Η σκέψη δεν είναι ένα μήνυμα που εκπέμπεται προς τα έξω. Είναι μια εσωτερική δυναμική του εγκεφάλου, κρυμμένη στη δραστηριότητα δισεκατομμυρίων νευρώνων.
Ο εγκέφαλος παράγει σκέψεις μέσα από ηλεκτρικά και χημικά σήματα. Όμως κανένα από αυτά δεν σημαίνει από μόνο του «φοβάμαι», «σε αγαπώ» ή «θέλω να φύγω». Η σκέψη δεν κατοικεί σε ένα κύτταρο ούτε σε έναν συγκεκριμένο παλμό. Αναδύεται από σύνθετα, μεταβαλλόμενα μοτίβα δραστηριότητας που εκτείνονται σε ολόκληρα δίκτυα του εγκεφάλου.
Γι’ αυτό μπορούμε να καταγράψουμε ίχνη της σκέψης, όχι να κοιτάξουμε τη σκέψη η ίδια.
Η Λειτουργική Μαγνητική Τομογραφία (fMRI), το Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG) και οι διεπαφές εγκεφάλου- υπολογιστών μπορούν, σε ελεγχόμενες συνθήκες, να ανιχνεύσουν μοτίβα που σχετίζονται με εικόνες, λέξεις, κινήσεις ή προθέσεις. Η επιστήμη μπορεί να πλησιάσει όλο και περισσότερο την αποκωδικοποίηση ορισμένων νοητικών περιεχομένων. Δεν έχει όμως μπροστά της ένα «βιβλίο σκέψεων» που μπορεί απλώς να διαβάσει.
Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο.
Δεν βλέπουμε τη σκέψη ούτε στον ίδιο μας τον εαυτό. Τη γνωρίζουμε επειδή τη βιώνουμε.
Μπορούμε να δούμε στον εγκέφαλό μας μια μεταβολή δραστηριότητας. Μπορούμε να την καταγράψουμε, να τη συγκρίνουμε, να την αναλύσουμε. Αλλά η εικόνα αυτής της δραστηριότητας δεν είναι ο φόβος. Όπως ο χάρτης της θάλασσας δεν είναι η θάλασσα, έτσι και η νευροβιολογική απεικόνιση μιας σκέψης δεν είναι η ίδια η σκέψη.
Ίσως αυτό να είναι το πιο παράξενο χαρακτηριστικό της συνείδησης:
ο άνθρωπος μπορεί να κοιτάξει τον εγκέφαλό του χωρίς να μπορεί να κοιτάξει απευθείας αυτό που σκέφτεται.
Και αυτό δεν είναι απλώς ένα τεχνικό όριο της σημερινής επιστήμης. Είναι η απόσταση ανάμεσα στην περιγραφή ενός φαινομένου και στην εμπειρία του.
Μπορούμε να γνωρίζουμε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κάποιου χωρίς να γνωρίζουμε πώς είναι να είναι εκείνος ο άνθρωπος.
Μπορούμε να πλησιάσουμε τον μηχανισμό, αλλά όχι να καταλάβουμε πλήρως την εσωτερική του αφήγηση.
Ίσως γι’ αυτό η σκέψη παραμένει ο τελευταίος ιδιωτικός χώρος του ανθρώπου. Εκεί όπου μπορεί να κρύψει ένα ψέμα, να γεννήσει μια επιθυμία, να κρατήσει μια ανάμνηση, να γράψει ένα ποίημα πριν ακόμη υπάρξουν λέξεις.
Κανείς δεν μπορεί να δει απευθείας αυτό που σκέφτεται ο άλλος.
Και ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι πως, όσο περισσότερο μαθαίνουμε να βλέπουμε τον εγκέφαλο, τόσο καθαρότερα καταλαβαίνουμε ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο αυτό που μπορούμε να δούμε στον εγκέφαλό του.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου