Όταν ο Πάπας συνάντησε τον Μουσολίνι: Μια γελοιογραφία του 1929 αποκαλύπτει τα παρασκήνια των Συνθηκών του Λατερανού.
Τον Φεβρουάριο του 1929, μια ιστορική υπογραφή άλλαξε τον παγκόσμιο γεωπολιτικό και θρησκευτικό χάρτη. Το Βατικανό γεννήθηκε ως ανεξάρτητο κράτος. Λίγους μήνες αργότερα, στις 3 Ιουνίου 1929, το θρυλικό γερμανικό σατιρικό περιοδικό Simplicissimus κυκλοφόρησε με ένα εξώφυλλο που έμελλε να μείνει στην ιστορία.
Ο καλλιτέχνης Erich Schilling αποτύπωσε με την πιο καυστική του πένα μια αλήθεια που οι επίσημοι διπλωμάτες προσπαθούσαν να κρύψουν κάτω από το χαλί: την αναγκαστική, σχεδόν «σιαμαία» ένωση της θρησκευτικής και της φασιστικής εξουσίας.
✏️ Η Γελοιογραφία: Δύο Κυρίαρχοι, Μισή Κυριαρχία.
Στο κέντρο του εξωφύλλου δεσπόζει ένα σώμα με δύο πρόσωπα: από τη μία πλευρά, ο Πάπας Πίος ΙΑ΄ με το λευκό του ράσο και τον σταυρό, και από την άλλη, ο Μπενίτο Μουσολίνι με το σκυθρωπό, αυταρχικό του βλέμμα.
Στις παλάμες τους, δύο μικροσκοπικές φιγούρες αποκαλύπτουν τους «κόσμους» τους: ένας καθολικός πιστός που υποκλίνεται με ευλάβεια στον Πάπα και ένας φασίστας που χαιρετά ρωμαϊκά τον Ντούτσε.
Η λεζάντα στο πάνω μέρος παραφράζει μια γερμανική παροιμία: «Ο μοιρασμένος πόνος είναι διπλός πόνος». Στο κάτω μέρος, το χτύπημα είναι ακόμα πιο βαθύ: «Είμαι κυρίαρχος, είναι κυρίαρχος – άρα είμαστε και οι δύο μισοί-μισοί κυρίαρχοι».
Τι ήταν όμως αυτό που οδήγησε έναν από τους πιο ισχυρούς θρησκευτικούς ηγέτες του κόσμου και έναν στυγνό φασίστα δικτάτορα να μοιραστούν το ίδιο «σώμα»; Για να το καταλάβουμε, πρέπει να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω.
⛪️ Το «Ρωμαϊκό Ζήτημα» και ο ...Αιχμάλωτος του Βατικανού.
Μέχρι το 1870, ο Πάπας δεν είχε μόνο πνευματική εξουσία, αλλά κυβερνούσε τα Παπικά Κράτη, μια τεράστια εδαφική ζώνη στην κεντρική Ιταλία. Μέχρι τότε, η Ρώμη και η γύρω περιοχή προστατεύονταν από γαλλικά στρατεύματα που είχε στείλει ο αυτοκράτορας Ναπολέων Γ΄ για να υπερασπιστεί τον Πάπα. Ωστόσο, το 1870 ξέσπασε ο Γαλλοπρωσικός Πόλεμος. Η Γαλλία αναγκάστηκε να αποσύρει εσπευσμένα τη φρουρά της από τη Ρώμη για να πολεμήσει τους Πρώσους. Βρίσκοντας την ευκαιρία, ο βασιλιάς της Ιταλίας, Βίκτωρ Εμμανουήλ Β΄, έστειλε τον ιταλικό στρατό να περικυκλώσει τη Ρώμη. Στις 20 Σεπτεμβρίου, το ιταλικό πυροβολικό άνοιξε ρήγμα στα αρχαία τείχη της πόλης, κοντά στην πύλη Πόρτα Πία (Porta Pia). Μετά από μια σύντομη και συμβολική μάχη, ο Πάπας Πίος Θ΄ διέταξε τις παπικές δυνάμεις να παραδοθούν για να αποφευχθεί η άσκοπη ααιματοχυσία. Η Ρώμη ενσωματώθηκε επίσημα στο Βασίλειο της Ιταλίας και ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα της χώρας το 1871. Αυτή η κατάληψη σήμανε το τέλος των Παπικών Κρατών μετά από 1.000 χρόνια χρονικής και εδαφικής εξουσίας των Παπών.
