Υπάρχουν τόποι όπου η ιστορία γράφτηκε με αίμα και άλλοι όπου ξαναγράφεται καθημερινά με λίγο λάδι, λεμόνι και ένα ποτηράκι τσίπουρο. Στην παραλία της Καβάλας, στο τσιπουράδικο του Περδίκη, που από το 1970 σερβίρει θαλασσινούς μεζέδες με θέα το παλιό κάστρο, η ελληνοτουρκική φιλία θα μπορούσε να βρει το δικό της ανεπίσημο υπουργείο. Εδώ η θάλασσα δεν ζητά διαβατήρια. Τα ψάρια δεν έχουν εθνικότητα, τα χταπόδια δεν γνωρίζουν από γεωπολιτικές ισορροπίες και οι γαρίδες δεν ενδιαφέρονται για το ποιος έχει δίκιο στο Αιγαίο. Γεννιούνται, κολυμπούν και καταλήγουν στο ίδιο πιάτο, αποδεικνύοντας πως η φύση έχει μια ενοχλητική συνήθεια: να αγνοεί τις ανθρώπινες βεβαιότητες.
Στα τραπέζια του Περδίκη, άνετα, ένας Έλληνας κι ένας Τούρκος μπορούν να ανακαλύψουν πόσα τους ενώνουν, προτού προλάβουν να θυμηθούν όσα τους χωρίζουν. Ένα πιάτο με τηγανητά καλαμαράκια, λίγος γαύρος μαρινάτος, μια σαλάτα στη μέση και το τσίπουρο, φυσικά, «δικό μας». Γιατί εμείς οι Έλληνες έχουμε μια αξιοθαύμαστη ικανότητα να θεωρούμε δικά μας όσα αγαπάμε, ακόμη κι όταν οι γείτονές μας έχουν ακριβώς την ίδια ιδέα.
Κι εκεί αρχίζει το ενδιαφέρον. Ποιος ανακάλυψε πρώτος τον συγκεκριμένο μεζέ; Ποιος έβαλε πρώτος το ούζο στο ποτήρι; Σε ποια πλευρά της θάλασσας γεννήθηκε η καλύτερη συνταγή; Αν αφήσουμε τους ιστορικούς να αποφασίσουν, μπορεί να χαλάσουμε το γεύμα. Αν αφήσουμε τους πολιτικούς, μπορεί να μη φτάσουμε ποτέ στο επιδόρπιο.
Η κουζίνα της ανατολικής Μεσογείου είναι ένα μεγάλο, ανοιχτό βιβλίο, γραμμένο από μετακινήσεις ανθρώπων, εμπορικές διαδρομές, προσφυγιές, κοινές μνήμες και συνταγές που ταξίδεψαν χωρίς να ζητήσουν άδεια από κανένα υπουργείο. Οι λαοί αντάλλαξαν γεύσεις πολύ πριν μάθουν να ανταλλάσσουν κατηγορίες. Κι εκεί όπου οι επίσημες αφηγήσεις υψώνουν τείχη, το τραπέζι εξακολουθεί να στρώνεται με πιάτα που μοιάζουν παράξενα οικεία και στις δύο πλευρές.
Ίσως, λοιπόν, η φιλία να μη χρειάζεται μεγάλες διακηρύξεις. Χρειάζεται την υπομονή να ακούσεις τον άλλον, τη γενναιοδωρία να μοιραστείς το φαγητό σου και το χιούμορ να μη μετατρέπεις κάθε διαφωνία σε εθνικό ζήτημα. Χρειάζεται, πάνω απ' όλα, να καταλάβεις πως μπορείς να αγαπάς την πατρίδα σου χωρίς να απαιτείς να μισείς την πατρίδα του διπλανού σου.
Στο κάτω κάτω, το τσίπουρο μπορεί να είναι δικό μας, όπως επιμένουμε με περηφάνια. Αλλά η χαρά που γεννιέται όταν τσουγκρίζουν δύο ποτήρια ανήκει σε όλους. Και η θάλασσα, που έχει δει αυτοκρατορίες να γεννιούνται και να χάνονται, μάλλον θα συνεχίσει να γελάει με την ιδέα πως οι άνθρωποι μπορούν να την κλείσουν μέσα σε χάρτες.
Κι όταν τελειώσουν οι μεζέδες, όταν αδειάσουν οι καραφίτσες και οι συζητήσεις καταλαγιάσουν, ο Περδίκης ας φέρει τον επίλογο στο τραπέζι: καβαλιώτικο χαλβά. Γλυκός, συμπαγής, με τη δική του ιστορία και τις δικές του ανατολίτικες συγγένειες. Ένα τελευταίο κομμάτι στη μέση, για να θυμηθούμε πως η φιλία, όπως και το καλό φαγητό, δεν χρειάζεται να αποδείξει σε ποιον ανήκει.
Αρκεί να υπάρχει κάποιος απέναντι για να τη μοιραστείς. Ένας άνθρωπος με διαφορετική γλώσσα, άλλη σημαία και ίσως διαφορετικές αναμνήσεις, που όμως ξέρει να χαμογελά, να προσφέρει και να τσουγκρίζει το ποτήρι του χωρίς να αναζητά εχθρούς στην απέναντι όχθη. Γιατί η φιλία δεν απαιτεί να συμφωνούμε σε όλα, αλλά να μπορούμε να καθίσουμε στο ίδιο τραπέζι χωρίς να κουβαλάμε μαζί μας τα σύνορα. Κι αν στο τέλος μείνει ένα κομμάτι καβαλιώτικου χαλβά, τόσο το καλύτερο· θα έχουμε έναν ακόμη λόγο να πλησιάσουμε τις καρέκλες μας και να ανακαλύψουμε πως, τελικά, η ανθρωπιά δεν έχει πατρίδα, αλλά πάντα βρίσκει θέση στο τραπέζι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου