Το καλάθι της νοικοκυράς.

Το καλάθι της νοικοκυράς ήταν κάποτε μια μικρή αποθήκη καθημερινής αισιοδοξίας. Λίγο ψωμί, γάλα, αυγά, όσπρια, φρούτα, ένα κομμάτι τυρί. Πράγματα αυτονόητα, που δεν απαιτούσαν οικονομικό σχεδιασμό ούτε τη συμβουλή ειδικού. Σήμερα, πριν γεμίσει το καλάθι, αδειάζει το πορτοφόλι. Κι ανάμεσα στα ράφια του σούπερ μάρκετ, ο καταναλωτής εξασκείται σε μια καινούργια επιστήμη: την αριθμητική της στέρησης.

Η ακρίβεια έχει το δικό της χιούμορ. Οι τιμές ανεβαίνουν με την άνεση ασανσέρ πολυτελούς ξενοδοχείου, ενώ οι μισθοί ανεβαίνουν με την ταχύτητα ηλικιωμένου σαλιγκαριού. Κάθε τόσο ανακοινώνονται μέτρα, πλαφόν, έλεγχοι και καλάθια με ειδικές προσφορές. Η πολιτική ανακαλύπτει το περιεχόμενο του ψυγείου, λες και μέχρι χθες η οικονομία ήταν μια αφηρημένη εξίσωση χωρίς ανθρώπους που πεινούν.

Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι η μεταμόρφωση του ίδιου του καταναλωτή. Εκεί που άλλοτε διάλεγε τι θέλει να φάει, τώρα υπολογίζει τι μπορεί να μην αγοράσει. Συγκρίνει τιμές ανά κιλό, κυνηγά προσφορές, αλλάζει μάρκες, εγκαταλείπει αγαπημένες γεύσεις. Το κρέας γίνεται πολυτέλεια, το ψάρι περιστασιακή γιορτή και τα φρούτα αγοράζονται με το τεμάχιο. Η διατροφή, από καθημερινή ανάγκη και απόλαυση, μετατρέπεται σε διαπραγμάτευση με το ταμείο.

Κι εδώ αρχίζει η κοινωνική ειρωνεία. Οι διαφημίσεις υπόσχονται αφθονία, τα ράφια ξεχειλίζουν από προϊόντα και οι οθόνες μάς καλούν να καταναλώσουμε περισσότερο. Μόνο που η αφθονία των εμπορευμάτων δεν σημαίνει αφθονία στη ζωή των ανθρώπων. Μπορεί ένα κατάστημα να είναι γεμάτο και το τραπέζι ενός σπιτιού φτωχό. Η αγορά έχει ό,τι επιθυμείς, αρκεί να διαθέτεις το απαραίτητο εισιτήριο: χρήματα.

Και το καλάθι δεν είναι τελικά υπόθεση μόνο της νοικοκυράς. Είναι υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας. Γιατί η ακρίβεια δεν μοιράζεται ισότιμα. Για τον εύπορο, μια αύξηση τιμών είναι ενόχληση. Για τον χαμηλόμισθο, είναι ένα γεύμα λιγότερο, ένα φάρμακο που αναβάλλεται, μια ανάγκη που βαφτίζεται περιττή. Όσο μικρότερο είναι το εισόδημα, τόσο μεγαλύτερο κομμάτι του καταναλώνεται για να εξασφαλιστούν τα στοιχειώδη. Κι έτσι, η φτώχεια δεν μετριέται μόνο με όσα λείπουν, αλλά και με όσα αναγκάζεται κανείς να στερηθεί ενώ τα βλέπει μπροστά του.

Το καλάθι της νοικοκυράς, λοιπόν, είναι κάτι περισσότερο από ένας δείκτης τιμών. Είναι ένας καθρέφτης της οικονομικής πολιτικής, της κατανομής του πλούτου και των κοινωνικών προτεραιοτήτων. Εκεί φαίνεται αν η ανάπτυξη φτάνει στο τραπέζι ή αν σταματά στις βιτρίνες των αριθμών. Εκεί δοκιμάζεται η αξιοπρέπεια μιας κοινωνίας, όχι στις πανηγυρικές ανακοινώσεις των υπουργείων.

Γιατί ο πολιτισμός μιας χώρας δεν μετριέται από τα πολυτελή εστιατόριά της, αλλά από το αν οι άνθρωποί της μπορούν να αγοράσουν τα τρόφιμα που χρειάζονται χωρίς να κάνουν λογαριασμούς μπροστά σε κάθε ράφι.

Όταν το ψωμί γίνεται είδος πολυτελείας, το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο καλάθι. Βρίσκεται σε μια κοινωνία που έμαθε να μετρά την επιτυχία με τα κέρδη εκείνων που γεμίζουν τις αποθήκες και όχι με την αξιοπρέπεια εκείνων που προσπαθούν να γεμίσουν το τραπέζι τους.