είχαν θάψει σε καλλιεργήσιμο έδαφος και οι ιδιοκτήτες του τούς μετέφεραν σε διπλανό δασώδες έδαφος. Ρώτησαν και οι χωρικοί τούς είπαν πού είναι.

«Των Χρυσιωτών τα ήσυχα σπιτάκια πάν’ και εκείνα

τά έκαψε, τα γκρέμισε του Ιταλού η αξίνα

κι απ’ το χωριό το ολόμορφο ως μεσ’ το Καρπενήσι,

ο τύραννος χαλάσματα περνώντας έχει αφήσει.

Χρύσω μ’ αθάνατο χωριό, βάσταξε την ψυχή σου.

Να ζήσουν όλα σ’ τα παιδιά, Λευτέρης και Ερμής σου.

Οι αντάρτες μας τον πόνο σου τον έκαναν παντιέρα

και με αυτή τους βάρβαρους θα διώξουνε μια μέρα.»

Η Μάχη της Αμφιλοχίας.

Αντάριασε ο Κραβασαράς

βογκάει το Μακρυνόρος

καίγεται από κάθε του μεργιά

του Αγρινιού ο δρόμος.

Εφοδο κάνει ο ΕΛΑΣ το 2/39

ξεχύνεται απ' τα βουνά με οδηγό την ΠΕΕΑ.

Σταυραετοί 'ναι του Θωμά

τ' Αρέθα παλικάρια που όρμησαν στ' αμπριά

ακράτητα λιοντάρια.

Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ και ο λαός της Αμφιλοχίας με ενθουσιασμό έγραψαν και μελοποίησαν τους παραπάνω στίχους που τους τραγουδούσαν με υπερηφάνεια για τη λαμπρή τους νίκη.
Στις 12 Ιούλη 1944, στην Αμφιλοχία, αρχίζει μια από τις μεγαλύτερες και ηρωικότερες τακτικές νικηφόρες μάχες που έδωσε ο ΕΛΑΣ ενάντια στα γερμανικά στρατεύματα κατοχής και των ντόπιων συνεργατών τους.
Η "Μάχη της Αμφιλοχίας", όπως ονομάστηκε η μεγάλη αυτή επιχείρηση, οργανώθηκε από την 8η Μεραρχία Ηπείρου του ΕΛΑΣ με τα συντάγματα 24, 2/39, 3/40 και είχε καταπληκτική επιτυχία. Σκοπός της διαταγής, που δόθηκε από τη Διοίκηση της 8ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ για την κατάληψη της Αμφιλοχίας και της εξουδετέρωσης των γερμανικών δυνάμεων, ήταν ο αντιπερισπασμός στις επιχειρήσεις των Γερμανών, στην Πίνδο ενάντια στον ΕΛΑΣ.

Οι Γερμανοί που υπερασπίζονταν τις ισχυρά οχυρωμένες θέσεις τους, ανέρχονταν σε 1.400 περίπου άνδρες, με 4 πυροβόλα, βαρείς όλμους και μεγάλο αριθμό πολυβόλων με άφθονα πυρομαχικά.

Η επιχείρηση άρχισε στις 12 Ιούλη με ταυτόχρονες επιθετικές ενέργειες κατά της Αμφιλοχίας και των γειτονικών γερμανικών φρουρών Μοναστηρακίου, Ριβίου, Κρικέλου κ.ά. Το σχέδιο της επιχείρησης εκτελέστηκε με εξαιρετική επιτυχία. Υστερα από σκληρότατο αγώνα, που πήρε τη μορφή οδομαχιών, η αντίσταση του εχθρού κάμφθηκε. Ο ΕΛΑΣ κυριάρχησε στην πόλη, όπου παρέμεινε ένα 24ωρο. Στις δυο μέρες που κράτησε η τακτική μάχη, ο εχθρός είχε απώλειες 180 άνδρες και 80 τραυματίες. Από τους ταγματασφαλίτες σκοτώθηκαν 70. Ακόμα μεγάλες ήσαν οι ποσότητες υλικών και πολεμοφοδίων που έμειναν στον ΕΛΑΣ, ως λάφυρα των νικημένων Γερμανών. Οι ΕΛΑΣίτες που χάθηκαν στη μάχη ήσαν 26, ενώ οι τραυματίες 54.Σημαντικές ήταν και οι καταστροφές του τεχνικού μηχανισμού και των όπλων και πυρομαχικών. Καταστράφηκαν 23 αυτοκίνητα, ένας ραδιοπομπός, ασύρματοι, οπλοπολυβόλα, όλμοι, πυροβόλα, ενώ σκοτώθηκαν 70 μουλάρια και 38 άλογα.
Ιδιαίτερη βοήθεια έδωσε στις μαχόμενες δυνάμεις του ΕΛΑΣ και η ΙΙ μοίρα του ΕΛΑΝ που αιχμαλώτισε γερμανικό βενζινόπλοιο 35 τόνων που μετέφερε 5.000 νάρκες ξηράς, τις οποίες χρησιμοποίησε στις επιχειρήσεις του ο ΕΛΑΣ.Με την επιχείρηση αυτή η VIII Μεραρχία του ΕΛΑΣ έλυσε για αρκετό διάστημα το πρόβλημα των πυρομαχικών και έστειλε νάρκες σε όλες σχεδόν τις μεραρχίες του ΕΛΑΣ.

Η νίκη στην Αμφιλοχία και την περιοχή, επιτεύχθηκε χάρη στην επιτελικότητα και ικανότητα των διοικητών των μονάδων, που αφομοίωσαν τη στρατηγική της διαταγής και την προσάρμοσαν στις συγκεκριμένες εδαφολογικές κλπ συνθήκες.
"... Αι συμμορίαι του ΕΛΑΣ ανέπτυξαν διαρκή... ζωηράν δραστηριότητα στη νότιο περιοχήν του Σώματος, ιδιαιτέρως επί της οδού Αρτης - Αγρινίου και σιδηροδρομικής γραμμής Αγρινίου - Μεσολογγίου έλαβον χώραν σοβαροί αιφνιδιασμοί και επανειλημμέναι προσβολαί διά ναρκών, αι οποίαι είχον ως συνέπεια αισθητάς ημετέρας απωλείας..." Ετσι αξιολόγησαν τις δραστηριότητες του ΕΛΑΣ σ' αυτήν την περιοχή εκείνη την περίοδο οι Γερμανοί κατακτητές.

Έχει αξία η αναφορά στα ονόματα των ηγητόρων αυτής της μεγάλης επιχείρησης:
VII Ταξιαρχία: Στρατ. Διοικητής Στάθης Αρέθας, μόνιμος ταγματάρχης Πεζικού. Καπετάνιος Γιάννης Χατζηπαναγιώτου. Βασίλης Σκιαδάς («Επαμεινώντας») στρατιωτικός διοικητής και Τάκης Σούφρας («Απόλλων») καπετάνιος και Τάσος Μακρής («Τρίκαρδος») επιτελής, αντίστοιχα του ΙΙΙ Τάγματος.Το ΙΙΙ Τάγμα, με βάση τη διαταγή, είχε την κύρια ευθύνη για την πόλη της Αμφιλοχίας, στη διάρκεια της επιχείρησης. Η δύναμή του ήταν 3 λόχοι.
Η διοίκηση των άλλων δυο ταγμάτων του 2/39 Συντάγματος ήταν: Ι Τάγμα: Στρατ. Διοικητής Κώστας Παπαγεωργίου, μόνιμος λοχαγός Πεζικού. Καπετάνιος Κώστας Αυγούλης. ΙΙ Τάγμα: Στρατ. Διοικητής Γ. Κρητικός, έφεδρος υπολοχαγός. Καπετάνιος Δ. Παπαγιαννόπουλος.Στην επιχείρηση βοήθησε επικουρικά και το 3/40 Σύνταγμα της Αρτας, που κι αυτό περιλαμβανόταν στη δύναμη της VIII Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, Στρατιωτικός Διοικητής της οποίας ήταν ο θρυλικός στρατηγός Γεράσιμος Αυγερόπουλος.

Ο Μπάρμπα-Βασίλης αφηγείται.

Ο Βασίλης Κουζέλης είναι ένας απ' τους παλιούς, προπολεμικούς κομμουνιστές, ήταν μόνιμος υπολοχαγός, εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ κι έγινε καπετάνιος (καπετάν-Μπότσαρης) στο Ξηρόμερο Αγρινίου, εξορίστηκε στη Μακρόνησο και τον Αη Στράτη. Στις 7 Ιούλη έδωσε συνέντευξη στο περιοδικό Έναυσμα και απ' αυτήν αντιγράφουμε λίγες γραμμές.

Βασίλης Κουζέλης: 1942. Οι Ιταλοί ήταν στην Ελλάδα. Κατοχή. Διορίζουν τότε ορισμένους μόνιμους αξιωματικούς στα σχολεία να διδάξουν τα παιδιά για το φασισμό. Στο γυμνάσιο Αγρινίου που με διόρισαν ήταν και ο πρώτος ξάδερφός μου, καθηγητής μαθηματικών, Κώστας Κουζέλης.
Στο σπίτι του καπνεμπόρου Σακελλαριάδη που είχε τρεις κοπέλες-μαθήτριες στο σχολείο έμενε η ιταλική Κομαντατούρα.
Μόλις μπαίνω στην αίθουσα λέω μέσα μου: ΟΧΙ! Και φωνάζω σ' ένα μαθητή: Γράψε στον πίνακα: "Περί Ελευθερίας"! Κόκαλο! Και μύγα να πετούσε μέσα ακουγότανε. Στο τέλος τους λέω: "Δε φαντάζομαι να βρεθεί κανείς να με προδώσει, να με πιάσουν οι Ιταλοί να με σκοτώσουν και να με κάνουν και ήρωα κι αυτός να φέρει αιώνια το στίγμα του προδότη;". Όχι, όχι. Οχιά που να σας φάει! Γιατί δεν πέρασαν λίγες μέρες και κάποιος με πρόδωσε. Ευτυχώς ο Σακελλαριάδης ειδοποίησε τον Κώστα τον Κουζέλη ότι διετάχθη η άμεση σύλληψή μου, για προπαγάνδα εναντίον των Ιταλών.
Φεύγω τότε με το τρένο για τα Καλύβια, όπου είχα μια μαθήτρια απ' το σχολείο. Ο πατέρας της, όμως, φοβόταν τους Ιταλούς και δε με δέχτηκε. Φιλοξενήθηκα στο γιο ενός συναδέρφου μου που υπηρετούσαμε στην Κομοτηνή. Την άλλη μέρα με περνάει από τον Αχελώο κι από εκεί αρχίζει η αντιστασιακή ιστορία.
Όταν βγήκε η πρώτη αντάρτικη ομάδα που ήμουν κι εγώ, τραγουδούσαμε:
Έλληνες ακολουθήστε

Των ανταρτών τη φωνή

Να ζείτε τι ωφελείστε

Μες τη σκλαβιά τη στυγνή

Πάψτε να προσκυνάτε

Τον φασισμό τη σκλαβιά

Έλληνες επαναστάτες

Διώχτε αυτά τα σκυλιά!

Στους κάμπους βροντάει το κανόνι

Και στα βουνά οι κεραυνοί.

Τρίζουν, γκρεμίζονται θρόνοι

Νέα ζωή προχωρεί!

Μεθαύριο όπως έχετε υπόψη σας, είναι η μέρα της Μάχης της Αμφιλοχίας.
Έναυσμα: Ήσουν επικεφαλής στη μάχη αυτή.
Βασίλης Κουζέλης: Ναι. Η μάχη της Αμφιλοχίας άρχισε στις 12 η ώρα, στις 11 Ιουλίου του 1944 με το σύνθημα "Τσακίστε τους Φασίστες".
Βάλλαμε εναντίον όλων των γερμανικών μεραρχιών που ήταν η φρουρά εκεί, για όλη μέρα κι όλη τη νύχτα. Η ένδοξη αυτή μάχη είχε πάρα πολλούς νεκρούς. Κι απ' τους γερμανούς δεν έμεινε κανένας.
Χρόνια μετά τη μάχη, ο καπετάνιος Νίκος Παπαζάχος απ' την Αμφιλοχία, ο Πανταζής και άλλοι σύντροφοι πέρασαν από στρατοδικείο και εκτελέστηκαν το 1948 στην Κεφαλλονιά σαν "προδότες της πατρίδας".
Εγώ, ευτυχώς, τη γλίτωσα. Μόλις όμως παρουσιάστηκα μετά, με παίρνουν για "προδότη" και με πάνε στο ΤΤΤ902 δηλαδή στο Μακρονήσι. Εκεί ήρθε και η γυναίκα μου, αρραβωνιαστήκαμε και αργότερα, στον Αη Στράτη, παντρευτήκαμε.
Στη Μακρόνησο μαζεύτηκαν όλοι οι αντιστασιακοί αξιωματικοί. Ο αντιστράτηγος Νεόκοσμος Γρηγοριάδης, ο Μάντακας, ο Σαράφης, ο Μουστεράκης, ο Μωραϊτης. Ακόμα και ανάπηροι, αεροπόροι.
Έναυσμα: Πως σε πιάσανε Μπαρμπα-Βασίλη;
Βασίλης Κουζέλης: Δε με πιάσανε. Όταν παρουσιάστηκα μετά την απελευθέρωση στο φρουραρχείο στην οδό Σίνα και επειδή ήμουν ΕΛΑΣίτης, ήρθε διαταγή για μετάθεσή μου στη Μακρόνησο.
Γινόταν εκκαθάριση του στρατού από τα κομμουνιστικά και "αντεθνικά" στοιχεία. Στην αρχή δημιουργήθηκαν τάγματα ανεπιθυμήτων σχετικά κοντά σε κατοικημένες περιοχές, ύστερα ήρθε η ιδέα για εξορία σε ξερονήσια, για ευνόητους λόγους.
Έναυσμα: Ποια περίοδο ήσουνα στη Μακρόνησο;
Βασίλης Κουζέλης: Όλα τα χρόνια που υπήρχε. Σύνολο εξορίας 20 χρόνια!
Στη Μακρόνησο αρχικά ήταν όλοι οι πολιτικοί κρατούμενοι, φαντάροι και πολίτες. Οι φαντάροι, βέβαια, ήταν άοπλοι. Τους πολίτες τους στείλανε στον Αη Στράτη. Τις γυναίκες τις στείλανε στο Τρίκερι. Στα Γιούρα ήταν οι φυλακισμένοι, όπως και στην Ικαρία, Σάμο, Αίγινα.
Έναυσμα: Πες μας κάποιες μνήμες απ' τη Μακρόνησο.
Βασίλης Κουζέλης: Στη Μακρόνησο υπήρχαν 3 τάγματα. Α' ΕΤΟ, Β' ΕΤΟ, Γ' ΕΤΟ δηλαδή Α, Β και Γ Ειδικό Τμήμα Οπλιτών. Επειδή δεν κάναμε υποχώρηση να αποκηρύξουμε τις ιδέες μας, του ΚΚΕ, μας κάναν διάφορα, θα πω παρακάτω. Όποιος κάτω από την πίεση έσπαγε, τον ταπείνωναν, τον στέλναν στο χωριό να τον διαβάσει ο παπάς δυο φορές στην εκκλησία. Οποία ταπείνωση! Γι' αυτό πάρα πολλοί έκαναν μετά ανάκληση.
Στο Α' ΕΤΟ που ήταν ο "σκληρός πυρήνας" καταφθάνει μια μέρα (στις 28 Φλεβάρη του '48) ένα πλεούμενο με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Μπαϊρακτάρη -ή Μακελάρη λέω εγώ!- κι όταν πήγανε για φαγητό τα παιδιά, στέκεται με τα πολυβόλα και τους γαζώνει. Σκοτώθηκαν πάρα πολλοί. Τρέχαν να χωθούν μες τη θάλασσα για να γλιτώσουν. Αυτό ήταν το λεγόμενο Α' ΕΤΟ. Κι αυτή η ζωή των ανθρώπων εκεί. Τώρα καταλαβαίνετε ποιος θα 'ναι εκείνος που θ' αντέξει να μην κάνει υποχώρηση. Και κάναν πάρα πολλοί, αλλά μόλις βγαίναν έξω έκαναν πάλι μια δήλωση ότι η προηγούμενη δήλωσή τους ήταν προϊόν βίας. Δεν είχε πει ο Κολοκοτρώνης "φωτιά και σίδερο στους προσκυνημένους";
Οι ΑΜίτες (σ.σ. Α.Μ.: Αστυνομία Μονάδος) και οι φρουροί ήταν φαντάροι που είχαν κάνει δήλωση και τους έλεγαν: "αν δε δέρνετε τους εξόριστους δεν πρόκειται να μας πείσετε ότι κάνατε υποχώρηση".
Στο κέντρο υπήρχε το Γ' κέντρο παρουσιάσεως αξιωματικών. Στο Γ' ΕΤΟ έγινε η ΣΦΑ δηλαδή η Στρατιωτική Φυλακή, στο νοτιότερο σημείο της Μακρονήσου. Είναι πάρα πολύ δύσκολο να φτάσει κάποιος απ' το βόρειο στο νότιο σημείο.
Έναυσμα: Πόσος κόσμος ήταν φυλακισμένος;
Βασίλης Κουζέλης: Χιλιάδες. Αργότερα ήρθαν και μερικές γυναίκες. Δεν υπήρχε νερό να πιούμε. Μαγείρευαν σε κάτι τεράστια καζάνια (του ναυτικού) βάζοντας σ' αυτά νερό απ' τη θάλασσα. Λύσσα!
Για όλα αυτά, υπεύθυνοι οι "φίλοι μας" οι Εγγλέζοι. Μια μέρα έρχεται ένας Εγγλέζος επιθεωρητής να μας ρωτήσει πως περνάμε και τα ρέστα. Αυτούς που βασάνισαν τους είχαν βάλει χώρια, στον 7ο Λόχο. Τους κρύψανε.
Βέβαια, οι ίδιοι οι Εγγλέζοι, ο Σκόμπυ, δεν ήταν που όταν είδαν τους ΕΛΑΣίτες να παρελαύνουν, και κοπέλες μαζί, δεν είπαν "σκοτώστε τους" και τους γάζωναν από το ξενοδοχείο "Μεγάλη Βρετανία";
Έναυσμα: Περίγραψέ μας μια συνηθισμένη μέρα.
Βασίλης Κουζέλης: Πρωί ρόφημα, μεσημέρι ανάλογα. Ακούστε σύντροφοι. Μας έστειλαν στη Μακρόνησο, όχι για να μας κάνουν θρεφτάρια, αλλά για να μας εξουδετερώσουν, να μας υποχρεώσουν, απ' την πείνα, απ' τις στερήσεις και το ξύλο να κάνουμε δήλωση, να φύγουμε.
Γινόντουσαν και "κηρύγματα" από παπάδες τα οποία ήσουν υποχρεωμένος ν' ακούσεις.
Οι εξόριστοι έμεναν σε σκηνές. Ουρητήρια δεν υπήρχαν. Στην αρχή δεν είχαμε ούτε κρεβάτια, μετά μας έφεραν κρεβάτια εκστρατείας.
Πολλές φορές συζητούσαμε, κάναμε συνελεύσεις αλλά είχαμε και σκοπό! Τσιλιαδόρο! Να παρακολουθεί. Το ίδιο και στον Αη Στράτη.
Έναυσμα: Και το Δεύτερο Αντάρτικο;
Βασίλης Κουζέλης: Το Δεύτερο Αντάρτικο ξεκίνησε αφού είχε ξεκινήσει η Μακρόνησος. Το Δεύτερο Αντάρτικο ξεκίνησε όταν ο κόσμος, για να γλιτώσει, έφευγε για το βουνό. Το κακό είναι ότι αρχιστράτηγος του ΔΣΕ ήταν ο Μάρκος Βαφειάδης που δεν είχε υπηρετήσει ούτε φαντάρος. Άκαπνος. Λάθος τεράστιο.
Έναυσμα: Ευχαριστούμε σύντροφε Κουζέλη.
Βασίλης Κουζέλης: Υποχρέωση και καθήκον μου.

Ο ΔΣΕ σε Κεφαλονιά και Λευκάδα.

Η συγκρότηση τμημάτων του Δημοκρατικού Στρατού στη νησιωτική Ελλάδα αποτέλεσε βασικό αντικείμενο φροντίδας του ΚΚΕ, το οποίο από το 1947 ακόμη θεωρούσε - και σωστά - ότι ο ένοπλος αγώνας των λαϊκοαπελευθερωτικών δυνάμεων έπρεπε να απλωθεί σε ολόκληρη τη χώρα. Στην 3η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του άλλωστε, το Σεπτέμβρη εκείνου του χρόνου, είχε σε σχετική απόφαση τονιστεί «ότι ο ένοπλος αγώνας του Δημοκρατικού Στρατού της Ελλάδας αποτελεί τη μοναδική επιβεβλημένη απάντηση, που ο λαός και η Ελλάδα έχουν να δώσουν στους ξένους κατακτητές και τους ντόπιους υποτακτικούς των»(1) - γεγονός που συνεπαγόταν την άμεση ανάπτυξη της αντάρτικης δράσης σε όλη ανεξαίρετα την ελληνική επικράτεια.
Η συγκρότηση, ωστόσο, αντάρτικων μονάδων στα ελληνικά νησιά ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, δεδομένου ότι η στενότητα των εκεί χώρων δεν επέτρεπε τη χρησιμοποίηση σε μεγάλη κλίμακα και των απαραίτητων σε παρτιζάνικο πόλεμο ελιγμών και αφαιρούνταν με αυτό τον τρόπο οι δυνατότητες του αιφνιδιασμού των αντιπάλων. Ηταν δύσκολη, επίσης, επειδή περιθώρια ανανέωσης των νησιώτικων αντάρτικων τμημάτων με νέα μέλη και στελέχη δεν υπήρχαν ουσιαστικά, η επαφή με την ηγεσία του Δημοκρατικού Στρατού στην ηπειρωτική Ελλάδα για το συντονισμό των στρατιωτικών ενεργειών αυτών των τμημάτων απέβαινε προβληματική και η παροχή βοήθειας προς αυτά σε περίπτωση αρνητικών εξελίξεων της στρατιωτικής κατάστασης στις περιοχές τους καθίστατο από τα ίδια τα πράγματα εντελώς αδύνατη.
Ετσι, στο μεγαλύτερο μέρος της νησιωτικής Ελλάδας δε σημειώθηκε στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου καμιά απολύτως αντάρτικη δράση ή σημειώθηκε ελάχιστη, όπως συνέβη στη Χίο. Εκεί συγκεκριμένα έδρασαν, για αρκετό μάλιστα χρονικό διάστημα, μικρές ομάδες ανταρτών, με αρχηγούς τους τον Βορηά, τον Ντούλο, τον Τράτση και τον Δημήτρη Ευαγγελινό - και είναι γνωστή τουλάχιστον η περίπτωση της διάλυσης του σταθμού χωροφυλακής των Κουρουνίων, στις 8 του Μάρτη 1948, από εικοσαμελή αντάρτικη ομάδα.
Σε ορισμένα, όμως, ελληνικά νησιά η αντάρτικη δράση υπήρξε έντονη, και ειδικά στην Κεφαλονιά, στη Λευκάδα, στην Εύβοια, στη Μυτιλήνη και στην Ικαρία - πιο πολύ, όμως, στη Σάμο και στην Κρήτη. Αντίθετα, ο Δημοκρατικός Στρατός δεν ανέπτυξε καμιά δράση στην Κέρκυρα, όπου η απόβαση από την ηπειρωτική ακτή, στις αρχές ακόμη του εμφυλίου πολέμου, μιας ολιγάριθμης ένοπλης ομάδας είχε καταλήξει σε πλήρη αποτυχία με την ολοσχερή καταστροφή της. Αλλωστε, οι αντικειμενικές συνθήκες που επικρατούσαν τοπικά, ήταν εντελώς αρνητικές στη συγκρότηση αντάρτικων ομάδων - δεδομένου ότι το λαϊκοδημοκρατικό κίνημα είχε δεχτεί εκεί πολύ ισχυρό χτύπημα από τα τέλη του 1944 ακόμη, όταν βρετανικά στρατεύματα, με την πρόφαση ότι η Κέρκυρα υπαγόταν στη δικαιοδοσία του ΕΔΕΣ, είχαν αφοπλίσει το 10ο εφεδρικό Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, που είχε μόλις πριν από λίγους μήνες απελευθερώσει το νησί από τους ξένους κατακτητές.
Δράση ο Δημοκρατικός Στρατός δεν ανέπτυξε ούτε στη Ζάκυνθο, στην οποία μάλιστα στους πρώτους μήνες του 1945 είχε σχηματιστεί μια ιδιόμορφη τριμελής επιτροπή που είχε επιφορτιστεί με τη «διαφύλαξη της τοπικής ειρήνης» και με την παρεμπόδιση της δημιουργίας τμημάτων του ΔΣΕ στο νησί. Την εν λόγω επιτροπή αποτελούσαν ο «κεντρώος» δικηγόρος Στέφανος Παπαδάτος, ο Λάμπρος Ζήβας, επίσης δικηγόρος, που ανήκε στο ΕΑΜ, και ο Διονύσης Ποταμίτης, ο οποίος, ωστόσο, ήταν ηγέτης μιας ισχυρής ένοπλης δεξιάς παρακρατικής οργάνωσης, που είχε την έδρα της στο Καταστάρι.(2)
