Ισορροπημένα μυαλά.

Το ισορροπημένο μυαλό είναι ένα παράξενο είδος μυαλού. Δεν φωνάζει, δεν χτυπάει το χέρι στο τραπέζι, δεν απαιτεί να έχει δίκιο πριν καν ακούσει την ερώτηση. Ζυγίζει τα πράγματα, εξετάζει τις αντιφάσεις, αφήνει ένα μικρό περιθώριο αμφιβολίας, μήπως και η αλήθεια δεν έχει ακόμη ξυπνήσει.

Στην πολιτική, βέβαια, το ισορροπημένο μυαλό κινδυνεύει να θεωρηθεί ύποπτο. Εκεί χρειάζονται κραυγές, συνθήματα, εχθροί και χειροκροτητές. Ο πολιτικός που φωνάζει περισσότερο συχνά εμφανίζεται ως αποφασιστικός, ενώ εκείνος που σκέφτεται πριν μιλήσει κινδυνεύει να χαρακτηριστεί αναποφάσιστος. Η ένταση υποδύεται την επιχειρηματολογία και η αγανάκτηση παριστάνει την πολιτική σκέψη.

Το ίδιο συμβαίνει και στην κοινωνία. Οι άνθρωποι χωρίζονται σε στρατόπεδα, οι απόψεις μετατρέπονται σε θρησκευτικά δόγματα και κάθε διαφορετική σκέψη εκλαμβάνεται ως προδοσία. Δεν συζητάμε για να καταλάβουμε ο ένας τον άλλον, αλλά για να αποδείξουμε ότι ο άλλος είναι ηλίθιος. Η συζήτηση γίνεται αγώνας πυγμαχίας, μόνο που στο τέλος δεν υπάρχει νικητής· υπάρχουν απλώς δύο άνθρωποι που δεν άκουσαν ποτέ ο ένας τον άλλον.

Κι όμως, ισορροπημένο μυαλό δεν σημαίνει μυαλό χωρίς πάθος, χωρίς θυμό ή χωρίς αντιστάσεις. Σημαίνει να μπορείς να θυμώνεις χωρίς να χάνεις την κρίση σου, να υπερασπίζεσαι τις απόψεις σου χωρίς να τις μετατρέπεις σε χειροπέδες και να αλλάζεις γνώμη χωρίς να αισθάνεσαι ότι ακρωτηριάζεις την αξιοπρέπειά σου.

Η ισορροπία, άλλωστε, δεν βρίσκεται πάντοτε στη μέση. Αν κάποιος βρίσκεται στη μία όχθη και κάποιος άλλος στην απέναντι, η αλήθεια δεν είναι υποχρεωμένη να κατοικεί στη γέφυρα. Υπάρχουν στιγμές που η δικαιοσύνη απαιτεί να πάρεις θέση, που η λογική απαιτεί να ανατρέψεις μια καθιερωμένη ανοησία και που η ηθική απαιτεί να διαταράξεις την κοινωνική ηρεμία.

Γιατί υπάρχει και η ισορροπία του βολεμένου. Εκείνη που αποφεύγει τις συγκρούσεις, συμβιβάζεται με τις αδικίες και ονομάζει τη δειλία ψυχραιμία. Είναι η αγαπημένη ισορροπία κάθε εξουσίας: να μη διαταράσσεται τίποτε, ακόμη κι όταν όλα πηγαίνουν στραβά.

Ίσως, τελικά, τα πραγματικά ισορροπημένα μυαλά να είναι εκείνα που μπορούν να ζουν με τις αντιφάσεις τους χωρίς να παραδίδονται σε αυτές. Να αναγνωρίζουν το χάος χωρίς να γίνονται χάος, να αμφισβητούν χωρίς να μηδενίζουν και να σκέφτονται ελεύθερα σε έναν κόσμο που προτιμά τους ανθρώπους προβλέψιμους.

Γιατί το αντίθετο του ισορροπημένου μυαλού δεν είναι πάντοτε το τρελό μυαλό. Μερικές φορές είναι το απολύτως προσαρμοσμένο.

Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο είδος ανισορροπίας: να έχεις βρει τόσο τέλεια τη θέση σου μέσα σε έναν παράλογο κόσμο, ώστε να μη σου περνάει καν από το μυαλό να τον αλλάξεις.