«Μια γυναίκα είναι μια γυναίκα.»

 

«Μια Γυναίκα είναι Μια Γυναίκα»: Το Πολύχρωμο, Ριζοσπαστικό Μανιφέστο του Ζαν-Λυκ Γκοντάρ.

Το 1961, ο πρωτοπόρος του Γαλλικού Νέου Κύματος (Nouvelle Vague), Ζαν-Λυκ Γκοντάρ (Jean-Luc Godard), παρέδωσε στο κοινό την ταινία «Μια γυναίκα είναι μια γυναίκα» (Une femme est une femme: στην Ελλάδα η ταινία κυκλοφόρησε με τον τίτλο «Η κυρία θέλει έρωτα».)

Πρόκειται για την πρώτη έγχρωμη ταινία μεγάλου μήκους του δημιουργού, γυρισμένη σε εντυπωσιακό Eastman Color και Franscope (σινεμασκόπ), η οποία χρησιμοποιεί το ανάλαφρο ένδυμα μιας αισθηματικής κομεντί για να ανατρέψει συθέμελα τους κανόνες του παραδοσιακού κινηματογράφου. 

🎬 Η πλοκή: Ένα ιδιόρρυθμο ρρωτικό τρίγωνο στο Παρίσι των '60s.

Η ιστορία εκτυλίσσεται γύρω από την Αντζελά (Άννα Καρίνα), μια νεαρή Δανέζα που εργάζεται ως χορεύτρια striptease σε ένα παρισινό καμπαρέ. Η Αντζελά ξυπνά μια μέρα με μια ακλόνητη επιθυμία: θέλει να αποκτήσει ένα μωρό μέσα στις επόμενες 24 ώρες.

Όταν ο επί χρόνια σύντροφός της, ο εγωκεντρικός Εμίλ (Ζαν-Κλοντ Μπριαλί), αρνείται κατηγορηματικά θεωρώντας την ιδέα παράλογη, η Αντζελά δεν υποχωρεί. Τον απειλεί ότι θα βρει άλλον άνδρα για να μείνει έγκυος και στρέφεται στον Άλφρεντ (Ζαν-Πολ Μπελμοντό), τον καλύτερο φίλο του Εμίλ, ο οποίος είναι κρυφά ερωτευμένος μαζί της. Έτσι, ξεκινά ένα κωμικό, γεμάτο ένταση και πείσμα παιχνίδι εξουσίας ανάμεσα στους τρεις χαρακτήρες, με τη ζηλοτυπία και τον ανδρικό εγωισμό να οδηγούν την κατάσταση στα άκρα.

📽 Δύο σκηνές-σταθμοί που άλλαξαν το Σινεμά.

Ο Γκοντάρ αρνείται να ακολουθήσει την πεπατημένη γραμμική αφήγηση του Χόλιγουντ και πειραματίζεται διαρκώς με το μέσο, χαρίζοντάς μας δύο από τις πιο εμβληματικές σκηνές του ευρωπαϊκού σινεμά:

🎥 Ο Βουβός Διάλογος με τους Τίτλους Βιβλίων: Μετά από έναν τρικούβερτο καυγά, η Αντζελά και ο Εμίλ εφαρμόζουν «σιωπηλό νόμο» μέσα στο διαμέρισμά τους. Αρνούμενοι να μιλήσουν, επικοινωνούν τις προσβολές και τα παράπονά τους δείχνοντας διαδοχικά ο ένας στον άλλον τίτλους από τα εξώφυλλα των βιβλίων της βιβλιοθήκης τους (όπως «Κρετίνος» ή «Σκληρός»). Ένα μοναδικό δείγμα οπτικού χιούμορ και ειρωνείας.

🎥 Η Αποδόμηση του Στριπτίζ: Στο κλασικό σινεμά, μια σκηνή στριπτίζ σχεδιαζόταν για να ικανοποιήσει αποκλειστικά το ανδρικό βλέμμα (male gaze). Ο Γκοντάρ ανατρέπει τη σύμβαση. Η Αντζελά δεν είναι ένα παθητικό αντικείμενο πόθου. Κοιτάζει προκλητικά την κάμερα, υποκλίνεται στο κοινό και χρησιμοποιεί τη δουλειά της ως μέσο οικονομικής ανεξαρτησίας.

🎶 Η ιδιοφυής μουσική ανατροπή του Michel Legrand.

Η μουσική επένδυση του κορυφαίου Μισέλ Λεγκράν (Michel Legrand) αποτελεί δομικό συστατικό της ταινίας. Ο Γκοντάρ χαρακτήρισε το έργο ως ένα «νεορεαλιστικό μιούζικαλ - κάτι που αποτελεί αντίφαση από μόνο του», καθώς οι χαρακτήρες δεν ξεσπούν σε παραδοσιακά χορευτικά.

Το πιο ριζοσπαστικό στοιχείο, ωστόσο, ήταν η τεχνική της «απότομης διακοπής» (audio interruptions). Η πλούσια, τζαζ ορχήστρα του Λεγκράν ξεκινά ξαφνικά με μεγαλειώδεις εξάρσεις και σταματά βίαια στη μέση μιας φράσης, αφήνοντας απόλυτη σιωπή. Αυτό το διαρκές «άναψε-σβήσε» εφάρμοζε την μπρεχτική θεωρία της αποστασιοποίησης: υπενθύμιζε συνεχώς στον θεατή ότι παρακολουθεί μια κατασκευασμένη ψευδαίσθηση, αναγκάζοντάς τον να παραμένει σκεπτόμενος και ενεργός αντί να παρασύρεται τυφλά από το συναίσθημα.

💞 Τα βαθύτερα μηνύματα: Φεμινισμός και Σεξουαλική Απελευθέρωση προ των Πυλών.

Αν και το 1961 η σεξουαλική επανάσταση βρισκόταν ακόμα στην αφετηρία της, η ταινία λειτούργησε ως προφητικός προπομπός των κοινωνικών αλλαγών των '60s:

•Γυναικεία Αυτοδιάθεση: Η Αντζελά είναι ο κινητήριος μοχλός της πλοκής. Διεκδικεί τη μητρότητα ως αυτόνομη επιλογή και όχι ως κοινωνική σύμβαση, απαιτώντας να γίνει με τους δικούς της όρους.

•Αδυναμία Επικοινωνίας: Πίσω από τα χρώματα κρύβεται το υπαρξιακό σχόλιο για το πόσο δύσκολο είναι για τους ανθρώπους της σύγχρονης, καταναλωτικής εποχής να επικοινωνήσουν ουσιαστικά, εγκλωβισμένοι στους εγωισμούς τους.

•Επαναπροσδιορισμός της Γυναικείας Φύσης: Το φινάλε της ταινίας κλείνει με ένα ευφυές λογοπαίγνιο στο κρεβάτι. Ο Εμίλ της λέει: «Angela, tu es infâme» (Αντζελά, είσαι άτιμη/απαίσια). Εκείνη κοιτάζει με νάζι την κάμερα και απαντά: «Non, je suis une femme» (Όχι, είμαι μια γυναίκα). Στα γαλλικά, οι δύο λέξεις ακούγονται σχεδόν ίδιες. Το μήνυμα σαφές: το να έχει μια γυναίκα δικές της επιθυμίες, πείσμα και ελαττώματα δεν την κάνει «άτιμη» για τη συντηρητική κοινωνία, αλλά μια αληθινή, ολοκληρωμένη γυναίκα.

•Η αποδόμηση του «Αστικού Μοντέλου» οικογένειας: Η ταινία παίζει ανοιχτά με την ιδέα ενός ερωτικού τριγώνου και της συναινετικής (ως έναν βαθμό) ανταλλαγής συντρόφων για την επίτευξη ενός σκοπού. Για το 1961, η ανάλαφρη αντιμετώπιση του φλερτ, της ζηλοτυπίας και της σεξουαλικής επιθυμίας έξω από τα αυστηρά συντηρητικά πλαίσια ήταν μια ριζοσπαστική πράξη σεξουαλικής απελευθέρωσης.

•Οικονομική και Επαγγελματική Ανεξαρτησία της Γυναίκας: Το γεγονός ότι η πρωταγωνίστρια εργάζεται ως χορεύτρια striptease σε καμπαρέ -έναν χώρο κατεξοχήν ανδρικής κυριαρχίας- αλλά διατηρεί τον πλήρη έλεγχο των χρημάτων της και του εαυτού της, έστειλε ένα μήνυμα απελευθέρωσης. Δεν παρουσιάζεται ως ένα θύμα που χρειάζεται προστασία, αλλά ως μια ανεξάρτητη γυναίκα που συντηρεί τον εαυτό της.

💞 Γκοντάρ & Καρίνα: ένας έρωτας που γέννησε Ιστορία.

Είναι αδύνατο να αποσυνδεθεί η ταινία από την πραγματική ζωή. Ο Γκοντάρ και η Άννα Καρίνα παντρεύτηκαν το 1961 κατά τη διάρκεια αυτών των γυρισμάτων. Η Καρίνα υπήρξε η απόλυτη μούσα του -μαζί γύρισαν 8 ταινίες-σταθμούς.

Ο φακός του Γκοντάρ ήταν εμφανώς ερωτευμένος μαζί της, αποτυπώνοντας τις χαρακτηριστικές αφέλειες και το βλέμμα της. Παρά το γεγονός ότι η προσωπική τους ζωή υπήρξε θυελλώδης και γεμάτη εντάσεις, οδηγώντας τους στο διαζύγιο το 1965, η καλλιτεχνική τους συμμαχία άλλαξε για πάντα τον τρόπο που βλέπουμε το σινεμά.

🎬 Η υποδοχή από την Κριτική.

Η ταινία δίχασε στην εποχή της. Στο Φεστιβάλ Βερολίνου το 1961 θριάμβευσε, κερδίζοντας την Αργυρή Άρκτο (Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής), ενώ η Άννα Καρίνα απέσπασε το βραβείο Καλύτερης Ηθοποιού.

Οι παραδοσιακοί κριτικοί τη χαρακτήρισαν «ασυνάρτητη» και θεώρησαν τα ηχητικά πειράματα με τη μουσική του Λεγκράν ως «τεχνικά λάθη». Αντίθετα, η διεθνής κριτική (όπως οι New York Times) και οι μεταγενέστεροι θεωρητικοί την αποθέωσαν. Σήμερα, το «Μια γυναίκα είναι μια γυναίκα» αναγνωρίζεται ως ένα από τα πιο τολμηρά, στυλιστικά άρτια, απελευθερωτικά και απολαυστικά έργα της Nouvelle Vague.