Οι εξελίξεις δεν φτάνουν ποτέ σε εμάς εντελώς γυμνές. Κάποιος φροντίζει να τις ντύσει, να τους δώσει τίτλο, να επιλέξει τη γωνία λήψης, να φωτίσει ορισμένες λεπτομέρειες και να αφήσει άλλες στο σκοτάδι. Πριν ακόμη σχηματίσουμε άποψη για ένα γεγονός, έχουμε ήδη δεχτεί την πρώτη του ερμηνεία.
Η ενημέρωση μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα καλοστημένο εστιατόριο. Τα γεγονότα είναι η πρώτη ύλη, τα μέσα ενημέρωσης οι μάγειρες και η εξουσία συχνά εκείνη που επιλέγει το μενού. Μας σερβίρουν πολέμους ως αναγκαίες επιχειρήσεις, κοινωνικές ανισότητες ως φυσικό αποτέλεσμα της οικονομίας, ακρίβεια ως διεθνή συγκυρία και πολιτικές αποφάσεις ως μονόδρομους. Κάθε πιάτο έχει τη δική του περιγραφή, αλλά σπάνια μας λένε ποιος επέλεξε τα υλικά, ποιος μαγείρεψε και κυρίως ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό.
Δεν είναι απαραίτητο να μας αποκρύψουν την αλήθεια. Αρκεί να μας προσφέρουν ένα μέρος της. Να απομονώσουν ένα γεγονός από το ιστορικό και κοινωνικό του περιβάλλον, να το επαναλάβουν αρκετές φορές, να το πλαισιώσουν με την κατάλληλη εικόνα και να το συνοδεύσουν με μια βολική ερμηνεία. Έτσι, η πληροφορία μετατρέπεται σε αφήγημα και το αφήγημα, με τη σειρά του, σε κοινή αντίληψη.
Κάπως έτσι, η είδηση παύει να είναι αφορμή για σκέψη και γίνεται προϊόν προς κατανάλωση. Έχει διάρκεια ζωής, εμπορική αξία, ανταγωνισμό και ημερομηνία λήξης. Σήμερα συγκλονιζόμαστε με μια τραγωδία, αύριο με ένα σκάνδαλο, μεθαύριο με έναν πόλεμο. Η προηγούμενη είδηση εξαφανίζεται κάτω από την επόμενη, χωρίς να προλάβουμε να αναρωτηθούμε ποιος λογοδότησε, τι άλλαξε και ποιος τελικά ωφελήθηκε.
Και το πιο ενδιαφέρον είναι ότι δεν χρειάζεται καν να μας επιβάλουν τι θα σκεφτούμε. Αρκεί να καθορίζουν τι θα συζητάμε, πόσο θα το συζητάμε και από ποια οπτική θα το κοιτάμε. Η χειραγώγηση δεν βρίσκεται πάντοτε στο ψέμα. Συχνά βρίσκεται στην επιλογή της ατζέντας, στη σιωπή, στην επανάληψη και στην επιδέξια διαχείριση της προσοχής μας.
Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι απλώς να ενημερωνόμαστε περισσότερο. Είναι να μάθουμε να διαβάζουμε πίσω από την ενημέρωση. Να αναζητούμε εκείνα που δεν χωρούν στα τηλεοπτικά παράθυρα, να αμφισβητούμε τις αυτονόητες ερμηνείες και να μην καταπίνουμε αμάσητο ό,τι μας προσφέρεται.
Γιατί, τελικά, το πιο επικίνδυνο δεν είναι να μας σερβίρουν μια κατασκευασμένη πραγματικότητα. Είναι να φτάσουμε στο σημείο να τη θεωρούμε δική μας.
Και τότε δεν χρειάζεται κανείς να μας κλείσει το στόμα. Έχουμε μάθει να μιλάμε με τις λέξεις που μας έδωσαν και να σκεφτόμαστε μέσα στα όρια που μας σχεδίασαν.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου