Το βιβλίο ως ανάχωμα στη μπότα του Νεοφασισμού.

Ο φασισμός δεν φοβάται τόσο τον μορφωμένο άνθρωπο όσο τον σκεπτόμενο άνθρωπο. Εκείνον που δεν καταπίνει έτοιμες αλήθειες, που σταματά πριν χειροκροτήσει, που ρωτά «γιατί;» όταν όλοι φωνάζουν «έτσι είναι».

Το βιβλίο είναι μια παράξενη μορφή ελευθερίας. Σε βάζει για λίγο μέσα στο μυαλό ενός άλλου ανθρώπου. Σε αναγκάζει να δεις τον κόσμο από μια γωνία που δεν είναι η δική σου. Να κατοικήσεις, έστω για λίγες σελίδες, τη ζωή του ξένου, του διαφορετικού, ακόμη και εκείνου που θα ήθελες να καταδικάσεις.

Κι έτσι αρχίζει να ραγίζει η πιο χρήσιμη για κάθε αυταρχισμό λέξη: «εμείς». Γιατί ο φασισμός χρειάζεται έναν κόσμο απλοποιημένο. Έναν κόσμο με καθαρούς ρόλους: εμείς και αυτοί, πατριώτες και προδότες, καλοί και κακοί, δυνατοί και αδύναμοι. Χρειάζεται έναν εχθρό αρκετά απλό ώστε να χωράει σε μια αφίσα και μια αλήθεια αρκετά μικρή ώστε να χωράει σε ένα σύνθημα.

Το διάβασμα κάνει το αντίθετο. Περιπλέκει τον κόσμο. Μας μαθαίνει ότι ο άνθρωπος δεν είναι σύνθημα. Ότι η ιστορία δεν είναι μια ευθεία γραμμή με ήρωες από τη μία πλευρά και τέρατα από την άλλη. Ότι πίσω από κάθε πράξη υπάρχει μια διαδρομή, πίσω από κάθε κοινωνία μια ιστορία, πίσω από κάθε «ξένο» ένας άνθρωπος που κάποτε υπήρξε παιδί.

Και κυρίως, το βιβλίο εκπαιδεύει μια επικίνδυνη για την εξουσία συνήθεια: τη σκέψη πριν από την αποδοχή ή την αμφισβήτηση.

Ο αναγνώστης μένει μόνος με τις λέξεις. Δεν υπάρχει πλήθος να τον παρασύρει, μεγάφωνο να του υπαγορεύσει τι πρέπει να αισθανθεί, αρχηγός να του πει ποιον πρέπει να μισήσει. Διαβάζει, σκέφτεται, αμφιβάλλει.

Η αμφιβολία είναι μικρή ρωγμή. Αλλά από τις ρωγμές μπαίνει το φως.

Γι' αυτό ίσως ένα βιβλίο πάνω σε ένα τραπέζι είναι κάτι περισσότερο από αντικείμενο. Είναι μια μικρή ανοιχτή πόρτα. Και κάθε φορά που κάποιος διαβάζει πραγματικά, όχι για να επιβεβαιώσει αυτά που ήδη πιστεύει αλλά για να συναντήσει κάτι που δεν γνωρίζει, η πόρτα αυτή γίνεται λίγο πιο δύσκολο να κλείσει.

Ο φασισμός θέλει ανθρώπους που υπακούν πριν σκεφτούν. Το διάβασμα μαθαίνει τον άνθρωπο να σκέφτεται πριν αποδεχτεί ή αμφισβητήσει.

Κι ίσως τελικά η πιο ήσυχη αντιφασιστική πράξη να είναι αυτή: να ανοίξεις ένα βιβλίο ενώ κάποιος σου ζητά να κλείσεις το μυαλό σου.