Η τέχνη του Κατζουράχο.

 

Το Κατζουράχο δεν είναι απλώς ένας τόπος όπου η πέτρα απέκτησε ανθρώπινη μορφή. Είναι ένας τόπος όπου η ανθρώπινη μορφή αρνήθηκε να ντραπεί για την ύπαρξή της.

Στους ναούς του, που δημιουργήθηκαν κυρίως μεταξύ του 10ου και του 11ου αιώνα, η ινδική γλυπτική μοιάζει να έχει αποφασίσει πως τίποτε από όσα αποτελούν τη ζωή δεν είναι ανάξιο να περάσει στην τέχνη: θεοί και άνθρωποι, μουσικοί και πολεμιστές, ζώα και καθημερινές σκηνές, έρωτας, επιθυμία, γυμνό σώμα. Όλα συνυπάρχουν πάνω στην ίδια αρχιτεκτονική επιφάνεια.

Και εδώ βρίσκεται η πρώτη μεγάλη παρεξήγηση του Κατζουράχο: οι ερωτικές παραστάσεις έγιναν διάσημες στη Δύση σαν να αποτελούν το μοναδικό περιεχόμενο των ναών. Δεν είναι. Αποτελούν μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου κόσμου εικόνων, όπου το σώμα δεν απομονώνεται από την υπόλοιπη ανθρώπινη εμπειρία.

Η πέτρα δεν λέει «αυτό είναι σεξ». Λέει κάτι πιο δύσκολο: αυτό είναι ζωή.

Οι μορφές αγκαλιάζονται, συμπλέκονται, χορεύουν, παίζουν μουσική, πολεμούν, προσεύχονται. Το θείο και το γήινο δεν βρίσκονται σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Το ένα περνά μέσα από το άλλο. Η επιθυμία δεν παρουσιάζεται ως ατύχημα της ανθρώπινης φύσης αλλά ως μία από τις δυνάμεις της.

Γι' αυτό και το Κατζουράχο έχει κάτι βαθιά ανατρεπτικό ακόμη και σήμερα.

Γιατί ο σύγχρονος άνθρωπος εξακολουθεί να χωρίζει τη ζωή σε καθαρές κατηγορίες. Εδώ η ψυχή, εκεί το σώμα. Εδώ η πνευματικότητα, εκεί η ηδονή. Εδώ η σοβαρότητα, εκεί η απόλαυση. Σαν να πρέπει ο άνθρωπος να κόψει τον εαυτό του στα δύο για να γίνει αποδεκτός.

Οι γλύπτες του Κατζουράχο δεν φαίνεται να ενδιαφέρονταν ιδιαίτερα για αυτή την τακτοποίηση.

Έφτιαξαν πάνω στους ναούς έναν κόσμο όπου το σώμα δεν ζητά συγγνώμη επειδή υπάρχει.

Και ίσως αυτό είναι το πιο ερωτικό στοιχείο της τέχνης τους: όχι η απεικόνιση της πράξης, αλλά η απουσία ενοχής.

Η πέτρα έγινε έτσι μια παράξενη μορφή ελευθερίας. Δεν κρύβει το σώμα πίσω από κουρτίνες, δεν το μετατρέπει σε σκάνδαλο, δεν το χρησιμοποιεί ως φτηνό θέαμα. Το τοποθετεί ανάμεσα στους θεούς, στους ανθρώπους, στα ζώα και στη μουσική, σαν να ανήκει εκεί από πάντα.

Και ίσως γι' αυτό το Κατζουράχο εξακολουθεί να μας ενοχλεί περισσότερο απ' όσο θα έπρεπε.

Όχι επειδή δείχνει το γυμνό.

Αλλά επειδή μας θυμίζει πόσο ντυμένη είναι η σκέψη μας.