Υπάρχουν στιγμές που η ζωή μάς φέρνει μπροστά σε ένα ιδιότυπο δικαστήριο. Δεν υπάρχουν έδρανα, εισαγγελείς και συνήγοροι υπεράσπισης. Δεν χρειάζονται μάρτυρες, γιατί οι πράξεις μας έχουν ήδη καταθέσει. Κι όμως, κάποια στιγμή καλούμαστε να απολογηθούμε. Όχι απαραίτητα για όσα κάναμε, αλλά κυρίως για όσα επιλέξαμε να μην κάνουμε.
Ποιος δικαστής, λοιπόν, θα κρίνει τελικά τη στάση μας; Η κοινωνία, που συχνά απονέμει εύκολα ετυμηγορίες χωρίς να γνωρίζει την ουσία; Η ιστορία, που καταγράφει τα γεγονότα αλλά δεν είναι πάντοτε δίκαιη με τους πρωταγωνιστές τους; Οι άνθρωποι που βρέθηκαν απέναντί μας ή εκείνοι που στάθηκαν δίπλα μας; Ή μήπως η συνείδησή μας, αυτός ο παράξενος εσωτερικός δικαστής που άλλοτε επιμένει να μας ανακρίνει και άλλοτε σπεύδει να μας αθωώσει;
Η συνείδηση, άλλωστε, δεν είναι πάντα ένας αυστηρός και αμερόληπτος κριτής. Μπορεί να γίνει ένας εξαιρετικός συνήγορος υπεράσπισης. Να μεταμφιέσει τον φόβο σε σύνεση, τη δειλία σε ρεαλισμό, την ιδιοτέλεια σε αναγκαιότητα και τη σιωπή σε δήθεν ουδετερότητα. Έχει μια αξιοθαύμαστη ικανότητα να κατασκευάζει άλλοθι, ιδιαίτερα όταν η αλήθεια γίνεται ενοχλητική.
Και κάπου εκεί βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Όλοι θέλουμε να πιστεύουμε ότι στεκόμαστε στη σωστή πλευρά, μέχρι τη στιγμή που η σωστή πλευρά απαιτεί κάποιο προσωπικό κόστος. Όσο οι αρχές μας δεν συγκρούονται με τα συμφέροντά μας, παραμένουμε συνεπείς και αμετακίνητοι. Όταν όμως χρειάζεται να επιλέξουμε ανάμεσα στην ασφάλεια και την αξιοπρέπεια, ανάμεσα στην προσωπική μας βολή και στο κοινό καλό, τότε αρχίζει η πραγματική εξέταση.
Γιατί η στάση μας δεν αποκαλύπτεται τόσο από όσα διακηρύσσουμε όσο από τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε όταν δοκιμάζονται οι διακηρύξεις μας. Από τη θέση που παίρνουμε απέναντι στην αδικία, από την ανοχή που επιδεικνύουμε στην αυθαιρεσία, από την ευκολία με την οποία συνηθίζουμε το απαράδεκτο. Και, κυρίως, από εκείνες τις στιγμές που γνωρίζουμε τι συμβαίνει, αλλά προτιμούμε να κοιτάξουμε αλλού.
Ίσως, τελικά, ο πιο αμείλικτος δικαστής να είναι ο χρόνος. Γιατί ο χρόνος αφαιρεί σταδιακά τα σκηνικά, τα προσωπεία και τις βολικές ερμηνείες. Απομακρύνει τον θόρυβο της επικαιρότητας και αφήνει πίσω του το πραγματικό αποτύπωμα των επιλογών μας. Δεν θυμάται πάντα τα μεγάλα λόγια, αλλά διατηρεί τις συνέπειες των πράξεων.
Υπάρχει, ωστόσο, και ένας δικαστής που συχνά ξεχνάμε: ο άνθρωπος που πλήρωσε το τίμημα της δικής μας στάσης. Εκείνος που αδικήθηκε ενώ εμείς σιωπούσαμε, εκείνος που χρειάστηκε συμπαράσταση ενώ εμείς υπολογίζαμε το κόστος, εκείνος που περίμενε μια στοιχειώδη πράξη αλληλεγγύης και εισέπραξε αδιαφορία. Γιατί οι επιλογές μας δεν παραμένουν κλεισμένες μέσα στην προσωπική μας συνείδηση. Παράγουν συνέπειες και διαμορφώνουν τις ζωές των άλλων.
Και ίσως αυτό να είναι το ουσιαστικότερο κριτήριο: όχι αν καταφέραμε να πείσουμε τους άλλους ότι είχαμε δίκιο, αλλά αν μπορέσαμε να σταθούμε με αξιοπρέπεια απέναντι στις συνέπειες των επιλογών μας.
Δεν είναι βέβαιο ότι η ιστορία θα μας δικαιώσει. Δεν είναι καν βέβαιο ότι οι άνθρωποι θα καταλάβουν ποτέ τα κίνητρά μας. Ούτε ότι η συνείδησή μας θα βρει τη δύναμη να μας πει όλη την αλήθεια.
Εκείνο που παραμένει, όμως, είναι η ίδια η στάση μας. Γιατί η ζωή δεν είναι μια ατελείωτη πρόβα στην οποία μπορούμε κάθε φορά να ζητάμε επανάληψη της σκηνής. Κάποια γεγονότα συμβαίνουν μία φορά και κάποιες ευκαιρίες χάνονται οριστικά.
Και όταν πέσει η αυλαία, ίσως να μην έχει τόση σημασία ποιος θα εκδώσει την τελική ετυμηγορία. Σημασία θα έχει αν, κοιτάζοντας πίσω, θα μπορούμε να αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας χωρίς να χρειάζεται να κατασκευάσουμε άλλοθι.
Γιατί ο τελικός δικαστής της στάσης μας μπορεί να είναι ο χρόνος, η ιστορία ή η συνείδηση. Η απόφαση, όμως, έχει αρχίσει να γράφεται πολύ νωρίτερα: τη στιγμή που επιλέγουμε σε ποια πλευρά θα σταθούμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου