Δεν χρειάζεται να ανέβεις στην κορυφή του Λυκαβηττού για να τον γνωρίσεις. Αρκεί να τον κοιτάξεις από τους δρόμους της Αθήνας. Στέκει εκεί, σαν ένας φυσικός μάρτυρας μιας πόλης που μεγάλωσε γύρω του, τον περικύκλωσε, τον τεμάχισε, τον οικοδόμησε στις παρυφές του και τελικά τον ενσωμάτωσε στο αστικό της τοπίο. Ένας λόφος που επιμένει να θυμίζει ότι πριν από τις πολυκατοικίες, τις λεωφόρους και τις εργολαβικές υποσχέσεις υπήρχε και κάτι άλλο: φύση.
Η ιστορία του είναι, με έναν τρόπο, η ιστορία της ίδιας της Αθήνας. Κάποτε ήταν ένας βραχώδης λόφος έξω από τον μικρό αστικό ιστό. Στα χρόνια της οικοδόμησης της νέας πρωτεύουσας έγινε λατομείο. Η πόλη χρειάστηκε την πέτρα του για να χτίσει τα νεοκλασικά της και ο Λυκαβηττός πλήρωσε το τίμημα της αστικής της φιλοδοξίας. Αργότερα ήρθαν η αναδάσωση, η διαμόρφωση του τοπίου και η σταδιακή μετατροπή του σε έναν από τους σημαντικότερους πνεύμονες πρασίνου της πρωτεύουσας.
Μόνο που η Αθήνα δεν έμαθε ποτέ πραγματικά το μάθημά της.
Η μεταπολεμική ανοικοδόμηση, η αντιπαροχή και η ανεξέλεγκτη επέκταση μετέτρεψαν την πόλη σε ένα απέραντο εργοτάξιο. Το πράσινο υποχώρησε, οι ελεύθεροι χώροι περιορίστηκαν και το μπετόν απέκτησε σχεδόν θεσμική προστασία. Κάθε διαθέσιμο οικόπεδο έγινε μια πιθανή επένδυση, κάθε γειτονιά ένα πεδίο οικοδομικής αξιοποίησης.
Σήμερα, ο Λυκαβηττός μοιάζει με νησίδα φυσικού τοπίου μέσα σε έναν ωκεανό τσιμέντου. Κι όσο τον κοιτάζεις από την πόλη, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεσαι την αντίφαση: ένας ολόκληρος αστικός πολιτισμός που υπερηφανεύεται για την ιστορική του κληρονομιά, αλλά δυσκολεύεται να προστατεύσει το φυσικό του κεφάλαιο.
Η σύγχρονη Αθήνα ανακαλύπτει διαρκώς νέες λέξεις για την παλιά συνήθεια της εκμετάλλευσης. Ανάπλαση, αξιοποίηση, επενδυτική ανάπτυξη, αναβάθμιση περιοχών. Λέξεις που ακούγονται ευχάριστα στα δημοτικά συμβούλια και στα επιχειρηματικά συνέδρια. Το ερώτημα, όμως, παραμένει αμείλικτο: ανάπτυξη για ποιον; Για τον κάτοικο που αναζητά έναν χώρο πρασίνου ή για τον επενδυτή που αναζητά υπεραξία; Για την κοινωνία που χρειάζεται δημόσιους χώρους ή για την αγορά που αναζητά νέα πεδία κερδοφορίας;
Ακόμη και η θέα του Λυκαβηττού μπορεί να γίνει εμπορικό πλεονέκτημα. Η γειτνίαση με το πράσινο μετατρέπεται σε χαρακτηριστικό ακριβού ακινήτου, ενώ η πρόσβαση στη φύση, που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο κοινωνικό δικαίωμα, αποκτά ταξικό πρόσημο.
Και υπάρχει μια ακόμη μεγάλη ειρωνεία. Ο λόφος που κάποτε καταστράφηκε για να οικοδομηθεί η Αθήνα, σήμερα αποτελεί ένα από τα στοιχεία που κάνουν την Αθήνα ελκυστική. Καταναλώσαμε τη φύση για να χτίσουμε την πόλη και τώρα πουλάμε την εναπομείνασα φύση ως προνόμιο της πόλης.
Ο Λυκαβηττός δεν είναι απλώς ένα όμορφο φόντο πίσω από τις πολυκατοικίες. Δεν είναι τουριστικό αξιοθέατο ούτε διακοσμητικό στοιχείο στις καρτ ποστάλ της πρωτεύουσας. Είναι δημόσιος φυσικός χώρος, οικολογικό απόθεμα και κομμάτι της συλλογικής μνήμης της Αθήνας. Η προστασία του δεν μπορεί να εξαρτάται από την εκάστοτε αισθητική ευαισθησία των διοικούντων, αλλά αποτελεί υποχρέωση απέναντι στις επόμενες γενιές.
Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο πράγμα που μας προσφέρει ο Λυκαβηττός να μην είναι η ομορφιά του, αλλά η αντίθεση που δημιουργεί. Μας αναγκάζει να δούμε πόσο διαφορετική θα μπορούσε να είναι η Αθήνα, αν η ανάπτυξη δεν ταυτιζόταν τόσο συχνά με την οικοδόμηση και η πρόοδος δεν μετριόταν αποκλειστικά σε τετραγωνικά μέτρα.
Γιατί μια πόλη δεν γίνεται πολιτισμένη επειδή διαθέτει αρχαία μνημεία, ακριβά ξενοδοχεία και εντυπωσιακές βιτρίνες. Γίνεται πολιτισμένη όταν προσφέρει στους κατοίκους της καθαρό αέρα, ελεύθερο χώρο, πράσινο και αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής.
Κοιτάζοντας τον Λυκαβηττό από την Αθήνα, δεν βλέπεις απλώς έναν λόφο. Βλέπεις όσα απέμειναν από τη φύση και αναρωτιέσαι πόσα ακόμη πρέπει να χάσει μια πόλη για να καταλάβει ότι η ανάπτυξη χωρίς όρια είναι απλώς μια άλλη μορφή καταστροφής.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου