Ο ΑΧΕΛΩΟΣ ΣΤΟ ΚΡΕΒΑΤΙ ΤΟΥ ΠΡΟΚΡΟΥΣΤΗ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΥΛΟΠΟΥΛΟΣ

Καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Για να απαντηθεί αξιόπιστα το ερώτημα αν το έργο της εκτροπής του Αχελώου, με τη μορφή που υλοποιείται σήμερα, μπορεί να χαρακτηριστεί ως περιβαλλοντικό, χρειάζεται να ληφθούν υπόψη οι νέες μετεωρολογικές και υδρολογικές παράμετροι στην περιοχή του έργου εκτροπής. Κι αυτό απαιτείται γιατί οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων που έχουν εκπονηθεί για το έργο έχουν ήδη ξεπεραστεί, μια και αναφέρονται σε δεδομένα της προηγούμενης εικοσαετίας.
Πρώτα απ’ όλα πρέπει να ληφθούν λοιπόν υπόψη οι νέες συνθήκες της κλιματικής αλλαγής. Οι οποίες τείνουν να μεταβάλουν ό,τι μέχρι τώρα γνωρίζαμε για τη διαθεσιμότητα της φυσικής προσφοράς του νερού στην περιοχή μας. Ούτε το ύψος της βροχής και του χιονιού λοιπόν, ούτε όμως και η κατανομή του νερού στον χώρο και τον χρόνο παραμένουν τα ίδια στις μέρες μας. Τα ύψη του νερού μειώνονται, κατά τρόπο ώστε να ανατρέπεται άρδην η εκτίμηση των προηγούμενων ετών, ότι τα 600 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού που προβλέπεται να εκτρέπονται ετησίως, αποτελούν το 20% της μέσης ετήσιας παροχής του ποταμού. Ήδη η καταγεγραμμένη μείωση της παροχής του Αχελώου κατά 11%, δημιουργεί νέα δεδομένα τόσο για τη συμβολή της εκτροπής στο υδατικό ισοζύγιο της λεκάνης απορροής, όσο και για τις επιπτώσεις της στον κατάντη ρου στην περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας.
Αλλά ακόμη κι αν δεν υπήρχε ζήτημα μείωσης της φυσικής προσφοράς του νερού, η κατανομή του στο χρόνο έχει τόσο διαφοροποιηθεί, ώστε να δημιουργούνται νέα δεδομένα στην τροφοδοσία των υδροφορέων. Αφού η συχνότερη εμφάνιση ακραίων μετεωρολογικών φαινομένων με τη μορφή αλλεπάλληλων περιόδων ξηρασίας και βροχοπτώσεων ισχυρής έντασης, καθιστά τον εμπλουτισμό των φυσικών δεξαμενών του νερού δυσχερέστερο σε σχέση με το παρελθόν.
Η κλιματική αλλαγή λοιπόν επιβάλλει την άμεση αναθεώρηση του σχεδιασμού του έργου. Χωρίς την τεκμηρίωση της επικαιροποιημένης γνώσης, ο χαρακτηρισμός του έργου ως περιβαλλοντικού είναι έωλος και στερείται κάθε ίχνους σοβαρότητας.
Εκτός όμως από την κλιματική αλλαγή, είναι και τα νέα οικονομικά και αναπτυξιακά δεδομένα που θέτουν υπό αμφισβήτηση τη σκοπιμότητα του έργου, με τον τρόπο τουλάχιστον που αυτό υλοποιείται. Διότι η εκτροπή του Αχελώου, όπως παραδέχτηκε και επίσημα ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ, εκτελείται προκειμένου να αρδευτούν οι υδροβόρες βαμβακοκαλλιέργειες του Θεσσαλικού κάμπου. Οι οποίες αξίζει να υπενθυμιστεί ότι είναι υπεύθυνες τόσο για την εξάντληση των υδατικών αποθεμάτων της Θεσσαλικής γης, όσο όμως και για τη δυσχερή οικονομική θέση του αγροτικού κόσμου. Αφού το ελληνικό βαμβάκι, εδώ και χρόνια, δεν είναι ανταγωνιστικό και δεν πουλιέται στις διεθνείς αγορές.
Εδώ έρχεται μια ακόμη ανακρίβεια της υπέρ του έργου κυβερνητικής επιχειρηματολογίας. Σύμφωνα με την οποία οι βαμβακοκαλλιέργειες πρέπει να συνεχίσουν να ποτίζονται, για να μπορούν οι αγρότες να παίρνουν τις Ευρωπαϊκές επιδοτήσεις. Η άποψη αυτή είναι απολύτως ψευδής. Πρώτα γιατί κρύβει την αλήθεια για τις επιδοτήσεις, οι οποίες ούτως ή άλλως, τελειώνουν το 2012. Και δεύτερον διότι διαστρεβλώνει την αλήθεια για την ΚΑΠ. Η οποία, προκειμένου να δώσει κίνητρο αναδιάρθρωσης των καλλιεργειών που είναι περιβαλλοντικά καταστροφικές και οικονομικά μη αποδοτικές, προβλέπει να επιδοτούνται οι αγρότες, ανεξάρτητα από την παραγωγή τους. Που σημαίνει ότι μέχρι το 2012 οι επιδοτήσεις είναι διασφαλισμένες, είτε ποτίζονται τα βαμβάκια, είτε όχι.
Η κυβέρνηση υλοποιώντας ένα φαραωνικό έργο για αρδευτικούς σκοπούς, εκτός των άλλων, καταστρατηγεί την ιστορική μας παράδοση. Σύμφωνα με την οποία για αιώνες οι πρόγονοί μας, σεβόμενοι τη φέρουσα ικανότητα της ελληνικής φύσης με τα περιορισμένα υδατικά αποθέματα, καλλιεργούσαν σ’ αυτή τη γη ελιές, αμπέλια και σιτηρά. Το μόνο που φαίνεται να έχει κρατήσει αυτή η αντίληψη από την ελληνική παράδοση, είναι ο μύθος του Προκρούστη. Σύμφωνα με τον οποίο τα τεχνικά έργα, δια της αναζήτησης και εκμετάλλευσης διαρκώς νέων πηγών νερού, συμβάλλουν ώστε η φύση να προσαρμόζεται και να ικανοποιεί τις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες της οικονομικής ανάπτυξης. Μόνο που τα όρια στη ζωή δεν τα επιβάλλει ο άνθρωπος, αφού τα αποθέματα της φύσης είναι πεπερασμένα και κάποτε εξαντλούνται… Σ’ αυτήν άλλωστε την παραδοχή στηρίζονται και οι αρχές της «Πράσινης Ανάπτυξης». Σύμφωνα με την οποία δεν είναι η φύση που πρέπει να προσαρμόζεται στην ανάπτυξη, αλλά αντίθετα, οι ανάγκες μας που οφείλουν να προσαρμόζονται στα φυσικά δεδομένα.
Το έργο της εκτροπής του Αχελώου, έτσι όπως υλοποιείται σήμερα, είναι ένα έργο που έρχεται από το παρελθόν. Καθώς είναι περιβαλλοντικά καταστροφικό, οικονομικά ασύμφορο και αναπτυξιακά ατελέσφορο. Γι’ αυτό και πρέπει να αναθεωρηθεί άμεσα και να εξεταστεί αν μπορεί να γίνει συμβατό με τη νέα πραγματικότητα. Που σημαίνει ότι επιτέλους πρέπει να προταχθεί η προτεραιότητα της εκπόνησης μιας βιώσιμης και ολοκληρωμένης πολιτικής νερού. Η οποία θα προσαρμόζει τις αναπτυξιακές δραστηριότητες στα νέα περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά δεδομένα της εποχής.

Άνθρωπος και αρκούδα : η συνύπαρξη είναι εφικτή!

Στο τέλος Μαρτίου έφτασαν οι πρώτες πληροφορίες στην ΚΑΛΛΙΣΤΩ για επανεμφάνιση αρκούδας στην περιοχή της Δαδιάς.

Μέλη της ομάδας του WWF τα οποία δραστηριοποιούνται στην περιοχή, εντόπισαν τότε ίχνη αρκούδας και μάλιστα εντός των ορίων του Εθνικού Πάρκου. Το γεγονός χαροποίησε ιδιαίτερα τους επιστήμονες, μιας και τα πιο πρόσφατα στοιχεία σποραδικής εμφάνισης αρκούδας στην ευρύτερη παραμεθόριο, χρονολογούνται από το 1992.

Νεότερα στοιχεία από WWF προς ΚΑΛΛΙΣΤΩ κάνουν αναφορά για δύο με τρεις αρκούδες που κινούνται στην ευρύτερη περιοχή του Δάσους Δαδιάς και που έχουν αρχίσει να προκαλούν κάποιες ζημιές σε μελισσοκομικές μονάδες αναστατώνοντας τους παραγωγούς της περιοχής που δεν είναι συνηθισμένοι στην παρουσία αρκούδας. Ενδεχομένως να πρόκειται για ένα πολύ αρχικό στάδιο επαναποίκησης, ένα σχετικά σύνηθες φαινόμενο στα μεγάλα θηλαστικά αλλά και μια φυσική διαδικασία που εξελίσσεται με πολύ αργούς ρυθμούς. Η ομάδα της ΚΑΛΛΙΣΤΩΣ δεν αποκλείει και το γεγονός, το ζώα αυτά να προέρχονται από τον όμορο υπο-πληθυσμό αρκούδας στη Βουλγαρία μιας και ο μόνιμος πληθυσμός αρκούδας της Ροδόπης απέχει πολλά χιλιόμετρα δυτικά.
Η ΚΑΛΛΙΣΤΩ εργάζεται με σκοπό τη διάδοση των μέτρων πρόληψης που σκοπό έχουν τη μείωση ή και αποτροπή των ζημιών στο ζωικό και φυτικό κεφάλαιο από τα μεγάλα σαρκοφάγα ζώα, ώστε να αποφεύγονται περιστατικά αυτοδικίας που θέτουν σε κίνδυνο το μέλλον απόλυτα προστατευόμενων ειδών, όπως είναι η αρκούδα. Γι’αυτόν ακριβώς το λόγο, και με αφορμή την περίπτωση της Δαδιάς είναι επείγουσα η ανάγκη ενημέρωσης κτηνοτρόφων και παραγωγών και από τις τοπικές αρχές για την ύπαρξη και επιδότηση προληπτικών μέτρων αλλά και για τον κανονισμό αποζημιώσεων από τον ΕΛΓΑ, έτσι ώστε να εξασφαλισθεί η όσο το δυνατόν πιο ομαλή συνύπαρξη ανθρώπων και αρκούδας, ειδικά σε περιοχές όπως η Δαδιά όπου παρατηρείται επανεμφάνισή της μετά από μεγάλο διάστημα απουσίας.
Επίσης, στο πλαίσιο των δύο προγραμμάτων LIFE (στις περιοχές Γρεβενών και Τρικάλων), στα οποία η ΚΑΛΛΙΣΤΩ μετέχει ως εταίρος, θα λειτουργήσει από την επιστημονική ομάδα της οργάνωσης, μια ομάδα «άμεσης επέμβασης» (“Bear Emergency Team”) για την διαχείριση/αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών με αρκούδα. Η δράση αυτή περιλαμβάνει και τη δημιουργία συγκεκριμένου σχετικού πρωτόκολλου που θα συνοψίζει, τις ενέργειες που θα πρέπει να ακολουθούνται σε ανάλογες περιπτώσεις όπου είτε κάποια αρκούδα είναι εκτεθειμένη σε κίνδυνο (περιπτώσεις τροχαίων, λαθροθηρίας, αποκοπής των μικρών από τη μαμά τους), είτε σημειώνονται απώλειες στην παραγωγή λόγω των εποχικών ζημιών που προκαλεί η αρκούδα, σε αναζήτηση τροφής.
ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ
Ηλεκτροφόρες Περιφράξεις
Η χρήση ηλεκτροφόρων περιφράξεων έχει αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματική στην προστασία ζώων, καλλιεργειών και μελισσιών από επιθέσεις αρκούδας. Τα πλεονεκτήματα χρήσης των ηλεκτροφόρων περιφράξεων:
• Κατάλληλες για την προστασία ζώων, καλλιεργειών και μελισσιών.
• Μικρή σχετικά επένδυση. Εφάπαξ έξοδο.
• Ελάχιστο κόστος συντήρησης.
• Δυνατότητα μετακίνησης και επανατοποθέτησης.
Η ΚΑΛΛΙΣΤΩ πιέζει για υπογραφή της σχετικής ΚΥΑ, ώστε να τεθούν σε ισχύ οι γεωργοπεριβαλλοντικές ενισχύσεις, οι οποίες αφορούν στην προστασία από ζημιές αγρίων ζώων.
ΓΕΩΡΓΟΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ
• Ενισχύσεις σε καλλιέργειες (σιτηρά, καλαμπόκι, οπωροφόρα), μέρος της σοδειάς των οποίων μπορεί να αποτελέσει τροφική πηγή για απειλούμενα είδη άγριας πανίδας (αρκούδα, τσακάλι, ορνιθοπανίδα).
• Επιδότηση αγοράς και συντήρησης Ελληνικών Ποιμενικών σκύλων για την προστασία του ζωικού κεφαλαίου από τα μεγάλα σαρκοφάγα ζώα (σε ισχύ εφόσον συσταθεί σχετικός οργανισμός πιστοποίησης).
• Επιχορήγηση προμήθειας Ηλεκτροφόρων Περιφράξεων για την προστασία του ζωικού και φυτικού κεφαλαίου έως 80% των επιλέξιμων δαπανών.

Το 13ο νεκρό αρκουδάκι από τροχαίο ατύχημα.

Το 13ο νεκρό αρκουδάκι από τροχαίο ατύχημα, κατά την τελευταία πενταετία, βρέθηκε το βράδυ της Κυριακής 26 Απριλίου κοντά στον οικισμό «Μανιάκι» του νομού Καστοριάς.
Το ατύχημα συνέβη στις 21.10 σε κάθετο άξονα της Εγνατίας Οδού που ενώνει τη Σιάτιστα με την Κρυσταλλοπηγή και κοντά σε ανισόπεδη γέφυρα. Ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ ειδοποιήθηκε από την Αστυνομία Καστοριάς και έσπευσε στο σημείο του ατυχήματος.
Το θηλυκό αρκουδάκι, ηλικίας μόλις 15 μηνών και βάρους 62 κιλών διέσχιζε το δρόμο ακολουθώντας τη μητέρα του και το διερχόμενο όχημα που διέκρινε από μακριά το ενήλικο ζώο το απέφυγε, δυστυχώς όμως όχι και το μικρό. Στο άτυχο ζώο διαπιστώθηκαν τραύματα στο κεφάλι (ρινικό και μετωπιαίο οστό) και ρήξη της κάτω γνάθου, ενώ ως αιτία θανάτου αναφέρεται εσωτερική αιμορραγία.
Το νεκρό αρκουδάκι μεταφέρθηκε στο Σταθμό Περίθαλψης Άγριων Ζώων στην Καστοριά προκειμένου να παραδοθεί στο Δασαρχείο Καστοριάς για νεκροψία από την Κτηνιατρική Υπηρεσία της Νομαρχίας.
Πρόκειται για το 13ο νεκρό ζώο από τροχαίο ατύχημα σε σύνολο 26 διαπιστωμένων και επίσημα καταγεγραμμένων θανάτων αρκούδων την τελευταία πενταετία από τροχαία ατυχήματα, πυροβολισμούς και δηλητηριασμένα δολώματα, αριθμός πολύ ανησυχητικός για την αργή και δύσκολη αναπαραγωγή του σπάνιου είδους που αριθμεί περίπου 250 (εκτίμηση ελάχιστου πληθυσμού) ζώα στην Ελλάδα.
Για άλλη μια φορά να τονίσουμε την ανάγκη εφαρμογής του απλού μέτρου της σήμανσης σε περιοχές που ζει η αρκούδα και περισσότερο στην περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας όπου ο αριθμός των τροχαίων ατυχημάτων αυξάνεται ραγδαία.
Ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ έχει αναδείξει επανειλημμένα το πρόβλημα και με δύο ειδικά υπομνήματα έχει υποδείξει στις αρμόδιες Υπηρεσίες αναλυτικά μέτρα περιορισμού των τροχαίων ατυχημάτων αλλά και δασικής διαχείρισης με στόχο την προστασία ανθρώπου και αρκούδας στις κρίσιμες για το είδος περιοχές.
Φωτογραφίες υπάρχουν στο blog: http://www.arcturos.wordpress.com/
Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλώ επικοινωνήστε:
Βάσω Πετρίδου, 6937422537, Λάζαρος Γεωργιάδης, 6972 640 062

Αμβρακικός:Ένας δρόμος περισσότερος, μια πληγή στο περιβάλλον ακόμη...

Οι Οικολόγοι Πράσινοι, πληροφορήθηκαν πρόσφατα ότι το Δημοτικό Συμβούλιο της Άρτας, αποφάσισε – ομόφωνα- την κατασκευή αυτοκινητόδρομου Άρτας – Λιμίνης, μήκους 6,36χλμ, παρά την αντίθετη γνώμη περιβαλλοντικών οργανώσεων της περιοχής (λόγω των επιπτώσεών του στο προστατευόμενο οικοσύστημα του Αμβρακικού που θα επιφέρει καταστροφή στο δάσος στον λόφο Περάνθης, που είναι ενταγμένος στο εθνικό πάρκο του Αμβρακικού και προστατεύεται και από διεθνείς συνθήκες όπως αυτή του Ραμσάρ, ενώ είναι ενταγμένος και στην ΚΥΑ για τον Αμβρακικό).

Εύλογα καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι καμιά φωνή δεν υπάρχει μέσα στο Δημοτικό Συμβούλιο της Άρτας, που να υπερασπιστεί το περιβάλλον και να τονίσει την ανάγκη βιώσιμης και πράσινης ανάπτυξης για την οποία όλοι οι πολιτικοί μιλούν, αλλά για μια ακόμη φορά, αποδεικνύεται ότι στην πράξη άλλα συμφέροντα εξυπηρετούν: εκείνα των αυτοκινήτων, του τσιμέντου και της σπάταλης και αλόγιστης ανάπτυξης που μας οδήγησαν στην δυσεπίλυτη σημερινή κρίση, τόσο στη χώρα μας όσο και παγκοσμίως.

Η διπλή κρίση που ζούμε- οικονομική και οικολογική- μπορεί, κατά γενική ομολογία πλέον, να βρει λύση μόνο αν επενδύσουμε σε βιώσιμη και πράσινη ανάπτυξη, που σε τοπικό επίπεδο σημαίνει: καλύτερες δημόσιες μεταφορές φιλικές στο περιβάλλον (αλήθεια γιατί δεν προτάσσεται η σιδηροδρομική Ιόνια;), ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ενεργειακή βελτίωση των κτηρίων., τοπική αυτάρκεια, ποιοτικά και βιολογικά τοπικά αγροτικά προϊόντα, προστασία βιοτόπων και απειλούμενων ειδών, προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, οικολογικό τουρισμό.

Αντίθετα τέτοιες ενέργειες μεγαλώνουν την εξάρτησή μας από το πετρέλαιο με νέους ενεργοβόρους αυτοκινητοδρόμους, ενώ ταυτόχρονα πλήττουμε για πάντα ένα μοναδικό τοπίο και έναν βιότοπο παγκόσμιας σημασίας, όπως τους υγροτόπους του Αμβρακικού κόλπου, το διπλό δέλτα του Άραχθου και του Λούρου.Αυτή είναι η λογική που μας οδήγησε στην κρίση και όχι αυτή που θα μας βοηθήσει να βγούμε από αυτήν.

Είναι εμφανές ότι μ’ ένα δρόμο λιγότερο, μπορούμε να ζήσουμε και δεν βλάπτεται σε τίποτα η ποιότητα της ζωής μας. Αντίθετα, με μια ακόμη πληγή στο ήδη επιβαρυμένο φυσικό περιβάλλον μας αρχίζει να διαφαίνεται πως η επιβίωσή μας θα έχει δυσκολίες και θα χρειαστεί διορθωτικές λύσεις.Θα θέλαμε λοιπόν να δούμε τον Δήμο Άρτας να κάνει μια πράσινη στροφή: να πρωτοστατεί και να επενδύει στην προστασία του βιότοπου αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες για την επίλυση των δεκάδων προβλημάτων που έχουν φτάσει τον Αμβρακικό κόλπο να πνέει τα λοίσθια.

Αντίθετα ο δήμος Άρτας φαίνεται να μην έχει αντιληφθεί καν ότι έχει την τύχη να υπάρχει στην περιοχή του μια μοναδική φυσική κληρονομιά που έχει χρέος να κληροδοτήσει ακέραια στις επόμενες γενεές και που μπορεί με κατάλληλες κινήσεις να φέρει στην τοπική κοινωνία πολλά οφέλη, τόσο οικονομικά όσο και πολιτιστικά. Οι πληγές στο τοπίο και στον βιότοπο, δεν θα φέρουν ούτε νέους επισκέπτες, ούτε νέες μόνιμες θέσεις εργασίας στην περιοχή, που σιγά σιγά μ΄αυτόν τον τρόπο θα χάσει για πάντα τον χαρακτήρα της, αλλά θα απομακρύνουν κι όσους ήδη έρχονται ή θα ήθελαν να την επισκεφθούν αποζητώντας την ομορφιά και την μοναδικότητα της φύσης του Αμβρακικού κόλπου.

Είμαστε αντίθετοι στην κατασκευή του δρόμου και θα θέλαμε να δούμε με βάση ποιά περιβαλλοντική μελέτη και μελέτη σκοπιμότητας προτείνεται να γίνει το έργο.
Η Εκτελεστική Γραμματεία των Οικολόγων Πράσινων

Μοναστήρι Τιμίου Σταυρού Ασπροποτάμου.

Μετέωρα.

Η Μονή της Αγίας Παρασκευής στο Νεραιδοχώρι Τρικάλων

Πήλιο: Το βουνό των Κενταύρων.

Ντεληδίμι Αγράφων.

Κούτουπας Παναιτωλικού.

Κυρά-Βγένα Παναιτωλικού.

Αραποκέφαλα Παναιτωλικού.

Οίτη.

Γκιώνα.

Αριστείδης Μόσχος.

Ο Αριστείδης Μόσχος γεννήθηκε στο Αγρίνιο το 1930 και πέθανε το 2001. Ήταν το πέμπτο από τα δέκα παιδιά της οικογένειάς του, που κατάγονταν από το Πεντάλοφο Μεσολογγίου. Υπήρξε ο κορυφαίος κατά πολλούς και πιο γνωστός οργανοπαίκτης και δάσκαλος σαντουριού των ημερών μας.

Ο ίδιος αυτοβιογραφούμενος, κατά κάποιο τρόπο, διηγείται τα εξής:

... "Το Αγρίνιο κατά το μεσοπόλεμο ήταν μια ακμάζουσα πολιτεία. `Ήτανε οι αντιπροσωπείες ξένων εταιρειών καπνών. `Όταν το κρέας είχε 4 δραχμές, αυτά είχαν 120 η οκά. Λεφτά. Ο πατέρας μου είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του στην Πεντάλοφο 400 στρέμματα χωράφια. Τα πούλησε, πήγε στο Αγρίνιο κι έκανε επιχειρήσεις. Είχε δυο κέντρα.Ένα καφέ αμαν και ένα καφε σανταν. Στο πρώτο παίζανε Πολίτες, Σμυρνιοί, Αρμένηδες. Στο άλλο υπήρχε ευρωπαϊκή ορχήστρα της εποχής εκείνης. Ο πατέρας μου ήταν ένα κλαρίνο διακεκριμένο αλλά και πολυσύνθετο. Δεν περιοριζόταν να παίζει μόνο τσάμικα και τέτοια. `Επαιζε ρουμάνικα, ουγγαρέζικα, μαρς αμερικέν, βαλς, κύματα του Δουνάβεως... Ολα τα είδη. `Ερχονταν στο μαγαζί να τον ακούσουν όλα τα μεγάλα ονόματα του Αγρινίου. Ζήτημα να έπαιζε ένα τέταρτο τη βραδιά. Ανέβαινε πάνω λιγάκι για να μη χάσει τους πελάτες. Και πέφταν χιλιάρικα. Για να τον πλησιάσουν από τα χωριά να του πουν να πάει να παίξει σε γάμους, έπρεπε να έχουν ένα γνωστό, ένα φίλο. Είχε τα λεφτά και τα αξιοποίησε. Ο αδερφός μου ο μεγάλος, που έπαιζε και βιολί, είχε πάει τρεις-τέσσερις φορές στην Ευρώπη και έφερνε γυναίκες από το Φολί-Μπερζέ, το Μουλέν Ρουζ, το Καζινό ντε Παρί. Είχαμε πολλούς Γάλλους τότε εκεί κι έφερνε τις "σαντέζες", που λέγαμε, τις γαλλίδες τραγουδίστριες. Από την άλλη, στο καφέ-αμάν έρχονταν συγκροτήματα από την Αθήνα. Ο Σαλονικιός, ο Ογδόντας, η Ρίτα Αμπατζή, Μαρίκα Πολίτισσα, Εσκενάζη, Ρούκουνας, Μήτσος Αραπάκης, Καλλέργης. Κι όλα τα καλά σαντούρια. Τους άκουγα εγώ αλλά δε μου έκαναν εντύπωση. `Ημουνα και μικρός, 6-7 χρονών. Μέχρι που ήρθαν οι Ρουμάνοι. Θά 'μουνα 8 χρονών. `Ηταν ένας Νέστορας Μπάτσι. Μεγάλωσα μέσα στη μουσική, έμαθα τα πάντα γύρω από τα είδη της, άκουσα όση μουσική δεν είχε ακούσει κανείς τότε και σε τέτοια ηλικία, αλλά όταν άκουσα αυτόν, μαγεύτηκα. Λέω "πατέρα θέλω σαντούρι". Κλάματα, κακό. Για να αποφύγει, λέει σε έναν φίλο του επιπλοποιό "κάνε του ένα ψεύτικο". Μου έκανε κάτι που έμοιαζε με σανίδα, το είδα εγώ - που είχα δει και το καλό το σαντούρι πώς ήτανε - καμία σχέση. Αναγκάστηκε και ήρθε ο μεγάλος μου αδερφός από την Αθήνα και μου έφερε σαντούρι. Ε, αυτό ήτανε".

Δάσκαλός του στο σαντούρι εκείνος ο Ρουμάνος. Ο Νέστορας Μπάτσι. `Εμεινε στο Αγρίνιο ενάμιση χρόνο. Πάνω στους έξι μήνες ο μικρός Αριστείδης παίζει καλά. Και ο πατέρας του τον βάζει να παίζει στο καφέ-αμάν σαν αναπληρωματικός, όταν εκείνος έλειπε σε πανηγύρια και γάμους. Αυτό δημιουργεί ένα μικρό σκάνδαλο στην τοπική κοινωνία. Ο διοικητής της αστυνομίας επεμβαίνει ο ίδιος γιατί "είναι δυνατόν να πηγαίνουν στο σχολείο το παιδί σου και το δικό μου παιδί, και να του λέει αυτά που βλέπει κάθε βράδυ στο καφέ-αμάν;" Οι εμφανίσεις περιορίζονται στην αρχή αλλά γρήγορα, οι μεγάλες ανάγκες που υπήρχαν στην περιοχή για όργανα και οι επιδόσεις του Αριστείδη, του επιβάλλουν να γίνει "επαγγελματίας". Ο πατέρας του ξέρει πολύ γρήγορα ότι στην οικογένεια υπάρχει ένα ακόμα πολύ καλό όργανο και τον χρησιμοποιεί."Είδε ότι έπαιζα καλά. `Οχι μονάχα καλά, αλλά απέκτησα και ρεπερτόριο, άρχισα να τα παίζω όλα. `Επαιζα κι ευρωπαϊκά κομμάτια πολλά. `Ολα θυμάμαι του Σουγιούλ, του Χαιρόπουλου, του Αττίκ, τανγκό, κουμπαρσίτες. Το Αγρίνιο δεν ήταν δα και μια πολιτεία που θέλανε μόνο δημοτικά. Θέλανε ό,τι κυκλοφορούσε την εποχή εκείνη. Μετά η Κατοχή τα 'φαγε όλα. Σταμάτησαν και τα καπνά... Μετά το '42-'43 που ήτανε ο ανταρτοπόλεμος, δε μπορούσες να μείνεις στο Αγρίνιο. `Ηρθανε οι Γερμανοί, κλείσαν τα μαγαζιά. Δέκα αδέρφια βρεθήκαμε στην Αθήνα. Εγώ ήμουν ο τελευταίος που θα διεκδικούσε. `Ητανε πέντε κορίτσια στη μέση. Πήγα στο καφενείο των μουσικών με τον πατέρα μου και βρήκαμε όλο γνωστά πρόσωπα μέσα. Ξέραν ότι παίζω καλά, ξέραν και την οικογένειά μας και μ'αγκαλιάσανε όλοι. Από το 1953 μπήκα στο Λύκειο των Ελληνίδων. Πήγαμε σ'όλη τη γη. Εγώ που φοβάμαι το αεροπλάνο έχω κάνει 1200 ώρες πτήση. Ολυμπιακοί Αγώνες του Μεξικού και του Καναδά, πέντε φορές Αμερική, τρεις φορές Αυστραλία. Γερμανία και Ευρώπη δε λογαριάζονται. `Εχω 7000 φωτογραφίες από όλες τις εκδηλώσεις που έχω παίξει, με όλα τα μεγάλα πρόσωπα που έχω συναντήσει.""Το 1952 έπαιξα πρώτη φορά για δίσκο. Στη Μιούζικ Μποξ. Κι από τότε έχω παίξει και με τους πιο περίεργους ανθρώπους. Σκεφτείτε ότι τον πρώτο δίσκο της `Αντζελας Δημητρίου εγώ τον έκανα. `Επαιξα με τον Κόρο, τον Ζέρβα, Δοϊτσίδη, Αηδονίδη - από τότε που βγήκαν στη δισκογραφία. Δεν έχω παράπονο, όλοι με σέβονται και μ'αγαπάνε. Με τον Ξαρχάκο κάναμε την "Ελλάδα της Μελίνας". Με τον Μαρκόπουλο έμεινα 13 χρόνια κι έπαιξα σε 17 δίσκους του. `Εφυγα γιατί είχα χάσει το όνομά μου. Ξέρετε πώς με λέγανε; Το σαντούρι του Μαρκόπουλου. Εντάξει, στον Μαρκόπουλο, δε λέω, είχα υποχρέωση. Μου 'δωσε και λεφτά. Πληρωνόμουνα καλά. `Οταν ένας πρώτος μουσικός έπαιρνε 400 δραχμές, εγώ έπαιρνα ένα χιλιάρικο. Το πιο άσχημο όμως ήταν πως οι μαέστροι δε μου φέρνανε νότες να διαβάσω. Κανένας. Μια φορά πήρα το σαντούρι μου κι έφυγα. Πήγα για πρόβα και μου λέει "παίξτο, δεν τ'άκουσες;". Λέω "τι παίξτο; μαγνητόφωνο είμαι; μπορεί να μην άκουσα καλά. Δώσμου μια παρτιτούρα", επειδή είχανε κακομάθει με τους περισσότερους λαϊκούς μουσικούς".Από όσα έχει παίξει για τη δισκογραφία δηλώνει ότι ξεχωρίζει ορισμένα κομμάτια του Γιάννη Μαρκόπουλου, ένα δίσκο με κομμάτια του Παναγιώτη Τούντα και του Βαγγέλη Παπάζογλου που τραγουδάει η `Ελενα Γιαννακάκη. "Εκεί έχω πετύχει το 90% αυτού που θέλω από μια ορχήστρα, αλλά είχα και σπουδαίους συνεργάτες", λέει."Ο ήχος του σαντουριού είναι μαλακός και γι'αυτό προσφέρεται πολύ για μουσικές οι οποίες μυρίζουν θάλασσα. Σμυρνέικα και νησιώτικα. Από κει και πέρα βέβαια έχω παίξει μέχρι και ...τον γαλλικό ύμνο! Πραγματικά. `Ηταν το 1959 που πήγαμε στο Παρίσι με τον Ευγένιο Σπαθάρη και τον πατέρα του για ένα φεστιβάλ σκιών. Υπήρχε μπερντές που έπαιζε ο Σπαθάρης, πίσω ήμασταν εμείς και συνοδεύαμε και κάποια στιγμή άνοιγε και μας βλέπανε. `Ημαστε έτοιμοι να αρχίσουμε, όταν έρχεται ο πρέσβης της Γαλλίας και λέει: "Πριν αρχίσει η παράσταση, να παίξετε τον γαλλικό εθνικό ύμνο". Κοιταζόμαστε. Λέει ο Ευγένιος: "Καταστροφή". Δε μπορούσαμε να αρνηθούμε γιατί από κάτω κάθονταν υπουργοί, διπλωματικά σώματα, ήτανε πολύ επίσημο το φεστιβάλ. Λέω "ηρεμήστε και δώστε μου τρία λεπτά". Από το σχολείο που πήγαινα ακόμα θυμόμουνα το γαλλικό ύμνο που εμείς τον λέγαμε ελληνικά "Ω παιδιά μου ορφανά, σκορπισμένα εδώ κι εκεί...". Βάζω σ'ένα έδρανο τις δυο σημαίες και ανοίγει η σκηνή. Δε βλέπω ούτε θέατρο, ούτε κόσμο, παίζω μια φορά τη μελωδία και μετά ...πάρτον κάτω λιπόθυμο!".Το 1985 ιδρύει το "Λαϊκό Σχολείο Παραδοσιακής Μουσικής". Λειτουργεί από τότε σαν αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία διδάσκοντας 22 όργανα από πολύ καλούς μουσικούς και σολίστες, καθώς και Βυζαντινή μουσική και χορωδία. "`Ηθελα να αφοσιωθώ στο Σχολείο μου. `Ηταν ένα όνειρο πολλών χρόνων αυτό το πράγμα. Πρώτα πρώτα έβλεπα ότι τέλειωνε το σαντούρι. Τώρα ξέρετε πόσες κοπέλες και αγόρια παίζουνε; `Ηταν όνειρο ζωής για μένα να διδάξω 28 σαντούρια. Μπροστά σ'αυτό δεν έβαζα τίποτα άλλο".

Και με το "Λαϊκό Σχολείο" εμφανίζεται σε διάφορα μέρη της Ελλάδας αλλά και σε φεστιβάλ και εκδηλώσεις του εξωτερικού αποσπώντας διακρίσεις. Τιμήθηκε από δήμους, συλλόγους, οργανώσεις και από τη Βουλή.
Πέθανε στις 8 Νοεμβρίου του 2001.

ΒΡΑΧΩΡΙΤΙΚΟ.

Πάνου Χατζόπουλου.

Μάνα μου, βραχωρίτισσα, με το λερό φουστάνι
το κόκκινο, που τόκανε σταχτύ σαν καταχνιά
η μαύρη κόλλα του καπνού. Φαρμακερό βοτάνι,
όλα της τα φαρμάκωσες, μεδούλι και καρδιά...
Μάνα μου, καπνοφύτισσα, του Ζαπαντιού δουλεύτρα,
στο φύτεμα, στο σκάλισμα πρώτη στην αργατιά,
σ' άρπαξεν ο πατέρας μου παιδούλα καρδιοκλέφτρα
και σε κλειδωμαντάλωσε στην πιο βαρειά σκλαβιά.

Μέσα στην καπνοθάλασσα πνίγηκε ο έρωτάς σας
κι ο γάμος σας δεν σούδωσε καμιά ξαποστασιά.
Γεύτηκες πίκρες και καΰμούς κι απ' τη σκληρή δουλειά σας
πλούτισαν έμποροι τρανοί γεμάτοι αναλγησιά.

Τη ζήση σου όλη πέρασες μέσα στα καπνοτόπια,
αγέλαστη κι ακούραστη, χωρίς καμιά χαρά.
τ' άγια σου χέρια τ' άπλωνες, γύρα σ' όλα τα τόπια,
φρουρός, προστάτης της σοδειάς. Μάνα σ' όλα μπροστά,

στο μάζεμα, στ' αρμάθιασμα, στο γύρισμα στη λιάστρα
και για βαντάκιασμα θαμπά σαν έπεφτε δροσιά.
Στο πάστρεμα, στο ζύμωμα, στο φούρνο και στη γάστρα
χρόνια και χρόνια δούλεψη χωρίς ανάσα μια.

Και τα παιδιά, που ερχόντανε τόνα κοντά από τάλλο
- κι όλο κορίτσια, ανάθεμα, που θέλανε προικιά -
κι οι θέρμες κι οι αναβροχές κι άλλο κακό μεγάλο
κι απ' το χαλάζι πιο τρανό, η μαύρη απουλησιά.

Και του πατέρα η αναμελιά και των παιδιών τα βίτσια,
οι πόλεμοι κι ο θάνατος κι η μαύρη κατοχή,
οι φυλακές, οι τράπεζες, οι φόροι, τα κορίτσια,
σε σένα πάνου σπάγανε, ατράνταχτη ψυχή...
Με το φαρμάκι στην καρδιά και με το βαχ στο στόμα,
τα ολανθισμένα νιάτα σου ρέψανε στη δουλειά.
Μεσ στο χωράφι γέρασες και πολεμάς ακόμα,
ως τη στερνή σου την πνοή, να ζήσει η φαμελιά.
Μάνα μου, αρχόντισσα χλωμή του μόχτου και του πόνου,
δαχτυλιδάκια γαλανά κι ονείρατα γλυκά,
τα δάκρυα σου γίνουνται κι ο ιδρώς όλου του χρόνου
δίχως για σένα διάφορο να μένει στα στερνά.

Μάνα μου, βραχωρίτισσα, ο μόχτος ο δικός σου
χαρίζει τέτοιαν ευωδιά περίσσεια στο φυτό,
που γίνεται στο κάπνισμα - το δάκρυ το πικρό σου –
παρηγοριά και δύναμη κι ελπίδα στο φτωχό.
Μάνα μου, καπνοφύτισσα, το κλαρωτό φουστάνι
κατάμαυρο σου τόβαψε, μουντό σαν καταχνιά,
η πικρή κόλλα του καπνού. Φαρμακερό βοτάνι,
όλα της τα φαρμάκωσες ζήση, ψυχή, καρδιά...

Ο μύθος του Άγριου.

"Ο Άγριος ήταν γιός του Πορθέα και τρισέγγονος του ήρωα Αιτωλού, του αρχηγέτη των Αιτωλών. Αλλά καλύτερα να ξεδιπλώσουμε, όσο γίνεται, τον Αιτωλικό μυθολογικό κύκλο και να δούμε το γενεολογικό δέντρο αυτής της πολύκλαδης βασιλικής γενιάς. Στην πλούσια Ήλιδα βασίλευε ο Ενδυμίων, γιός του Αέθλιου (ή του Δία), και της Καλύκης, που πήρε για σύζυγό του και βασίλισσα, την Υπερίππη, κόρη του Αρκάδος ή του Ζήθου. Από τον γάμο αυτόν γεννήθηκαν τρεις γιοί, ο Έπειος, ο Αίτωλος και ο Παίων. Σαν μεγάλωσαν οι γιοί του, ο γέρο Ενδυμίων απόφάσισε να χρίσει για διάδοχό του τον ικανότερο από αυτούς και γι' αυτό υποσχέθηκε το θρόνο σε εκείνον που θα έβγαινε νικητής σε αγώνα σταδιοδρομίας στην Ολυμπία. Έτσι και έγινε. Νικητής αναδείχτηκε ο Έπειος που διαδέχτηκε τον πατέρα του. Αργότερα ανέβηκε στο θρόνο ο Αιτωλός που όμως αναγκάστηκε να τον εγκαταλείψει, όταν σκότωσε τον Άπι, το γιο του Φορωνέα, του βασιλιά του Άργους. Καταδιωκόμενος από τους γιούς του σκοτωμένου πέρασε το στενό του Ρίου, επιβλήθηκε στους Κουρήτες και αδιαμφισβήτητος ηγέτης πια, έδωσε το όνομά του στη χώρα. Από τον γάμο του με την Προνόη, θυγατέρα του Φόρβου, απόκτησε δύο γιούς, τον Καλυδώνα και τον Πλευρώνα. Μετά το θάνατο του Αιτωλού, στη διαμάχη που ξέσπασε, επικράτησε η γενιά του Πλευρώνα αλλά η πόλη που ίδρυσε ο Καλυδών διατήρησε το όνομά του. Τον Πλευρώνα διαδέχτηκε ο γιός του Αγήνωρκαι από το γάμο του με την Επικάστη γεννήθηκε ο Πορθάων ή Πορθεύς, που πήρε το θρόνο της Καλυδώνας. Αυτός απόκτησε τρεις γιούς και μία κόρη, από το γάμο του με την Ευρύτη, τον Άγριο, τον Οινέα και μια κόρη, τη Στερόπη, που την πήρε γυναίκα του ο Αχελώος . Ο Άγριος απόκτησε πολλούς γιούς κι αναφέρονται οι : Ογχηστής , Θερσίτης , Πρόθοος , Κλεύτωρ , Λυκωπεύς και ο Μελλάνιπος .Από αυτούς ο χωλός Θερσίτης έμεινε στην ιστορία ως συνώνυμο της ασχήμιας, της αυθάδειας και της αμετροέπειας . Αυτοί οι έξι γιοί, έκριναν οτι δεν ήταν ανεκτό να κατέχει το θρόνο της Κλυδώνας ο γέρο-Οινέας, γι' αυτό και τον εκδίωξαν και ανέβασαν τον πατέρα τους . Μάλιστα, κατά τον Απολλόδωρο, φυλάκισαν και βασάνισαν το γέρο βασιλιά.
Καταφθάνει όμως τιμωρός ο φοβερός Διομήδης του Άργους, εγγονός του Οινέα από το γιό του Τυδέα, φονεύει τους γιούς του σφετεριστή και αποκαθιστά τον πάππο του στο θρόνο. Ο Άγριος γλυτώνει, έρχεται στο βορειοδυτικό άκρο της Αιτωλίας και ιδρύει την πόλη που της έδωσε το όνομά του ."

Από το βιβλίο του Γεράσιμου Παπατρέχα "ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΡΙΝΙΟΥ "

Η δολοφονία του Γιάννη Ζέβγου.

Ο Γιάννης Ζέβγος (Γιάννης Ταλαγάνης το πραγματικό του όνομα) υπήρξε υψηλόβαθμο στέλεχος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, έχοντας διατελέσει Υπουργός Γεωργίας στην πρώτη μετακατοχική κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου. Γεννήθηκε στο χωριό Δόριζα της Αρκαδίας το 1897 και ήταν δάσκαλος.

Ως αναπληρωματικό μέλος του Πολιτικού Γραφείου της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ μετέβη το Φεβρουάριο του 1947 στη Θεσσαλονίκη για να παρακολουθήσει το έργο μιας Επιτροπής του ΟΗΕ, που ήταν εγκαταστημένη στη συμπρωτεύουσα και διερευνούσε την κατάσταση στη χώρα μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας (12 φλεβάρη 1945).

Το πρωί της 20 Μάρτη 1947, ημέρα Πέμπτη, ο Ζέβγος βγαίνει από το ξενοδοχείο «Αστόρια», όπου διέμενε και πηγαίνει στα γραφεία της εφημερίδας «Αγωνιστής». Εκεί, γράφει ένα ακόμη υπόμνημα προς την Επιτροπή του ΟΗΕ, με νέα στοιχεία διωγμών και γενικά αντιδημοκρατικών ενεργειών της Δεξιάς εις βάρος της Αριστεράς. Το μεσημέρι πηγαίνει στο εστιατόριο «Ελβετικόν» για να γευματίσει, όπως συνήθιζε κάθε μέρα.Κατά την επιστροφή του στο ξενοδοχείο κι ενώ κατέβαινε την οδό Αγίας Σοφίας, ένας νεαρός άνδρας, ηλικίας περίπου τριάντα ετών, που προφανώς τον παρακολουθούσε, πυροβόλησε με περίστροφο τρεις φορές εναντίον του από κοντινή απόσταση. Πέφτοντας, προσπάθησε να σηκωθεί, αλλά ο δολοφόνος τον πλησίασε και τον πυροβόλησε άλλη μία φορά. Ο Γιάννης Ζέβγος έπεσε νεκρός. Ο δολοφόνος ετράπη αμέσως σε φυγή από την οδό Αγίας Θεοδώρας και συνελήφθη καταδιωκόμενος από πολίτες κι ένα χωροφύλακα, μπροστά στο εργοστάσιο «Φλόκα». Αυτόπτες μάρτυρες ανέφεραν ότι ο δολοφόνος είχε δύο συνεργούς.

Ως δράστης της δολοφονίας αναγνωρίσθηκε ένας πρώην κομμουνιστής, ο κρεοπώλης Χρήστος Βλάχος από τις Σέρρες. Στους αστυνομικούς είπε ότι προέβη στη στυγερή δολοφονία από αγανάκτηση για τα όσα υπέφερε στο Μπούλκες (Στρατόπεδο συγκέντρωσης για απείθαρχους κομμουνιστές στη Γιουγκοσλαβία): «Μου ανέβηκε το αίμα στο κεφάλι όταν τον είδα… Οι κομμουνιστές με βασάνισαν, επειδή δεν συμφωνούσα μαζί τους». Σε άλλο σημείο της απολογίας του ανέφερε ότι οι κομμουνιστές είχαν εκπορνεύσει τη γυναίκα του, την οποία είχε χωρίσει. Εκείνη, πάντως, είχε δηλώσει ότι τον χώρισε γιατί ήταν προδότης.

Η είδηση της δολοφονίας του Ζέβγου αναστάτωσε τους πάντες, σε μια περίοδο που ο εμφύλιος βρισκόταν στην κορύφωσή του, με τις δύο πλευρές εξίσου δυνατές. Ο φιλοκυβερνητικός Τύπος επιχείρησε να παρουσιάσει το έγκλημα ως «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» στους κόλπους της Αριστεράς. Ο «Ριζοσπάστης» έκανε λόγο για ένα ακόμη έγκλημα των «μοναρχοφασιστών». Και φαίνεται να είχε δίκιο.

Στις 3 Απριλίου 1947, δημοσιεύεται στον «Ριζοσπάστη» γράμμα του Νίκου Σιδηρόπουλου, πρώην κομμουνιστή και τροφίμου στο Μπούλκες, που ήταν συνεργός του Βλάχου στη δολοφονία του Ζέβγου. Ο Σιδηρόπουλος αναφέρει ότι η δολοφονία οργανώθηκε από την ΕΣΑ και το Α2 του Γ' Σώματος Στρατού, υπό την υψηλή εποπτεία του Υπουργού Δημόσιας Τάξης, Ναπολέοντος Ζέρβα, αρχηγού του ΕΔΕΣ κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Αποκάλυψε, επίσης, ότι το σχέδιο ήταν ευρύτερο, αφού περιελάμβανε και τις δολοφονίες των Γιάννη Πασαλίδη (μετέπειτα προέδρου της ΕΔΑ) και Αλέξανδρου Σακελλαρόπουλου (κατοπινού προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών).

Ο δράστης του φονικού, Χρήστος Βλάχος, προσήχθη σε δίκη και καταδικάστηκε σε φυλάκιση δύο ετών, το 1948. Πολύ γρήγορα, όμως, δραπέτευσε από τη φυλακή και φυγαδεύτηκε στην Αργεντινή. Έπειτα από αρκετά χρόνια επέστρεψε στην Ελλάδα και στις 2ο Σεπτεμβρίου 1981, ως τρόφιμος του ψυχιατρείου της Λέρου, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Ακρόπολις» αποκάλυψε: «Εγώ δούλευα για την ελληνική και τη συμμαχική αντικατασκοπία, πολεμούσα τους κομμουνιστές και τους Τούρκους... Έτσι, εκτέλεσα και την εντολή που πήρα από τους ανωτέρους μου, να σκοτώσω τον Γιάννη Ζέβγο. Έπρεπε να υπακούσω. Η πατρίδα κινδύνευε, έπρεπε να την καθαρίσω από τους κομμουνιστές. Και τον Σουλτάνο του ΚΚΕ (εννοεί τον Ζαχαριάδη) έπρεπε να τον σκοτώσω».

Βαρδούσια.

ΒΑΡΔΟΥΣΙΑ
Ίσως το ομορφότερο βουνό της Ελλάδας. Κρυμμένο στην καρδιά της Ρούμελης, υψώνεται απότομα και αναπτύσσει τον όγκο του σε αρκετά μεγάλο ορεινό χώρο. Κορφές απότομες, δύσβατες, απόκρημνες κάνουν τα Βαρδούσια να ξεχωρίζουν και να κεντρίζουν το ενδιαφέρον των ορειβατών. Παράδεισος για όσους αναζητούν κάτι πιο δύσκολο και οριακό, σχολείο για τους νεοεισερχόμενους στον κόσμο της ορειβασίας. Τα Βαρδούσια δεσπόζουν στο χώρο και μαζί με τη Γκιώνα και την Οίτη δημιουργούν ένα καθαρά αλπικό τοπίο που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει με αντίστοιχα της κεντρικής Ευρώπης.
Η ψηλότερη κορφή των Βαρδουσίων είναι ο Κόρακας (2.475 μ.) και βρίσκεται στο νότιο τμήμα του βουνού. Τα δυτικά Βαρδούσια συνορεύουν με το νομό Αιτωλ/νίας και έχουν ως φυσικό σύνορο το Κοκκινόρεμα και ένα χαμηλό διάσελο ύψους 1.370 μ. που τα χωρίζουν από τα όρη Ναυπακτίας. Στα βόρεια φθάνουν μέχρι το χωριό Μάρμαρα και ένας χαμηλός αυχένας τα συνδέει με την Οίτη. Ανατολικά ο ποταμός Μόρνος χωρίζει τα Βαρδούσια από την Γκιώνα, ενώ νότια η κορυφογραμμή του Κόρακα σταματά σταδιακά μέχρι την τεχνητή λίμνη του Μόρνου. Ο κεντρικός όγκος βρίσκεται στο νομό Φωκίδας. Οι βόρειες κορφές του βουνού είναι σχετικά ομαλές με ψηλότερη τη Μεγάλη Χούνη (2.286 μ.) και μετά το Σινάνι (2.059 μ.), Ομαλό (1.832 μ.), Μηλιά (1.791 μ.), Πολεμίστρα (1.680 μ.) οι οποίες σταδιακά ενώνονται με τις πλαγιές της Γραμμένης Οξυάς.
Το νότιο συγκρότημα περιλαμβάνει μία εκτενή κορυφογραμμή περίπου 17 χιλιομέτρων. Οι κορφές Αετός, Λιοντάρι, η Aνώνυμη (υψ. 2.437 μ.) καθώς και η ψηλότερη κορυφή Κόρακας πλαισιώνουν ένα μικρό οροπέδιο, γνωστό ως Μέγας Κάμπος. Νοτιότερα του Κόρακα υπάρχουν οι κορφές Κοκκινιάς (2.406 μ.), Όρνιο (2.287 μ.), Τραπεζάκι (1.867 μ.) ,Κοράκια (2.180 μ.).
Το δυτικό όμως συγκρότημα των Βαρδουσίων ίσως είναι το εντυπωσιακότερο, καθώς περιλαμβάνει κορφές απόκρημνες όπως οι Σούφλες (2.260 μ.), η Αλογόραχη, η Πυραμίδα (2.350 μ.), το Γιδοβούνι (2.087 μ.), Πάνω (2.120 μ) και Κάτω Ψηλό (2.140 μ.). Συγκεκριμένα, οι κορφές Πάνω και Κάτω ψηλό είναι δύο απότομα μυτίκια που χρειάζονται δύσκολη αναρρίχηση για την προσέγγισή τους. Την άνοιξη από τις κορφές αυτές δημιουργείται «ψιλή βροχή», λόγω των χιονιών που λιώνουν και εξαιτίας των αρνητικών κλίσεων που παρουσιάζουν σε ορισμένα σημεία. Από αυτό το φαινόμενο πολλοί ντόπιοι ονομάζουν και τα Βαρδούσια ως «Ανεμιστός». Τα χαρακτηριστικά μυτίκια του Κάτω Ψηλού, ο ελικοειδής όγκος του Γιδοβουνίου, οι χαρακτηριστικές κορφές στις Σούφλες, η κόψη της Αλογόραχης, ο μυθικός Μέγας Κάμπος, η κορφή «του Γκιώνη το πλάι» και ο «Μακρινός Κόρακας» είναι κορφές που σε μαγνητίζουν και σε μαγεύουν. Δικαιωματικά τα Βαρδούσια θεωρούνται το πιο άγριο και εντυπωσιακό βουνό της Στερεάς Ελλάδας.

Άγραφα.