Υπάρχουν άνθρωποι που ζουν κοντά στα όρια. Σαν να μην υπάρχει γι’ αυτούς ασφαλής απόσταση ανάμεσα στην αγάπη και την απόρριψη, στην εμπιστοσύνη και την καχυποψία, στην επιθυμία και την καταστροφή. Δεν βαδίζουν πάντοτε στη μέση της ζωής· συχνά ακροβατούν στις άκρες της.
Ο όρος «οριακή προσωπικότητα» ανήκει στην ψυχιατρική και περιγράφει μια συγκεκριμένη κλινική κατάσταση. Δεν αποτελεί όμως συνώνυμο της εγκληματικότητας. Η εγκληματική συμπεριφορά δεν έχει μία ψυχολογική ρίζα, ούτε υπάρχει ένας συγκεκριμένος τύπος ανθρώπου που οδηγείται αναπόφευκτα στο έγκλημα.
Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας χαρακτηρίζεται, μεταξύ άλλων, από έντονη συναισθηματική αστάθεια, δυσκολία στη ρύθμιση των συναισθημάτων, παρορμητικότητα και ιδιαίτερα ευαίσθητες διαπροσωπικές σχέσεις. Σε ορισμένες συνθήκες, και κυρίως όταν συνυπάρχουν άλλοι παράγοντες, αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να συνδεθούν με εκρηκτικές αντιδράσεις, επιθετικότητα ή παραβατικές πράξεις.
Αλλά η σύνδεση δεν είναι αιτιότητα.
Ο άνθρωπος που θυμώνει δεν είναι εγκληματίας. Ο άνθρωπος που δυσκολεύεται να ελέγξει την παρόρμησή του δεν είναι εγκληματίας. Και ο άνθρωπος που πάσχει από μια ψυχική διαταραχή δεν πρέπει να μετατρέπεται, εξαιτίας της διάγνωσής του, σε ύποπτο.
Η εγκληματικότητα γεννιέται συνήθως από ένα πολύ πιο σύνθετο πλέγμα: προσωπικότητα, περιβάλλον, ιστορικό βίας ή κακοποίησης, χρήση ουσιών, κοινωνικές συνθήκες, προηγούμενη παραβατικότητα και, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, τις συνθήκες της στιγμής.
Όμως κάπου εδώ βρίσκεται και το πραγματικό νόημα του «οριακού».
Το όριο δεν είναι μόνο εκεί όπου τελειώνει η ψυχική αντοχή ενός ανθρώπου. Είναι και εκεί όπου η εσωτερική σύγκρουση μετατρέπεται σε πράξη και η πράξη αρχίζει να εισβάλλει στη ζωή του άλλου.
Εκεί η προσωπικότητα συναντά τη συμπεριφορά. Και εκεί η συμπεριφορά συναντά την ευθύνη.
Η κατανόηση μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε τι προηγήθηκε μιας πράξης. Δεν μπορεί όμως να καταργήσει το όριο ανάμεσα στο συναίσθημα και στη βλάβη, ανάμεσα στην παρόρμηση και στην πράξη, ανάμεσα στον άνθρωπο που υποφέρει και στον άνθρωπο που υποφέρει εξαιτίας του.
Μπορούμε να κατανοούμε τον δράστη χωρίς να ξεχνούμε το θύμα. Να αναζητούμε το τραύμα χωρίς να μετατρέπουμε το τραύμα σε άλλοθι. Να εξηγούμε χωρίς να αθωώνουμε.
Γιατί τα όρια της προσωπικότητας δεν είναι τα ίδια με τα όρια της ευθύνης.
Και ίσως το πιο κρίσιμο όριο βρίσκεται ακριβώς εκεί: στη στιγμή που η εξήγηση τελειώνει και η ευθύνη αρχίζει.
Η διάγνωση μπορεί να εξηγεί τον δράστη.
Δεν μπορεί να διαγράψει το θύμα.
Κι όταν η κατανόηση ξεπεράσει αυτό το όριο και γίνει άλλοθι, τότε η κοινωνία έχει χάσει τον δικό της προσανατολισμό.
Γιατί η αδικία δεν παύει να είναι αδικία επειδή βρήκαμε την αιτία της.
Και το θύμα δεν παύει να υπάρχει επειδή καταλάβαμε τον δράστη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου