17/11/26

Από τους Αχαρνείς στους Αχαρτογράφητους της εξουσίας: Η εξέλιξη της πολεμικής υποκρισίας.


Το 425 π.Χ., ο Αριστοφάνης ανεβάζει στη σκηνή τους «Αχαρνείς» και κάνει κάτι που εξακολουθεί να ενοχλεί την εξουσία: γελοιοποιεί τον πόλεμο, τους πολιτικούς που τον συντηρούν και τους πατριώτες που τον διαφημίζουν από ασφαλή απόσταση.

Ο Δικαιόπολης, ο κεντρικός ήρωας, ένας φιλήσυχος Αθηναίος αγρότης κουρασμένος από τις πολεμικές ιαχές, τις πολιτικές υποσχέσεις και τις θυσίες των άλλων, αποφασίζει να συνάψει τη δική του ειρήνη με τους Σπαρτιάτες. Δεν ζητά την άδεια των στρατηγών, δεν περιμένει την έγκριση της συνέλευσης, δεν συγκινείται από τα μεγάλα εθνικά αφηγήματα. Θέλει απλώς να ζήσει. Να καλλιεργήσει τη γη του, να φάει, να πιει και να χαρεί την καθημερινότητά του. Με δυο λόγια, διεκδικεί το αυτονόητο: να μην πεθάνει για τις φιλοδοξίες κάποιου άλλου.

Είκοσι πέντε αιώνες μετά, η σκηνή έχει αλλάξει, αλλά το έργο παίζεται σχεδόν απαράλλακτο. Οι χλαμύδες αντικαταστάθηκαν από κοστούμια, οι δημαγωγοί απέκτησαν τηλεοπτικά παράθυρα, οι πολεμικές ιαχές έγιναν διαγγέλματα και οι στρατηγοί απέκτησαν αναλυτές, συμβούλους και επικοινωνιακά επιτελεία. Η προπαγάνδα εκσυγχρονίστηκε, η υποκρισία όμως διατήρησε την ιστορική της συνέχεια.

Κάθε πόλεμος χρειάζεται το δικό του άλλοθι. Άλλοτε λέγεται πατρίδα, άλλοτε εθνική ασφάλεια, άλλοτε δημοκρατία, ελευθερία ή ανθρωπιστική επέμβαση. Οι λέξεις επιστρατεύονται πριν από τους στρατούς και συνήθως επιστρέφουν πολύ αργότερα από αυτούς. Στο μεταξύ, οι άνθρωποι γίνονται αριθμοί, οι πόλεις ερείπια και οι νεκροί παράπλευρες απώλειες. Κάποιοι κερδίζουν εδάφη, άλλοι συμβόλαια, άλλοι αγορές όπλων και οι περισσότεροι χάνουν τη ζωή τους.

Το εντυπωσιακό είναι ότι οι πρωταγωνιστές της πολεμικής ρητορικής σπάνια βρίσκονται εκεί όπου πέφτουν οι βόμβες. Η δική τους γενναιότητα εξαντλείται στα μικρόφωνα, στις συνεδριάσεις και στις γεωπολιτικές αναλύσεις. Είναι εύκολο να μιλάς για θυσίες όταν το τίμημα καταβάλλεται από ξένες οικογένειες. Εύκολο να ζητάς αίμα όταν δεν πρόκειται για το δικό σου.

Και κάπως έτσι, η ιστορία επαναλαμβάνεται με καινούργια κοστούμια και παλιές μεθόδους. Οι λαοί καλούνται να μισήσουν ο ένας τον άλλον, να χειροκροτήσουν τους εξοπλισμούς, να αποδεχτούν τη φτώχεια και να θεωρήσουν την ειρήνη ένδειξη αδυναμίας. Η πολεμική οικονομία βαφτίζεται ανάπτυξη, η στρατιωτική εξάρτηση συμμαχία και η υποταγή στις γεωπολιτικές επιδιώξεις των ισχυρών εθνικό συμφέρον.

Οι Αχαρνείς του Αριστοφάνη είχαν τουλάχιστον την ειλικρίνεια να φωνάζουν από τον πόνο τους. Οι σημερινοί αχαρτογράφητοι της εξουσίας προτιμούν να χαράζουν σύνορα πάνω σε χάρτες που δεν θα διασχίσουν ποτέ οι ίδιοι με ένα όπλο στο χέρι.

Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη πολιτική πρόοδος της ανθρωπότητας να μην είναι η εξέλιξη των όπλων, η ακρίβεια των πυραύλων ή η τεχνολογική υπεροχή των στρατών. Να είναι η στιγμή που ο άνθρωπος θα πάψει να θεωρεί φυσιολογικό να σκοτώνει και να σκοτώνεται για λογαριασμό εκείνων που αποφασίζουν.

Γιατί ο Δικαιόπολης, δυόμισι χιλιάδες χρόνια πριν, είχε καταλάβει κάτι που οι σύγχρονοι ηγέτες εξακολουθούν να αγνοούν: ο πόλεμος μπορεί να είναι συμφέρον της εξουσίας, αλλά ποτέ δεν είναι ανάγκη των ανθρώπων.




Δεν υπάρχουν σχόλια: