Sternbergia lutea (Κίτρινη Στερνμπέργκια).

 

Η χρυσή επιμονή του φθινοπώρου.

Υπάρχουν λουλούδια που περιμένουν την άνοιξη και άλλα που δεν έχουν καμία διάθεση να περιμένουν. Η Sternbergia lutea, η κίτρινη στερνμπέργκια, ανήκει στα δεύτερα. Όταν το καλοκαίρι αποσύρεται, αφήνοντας πίσω του ξεραμένα χόρτα, διψασμένο χώμα και τη σκόνη των δρόμων, εκείνη εμφανίζεται ξαφνικά, σαν να άναψε κάποιος ένα μικρό φως μέσα στη γη.

Το φθινόπωρο είναι η εποχή της υποχώρησης. Τα χρώματα λιγοστεύουν, τα φυτά προετοιμάζονται για την ανάπαυσή τους και το τοπίο μοιάζει να χαμηλώνει τη φωνή του. Τότε η στερνμπέργκια ανοίγει τα χρυσοκίτρινα άνθη της, χωρίς θόρυβο, χωρίς να ζητήσει την προσοχή κανενός. Δεν χρειάζεται ένα καταπράσινο λιβάδι για να αναδειχθεί. Της αρκεί μια σχισμή ανάμεσα στις πέτρες, ένα φτωχό έδαφος, λίγη υγρασία από τις πρώτες βροχές.

Στην ελληνική ύπαιθρο, από τις πετρώδεις πλαγιές μέχρι τα φρύγανα και τους παλιούς αγρούς, η παρουσία της είναι μια μικρή έκπληξη για τον περιπατητή που γνωρίζει ακόμη να κοιτάζει χαμηλά. Γιατί η φύση δεν βρίσκεται μόνο στα μεγάλα δάση, στις κορυφές των βουνών και στα εντυπωσιακά τοπία που φωτογραφίζουμε. Βρίσκεται και σε έναν βολβό θαμμένο στο χώμα, σε ένα αγριολούλουδο που ανθίζει για λίγες ημέρες, σε μια γωνιά της γης που θεωρούμε άχρηστη επειδή δεν προσφέρεται για οικοδόμηση ή εκμετάλλευση.

Η στερνμπέργκια μάς θυμίζει ότι η ζωή δεν εξαφανίζεται επειδή δεν τη βλέπουμε. Ο βολβός της παραμένει κρυμμένος κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου, περιμένοντας τις κατάλληλες συνθήκες για να βγει ξανά στο φως. Κάτω από το φαινομενικά νεκρό έδαφος, η αναμονή δεν είναι αδράνεια. Είναι η προετοιμασία μιας καινούργιας εμφάνισης.

Κι όμως, πόσο εύκολα καταστρέφουμε αυτούς τους μικρούς κόσμους! Με το όργωμα, την ανεξέλεγκτη δόμηση, τη διάνοιξη δρόμων και την ισοπέδωση κάθε ελεύθερης γωνιάς, εξαφανίζουμε ενδιαιτήματα που χρειάστηκαν αιώνες για να διαμορφωθούν. Συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε καν την απώλεια. Ένα χωράφι καθαρίστηκε, μια πλαγιά ισοπεδώθηκε, ένας δρόμος διευρύνθηκε. Ποιος θα αναζητήσει ένα ταπεινό κίτρινο λουλούδι ανάμεσα στα μπάζα;

Αλλά η προστασία της φύσης δεν αφορά μόνο όσα είναι μεγάλα, σπάνια ή εντυπωσιακά. Αφορά και εκείνα που δεν έχουν εμπορική αξία, που δεν προσελκύουν τουρίστες και δεν χωρούν εύκολα σε μια διαφημιστική αφίσα. Η οικολογική σημασία ενός τόπου δεν μετριέται με βάση την τιμή του οικοπέδου του ούτε η ομορφιά του με βάση την επισκεψιμότητά του.

Η κίτρινη στερνμπέργκια δεν χρειάζεται να γίνει σύμβολο για να αξίζει προστασία. Αρκεί που υπάρχει. Αρκεί που, κάθε φθινόπωρο, επιμένει να ανθίζει σε έναν κόσμο που βιάζεται να τακτοποιήσει, να αξιοποιήσει και να εκμεταλλευτεί τα πάντα.

Κάποτε, όταν περπατάμε στην ύπαιθρο, ας μην αναζητήσουμε μόνο όσα επιβάλλονται στο βλέμμα μας. Ας κοιτάξουμε και χαμηλά, εκεί όπου η ζωή δεν διαφημίζεται.

Γιατί ο πολιτισμός μας δεν κρίνεται μόνο από όσα δημιουργούμε, αλλά και από όσα επιτρέπουμε να συνεχίσουν να υπάρχουν χωρίς να μας ανήκουν.