Η αντίδραση της Εκκλησίας ήταν ακραία. Ο Πάπας Πίος Θ΄ αρνήθηκε να αναγνωρίσει το νέο ιταλικό κράτος, απέρριψε κάθε αποζημίωση και αυτοανακηρύχθηκε «αιχμάλωτος του Βατικανού». Για σχεδόν 60 χρόνια, κανένας Πάπας δεν βγήκε από τα τείχη του Βατικανού, ενώ απαγορεύτηκε στους Καθολικούς να ψηφίζουν ή να συμμετέχουν στην ιταλική πολιτική. Αυτή η ανοιχτή πληγή ονομάστηκε «Ρωμαϊκό Ζήτημα» (Questione Romana).
💀 Ο Συμβιβασμός της Σκοπιμότητας (11 Φεβρουαρίου 1929).
Όταν ο Μουσολίνι ανέβηκε στην εξουσία το 1922, ήξερε ότι δεν μπορούσε να εδραιώσει ένα ολοκληρωτικό καθεστώς με την Εκκλησία απέναντί του, σε μια χώρα όπου η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών ήταν βαθιά καθολικοί. Χρειαζόταν μια συμφωνία.
Έτσι, στις 11 Φεβρουαρίου 1929, υπογράφηκαν στο Παλάτι του Λατερανού οι ομώνυμες Συνθήκες, οι οποίες βασίζονταν σε ένα αμοιβαίο «δώσε και πάρε»:
1.Γέννηση ενός Κράτους: Η Ιταλία αναγνώρισε την επίσημη κυριαρχία και ανεξαρτησία της Πόλης του Βατικανού (μόλις 0,44 τ.χλμ.), καθιστώντας τον Πάπα απόλυτο μονάρχη του.
2.Οικονομικό «Μπαζούκα»: Το Βατικανό έλαβε μια τεράστια χρηματική αποζημίωση σε μετρητά και κρατικά ομόλογα για τα εδάφη που έχασε το 1870.
3.Θρησκευτικό Μονοπώλιο: Ο Ρωμαιοκαθολικισμός ανακηρύχθηκε επίσημη θρησκεία του ιταλικού κράτους. Το μάθημα των θρησκευτικών έγινε υποχρεωτικό στα σχολεία και οι θρησκευτικοί γάμοι απέκτησαν αυτόματα νομική ισχύ.
🇮🇹 Μια Εύθραυστη Συγκατοίκηση.
Για τον Μουσολίνι, η συμφωνία ήταν ένας θρίαμβος προπαγάνδας. Παρουσιάστηκε διεθνώς ως ο ηγέτης που έφερε την ειρήνη. Ο ίδιος ο Πάπας Πίος ΙΑ΄ τον χαρακτήρισε μάλιστα ως «έναν άνθρωπο που μας έστειλε η Θεία Πρόνοια».
Όμως, όπως ακριβώς προέβλεπε η γελοιογραφία του Simplicissimus, δύο απόλυτοι κυρίαρχοι δεν μπορούσαν να χωρέσουν εύκολα στο ίδιο σώμα. Πολύ σύντομα, το φασιστικό κράτος και η Εκκλησία συγκρούστηκαν για τον έλεγχο της νεολαίας. Ο Μουσολίνι ήθελε να διαπλάθει τυφλούς στρατιώτες του καθεστώτος, ενώ η Εκκλησία ήθελε να διατηρήσει τις δικές της οργανώσεις νεολαίας (Azione Cattolica).
🇻🇦 Η Κληρονομιά του Λατερανού.
Οι Συνθήκες του Λατερανού αποδείχθηκαν πιο ανθεκτικές από τον ίδιο τον Φασισμό. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την πτώση του Μουσολίνι, οι συμφωνίες ενσωματώθηκαν στο δημοκρατικό Σύνταγμα της Ιταλίας το 1947. Χρειάστηκε να φτάσουμε στο 1984 για να αναθεωρηθούν, καταργώντας πλέον τον Καθολικισμό ως επίσημη θρησκεία του κράτους.
Το εξώφυλλο του Simplicissimus παραμένει μέχρι σήμερα ένα συγκλονιστικό μάθημα ιστορίας: μας θυμίζει ότι πίσω από τις μεγάλες, ιερές και πανηγυρικές συμφωνίες, κρύβεται σχεδόν πάντα η ψυχρή, ρεαλιστική πολιτική σκοπιμότητα και η εξουσία, θρησκευτική, πολιτική και κυρίως οικονομική.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου