Ο καπνιστής είναι ένας άνθρωπος υπό διωγμό. Κάποτε τον έβλεπες να ανάβει τσιγάρο στο καφενείο, στο γραφείο, στο μπαλκόνι, ακόμη και σε φωτογραφίες όπου οι διανοούμενοι έμοιαζαν να σκέφτονται βαθύτερα επειδή έβγαζαν καπνό από το στόμα. Σήμερα, πριν ανάψει τσιγάρο, πρέπει να κάνει τοπογραφική μελέτη, να εντοπίσει τον πλησιέστερο επιτρεπόμενο χώρο και να βεβαιωθεί ότι δεν ενοχλεί κανέναν σε ακτίνα τριών οικοδομικών τετραγώνων.
Το δικαίωμα του καπνιστή, βεβαίως, δεν είναι δικαίωμα να καπνίζει πάνω από το πιάτο του διπλανού, στο πρόσωπο ενός παιδιού ή στα πνευμόνια κάποιου που δεν κάπνισε ποτέ. Η ελευθερία του ενός σταματά εκεί όπου αρχίζει η αναγκαστική εισπνοή του άλλου. Αλλά κάπου ανάμεσα στην προστασία της δημόσιας υγείας και στην ηθική σταυροφορία, ο καπνιστής μετατρέπεται συχνά από άνθρωπο με μια κακή συνήθεια σε δημόσιο κατηγορούμενο.
Δεν φτάνει που πληρώνει για να αγοράσει τα τσιγάρα του. Πληρώνει και φόρους για να τα αγοράσει, ενώ το κράτος εισπράττει και ταυτόχρονα του εξηγεί πόσο κακό κάνει στον εαυτό του. Μια ιδιότυπη σχέση: ο ένας πουλάει, ο άλλος αγοράζει, και στο τέλος ο ένας συμβουλεύει τον άλλον να σταματήσει. Ο καπνιστής, πάντως, δεν ζητά να του απονεμηθεί παράσημο αυτοκαταστροφής. Ζητά απλώς να μην αντιμετωπίζεται σαν να διέπραξε έγκλημα επειδή άναψε ένα τσιγάρο στον επιτρεπόμενο χώρο.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο παράδοξο. Ζούμε σε μια κοινωνία που ανέχεται την εξάντληση στη δουλειά, την αγωνία για το νοίκι, το άγχος της επιβίωσης, την ατμοσφαιρική ρύπανση και την καθημερινή κατανάλωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Όλα αυτά θεωρούνται λίγο-πολύ φυσιολογικά. Για ένα τσιγάρο, όμως, μπορεί να στηθεί ολόκληρο ηθικό δικαστήριο.
Ας μην κοροϊδευόμαστε. Το κάπνισμα βλάπτει την υγεία και η διακοπή του είναι σημαντική. Αλλά η ενημέρωση δεν χρειάζεται περιφρόνηση, ούτε η πρόληψη απαιτεί εξευτελισμό. Ο καπνιστής δικαιούται σεβασμό, όπως δικαιούται και ο μη καπνιστής καθαρό αέρα. Η πολιτισμένη κοινωνία δεν χρειάζεται ούτε να κυνηγά ανθρώπους με αναπτήρες ούτε να τους επιτρέπει να καπνίζουν παντού.
Το πραγματικό δικαίωμα του καπνιστή είναι να παραμένει άνθρωπος και όχι να γίνεται αποδιοπομπαίος τράγος. Να μπορεί να ανάψει το τσιγάρο του εκεί όπου επιτρέπεται, χωρίς να θεωρείται λεπρός, και να μπορεί κάποτε να το σβήσει οριστικά χωρίς να αισθάνεται ότι έχασε ένα κομμάτι της ελευθερίας του.
Γιατί ελευθερία δεν είναι να κάνεις ό,τι θέλεις αδιαφορώντας για τους άλλους. Είναι να μη χρειάζεται να απαγορεύσουμε την ανθρωπιά για να προστατεύσουμε την υγεία.
Και, μεταξύ μας, αν μπορούσαμε να απαγορεύσουμε όλα όσα μας κάνουν κακό, θα έπρεπε να κλείσουμε πρώτα τα χρηματιστήρια, μερικά τηλεοπτικά στούντιο και αρκετά κοινοβούλια. Το τσιγάρο θα μπορούσε να περιμένει στην ουρά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου