Ισορροπημένη διατροφή...

Η ισορροπημένη διατροφή είναι μια από τις μεγαλύτερες κατακτήσεις του σύγχρονου πολιτισμού. Μαζί με την τεχνητή νοημοσύνη, την πυρηνική ενέργεια και τις πιστωτικές κάρτες, μας προσφέρει τη μοναδική δυνατότητα να υποφέρουμε με επιστημονική τεκμηρίωση.

Παλιά ο άνθρωπος έτρωγε όταν πεινούσε. Σήμερα τρώει όταν το επιτρέπει ο διαιτολόγος, όταν το εγκρίνει η ζυγαριά και, κυρίως, όταν δεν τον βλέπει κανείς. Γιατί η πείνα είναι πλέον μια ύποπτη βιολογική λειτουργία, που πρέπει να αντιμετωπίζεται με εφαρμογές στο κινητό και πίνακες θερμίδων.

Το πρωί αρχίζει με ένα ποτήρι χλιαρό νερό, κατά προτίμηση με λεμόνι. Κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς τι προσφέρει το λεμόνι στο χλιαρό νερό, αλλά η τελετουργία δημιουργεί την εντύπωση ότι η ζωή βρίσκεται υπό έλεγχο. Ακολουθούν βρώμη, σπόροι chia και γιαούρτι χαμηλών λιπαρών. Το πρωινό έχει όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, εκτός από εκείνο που κάνει τον άνθρωπο να χαμογελάει όταν τρώει: τη χαρά.

Στις δέκα, βέβαια, εμφανίζεται το πρώτο πρόβλημα. Ο οργανισμός, που δεν έχει διαβάσει τις διατροφικές οδηγίες, ζητάει τυρόπιτα. Το μυαλό αντιστέκεται. Η τυρόπιτα μυρίζει βούτυρο, τυρί και παιδικές αναμνήσεις. Το μήλο, αντίθετα, μυρίζει μήλο. Τελικά κερδίζει η επιστήμη και τρώγεται το μήλο. Η τυρόπιτα παραμένει στη σκέψη, σαν ανεκπλήρωτος έρωτας.

Το μεσημέρι είναι η ώρα της μεγάλης δοκιμασίας. Στο τραπέζι υπάρχει ψητό κοτόπουλο, καστανό ρύζι και σαλάτα. Όλα μετρημένα, ζυγισμένα και ευθυγραμμισμένα, λες και πρόκειται για στρατιωτική επιθεώρηση. Δίπλα, κάποιος τρώει πατάτες τηγανητές με φέτα και ψωμί. Αυτός ο κάποιος δεν έχει απαραίτητα καλύτερη υγεία, αλλά διαθέτει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: απολαμβάνει το μεσημεριανό του χωρίς να χρειάζεται να υπολογίσει την ενεργειακή του αξία.

Ο άνθρωπος της ισορροπημένης διατροφής τον κοιτάζει με περιφρόνηση. Ύστερα τον κοιτάζει με ζήλια. Στο τέλος τον ρωτάει αν θα φάει όλο το ψωμί.

Το απόγευμα έρχεται η ώρα του καφέ. Σκέτος, χωρίς ζάχαρη, χωρίς τύψεις. Μαζί του ένα αμύγδαλο. Ένα. Όχι δύο, γιατί η ισορροπία είναι λεπτή υπόθεση και το δεύτερο αμύγδαλο μπορεί να αποδειχθεί η αρχή μιας διατροφικής κατρακύλας. Στο μεταξύ, οι διαφημίσεις προβάλλουν σοκολάτες, μπισκότα και παγωτά με τέτοια ερωτική ένταση, ώστε ο άνθρωπος αναρωτιέται αν η διατροφή του είναι τελικά πρόγραμμα υγείας ή πρόγραμμα κοινωνικής απομόνωσης.

Το βράδυ, η κατάσταση περιπλέκεται. Η παρέα έχει κανονίσει ταβέρνα. Ο ένας προτείνει χόρτα, ο άλλος ψητά λαχανικά και ο τρίτος, ο πιο επικίνδυνος, λέει τη λέξη «παϊδάκια».

Εκεί καταρρέουν οι θεωρίες.

Τα παϊδάκια δεν είναι απλώς τροφή. Είναι πολιτισμός, οικογενειακή μνήμη, κοινωνική συνεύρεση, η μυρωδιά της ψησταριάς που σε βρίσκει στον δρόμο και σε κάνει να ξεχνάς ότι πριν από δύο ώρες είχες ορκιστεί πως θα φας κάτι ελαφρύ. Το λίπος τσιτσιρίζει, το λεμόνι πέφτει πάνω στο κρέας και η επιστήμη υποχωρεί διακριτικά για να μη γίνει ρεζίλι.

Τότε εμφανίζεται ο φίλος που έχει πάντα μια συμβουλή: «Να τρως απ’ όλα, αλλά με μέτρο».

Πρόκειται για τη σοφότερη και ταυτόχρονα πιο ύπουλη φράση της σύγχρονης διατροφής. Γιατί το μέτρο δεν έχει ποτέ σαφώς καθοριστεί. Πόσο είναι το μέτρο στα παϊδάκια; Τρία; Πέντε; Μισό κιλό; Και ποιος αποφασίζει πότε τελειώνει η απόλαυση και πότε αρχίζει η υπερβολή; Ο διαιτολόγος ή ο άνθρωπος που γλείφει τα δάχτυλά του;

Το ίδιο ισχύει και για το κρασί, το γλυκό, το ψωμί που βουτάμε στη σάλτσα. Η ζωή δεν αποτελείται μόνο από θρεπτικά συστατικά. Αποτελείται και από στιγμές. Κι αν πρόκειται να θυμάσαι για πάντα εκείνο το τραπέζι με τους φίλους σου, δύσκολα θα θυμάσαι αν η σαλάτα είχε μία κουταλιά ελαιόλαδο ή μιάμιση.

Βεβαίως, η ισορροπημένη διατροφή έχει σημασία. Η υγεία δεν είναι αστείο και το σώμα δεν είναι ένας κάδος απορριμμάτων στον οποίο πετάμε ό,τι μας περισσεύει από την επιθυμία μας. Χρειάζεται ποικιλία, ποιότητα, μέτρο και σεβασμό στις ανάγκες του. Αλλά άλλο πράγμα η φροντίδα του σώματος κι άλλο η μετατροπή κάθε μπουκιάς σε ηθική αξιολόγηση.

Γιατί κάπου ανάμεσα στις θερμίδες, στις πρωτεΐνες, στους υδατάνθρακες και στα ωμέγα-3, κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε κάτι βασικό: ο άνθρωπος δεν τρώει μόνο για να επιβιώσει. Τρώει για να συναντηθεί, να γιορτάσει, να ερωτευτεί, να παρηγορηθεί, να θυμηθεί. Το φαγητό είναι βιολογία, αλλά είναι και κουλτούρα. Είναι ανάγκη, αλλά είναι και απόλαυση.

Και τελικά, η πραγματική ισορροπία ίσως να μη βρίσκεται ανάμεσα στο μπρόκολο και στο σουβλάκι, αλλά ανάμεσα στη φροντίδα και στην εμμονή. Να μπορείς να φας μια σαλάτα χωρίς να αισθάνεσαι ανώτερος και να φας ένα γλυκό χωρίς να αισθάνεσαι ένοχος.

Γιατί η ζωή είναι πολύ μικρή για να μετράμε τις μπουκιές μας με το χρονόμετρο. Και είναι κρίμα να φτάσουμε στα βαθιά γεράματα με άψογη χοληστερίνη, εξαιρετικό δείκτη μάζας σώματος και την πικρή διαπίστωση ότι, τελικά, φάγαμε σωστά, αλλά δεν το ευχαριστηθήκαμε ποτέ.