Η συμμετοχή, βέβαια, εκπροσώπου του ΕΑΜ σε μια τέτοια επιτροπή που απέβλεπε φανερά στην εξουδετέρωση του λαϊκοδημοκρατικού κινήματος με το πρόσχημα της προάσπισης της ειρήνης, ήταν εντελώς απαράδεκτη - γεγονός που οδήγησε τελικά το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ στη διαγραφή ορισμένων στελεχών της τοπικής κομματικής οργάνωσης και στην καταγγελία της εν λόγω επιτροπής. Το όργιο τρομοκρατίας της αντίδρασης, εξάλλου, που, όπως ήταν φυσικό, απλώθηκε γρήγορα και στη Ζάκυνθο, δικαίωσε το ΠΓ του Κόμματος, ενώ, παράλληλα, υποχρέωσε μερικούς Ζακυνθινούς αγωνιστές να περάσουν στην αντικρινή Κεφαλονιά και να ενταχθούν στις εκεί αντάρτικες ομάδες.
Κεφαλονιά.
Αμέσως μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας κατέφθασε στην Κεφαλονιά ένας ενισχυμένος λόχος εθνοφυλακής, που διοικητής του ήταν ο κατοπινός χουντικός συνταγματάρχης και τότε λοχαγός Δημήτρης Πατίλης. Ο λόχος αυτός έσπευσε απαρχής να συνεργαστεί με τις τοπικές παρακρατικές συμμορίες, για τις οποίες λίγο αργότερα έγραφε τα εξής σε ειδική ανταπόκρισή του ο «Ριζοσπάστης»:
«Ξετρύπωσαν ήδη από τις κρύπτες, που είχαν χωθεί, φοβισμένοι μπροστά στη λαϊκή οργή, οι δεξιοί συμμορίτες, οπλίστηκαν με τα όπλα του νέου αφεντικού και ξεχύθηκαν με περισσότερη λύσσα κατά του λαού. Ο περιβόητος λήσταρχος Γάκιας έγινε πάλι ο τύραννος του νησιού».(3)
Μέσα στους πρώτους μήνες της μεταδεκεμβριανής κρατικής και παρακρατικής φασιστικής δράσης, η Κεφαλονιά βυθίστηκε στον τρόμο και στο αίμα. Λαϊκοί αγωνιστές δολοφονήθηκαν, όπως οι οκτώ κάτοικοι των Δαυγάτων, που σφάχτηκαν από τον ίδιο τον Γάκια, ο οποίος, ωστόσο, αθωώθηκε τότε γι' αυτή την αποτρόπαια πράξη του από δικαστήριο της Λευκάδας. Πολλά χωριά ρημάχτηκαν από τους εθνοφύλακες και τους χωροφύλακες, αμέτρητες περιουσίες ληστεύτηκαν από τους παρακρατικούς, εξακόσιοι και πλέον κομμουνιστές και αγωνιστές της ΕΑΜικής Αντίστασης εκτοπίστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες και πάρα πολλοί άλλοι γέμισαν τις τοπικές φυλακές. Την ίδια εποχή άρχισαν και οι εκτελέσεις σημαντικών κομμουνιστικών στελεχών του νησιού, όπως του υπεύθυνου σύνταξης της τοπικής ΕΑΜικής εφημερίδας «Ελεύθερη Κεφαλονιά», Βενιζέλου Κληρονόμου, που ντουφεκίστηκε ύστερα από απόφαση του έκτακτου στρατοδικείου της Αλεξανδρούπολης, στηριγμένη σε χαλκευμένες κατηγορίες.
Ηταν, ωστόσο, πολύ φυσικό όλη αυτή η κατάσταση να οδηγήσει, τελικά, ορισμένους δραστήριους κομμουνιστές και ΕΑΜίτες της Κεφαλονιάς στην παρανομία και στη συνέχεια στο βουνό, όπου αμέσως μετά το δημοψήφισμα του 1946 προχώρησαν στη δημιουργία ενός μικρού παρτιζάνικου συγκροτήματος. Επρόκειτο για μια πολύ δυναμική αντάρτικη ομάδα, που το αρχηγείο της αποτελούσαν ο Φώτης Σγούρος, ως αρχηγός, ο Γεράσιμος Ματιάτος ή Ρήγας, ως υπαρχηγός, και οι Γεράσιμος Γρηγοράτος ή Αστραπόγιαννος, Ματθαίος Κουλουμπής και Λεωνίδας Ζαχαράτος, ως μέλη, και η οποία συμπλήρωνε τη δύναμή της με τους Διονύση Μαρκουλάτο, Γεράσιμο Μήλα ή Λοχαγίδη, Θεοδόση Μπατιστάτο, Φειδία Μερκούρη, Γεράσιμο Μαραβέλια, Γεράσιμο Κάγκα και Ντίνο Ευθυμιάτο.
Μέχρι το δεύτερο εξάμηνο του 1947 πέρασαν στο Δημοκρατικό Στρατό της Κεφαλονιάς και άλλοι αγωνιστές και μεταξύ τους ο γραμματέας της περιφερειακής επιτροπής της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης, του ΚΚΕ, Διονύσιος Κοζάτσας και το μέλος της εν λόγω επιτροπής Φώτης Πτολεμαίος, παλιός Ακροναυπλιώτης. Πέρασαν, επίσης, στις γραμμές του Δημοκρατικού Στρατού και δυο γυναίκες - η Ατζουλέτα Μερκούρη, αδελφή του Φειδία, και η Διονυσία Γρηγοράτου, αδελφή του Αστραπόγιαννου.
Ο Δημοκρατικός Στρατός της Κεφαλονιάς, με δύναμη, που ποτέ δεν ξεπέρασε τους εξήντα, ακολούθησε σε όλη τη διάρκεια της πολεμικής δράσης του παρτιζάνικη τακτική, με την οποία μπορούσε να χτυπά τον αντίπαλο πάντα σχεδόν σε σημεία δικής του επιλογής. Παράλληλα, διακρινόταν για την επαναστατική πειθαρχία του, και σε μια περίπτωση, τον Απρίλη του 1949, δε δίστασε η ηγεσία του να διατάξει την εκτέλεση 5 μελών του, τα οποία είχαν καταδικαστεί από ανταρτοδικείο στην ποινή του θανάτου για βιασμούς γυναικών, ληστείες, κλοπές και προβοκατόρικες ενέργειες σε βάρος του λαϊκού αγώνα.
Η πρώτη μάχη του Δημοκρατικού Στρατού της Κεφαλονιάς δόθηκε στις 8 του Φλεβάρη 1947 στη θέση Αγιος Ελευθέριος των Βαλσαμάτων. Εκεί ισχυρή ανταρτική δύναμη, με επικεφαλής τον Σγούρο και τον Αστραπόγιαννο, χτύπησε σε ενέδρα ομάδα 50 χωροφυλάκων, από τους οποίους οι 4 σκοτώθηκαν και οι υπόλοιποι διασκορπίστηκαν πανικόβλητοι.
Τις πρώτες μέρες του 1948, εξάλλου, ο Κουλουμπής απελευθέρωσε με την ομάδα του τα Δαυγάτα και ο Αστραπόγιαννος με μερικούς αντάρτες τα Γριζάτα και τα Καταποδάτα. Την ίδια, επίσης, εποχή μια σειρά από ενέδρες των ανταρτών στο δρόμο, που συνδέει το Αργοστόλι με τη Σάμη, τρομοκράτησαν σε τέτοιο σημείο τον αντίπαλο, ώστε αυτός να επικοινωνεί πια μόνο ατμοπλοϊκά με τη Σάμη, της οποίας η ύπαιθρος για μεγάλο χρονικό διάστημα θεωρούνταν από τον τοπικό Δημοκρατικό Στρατό ελεύθερη περιοχή της Κεφαλονιάς.
Το Φλεβάρη του 1948 όλες οι ομάδες του Δημοκρατικού Στρατού, με επικεφαλής τον Σγούρο, προχώρησαν σε καλά μελετημένη νυχτερινή επιχείρηση στην ίδια την πόλη του Αργοστολίου, η οποία διέθετε για τη φρούρησή της ισχυρότατες δυνάμεις ΜΑΥδων και χωροφυλακής. Η επίθεση εκδηλώθηκε αιφνιδιαστικά και οι δυνάμεις των ανταρτών, κάμπτοντας τις πρώτες αντιστάσεις του αντιπάλου, προωθήθηκαν μέχρι το κέντρο της πρωτεύουσας του νησιού, επιφέροντας σημαντικές απώλειες στον καταπτοημένο εχθρό.
Στη συνέχεια οι ομάδες του Δημοκρατικού Στρατού άρχισαν να αποσύρονται, χωρίς καμιά δική τους απώλεια, και τελικά εγκατέλειψαν την πόλη. Προηγούμενα, όμως, χτύπησαν το υδραγωγείο και από τους Μύλους την ηλεκτρική εταιρία, χωρίς να συναντήσουν καμιά αντίδραση των αντιπάλων, οι οποίοι, άλλωστε, δεν αποτόλμησαν μέχρι τα ξημερώματα να βγούνε έξω από το Αργοστόλι και να καταδιώξουν τους αντάρτες.
Στις 29 του ίδιου μήνα στο Αυγό της Σάμης ισχυρή ομάδα ανταρτών υπό τον Σγούρο, τον Αστραπόγιαννο και τον Κουλουμπή συναντήθηκε με μεγάλο απόσπασμα χωροφυλάκων, που ενεργούσε ανιχνεύσεις. Η σύγκρουση που ακολούθησε υπήρξε καταστροφική για τους χωροφύλακες, οι οποίοι διαλύθηκαν, αφήνοντας στο πεδίο της μάχης πολλούς νεκρούς - και μεταξύ τους τον επικεφαλής του αποσπάσματος Βασίλη Κουρέα.
Οι επιθετικές δραστηριότητες του Δημοκρατικού Στρατού συνεχίστηκαν μέχρι το τέλος της άνοιξης του 1949, κυρίως με ενέδρες και εισόδους σε χωριά. Τον Ιούνη, όμως, εκείνου του χρόνου και αφού είχαν τελειώσει οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις της 9ης κυβερνητικής Μεραρχίας στην Πελοπόννησο, αποβιβάστηκε στην Κεφαλονιά ένα τάγμα του κυβερνητικού στρατού, με σκοπό τη γρήγορη και ολοσχερή εξόντωση των ανταρτών του νησιού.
Οι πρώτες ενέργειες του κυβερνητικού τάγματος αναφέρονταν στη σύλληψη εκατοντάδων πολιτών, στην επιβίβασή τους σε αρματαγωγό και στην αποστολή τους για εγκλεισμό στη Μακρόνησο. Στη συνέχεια εφαρμόστηκε η μέθοδος του ξεσηκώματος όλων σχεδόν των κατοίκων της υπαίθρου, που δεν είχαν συλληφθεί, και ο περιορισμός τους στα μικρά αστικά και ημιαστικά κέντρα, καθώς και η συγκέντρωση όλων των υποζυγίων των χωρικών στην καλά φρουρούμενη πεδιάδα της Παλλικής. Στις περιοχές, εξάλλου, που δρούσε ο Δημοκρατικός Στρατός, έκλεισαν με τσιμέντο όλες τις στέρνες και έστησαν ενέδρες σε όλες τις πηγές, για να μη βρίσκουν ούτε νερό οι καταδιωκόμενοι αντάρτες.
Στη συνέχεια οι κυβερνητικές δυνάμεις άρχισαν τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, που οδήγησαν, όπως ήταν φυσικό, στα προσδοκώμενα εκ μέρους τους αποτελέσματα - όχι όμως σε σύντομο χρόνο. Οι αντάρτες μοιράστηκαν σε πολύ μικρές ομάδες και άρχισαν τις συγκρούσεις με τα κυβερνητικά στρατεύματα, τα οποία είχαν στο μεταξύ ενισχυθεί αποφασιστικά με ΜΑΥδες, χωροφύλακες και παρακρατικούς.
Στις 15 του Αυγούστου 1949 σκοτώθηκε στο Ακρωτήρι της Σάμης ο Διονύσης Κοζάτσας και τις ίδιες μέρες στα Δειλινάτα ο Φώτης Πτολεμαίος, ενώ στις 22 του Σεπτέμβρη έπεσαν πολεμώντας στα Μαυριώτικα της Σάμης, ο Ηλίας Κουγιανός και ο Ματθαίος Κουλουμπής. Στις 10 του Οκτώβρη, εξάλλου, έχασε τη ζωή του στην Κλεισούρα των Βλαχάτων ο Γεράσιμος Ματιάτος και ύστερα από λίγες μέρες στην Παλαμονίδα του Αίμου ο ίδιος ο Φώτης Σγούρος. Τέλος, στις 13 του ίδιου μήνα σκοτώθηκε στην Παχιά Πούντα της Σάμης ο Αστραπόγιαννος - και μαζί του η αδελφή του Διονυσία Γρηγοράτου, η Ατζουλέτα Μερκούρη, ο Λεωνίδας Ζαχαράτος, ο Γεράσιμος Ανδρεόλας, ο Παναγάγγελος Μιχαλάτος, ο Γιάννης Καλεράντες και ο Διονύσης Μαρκουλάτος.
Συνολικά από τους μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού της Κεφαλονιάς 48 σκοτώθηκαν σε συγκρούσεις, 4 εκτελέστηκαν αμέσως σχεδόν μετά τη σύλληψή τους, ένας, ο Σπύρος Αντωνάτος, δολοφονήθηκε από τους χωροφύλακες και μόνο 7 κατόρθωσαν, τελικά, να επιζήσουν.
Λευκάδα.
Το λαϊκοαπελευθερωτικό κίνημα στη Λευκάδα ήταν πολύ ισχυρό, δέχτηκε, όμως, δυνατό χτύπημα από το καλοκαίρι του 1943 ακόμη, όταν τμήματα ταγματασφαλιτών υπό τον Ευάγγελο Κονιδάρη ή Καλαντζή, ενισχυμένα από ταγματασφαλίτες της Ακαρνανίας υπό το δικηγόρο Πάνο Βέρη και ΕΔΕΣίτες υπό τον Διονύση Ζαμπέλη, συνέτριψαν με την άμεση συνεργασία γερμανικής στρατιωτικής μονάδας τον τοπικό ΕΛΑΣ. Η Λευκάδα ελευθερώθηκε πραγματικά μόλις στα τέλη του Δεκέμβρη του 1944, με τις επιτυχείς στρατιωτικές επιχειρήσεις ΕΛΑΣίτικων τμημάτων κατά των ΕΔΕΣίτικων δυνάμεων και των συνεργατών τους στην Ηπειρο - και κρατήθηκε ελεύθερη μέχρι τα τέλη του Μάρτη 1945, οπότε εγκαταστάθηκε εκεί ένα τάγμα εθνοφυλάκων.
Οι εθνοφύλακες, σε συνεργασία με παλιούς ταγματασφαλίτες, μεταβαπτισμένους σε «μεταβατικά αποσπάσματα διώξεως συμμοριτών», και με την τοπική χωροφυλακή, άρχισαν αμέσως το τρομοκρατικό τους έργο κάτω από την καθοδήγηση του νομάρχη Α. Μανουσόπουλου, γυναικάδελφου του τοπικού πολιτευτή του Λαϊκού Κόμματος, Κ. Καλκάνη, και νομάρχη Θεσσαλονίκης την εποχή της δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη. Εκατοντάδες μέλη και στελέχη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ, μεταξύ τους και ο γιατρός Ξενοφών Γρηγόρης, φυλακίστηκαν ή εξορίστηκαν, ενώ επτά δολοφονήθηκαν από τους χωροφύλακες, τους εθνοφύλακες και τους παρακρατικούς. Πρόκειται για τον Στάθη Καλύβα, από τα Πλατύστομα, τον Βαγγέλη Μανωλίτση, από τον Αλέξανδρο, τον Σπύρο Μικρώνη, από τους Πηγαδισάνους, τον Κώστα και τον Πάνο Σκιαδά, από τους Καρυώτες, τον Διονύσιο Αντύπα, από τον Αγιο Πέτρο, και τον Γιάννη Αραβανή, από την Καρυά.
Το κύμα της τρομοκρατίας ήταν φυσικό να οδηγήσει αρκετούς ΕΑΜίτες αγωνιστές του νησιού στο βουνό, με συνέπεια από τα τέλη ακόμη του 1946 να σχηματιστεί στη Λευκάδα αντάρτικη ομάδα από 43 μέλη. Αρχηγός της ομάδας ήταν ο Πάνος Γιαννούλης και πολιτικός επίτροπος ο Ζώης Κούρτης - περιλαμβάνονταν δε στην εν λόγω ομάδα 16 αντάρτες από το ηρωικό χωριό Εγκλουβή και η Ντίνα Κατωπόδη ή Τζαβέλαινα, από την Καρυά.
Η δράση της ομάδας του Γιαννούλη στο νησί υπήρξε, ωστόσο, περιορισμένη. Επρόκειτο στην πραγματικότητα για συμπλοκές, από τις οποίες σπουδαιότερη ήταν αυτή, που σημειώθηκε στα μέσα του Μάρτη 1947 έξι χιλιόμετρα έξω από την πόλη της Λευκάδας, όπου έπεσε σε ενέδρα και διαλύθηκε από τους αντάρτες, ένα πολυάριθμο τμήμα χωροφυλακής, που κατευθυνόταν στο χωριό Κατούνα, και σκοτώθηκε ένας χωροφύλακας.
Στις αρχές του Ιούνη 1947 το μεγαλύτερο τμήμα της ομάδας του Γιαννούλη διαπεραιώθηκε, με εντολή του Γενικού Αρχηγείου του Δημοκρατικού Στρατού, στο Ξηρόμερο, με σκοπό τη δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών για την ανάπτυξη αντάρτικου κινήματος στην περιοχή. Πρέπει να σημειωθεί ότι στο Ξηρόμερο και γενικότερα στην Αιτωλοακαρνανία δεν είχε καταστεί δυνατός ο σχηματισμός αξιόλογων τμημάτων του Δημοκρατικού Στρατού, εξαιτίας κυρίως του γεγονότος ότι είχαν από νωρίς δολοφονηθεί σε διάφορα περιστατικά από χωροφύλακες και παρακρατικούς τα σημαντικότερα τοπικά πολιτικά και στρατιωτικά στελέχη της ΕΑΜικής Αντίστασης και του ΚΚΕ. Μεταξύ των στελεχών αυτών περιλαμβάνονταν ο θρυλικός Γερο - Δήμος, ο Βασίλης Παπαγιάννης, ο Ανάστασης Αναστασίου ή Οδυσσέας, ο Στάθης Πιάκας ή Φουρτούνας, ο Γιάννης Κατσιφός και κυρίως ο Βασίλης Σκιαδάς ή Επαμεινώνδας, ήρωας κατά τη γερμανική κατοχή της μεγάλης μάχης της Αμφιλοχίας.
Το τμήμα του Γιαννούλη ενώθηκε στο Ξηρόμερο με μια μικρή ομάδα, που διατηρούνταν εκεί υπό τον έφεδρο ανθυπολοχαγό και δάσκαλο Λάκη Κατσαρό, αντιμετώπισε, όμως, απαρχής ισχυρές κυβερνητικές δυνάμεις, που τις αποτελούσαν δύο χιλιάδες και πλέον στρατιώτες, ΜΑΥδες και χωροφύλακες. Οι αντάρτες συγκρούστηκαν μαζί τους κοντά στο χωριό Παληάμπελα, όπου συνελήφθη αιχμάλωτος ο σύνδεσμός τους με το Γενικό Αρχηγείο του Δημοκρατικού Στρατού, ο οποίος υποκύπτοντας στα βασανιστήρια αποκάλυψε στον εχθρό όλο το σχέδιο δράσης των ανταρτών.
Οι αντάρτες υποχρεώθηκαν να χωριστούν σε μικρές ομάδες, από τις οποίες η μία ξαναπέρασε στη Λευκάδα, ενώ οι άλλες παρέμειναν στην Ακαρνανία. Μια από αυτές υπό τον Γιαννούλη έφτασε στο Ακτιο, όπου ταμπουρώθηκε σε κάποια παλιά γερμανικά ορύγματα και πρόβαλε άμυνα μέχρι τέλους. Ο Γιαννούλης έχασε τη ζωή του στην τελική προσπάθειά του να διαφύγει με καΐκι μαζί με δυο συντρόφους του, που αιχμαλωτίστηκαν - ενώ σκοτώθηκαν ο δάσκαλος Γεράσιμος Θερμός, ο Ζώης Παπαδόπουλος, ο Κώστας Ζακυνθινός ή Ρέντζος, ο Τάσος Μανωλίτσης ή Βράκας και ο Νίκος Γαζής ή Παπλαγιάννης. Σκοτώθηκε, επίσης, ο Λάκης Κατσαρός, επιχειρώντας να περάσει το Βάλτο, και αυτοκτόνησε κοντά στη Νικιάνα της Λευκάδας, για να μην αιχμαλωτιστεί ο πολιτικός επίτροπος της ομάδας, Ζώης Κούρτης. Οσοι, εξάλλου, απόμειναν, είτε σκοτώθηκαν λίγο αργότερα σε ενέδρες είτε συνελήφθησαν.
Μια βδομάδα μετά τη μάχη του Ακτίου εκβράστηκε στην παραλία της Γύρας το πτώμα του Πάνου Γιαννούλη. Ο λαός της Λευκάδας θρήνησε τον καπετάνιο του και παρά την τρομοκρατία, που επικρατούσε, πάνω από δυο χιλιάδες πολίτες τον συνόδεψαν στην κηδεία του.(4)
1. To ΚΚΕ. Επίσημα Κείμενα, τόμ. 6ος, σελ. 246.
2. Π. Δελαπόρτα, Το σημειωματάριο ενός Πιλάτου, σελ. 193-196.
3. Εφ. «Ριζοσπάστης», φ. 27 Ιουνίου 1947.
4. Οι αναφορές στηρίζονται κατά βάση σε σημειώσεις του Γεωργίου Βρεττού.