Δρόμοι αλληλεγγύης.

 

Υπάρχουν δρόμοι που δεν τους βρίσκεις στους χάρτες. Δεν οδηγούν σε πλατείες, λιμάνια ή μακρινές πολιτείες. Αρχίζουν από μια ανάγκη και καταλήγουν σε έναν άνθρωπο. Τους ανοίγει ένα χέρι που απλώνεται, μια πόρτα που μένει ανοιχτή, ένα πιάτο που μοιράζεται στα δύο, μια παρουσία που λέει, χωρίς μεγάλα λόγια, πως κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να περάσει μόνος του τις δυσκολίες της ζωής.

Αυτοί είναι οι δρόμοι της αλληλεγγύης. Και η αξία τους φαίνεται περισσότερο όταν οι άλλοι δρόμοι κλείνουν.

Ζούμε σε μια εποχή που μας μαθαίνει να ανταγωνιζόμαστε, να συγκρίνουμε, να διεκδικούμε ο καθένας το δικό του μερίδιο από έναν κόσμο που παρουσιάζεται διαρκώς ως ανεπαρκής. Μας εκπαιδεύουν να βλέπουμε στον διπλανό έναν αντίπαλο, στον συνάδελφο έναν ανταγωνιστή, στον ξένο έναν εισβολέα, στον φτωχό έναν υπεύθυνο για τη φτώχεια του. Κι όσο υψώνονται οι φράχτες ανάμεσα στους ανθρώπους, τόσο πληθαίνουν οι μοναξιές πίσω από αυτούς.

Η αλληλεγγύη, όμως, δεν είναι φιλανθρωπία από ασφαλή απόσταση. Δεν είναι η περιστασιακή ανακούφιση της συνείδησης, ούτε η φωτογραφία που αποδεικνύει πως κάποτε ενδιαφερθήκαμε. Είναι η αναγνώριση ότι η ζωή του άλλου δεν μας είναι ξένη. Ότι η αξιοπρέπειά του δεν αποτελεί δική του υπόθεση, αλλά μέρος της κοινής μας ανθρώπινης συνθήκης.

Δεν αρκεί να λυπάσαι για εκείνον που πεινάει, αν αποδέχεσαι έναν κόσμο που παράγει πείνα. Δεν αρκεί να προσφέρεις ένα παλτό στον άστεγο, αν δεν αναρωτιέσαι γιατί ένας άνθρωπος μένει χωρίς στέγη. Η άμεση βοήθεια είναι αναγκαία, αλλά η αλληλεγγύη αποκτά το βαθύτερο νόημά της όταν η συμπόνια γίνεται κοινή δράση, όταν οι άνθρωποι δεν στέκονται απλώς ο ένας απέναντι στον άλλον, αλλά δίπλα ο ένας στον άλλον.

Και τότε οι δρόμοι αλλάζουν κατεύθυνση. Εκεί όπου υπήρχε η αδιαφορία, γεννιέται η συμμετοχή. Εκεί όπου κυριαρχούσε η ανάθεση, εμφανίζεται η συλλογική ευθύνη. Οι άνθρωποι οργανώνονται, μοιράζονται γνώσεις, υπερασπίζονται δικαιώματα, στηρίζουν όσους αδικούνται. Ανακαλύπτουν ότι η αλληλεγγύη δεν μικραίνει εκείνον που προσφέρει ούτε μετατρέπει εκείνον που δέχεται σε οφειλέτη. Αντίθετα, καταργεί την απόσταση που χωρίζει τους δύο και δημιουργεί μια σχέση ισοτιμίας.

Γιατί κανείς δεν είναι πάντοτε δυνατός και κανείς δεν είναι πάντοτε αδύναμος. Οι ρόλοι αλλάζουν, οι βεβαιότητες ανατρέπονται, η ζωή μάς μετακινεί από τη μία όχθη στην άλλη. Σήμερα μπορεί να κρατάς εσύ το χέρι κάποιου που παραπατά και αύριο να χρειαστείς ένα χέρι για να σηκωθείς. Δεν είναι αυτός ο λόγος για να είμαστε αλληλέγγυοι· είναι, όμως, μια υπενθύμιση πως η αυτάρκεια είναι συχνά μια εύθραυστη ψευδαίσθηση.

Οι δρόμοι της αλληλεγγύης δεν είναι πάντα εύκολοι. Χρειάζονται χρόνο, επιμονή, εμπιστοσύνη και τη δύσκολη παραδοχή ότι τα προβλήματα των άλλων δεν λύνονται πάντοτε με μια καλή πρόθεση. Χρειάζονται ανθρώπους που θα εγκαταλείψουν για λίγο την ασφάλεια της προσωπικής τους διαδρομής για να συναντήσουν εκείνους που η κοινωνία έχει αφήσει στην άκρη. Και χρειάζονται κάτι ακόμη: την πεποίθηση ότι ένας διαφορετικός κόσμος δεν είναι ουτοπία, αλλά μια δυνατότητα που αρχίζει να παίρνει μορφή κάθε φορά που οι άνθρωποι αποφασίζουν να συνεργαστούν.

Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη ελευθερία να μην είναι να μπορείς να προχωράς μόνος, χωρίς να χρειάζεσαι κανέναν. Ίσως να είναι να ζεις σε έναν κόσμο όπου δεν χρειάζεται κανείς να μένει μόνος όταν δυσκολεύεται.

Γιατί οι δρόμοι της αλληλεγγύης δεν οδηγούν απλώς από τον έναν άνθρωπο στον άλλον. Οδηγούν από τον φόβο στην εμπιστοσύνη, από την απομόνωση στην κοινότητα, από το «εγώ» στο «εμείς».

Και κάθε φορά που κάποιος απλώνει το χέρι του, ακόμη κι αν δεν το γνωρίζει, ανοίγει έναν δρόμο που μπορεί αύριο να χρειαστεί ολόκληρη η ανθρωπότητα.

Ο κόσμος δεν αλλάζει όταν ο καθένας καταφέρνει να σωθεί μόνος του. Αλλάζει όταν κανείς δεν θεωρεί τη σωτηρία του άλλου ξένη υπόθεση.