«Οι Σουφραζέτες.»

Suffragette: Η ισότητα δεν χαρίστηκε, κατακτήθηκε.

📽 «Οι Σουφραζέτες»: Η ταινία της Sarah Gavron φωτίζει τον αγώνα των γυναικών για το δικαίωμα ψήφου και μας θυμίζει πως πολλά από όσα σήμερα θεωρούμε αυτονόητα κατακτήθηκαν μέσα από διώξεις, φυλακίσεις και προσωπικές θυσίες.

Υπάρχουν δικαιώματα που σήμερα θεωρούμε δεδομένα, ξεχνώντας πως κάποτε αποτελούσαν προνόμια λίγων. Το δικαίωμα ψήφου των γυναικών είναι ένα από αυτά. Η ταινία "Suffragette" («Οι Σουφραζέτες»), παραγωγής 2015, σε σκηνοθεσία της Sarah Gavron και σενάριο της Abi Morgan, μας μεταφέρει στη Βρετανία των αρχών του 20ού αιώνα, αναδεικνύοντας τον αγώνα για την πολιτική ισότητα.

Δεν πρόκειται απλώς για μια ιστορική ταινία, αλλά για μια ιστορία αντίστασης απέναντι σε μια κοινωνία που αντιμετώπιζε τις γυναίκες ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας.

💃 Από την υποταγή στην αντίσταση.

Η πρωταγωνίστρια, Maud Watts, την οποία υποδύεται η Carey Mulligan, είναι μια νεαρή εργάτρια σε βιομηχανικό πλυντήριο του Λονδίνου. Εργάζεται από παιδί, βιώνει την εκμετάλλευση και τη σεξουαλική παρενόχληση, ενώ στο σπίτι της αντιμετωπίζει τους περιορισμούς μιας βαθιά πατριαρχικής κοινωνίας.

Η Maud είναι φανταστικό πρόσωπο, αλλά η ιστορία της αντανακλά τις πραγματικές συνθήκες ζωής πολλών γυναικών της εργατικής τάξης. Όταν έρχεται σε επαφή με το κίνημα των σουφραζετών, η προσωπική της αγανάκτηση μετατρέπεται σε πολιτική συνείδηση.

Σημαντική μορφή της ταινίας είναι η Emmeline Pankhurst, την οποία υποδύεται η Meryl Streep. Ιδρύτρια της Women's Social and Political Union το 1903, η Pankhurst υπήρξε μία από τις σημαντικότερες ηγέτιδες του μαχητικού κινήματος για το δικαίωμα ψήφου των γυναικών.

Το σύνθημα «Πράξεις, όχι λόγια» εκφράζει την απογοήτευση ενός τμήματος του κινήματος απέναντι στην αργή πρόοδο των διεκδικήσεων. Ορισμένες ακτιβίστριες στράφηκαν σε παράνομες και δυναμικές ενέργειες, αντιμετωπίζοντας συλλήψεις, φυλακίσεις και καταστολή. Άλλες συνέχισαν να υποστηρίζουν ειρηνικές μορφές διαμαρτυρίας. Το γυναικείο κίνημα δεν υπήρξε ενιαίο ως προς τις μεθόδους του, είχε όμως κοινό αίτημα την πολιτική ισότητα.

✊️ Το προσωπικό τίμημα της ελευθερίας.

Η Maud πληρώνει ακριβά την απόφασή της να αγωνιστεί. Φυλακίζεται, υφίσταται αναγκαστική σίτιση κατά τη διάρκεια απεργίας πείνας και έρχεται αντιμέτωπη με τον κοινωνικό αποκλεισμό. Η σύγκρουση με τον σύζυγό της οδηγεί στην απομάκρυνσή της από το σπίτι και στην απώλεια της καθημερινής επαφής με τον γιο της.

Η ιστορία της είναι μυθοπλαστική, αλλά φωτίζει μια πραγματικότητα της εποχής: οι γυναίκες που αμφισβητούσαν τους κοινωνικούς κανόνες κινδύνευαν να χάσουν όχι μόνο την κοινωνική τους θέση, αλλά και την οικογενειακή τους ασφάλεια και την ατομική τους ελευθερία.

Η ταινία αναδεικνύει έτσι μια ουσιαστική αντίφαση. Οι γυναίκες εργάζονταν, συντηρούσαν οικογένειες και συμμετείχαν στην οικονομική ζωή, αλλά δεν διέθεταν ίσα πολιτικά δικαιώματα. Η απαίτηση για ψήφο ήταν επομένως κάτι περισσότερο από μια θεσμική διεκδίκηση: ήταν αμφισβήτηση μιας ολόκληρης κοινωνικής τάξης πραγμάτων.

🏇 Η Emily Davison και το τραγικό γεγονός του Epsom.

Στην κορύφωση της ταινίας παρουσιάζεται ένα πραγματικό ιστορικό γεγονός. Στις 4 Ιουνίου 1913, κατά τη διάρκεια του Derby στο Epsom, η ακτιβίστρια Emily Wilding Davison βρέθηκε μπροστά στο άλογο Anmer, ιδιοκτησίας του βασιλιά Γεωργίου Ε΄, και τραυματίστηκε θανάσιμα. Πέθανε τέσσερις ημέρες αργότερα.

Η Davison είχε αφιερώσει τη ζωή της στον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών και είχε φυλακιστεί επανειλημμένα. Το γεγονός προκάλεσε διεθνή δημοσιότητα, ενώ η κηδεία της εξελίχθηκε σε μεγάλη δημόσια εκδήλωση του κινήματος. Η ιστορία της συμβολίζει το υψηλό τίμημα που κατέβαλαν πολλές γυναίκες για να ακουστούν σε μια κοινωνία που αρνιόταν να αναγνωρίσει τα δικαιώματά τους.

✊️ Από τη Βρετανία στην Ελλάδα και στον Κόσμο.

Η κατάκτηση της εκλογικής ισότητας υπήρξε σταδιακή. Στη Βρετανία, το 1918 το δικαίωμα ψήφου δόθηκε σε γυναίκες άνω των 30 ετών που πληρούσαν συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η πλήρης εκλογική ισότητα με τους άνδρες κατοχυρώθηκε το 1928.

Στην Ελλάδα, οι γυναίκες για  πρώτη  φορά συμμετείχαν στις εκλογές του Εθνικού Συμβουλίου που οργάνωσε η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης το 1944. Τα πλήρη πολιτικά δικαιώματα σε εθνικό επίπεδο κατοχυρώθηκαν το 1952, ενώ οι Ελληνίδες συμμετείχαν σε βουλευτικές εκλογές με γενικευμένο δικαίωμα ψήφου το 1956.  Υπήρξαν χώρες που καθυστέρησαν ακόμη περισσότερο (όπως η Ελβετία το 1971). Η Σαουδική Αραβία ήταν η τελευταία χώρα του κόσμου που επέκτεινε το δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες στις δημοτικές εκλογές του 2015.  Το Βατικανό είναι η μόνη επικράτεια στον κόσμο όπου οι γυναίκες δεν ψηφίζουν. Αυτό συμβαίνει επειδή το κράτος αποτελεί απόλυτη θεοκρατική μοναρχία. Η μόνη εκλογική διαδικασία που πραγματοποιείται είναι για την ανάδειξη του Πάπα. Δικαίωμα ψήφου σε αυτήν έχουν αποκλειστικά οι Καρδινάλιοι της Καθολικής Εκκλησίας, ένα αξίωμα που παραμένει κλειστό για τις γυναίκες.

Σε ορισμένα κράτη βέβαια με απολυταρχικά καθεστώτα, οι γυναίκες δεν έχουν δικαίωμα ψήφου ακόμη και σήμερα επειδή δεν διεξάγονται καθόλου εθνικές εκλογές ή επειδή το δικαίωμα ψήφου είναι εξαιρετικά περιορισμένο για ολόκληρο τον πληθυσμό, ανεξαρτήτως φύλου. Στο Μπρουνέι δεν έχουν διεξαχθεί εθνικές εκλογές από το 1962. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες μπορούν να ψηφίσουν μόνο σε τοπικό επίπεδο για την εκλογή ηγετών των χωριών. Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα & στο Κατάρ, οι εκλογικές διαδικασίες είναι εξαιρετικά περιορισμένες ή έχουν ανασταλεί, περιορίζοντας τα πολιτικά δικαιώματα και των δύο φύλων.

📽 Γιατί αξίζει να δει κανείς την ταινία σήμερα;

Με τις ερμηνείες της Carey Mulligan, της Helena Bonham Carter και της Meryl Streep, η ταινία αποφεύγει να παρουσιάσει τον αγώνα των γυναικών ως μια εύκολη πορεία προς τη δικαίωση. Αναδεικνύει τον φόβο, τις απώλειες και τις συγκρούσεις που συνόδευσαν μια βαθιά κοινωνική αλλαγή.

Η ταινία δεν είναι ντοκιμαντέρ: η Maud είναι φανταστική και ορισμένα γεγονότα έχουν δραματοποιηθεί. Η ιστορική της βάση, ωστόσο, μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα διαχρονικό ερώτημα: πόσο αυτονόητη μπορεί να είναι μια ελευθερία, όταν χρειάστηκαν δεκαετίες αγώνων για να αναγνωριστεί;

Η ιστορία των σουφραζετών δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Μας θυμίζει ότι οι κοινωνίες αλλάζουν όταν κάποιοι αρνούνται να αποδεχθούν την αδικία ως φυσική τάξη πραγμάτων.

Η ισότητα δεν χαρίστηκε από την εξουσία. Κατακτήθηκε από ανθρώπους που τόλμησαν να αμφισβητήσουν όσα οι άλλοι θεωρούσαν αμετάβλητα. Και κάθε δικαίωμα που κατακτήθηκε με αγώνες αξίζει να προστατεύεται, όχι να θεωρείται δεδομένο.