Δεν είναι ότι ο κόσμος έγινε ξαφνικά άδικος. Η αδικία είναι παλιά. Τόσο παλιά, ώστε κάποτε είχε ακόμη την ευγένεια να φοράει στέμμα. Το καινούργιο είναι ότι σήμερα το στέμμα δεν χρειάζεται βασιλιά. Αρκεί ένας λογαριασμός δισεκατομμυρίων, μια πλατφόρμα, μερικοί αλγόριθμοι και η δυνατότητα να αγοράζεις όχι μόνο πράγματα αλλά και χρόνο, προσοχή, επιρροή -ενίοτε και κυβερνήσεις.
Αυτό είναι το σκοτεινό τοπίο που φωτίζει ο Giuliano da Empoli στο βιβλίο του «Η ώρα των αρπακτικών»: μια πραγματικότητα όπου ο πλούτος έχει πάψει να είναι απλώς συσσώρευση χρημάτων και μετατρέπεται σε μηχανισμό παραγωγής πολιτικής ισχύος.
Οι παλιοί καπιταλιστές είχαν εργοστάσια. Οι καινούργιοι έχουν πλατφόρμες.
Οι παλιοί ήθελαν εργάτες. Οι καινούργιοι θέλουν χρήστες.
Και οι δύο, όμως, γνωρίζουν το ίδιο παλιό μυστικό: όποιος ελέγχει τα μέσα παραγωγής, ελέγχει πολύ περισσότερα από την παραγωγή.
Μόνο που σήμερα το μέσο παραγωγής μπορεί να είναι το ίδιο μας το βλέμμα.
Μας πούλησαν την τεχνολογία ως απελευθέρωση. Και πράγματι, απελευθέρωσε πολλά πράγματα. Αλλά η ιστορία του καπιταλισμού έχει μια παράξενη συνήθεια: κάθε φορά που εφευρίσκει ένα καινούργιο εργαλείο ελευθερίας, κάποιος βρίσκει πρώτος τον τρόπο να το κάνει εργαλείο κέρδους.
Το κινητό μπήκε στην τσέπη του φτωχού και του πλούσιου.
Η πληροφορία έγινε διαθέσιμη σε όλους.
Η επικοινωνία έγινε παγκόσμια.
Και κάπου ανάμεσα στα «δωρεάν» και στα «δωρεάν για όλους», εμφανίστηκε ο ιδιοκτήτης.
Γιατί τίποτε δεν είναι πραγματικά δωρεάν όταν το προϊόν είσαι εσύ.
Η νέα άρχουσα τάξη δεν χρειάζεται να κατοικεί σε ανάκτορα. Μπορεί να κατοικεί σε γυάλινους πύργους, να ταξιδεύει με ιδιωτικά αεροσκάφη και να μιλάει για το μέλλον της ανθρωπότητας ενώ η ανθρωπότητα μετράει το ενοίκιο μέχρι το τέλος του μήνα.
Εκεί βρίσκεται η ταξική ειρωνεία της εποχής.
Ο ένας άνθρωπος φοβάται αν θα πληρώσει τον λογαριασμό του ρεύματος. Ο άλλος συζητά πώς θα αλλάξει την ενέργεια ολόκληρου του πλανήτη.
Ο ένας ψάχνει δεύτερη δουλειά. Ο άλλος αγοράζει την εταιρεία που θα του προσφέρει τη δεύτερη δουλειά.
Ο ένας πουλάει τον χρόνο του. Ο άλλος αγοράζει τον χρόνο εκατομμυρίων ανθρώπων.
Και ύστερα τους λέμε ότι ζουν στην ίδια οικονομία. Δεν ζουν.
Ζουν στον ίδιο πλανήτη.
Η δημοκρατία, στο μεταξύ, συνεχίζει να παριστάνει ότι όλοι ξεκινούν από την ίδια αφετηρία. Μόνο που άλλοι ξεκινούν με άδειες τσέπες και άλλοι με ιδιωτικούς δορυφόρους.
Τους αρκεί να την αγοράσουν κομμάτι-κομμάτι.
Μια διαφήμιση εδώ.
Ένας μηχανισμός επιρροής εκεί.
Μια πλατφόρμα που αποφασίζει τι θα δεις.
Ένας αλγόριθμος που αποφασίζει τι θα προσέξεις.
Μια αγορά που αποφασίζει τι αξίζει.
Και στο τέλος ένας πολίτης που πιστεύει ότι όλες αυτές οι αποφάσεις ήταν δικές του.
Αυτό είναι ίσως το πιο σύγχρονο κόλπο της εξουσίας: να σε κάνει να αισθάνεσαι ελεύθερος την ώρα που σου στενεύει το δωμάτιο.
Κάποτε η άρχουσα τάξη φοβόταν την εξέγερση των φτωχών. Σήμερα έχει μάθει κάτι πιο αποτελεσματικό: να τους κρατά χωρισμένους.
Όχι απαραίτητα με απαγορεύσεις και αστυνομία. Με ανταγωνισμό, ανασφάλεια, ατομισμό, φόβο. Να γίνει ο διπλανός σου αντίπαλος, ο συνάδελφος ανταγωνιστής, ο άνεργος απειλή, ο φτωχότερος ύποπτος.
Γιατί η εξουσία δεν φοβάται τον φτωχό άνθρωπο όσο φοβάται τους φτωχούς ανθρώπους όταν αντιλαμβάνονται ότι έχουν κοινό συμφέρον.
Ένας μόνος του είναι εργατικό κόστος. Πολλοί μαζί είναι κοινωνική δύναμη.
Και γι’ αυτό η πιο χρήσιμη λέξη για την εποχή των αρπακτικών ίσως δεν είναι «καταπίεση».
Είναι "κατακερματισμός".
Να υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι που αισθάνονται μόνοι απέναντι σε ένα σύστημα που είναι οργανωμένο συλλογικά εναντίον τους.
Γιατί ο άνθρωπος που δεν πιστεύει πλέον ότι η πολιτική μπορεί να αλλάξει τη ζωή του δεν επαναστατεί. Απλώς αποσύρεται.
Και τότε η εξουσία αποκτά το πολυτιμότερο πράγμα που μπορεί να ζητήσει: την απουσία του αντιπάλου της.
Ίσως λοιπόν η «ώρα των αρπακτικών» να μην είναι η ώρα κατά την οποία εμφανίστηκαν τα αρπακτικά.
Αυτά υπήρχαν πάντα.
Είναι η ώρα κατά την οποία έμαθαν να πετούν τόσο ψηλά, ώστε οι περισσότεροι από κάτω να τα περνούν για πουλιά.
Και ίσως η μεγαλύτερη ταξική απάτη της εποχής μας να βρίσκεται ακριβώς εκεί:
μας έμαθαν να κοιτάμε τον ουρανό,
ενώ μας άδειαζαν τις τσέπες.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου