Υπάρχει μια παράξενη στιγμή στη ζωή του ανθρώπου όπου η γνώση, αντί να τον κάνει μικρότερο μπροστά στο άγνωστο, τον κάνει να αισθάνεται μεγαλύτερος απ’ όλους. Εκεί αρχίζει η ματαιοδοξία της γνώσης.
Δεν είναι η γνώση το πρόβλημα. Είναι η επίδειξή της. Η ανάγκη να αποδειχθεί ποιος ξέρει περισσότερα, ποιος διάβασε περισσότερα, ποιος έχει περισσότερους τίτλους, περισσότερες παραπομπές, περισσότερες υποσημειώσεις. Σαν να μπορεί η αλήθεια να μετρηθεί σε πτυχία και η σοφία σε βιβλιοθήκες.
Ο άνθρωπος της πραγματικής γνώσης γνωρίζει κυρίως ένα πράγμα: πόσα δεν γνωρίζει. Όσο προχωρά, τόσο μεγαλώνει ο ορίζοντας της άγνοιάς του. Αντίθετα, ο ματαιόδοξος γνώστης χρησιμοποιεί τη γνώση όπως ο πλούσιος χρησιμοποιεί το χρήμα: όχι για να καταλάβει τον κόσμο, αλλά για να επιβληθεί στους άλλους.
Κάποτε η γνώση ήταν ένας τρόπος να ελευθερωθεί ο άνθρωπος. Σήμερα συχνά γίνεται τρόπος να αποκτήσει τίτλο, θέση, κύρος και κοινό. Η πληροφορία έγινε εμπόρευμα και η εξυπνάδα προσωπικό brand. Δεν αρκεί να ξέρεις· πρέπει να φαίνεσαι ότι ξέρεις. Και ακόμη καλύτερα, να υπάρχει κάποιος άλλος που να μην ξέρει.
Έτσι γεννιέται ο ειδικός που δεν συνομιλεί αλλά διορθώνει, ο διανοούμενος που δεν ακούει αλλά διδάσκει, ο επιστήμονας που ξεχνά ότι απέναντί του βρίσκεται ένας άνθρωπος και όχι ένα ακόμη αντικείμενο της γνώσης του.
Η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι πως η γνώση, όταν γίνει ματαιοδοξία, αρχίζει να μοιάζει επικίνδυνα με την άγνοια. Και οι δύο είναι βέβαιες για τον εαυτό τους.
Μόνο που η άγνοια λέει «δεν ξέρω».
Η ματαιοδοξία λέει: «Εγώ ξέρω καλύτερα».
Και κάπου εκεί η γνώση παύει να φωτίζει τον άνθρωπο και αρχίζει να τον θαμπώνει.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου