Ζούμε μέσα σε κοινωνίες που έχουν αναγάγει τις προκαταλήψεις σε κανόνες, τις συμβάσεις σε ηθικές αξίες και τις κοινωνικές υποκρισίες σε αδιαμφισβήτητες αλήθειες.
Από μικρή ηλικία μαθαίνουμε τι θεωρείται πρέπον, τι αρμόζει σε έναν άνδρα, τι επιτρέπεται σε μια γυναίκα, ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή και ποια πρέπει να καταδικαστεί. Κάπως έτσι, οι κοινωνικές συμβάσεις αποκτούν τη δύναμη νόμου, ακόμη κι όταν στερούνται κάθε ουσιαστικού ηθικού περιεχομένου.
«Μια γυναίκα δεν χρειάζεται να είναι σεμνή για να την σέβονται»: μια φράση που συμπυκνώνει μια ολόκληρη κοινωνική αντίφαση. Γιατί η αξιοπρέπεια μιας γυναίκας δεν εξαρτάται από το μήκος της φούστας της, τον τρόπο που ντύνεται, τη σεξουαλικότητά της ή την ελευθερία με την οποία εκφράζει τον εαυτό της. Η σεμνότητα είναι προσωπική επιλογή, όχι προϋπόθεση ηθικής υπόστασης. Και ο σεβασμός δεν είναι έπαθλο που απονέμεται στις υπάκουες ούτε προνόμιο που αφαιρείται από τις ανυπάκουες.
Κι όμως, τα κοινωνικά στερεότυπα επιμένουν. Μια γυναίκα πρέπει να είναι σεμνή για να θεωρείται αξιοπρεπής. Ένας άνδρας πρέπει να είναι σκληρός για να θεωρείται δυνατός. Η διαφορετικότητα χρειάζεται εξηγήσεις, η ελευθερία δικαιολογίες και η προσωπική επιλογή την έγκριση των άλλων.
Όποιος τολμήσει να ξεφύγει από το καλούπι, βρίσκεται αντιμέτωπος με τους γνωστούς μηχανισμούς κοινωνικής συμμόρφωσης: ηθικολογία, κουτσομπολιό, χαρακτηρισμούς και εύκολες ετυμηγορίες.
Το παράδοξο είναι πως πολλές από αυτές τις αντιλήψεις επιβιώνουν όχι επειδή έχουν πραγματική αξία, αλλά επειδή επαναλαμβάνονται επί γενιές. Η επανάληψη, βλέπεις, είναι ένας εξαιρετικά αποτελεσματικός τρόπος να μεταμφιέζεις την προκατάληψη σε παράδοση.
Δεν είναι όλα όσα κληρονομήσαμε αξίες. Ούτε όλα όσα θεωρούμε φυσιολογικά είναι απαραίτητα φυσικά ή δίκαια.
Η κοινωνική ωριμότητα δεν μετριέται από την ικανότητά μας να χωράμε τους ανθρώπους σε προκαθορισμένα καλούπια, αλλά από την ικανότητά μας να αποδεχόμαστε την ελευθερία τους χωρίς να αισθανόμαστε την ανάγκη να την ελέγξουμε.
Γιατί το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι οι άνθρωποι που δεν συμμορφώνονται με τα στερεότυπα. Είναι μια κοινωνία που εξακολουθεί να συγχέει την ηθική με την υπακοή, την αξιοπρέπεια με την εμφάνιση και τον σεβασμό με τη συμμόρφωση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου