Η δημοκρατία ως θέαμα και το 1% ως σκηνοθέτης.

Κάθε τόσο, η δημοκρατία θυμάται ότι έχει λαό. Τον καλεί στις κάλπες, του προσφέρει υποψηφίους, συνθήματα και υποσχέσεις και του δίνει την ευκαιρία να αισθανθεί για λίγα λεπτά κυρίαρχος. Μετά την καταμέτρηση, οι πρωταγωνιστές επιστρέφουν στα γραφεία τους και οι θεατές στην καθημερινότητά τους.

Οι αμερικανικές εκλογές είναι ίσως η μεγαλύτερη πολιτική παράσταση του πλανήτη. Εκατομμύρια δολάρια, τηλεοπτικά σόου, πολιτικοί σταρ και μια κοινωνία χωρισμένη σε δύο στρατόπεδα, έτοιμα να αλληλοεξοντωθούν για το ποιος θα κατοικήσει στον Λευκό Οίκο.

Αυτή τη φορά, ο Ντόναλντ Τραμπ γνώρισε την εκλογική ήττα, ενώ οι Δημοκρατικοί πήραν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου. Οι νικητές πανηγύρισαν, οι ηττημένοι αναζήτησαν ενόχους και οι τηλεοπτικοί αναλυτές έπιασαν δουλειά. Η δημοκρατία έδειξε ότι μπορεί να αλλάζει τους πρωταγωνιστές της.

Μόνο που υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα: οι πρωταγωνιστές δεν είναι απαραίτητα και οι ιδιοκτήτες της σκηνής πάνω στην οποία διαδραματίζεται το σόου.

Πίσω από την πολιτική σκηνή βρίσκεται το περίφημο 1%. Μια οικονομική ελίτ που συγκεντρώνει δυσανάλογο πλούτο και διαθέτει αντίστοιχα δυσανάλογη επιρροή στους μηχανισμούς της πολιτικής. Δεν χρειάζεται να εκλεγεί, να δώσει συνεντεύξεις ή να ζητήσει την ψήφο κανενός. Διαθέτει επιχειρήσεις, κεφάλαια, λόμπι, χρηματοδοτήσεις και πρόσβαση στα κέντρα αποφάσεων.

Ο απλός πολίτης έχει μία ψήφο. Ο δισεκατομμυριούχος έχει επίσης μία ψήφο, αλλά διαθέτει και μερικά δισεκατομμύρια λόγους για να ακούγεται περισσότερο.

Και κάπως έτσι ανακαλύπτουμε την ιδιότυπη ισότητα της αμερικανικής δημοκρατίας: όλοι είναι ίσοι μπροστά στην κάλπη, αλλά όχι απαραίτητα μπροστά στην εξουσία.

Η ήττα του Τραμπ έχει ασφαλώς πολιτική σημασία. Δεν σημαίνει, όμως, ότι ηττήθηκε και η οικονομική ολιγαρχία. Άλλαξε ο κοινοβουλευτικός συσχετισμός, όχι αυτομάτως η συγκέντρωση του πλούτου. Οι πολιτικοί εναλλάσσονται, οι κυβερνήσεις αλλάζουν, αλλά το μεγάλο κεφάλαιο διαθέτει την αξιοσημείωτη ικανότητα να προσαρμόζεται σε όλες τις κυβερνήσεις.

Στο μεταξύ, οι πολίτες χωρίζονται σε Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς, μαλώνουν, αλληλοκατηγορούνται και υπερασπίζονται με πάθος τους πολιτικούς τους εκπροσώπους. Ο εργαζόμενος θεωρεί εχθρό του τον εργαζόμενο που ψηφίζει διαφορετικά, ενώ η οικονομική ανισότητα συνεχίζει να κάνει τη δουλειά της ανενόχλητη.

Το 1% δεν χρειάζεται να κερδίσει τις εκλογές. Του αρκεί να διατηρεί την επιρροή του σε εκείνους που τις κερδίζουν.

Ίσως, λοιπόν, το πρόβλημα της σύγχρονης δημοκρατίας να μην είναι μόνο ποιος κυβερνά, αλλά ποιος πραγματικά καθορίζει τους όρους της διακυβέρνησης. Γιατί άλλο πράγμα είναι να επιλέγεις τον οδηγό και άλλο να αποφασίζεις ποιος έχει αγοράσει το όχημα, ποιος χαράζει τη διαδρομή και ποιος εισπράττει τα διόδια.

Ο Τραμπ έχασε μια εκλογική αναμέτρηση. Οι Δημοκρατικοί πανηγύρισαν. Ο λαός αισθάνθηκε ότι άλλαξε την ιστορία. Και το 1%; Δεν χρειάστηκε καν να είναι υποψήφιο. Άλλωστε, οι ιδιοκτήτες της σκηνής δεν έχουν κανένα λόγο να ανεβαίνουν και οι ίδιοι στη σκηνή. Το 1% δεν κατέβηκε καν στις εκλογές. Δεν είχε άλλωστε λόγο. Το έργο του συνεχίζεται, ανεξάρτητα από το ποιος πρωταγωνιστεί στη σκηνή. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή της αμερικανικής δημοκρατίας: οι πολίτες αλλάζουν τους ηθοποιούς, αλλά το μεγάλο ερώτημα παραμένει ποιος ελέγχει την σκηνή.