Το δημοτικό τραγούδι -Η μνήμη που τραγουδά.

Το δημοτικό τραγούδι είναι η βαθιά φωνή ενός λαού που έμαθε να κρατά τη μνήμη του όχι σε βιβλία, αλλά στα χείλη των ανθρώπων. Γεννήθηκε στα χωριά, στα βουνά, στα πανηγύρια, στους γάμους και στους αποχωρισμούς· εκεί όπου η χαρά και ο πόνος δεν χρειάζονταν πολλά λόγια για να γίνουν κοινή μοίρα.

Δεν έχει έναν ποιητή. Ποιητής του είναι ο ίδιος ο λαός. Κάθε γενιά πήρε το τραγούδι από την προηγούμενη, το τραγούδησε με τη δική της φωνή και, κάποτε, του πρόσθεσε μια λέξη, έναν στίχο, έναν καινούργιο πόνο. Έτσι το δημοτικό τραγούδι έγινε ένα ποτάμι μνήμης που ταξιδεύει μέσα στους αιώνες.

Στους στίχους του ζουν τα βουνά, τα δέντρα, τα νερά και τα πουλιά. Η φύση δεν είναι σκηνικό· είναι πρόσωπο. Το βουνό γνωρίζει τον καημό του ξενιτεμένου, το ποτάμι παίρνει μαζί του την είδηση, το πουλί γίνεται αγγελιαφόρος και η πέτρα στέκεται σιωπηλή μπροστά στον θάνατο. Ο άνθρωπος δεν βρίσκεται απέναντι από τη φύση· βρίσκεται μέσα της.

Και πάνω απ’ όλα υπάρχει η ανθρώπινη μοίρα: ο έρωτας, ο γάμος, η ξενιτιά, ο θάνατος, η μάχη, η απώλεια. Το δημοτικό τραγούδι δεν φοβάται τον πόνο. Τον κοιτάζει κατάματα και τον μετατρέπει σε στίχο. Γι’ αυτό και πολλά τραγούδια του μοιάζουν με μικρά μοιρολόγια της ανθρώπινης ύπαρξης.

Στα ορεινά χωριά, όπου οι αποστάσεις ήταν μεγάλες και οι χειμώνες μακριοί, το τραγούδι ήταν συντροφιά, παρηγοριά και μνήμη. Τραγουδιόταν γύρω από το τραπέζι, στις αυλές, στα πανηγύρια, στους γάμους. Κι όταν έφευγε κάποιος για τη ξενιτιά, το τραγούδι έμενε πίσω σαν ένας αόρατος δεσμός με τον τόπο.

Ίσως γι’ αυτό το δημοτικό τραγούδι εξακολουθεί να μας συγκινεί. Γιατί μέσα του δεν ακούμε μόνο τους ανθρώπους του παρελθόντος. Ακούμε κάτι από τον δικό μας εαυτό. Τον φόβο της απώλειας, τη νοσταλγία του τόπου, την ανάγκη να ανήκουμε κάπου, την επιθυμία να αφήσουμε πίσω μας μια φωνή.

Το δημοτικό τραγούδι είναι, τελικά, ένα κομμάτι της πατρώας γης που έγινε λόγος. Είναι η μνήμη που πήρε ρυθμό, ο καημός που έγινε μελωδία και η ζωή που αρνήθηκε να σωπάσει.