Από όλες τις αισθήσεις, η όσφρηση είναι ίσως η πιο ύπουλη. Δεν ζητά την άδεια της λογικής για να θυμηθεί. Ένα άρωμα, μια μυρωδιά βρεγμένου χώματος, ο καπνός ενός παλιού τζακιού, το άρωμα ενός ανθρώπου που έφυγε, μπορούν να ανοίξουν ξαφνικά μια πόρτα που νομίζαμε πως είχαμε κλειδώσει.
Η όραση αναγνωρίζει. Η ακοή μεταφέρει. Η αφή αγγίζει. Η γεύση δοκιμάζει. Η όσφρηση όμως επιστρέφει.
Επιστρέφει σε τόπους που δεν υπάρχουν πια, σε σπίτια που γκρεμίστηκαν, σε καλοκαίρια που τελείωσαν, σε ανθρώπους που απομακρύνθηκαν. Είναι η αίσθηση της μνήμης πριν ακόμη γίνει σκέψη. Γι' αυτό και μια μυρωδιά μπορεί να είναι πιο δυνατή από μια φωτογραφία: δεν μας δείχνει το παρελθόν· μας το ξαναφέρνει για μια στιγμή στο παρόν.
Ίσως επειδή η όσφρηση βρίσκεται τόσο κοντά στο ένστικτο. Δεν έχει την ευγένεια της απόστασης. Μπαίνει μέσα μας χωρίς να χτυπήσει την πόρτα. Και πριν προλάβει ο νους να εξηγήσει, το σώμα έχει ήδη θυμηθεί.
Υπάρχουν μυρωδιές που μας προειδοποιούν, άλλες που μας έλκουν και άλλες που μας κάνουν να νοσταλγούμε χωρίς να ξέρουμε ακριβώς τι. Κάποτε ο άνθρωπος εμπιστευόταν τη μυρωδιά για να βρει τροφή, να αναγνωρίσει τον κίνδυνο, να πλησιάσει ή να απομακρυνθεί. Ο πολιτισμός έβαλε ανάμεσα στον άνθρωπο και στη φύση χιλιάδες φίλτρα· η όσφρηση όμως κράτησε κάτι από τον παλιό της νόμο.
Γι' αυτό ίσως λέμε ακόμη πως «κάτι δεν μας μυρίζει καλά».
Δεν είναι πάντα μεταφορά. Μερικές φορές είναι η αρχαιότερη μορφή γνώσης: εκείνη που προηγείται της απόδειξης.
Και ίσως η όσφρηση να είναι η μόνη αίσθηση που μπορεί να μας θυμίσει πως, όσο κι αν προσπαθήσαμε να γίνουμε λογικοί, μέσα μας παραμένει ένα πλάσμα που πρώτα μυρίζει τον κόσμο και ύστερα τον εξηγεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου