Ανισόρροπα μυαλά.

Υπάρχει κάτι βαθιά άρρωστο σε μια κοινωνία που μπορεί να συνηθίσει τον θάνατο ενός παιδιού, αρκεί το παιδί να γεννήθηκε στη λάθος πλευρά του κόσμου.

Ένα ακόμη ναυάγιο στο Αιγαίο. Άνθρωποι νεκροί. Ανάμεσά τους ένα βρέφος. Ένα πλάσμα που δεν πρόλαβε να μάθει τη λέξη «πατρίδα», αλλά πρόλαβε να πληρώσει το τίμημά της. Δεν γνώρισε σύνορα, σημαίες, εθνικές ταυτότητες και υπουργικές δηλώσεις. Δεν ήξερε τι θα πει παράνομη είσοδος, γεωπολιτική στρατηγική, αποτροπή και μεταναστευτική πολιτική. Ήξερε, αν ήξερε κάτι, τη ζεστασιά μιας αγκαλιάς. Κι ύστερα ήρθε η θάλασσα.

Και τώρα τι; Θα εκδοθεί μια ανακοίνωση. Θα εκφραστεί η λύπη των αρμοδίων. Θα αναζητηθούν οι διακινητές, θα εξεταστούν οι συνθήκες του δυστυχήματος, θα ακουστούν οι γνώριμες λέξεις: «ανθρωπισμός», «ασφάλεια», «προστασία των συνόρων». Οι κάμερες θα στραφούν αλλού, η επικαιρότητα θα βρει το επόμενο θύμα της και το Αιγαίο θα συνεχίσει να καταπίνει ανθρώπους, σαν να έχει αναλάβει εργολαβικά μια δουλειά που κανείς δεν θέλει να υπογράψει.

Μόνο το βρέφος δεν θα εκδώσει ανακοίνωση.

😢 Η ισορροπία της απανθρωπιάς.

Ας μην παριστάνουμε τους έκπληκτους. Το σημερινό δράμα δεν είναι μια κεραμίδα που έπεσε από τον ουρανό. Είναι η επανάληψη μιας ευρωπαϊκής πολιτικής που έχει μετατρέψει τα σύνορα σε μηχανισμό διαλογής ανθρώπων: από τη μία όσοι δικαιούνται να ζήσουν με ασφάλεια και από την άλλη όσοι πρέπει πρώτα να αποδείξουν ότι αξίζουν να σωθούν.

Στις 19 Οκτωβρίου 2026, δύο ξεχωριστά περιστατικά στη Λέσβο και τη Σάμο κόστισαν τη ζωή σε δώδεκα ανθρώπους. Στη Λέσβο, έξι άνθρωποι, ανάμεσά τους ένα βρέφος, έχασαν τη ζωή τους μετά τη σύγκρουση ταχύπλοου με σκάφος του Λιμενικού. Στη Σάμο, άλλοι έξι άνθρωποι πνίγηκαν όταν ανατράπηκε σκάφος. Οι ακριβείς συνθήκες των περιστατικών διερευνώνται.

Δεν χρειάζεται να προκαταλάβουμε το αποτέλεσμα των ερευνών για να θέσουμε το πολιτικό ερώτημα. Δεν χρειάζεται να καταδικάσουμε εκ των προτέρων κανέναν λιμενικό για να καταγγείλουμε ένα σύστημα που αφήνει ανθρώπους να διασχίζουν μια θάλασσα μέσα σε πλωτά φέρετρα, παραδομένους σε διακινητές και στην απελπισία τους.

Γιατί οι διακινητές υπάρχουν. Εκμεταλλεύονται τον φόβο, την ανάγκη και την απουσία ασφαλών διεξόδων. Αλλά η καταγγελία των διακινητών δεν αποτελεί μαγική λέξη που απαλλάσσει τις κυβερνήσεις από την υποχρέωση να εξασφαλίζουν ασφαλείς διαδικασίες, αποτελεσματική διάσωση και πραγματική προστασία της ανθρώπινης ζωής.

Η ευκολία με την οποία η πολιτική εξουσία εντοπίζει τον ένοχο είναι αντιστρόφως ανάλογη με τη δυσκολία της να αναμετρηθεί με τις δικές της ευθύνες.

Ο διακινητής βρίσκεται στο στόχαστρο της δικαιοσύνης, όπως οφείλει. Η πολιτική, όμως, δεν μπορεί να εξαντλείται στη σύλληψή του. Οφείλει να απαντήσει γιατί η απόγνωση εξακολουθεί να αποτελεί εισιτήριο για το Αιγαίο και γιατί η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το προσφυγικό κυρίως ως πρόβλημα ελέγχου, αντί να το αντιμετωπίζει συγχρόνως ως ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διεθνούς ευθύνης.

😱 Η πατρίδα ως άλλοθι.

Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Γιατί στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ο δημόσιος διάλογος για τη μετανάστευση συχνά παγιδεύεται σε μια βολική αντίθεση: ή υπερασπίζεσαι τα σύνορα ή υπερασπίζεσαι τους ανθρώπους.

Μα ποιος αποφάσισε ότι αυτά τα δύο είναι ασυμβίβαστα;

Ένα κράτος έχει δικαίωμα και υποχρέωση να προστατεύει τα σύνορά του. Δεν αποκτά, όμως, a priori το δικαίωμα να αντιμετωπίζει την ανθρώπινη ζωή ως παράπλευρη απώλεια. Η φύλαξη των συνόρων δεν είναι διαγωνισμός σκληρότητας. Και η αποτελεσματικότητα μιας πολιτικής δεν μετριέται αποκλειστικά με τον αριθμό των ανθρώπων που δεν πέρασαν, αλλά και με τον τρόπο που αντιμετωπίστηκαν όσοι βρέθηκαν στη θάλασσα, στην ακτή, μπροστά στις αρχές.

Η Ελλάδα δεν είναι μια αφηρημένη γραμμή στον χάρτη. Είναι μια κοινωνία με ιστορική μνήμη προσφυγιάς, ξεριζωμού και μετακίνησης πληθυσμών. Οι πρόγονοι εκατοντάδων χιλιάδων σημερινών Ελλήνων γνώρισαν την απώλεια της πατρίδας, την περιφρόνηση, την ανάγκη να ξαναρχίσουν τη ζωή τους αλλού.

Αυτή η ιστορική μνήμη δεν επιβάλλει να συμφωνούμε σε όλα για τη μεταναστευτική πολιτική. Επιβάλλει, όμως, να μην ξεχνάμε πως ο άνθρωπος που φτάνει ικετεύοντας για ασφάλεια δεν χάνει την ανθρώπινη ιδιότητά του επειδή δεν διαθέτει το σωστό διαβατήριο.

Η πατρίδα είναι δικαίωμα των ανθρώπων να ανήκουν κάπου. Δεν είναι άδεια να περιφρονούν όσους δεν έχουν πού να ανήκουν.

🤢 Ανισόρροπα μυαλά, ισορροπημένες δικαιολογίες.

Το πιο παράδοξο είναι ότι οι κοινωνίες μας δεν στερούνται ηθικών κανόνων. Στερούνται τη συνέπεια να τους εφαρμόζουν όταν η εφαρμογή τους γίνεται πολιτικά ασύμφορη.

Συγκινούμαστε με τα παιδιά όταν η ιστορία τους χωράει σε μια διαφήμιση. Μιλάμε για την αξία της ζωής όταν δεν χρειάζεται να αλλάξουμε τίποτε για να την προστατεύσουμε. Αναρτούμε μηνύματα ανθρωπισμού, γιορτάζουμε τις ανθρωπιστικές μας παραδόσεις και καμαρώνουμε για τον πολιτισμό μας. Ύστερα, όταν ένα βρέφος πνίγεται στο Αιγαίο, αναζητούμε τη σωστή διατύπωση ώστε να μη διαταραχθεί η εθνική μας αυτοεικόνα.

Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα της ισορροπίας.

Δεν είναι ισορροπημένος εκείνος που μοιράζει ίσες δόσεις συμπόνιας και αδιαφορίας. Ούτε εκείνος που βρίσκει τη μέση οδό ανάμεσα στη διάσωση και στην εγκατάλειψη. Η ηθική δεν είναι λογιστικό φύλλο, όπου οι ανθρώπινες απώλειες αντισταθμίζονται από πολιτικά οφέλη.

Και το βρέφος δεν είναι αριθμός που μπορεί να ενσωματωθεί σε μια στατιστική αφίξεων, ένα δελτίο Τύπου ή μια τηλεοπτική αντιπαράθεση.

Δεν γνωρίζουμε τι θα γινόταν αν οι συνθήκες ήταν διαφορετικές. Δεν μπορούμε να αποδώσουμε αυθαίρετα την ευθύνη για κάθε θάνατο σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο ή θεσμό. Μπορούμε, όμως, να αρνηθούμε την κανονικοποίηση του θανάτου. Να απαιτήσουμε διαφάνεια, λογοδοσία και πολιτικές που δεν αφήνουν την απελπισία να καθορίζει τις διαδρομές των ανθρώπων.

Γιατί η αδιαφορία δεν γίνεται λιγότερο αδιαφορία όταν φοράει γραβάτα, επικαλείται νόμους ή εκφωνεί τον εθνικό ύμνο.

☠️Το Αιγαίο δεν είναι νεκροταφείο εθνικής αξιοπρέπειας.

Η εθνική αξιοπρέπεια δεν απειλείται όταν διασώζεται ένας άνθρωπος. Απειλείται όταν χρειάζεται να αποδείξουμε ότι ο άνθρωπος αυτός δικαιούται να σωθεί.

Και η Ελλάδα δεν έχει τίποτε να κερδίσει από μια πολιτική που θα μετρά την επιτυχία της με τη σιωπή των πνιγμένων. Χρειάζεται αποτελεσματική φύλαξη των συνόρων, εξάρθρωση των δικτύων διακίνησης, ασφαλείς και νόμιμες οδούς για όσους δικαιούνται προστασία, δίκαιες διαδικασίες ασύλου και ουσιαστική ευρωπαϊκή συνεργασία. Χρειάζεται, πάνω απ’ όλα, να πάψει η ανθρώπινη ζωή να χρησιμοποιείται ως εργαλείο πολιτικής αντιπαράθεσης.

Ας ερευνηθούν, λοιπόν, οι σημερινές τραγωδίες. Ας αποδοθούν οι ευθύνες εκεί όπου πραγματικά ανήκουν. Ας μην αθωωθεί κανείς προκαταβολικά, αλλά ας μη στοχοποιηθεί κανείς χωρίς στοιχεία. Και ας πάψουμε να θεωρούμε ότι η αυστηρότητα μιας πολιτικής αποδεικνύεται από το πόσο λίγο συγκινείται.

Γιατί υπάρχουν όρια που δεν τα χαράζουν οι χάρτες. Τα χαράζει η συνείδηση.

Και όταν η συνείδηση χρειάζεται διαβατήριο για να αναγνωρίσει έναν άνθρωπο, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στα σύνορα.

Βρίσκεται μέσα στο κεφάλι μας.

Το βρέφος δεν ήξερε ότι περνούσε σύνορα. Εμείς ξέραμε ότι ήταν άνθρωπος. Κι αυτό είναι που κάνει τον θάνατό του τόσο αβάσταχτο: δεν χάθηκε μόνο μια ζωή στη θάλασσα. Βυθίστηκε άλλη μία φορά η ιδέα ότι ο πολιτισμός μας αξίζει το όνομά του.