Το ποτό ως φάρμακο.

Ο άνθρωπος ανακάλυψε το ποτό πολύ πριν ανακαλύψει τα φάρμακα. Ίσως επειδή ο πόνος προϋπήρξε της επιστήμης και η ανάγκη να ξεχαστεί είναι σχεδόν τόσο παλιά όσο και ο ίδιος. Ένα ποτήρι κρασί για να ζεσταθεί το σώμα, λίγο τσίπουρο για να λυθεί η γλώσσα, ένα ουίσκι για να χαλαρώσουν οι ώμοι της ημέρας. Η φαρμακολογία της καθημερινότητας είχε πάντοτε το δικό της μπουκάλι.

Το αλκοόλ υπήρξε για αιώνες γιατρικό, αντισηπτικό, τονωτικό, υπνωτικό και παυσίπονο. Συνταγογραφήθηκε, λατρεύτηκε, καταναλώθηκε σε τελετές και προσφέρθηκε ως φιλοξενία. Κάποτε, μάλιστα, η ιατρική το αντιμετώπιζε ως θεραπευτικό μέσο για παθήσεις που σήμερα γνωρίζουμε ότι απαιτούν εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση. Η ιστορία της ιατρικής είναι γεμάτη από ουσίες που θεωρήθηκαν θαυματουργές, μέχρι να αποκαλυφθεί το τίμημά τους.

Κι όμως, το ποτό διαθέτει μια ιδιότυπη φαρμακευτική ιδιότητα: δεν θεραπεύει πάντοτε αυτό που πονά, αλλά μπορεί προσωρινά να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο το αισθανόμαστε. Χαλαρώνει τις αναστολές, μεταβάλλει τη διάθεση, θολώνει τις σκέψεις και κάνει ορισμένες έγνοιες να φαίνονται μικρότερες. Δεν εξαφανίζει το πρόβλημα· αλλάζει για λίγο τον φωτισμό του. Κι όταν το ποτήρι αδειάσει, το πρόβλημα συνήθως βρίσκεται στην ίδια θέση, περιμένοντας τον ασθενή να συνέλθει από τη θεραπεία.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η παγίδα. Άλλο η απόλαυση ενός ποτού και άλλο η ανάγκη να πιει κανείς για να κοιμηθεί, να ηρεμήσει, να ξεχάσει ή να αντέξει τον εαυτό του. Στη δεύτερη περίπτωση, το ποτό παύει να είναι συνοδευτικό της ζωής και αρχίζει να διεκδικεί τον ρόλο του απαραίτητου όρου για να βιωθεί η ζωή. Και τότε ο άνθρωπος δεν κρατά απλώς ένα ποτήρι στο χέρι· κρατιέται από αυτό.

Η σύγχρονη ιατρική είναι σαφής: το αλκοόλ δεν αποτελεί ασφαλή θεραπεία για το άγχος, την αϋπνία ή την κατάθλιψη, ενώ η συστηματική κατανάλωση συνδέεται με σοβαρούς κινδύνους για την υγεία. Το γεγονός ότι μια ουσία προσφέρει προσωρινή ανακούφιση δεν σημαίνει ότι θεραπεύει. Ούτε το ότι χρησιμοποιείται επί αιώνες αποδεικνύει πως ωφελεί.

Ίσως, τελικά, το πιο ενδιαφέρον ερώτημα να μην είναι πόσο θεραπευτικό είναι το ποτό, αλλά γιατί ο άνθρωπος χρειάζεται τόσο συχνά κάτι για να αντέξει όσα αισθάνεται. Γιατί αναζητά στο ποτήρι τη γενναιότητα που του λείπει, τη λήθη που δεν βρίσκει στον ύπνο, την παρηγοριά που δεν του προσφέρουν οι άλλοι.

Το ποτό μπορεί να γίνει το φάρμακο της στιγμής, αλλά δεν είναι απαραίτητα το φάρμακο της αιτίας. Κι υπάρχει μια λεπτή, σχεδόν αόρατη γραμμή ανάμεσα στο να σηκώνεις ένα ποτήρι για να γιορτάσεις τη ζωή και στο να το σηκώνεις για να ξεχάσεις ότι τη ζεις.