Η αγορά μοιάζει με έναν σύγχρονο Παράδεισο. Τα ράφια είναι γεμάτα καρπούς, οι συσκευασίες υπόσχονται ευτυχία και κάθε προϊόν ισχυρίζεται πως γνωρίζει τι χρειάζεται ο άνθρωπος για να ζήσει καλύτερα. Μόνο που, όπως στον βιβλικό Παράδεισο, υπάρχει κι εδώ ένα δέντρο που αξίζει να πλησιάσει κανείς: το δέντρο της γνώσης. Όχι εκείνης που μας μαθαίνει ποιο προϊόν να αγοράσουμε, αλλά εκείνης που μας αποκαλύπτει τι κρύβεται πίσω από αυτό.
Το μήλο δεν ήταν επικίνδυνο επειδή ήταν μήλο. Ήταν επικίνδυνο επειδή συμβόλιζε τη γνώση, τη δυνατότητα να διακρίνεις, να αμφισβητείς, να αποφασίζεις μόνος σου. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την οικολογική κατανάλωση. Η αγορά μάς επιτρέπει να επιλέγουμε ανάμεσα σε δεκάδες προϊόντα, αρκεί να μη φτάσουμε στην ενοχλητική ερώτηση αν χρειαζόμαστε πραγματικά όλα αυτά που μας προσφέρει.
Μπορούμε να αγοράσουμε βιολογικά τρόφιμα, οικολογικά απορρυπαντικά, επαναχρησιμοποιούμενες τσάντες και συσκευασίες από ανακυκλωμένα υλικά. Μπορούμε ακόμη να πληρώσουμε κάτι παραπάνω για να αισθανθούμε ότι η κατανάλωσή μας είναι αθώα. Εκείνο που δυσκολευόμαστε να αγοράσουμε είναι η γνώση για το πραγματικό περιβαλλοντικό κόστος της παραγωγής, για τις συνθήκες εργασίας, για τις μεταφορές, για τους φυσικούς πόρους που εξαντλούνται και για τα κέρδη που συσσωρεύονται σε λίγα χέρια.
Η σύγχρονη εξουσία δεν χρειάζεται πάντοτε να απαγορεύει τη γνώση. Αρκεί να την κατακερματίζει, να την πνίγει στον όγκο των πληροφοριών ή να τη μετατρέπει σε διαφημιστικό μήνυμα. Δεν σου κρύβει ότι υπάρχει οικολογική κρίση. Σου πουλάει τη λύση σε μια συσκευασία με πράσινα γράμματα, αποφεύγοντας να συζητήσει το σύστημα που γεννά την κρίση.
Έτσι, η οικολογία κινδυνεύει να γίνει μια ακόμη αγορά ηθικών άλλοθι. Ο καταναλωτής αγοράζει την καλή του συνείδηση, ενώ ο παραγωγός διατηρεί το δικαίωμα να καταστρέφει, αρκεί να διαθέτει και μια «πράσινη» σειρά προϊόντων. Η ευθύνη μεταφέρεται από εκείνον που οργανώνει την παραγωγή σε εκείνον που σπρώχνει το καρότσι του σούπερ μάρκετ.
Η πραγματική απαγορευμένη γνώση βρίσκεται αλλού: στην ανακάλυψη ότι δεν είναι φυσικός νόμος η αδιάκοπη αύξηση της κατανάλωσης, ότι η ευημερία δεν ταυτίζεται με την ιδιοκτησία, ότι η φύση δεν είναι αποθήκη πρώτων υλών και ότι ο άνθρωπος δεν γεννήθηκε για να μετατρέπεται σε μόνιμο πελάτη του ίδιου του πλανήτη του.
Ίσως, λοιπόν, το πιο επαναστατικό πράγμα που μπορεί να κάνει κανείς μπροστά στα ράφια να μην είναι να διαλέξει το οικολογικότερο προϊόν, αλλά να σταματήσει για λίγο και να αναρωτηθεί ποιος κατασκευάζει τις ανάγκες του. Να μάθει να διαβάζει όχι μόνο τις ετικέτες, αλλά και τις σχέσεις εξουσίας πίσω από αυτές. Να καταλάβει πως η ανακύκλωση δεν υποκαθιστά τον περιορισμό της παραγωγής, όπως η πράσινη διαφήμιση δεν υποκαθιστά την κοινωνική αλλαγή.
Γιατί ο απαγορευμένος καρπός δεν βρίσκεται πια σε κάποιο μυθικό δέντρο. Βρίσκεται μπροστά μας, ανάμεσα στις τιμές, στις εκπτώσεις και στις υποσχέσεις των προϊόντων. Είναι η γνώση που μας επιτρέπει να κοιτάξουμε πέρα από την τιμή και να δούμε το πραγματικό κόστος.
Και ίσως η μεγαλύτερη ανυπακοή του σύγχρονου καταναλωτή να μην είναι να αγοράσει οικολογικά, αλλά να αποκτήσει τη γνώση που θα τον κάνει λιγότερο καταναλωτή και περισσότερο ελεύθερο άνθρωπο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου