Υπάρχουν άνθρωποι που δεν φοβούνται τη βροχή, αλλά την έκθεση. Γι’ αυτό φροντίζουν να βρίσκονται πάντοτε κάτω από μια ομπρέλα προστασίας. Άλλοτε είναι η οικογένεια, άλλοτε η εξουσία, οι γνωριμίες, το χρήμα, η κοινωνική θέση ή ένας μηχανισμός αλληλοϋποστήριξης που λειτουργεί σαν αόρατο δίχτυ ασφαλείας.
Υπάρχουν, όμως, και εκείνοι που χρειάζονται μια ομπρέλα για να προστατευτούν από τις κακοήθειες των άλλων. Από τη ζήλια, τη συκοφαντία, την υπονόμευση και εκείνη τη σιωπηλή εχθρότητα που φορά το προσωπείο της ευπρέπειας. Γιατί οι σκιώδεις άνθρωποι σπάνια επιτίθενται κατά μέτωπο. Προτιμούν τους ψιθύρους, τις υπόγειες διαδρομές, τις διαστρεβλωμένες προθέσεις και τις δηλητηριώδεις λέξεις που παρουσιάζονται ως αθώα σχόλια.
Δεν επιδιώκουν πάντοτε να σε νικήσουν. Μερικές φορές τους αρκεί να σε κάνουν να αμφιβάλλεις για τον εαυτό σου, να κλονίσουν την εμπιστοσύνη των άλλων απέναντί σου ή να αμαυρώσουν όσα χρειάστηκες χρόνια για να δημιουργήσεις. Η κακοήθεια δεν εκδηλώνεται πάντοτε με κραυγές και ανοιχτές συγκρούσεις. Έχει και πιο εκλεπτυσμένες μορφές: τη συκοφαντία που μεταμφιέζεται σε ενδιαφέρον, την υπονόμευση που βαφτίζεται κριτική, τη ζήλια που παριστάνει τη δικαιοσύνη.
Στον αντίποδα, κάτω από την ίδια ομπρέλα προστασίας χωρούν συχνά οι πρόθυμοι προστάτες και οι βολεμένοι προστατευόμενοι, οι εκλεκτοί και οι χρήσιμοι, εκείνοι που προκαλούν τη ζημιά και εκείνοι που φροντίζουν να μη φανεί. Δεν χρειάζεται να είναι όλοι συνένοχοι. Αρκεί ο καθένας να γνωρίζει πότε πρέπει να σωπάσει, πότε να κοιτάξει αλλού και πότε να προσφέρει ένα χέρι βοήθειας -όχι στον αδικημένο, αλλά σε εκείνον που κινδυνεύει να αποκαλυφθεί.
Έτσι, η ομπρέλα από μέσο προστασίας μετατρέπεται σε μηχανισμό συγκάλυψης. Άλλοτε προφυλάσσει από την ευθύνη και άλλοτε από την αλήθεια. Για ορισμένους, όσα στους άλλους καταλογίζονται ως παραπτώματα βαφτίζονται παρεξηγήσεις, ενώ οι δικές τους αδυναμίες παρουσιάζονται ως ιδιαιτερότητες. Η κοινωνική θέση, οι γνωριμίες και η δύναμη γίνονται ασπίδες απέναντι στη λογοδοσία.
Και τότε γεννιέται το πιο επικίνδυνο ερώτημα: ποιος προστατεύει εκείνους που δεν έχουν κανέναν να τους προστατεύσει; Εκείνους που δεν διαθέτουν ισχυρούς φίλους, θεσμικές πλάτες ή ένα τηλέφωνο ικανό να αλλάξει την πορεία των πραγμάτων; Εκείνους που καλούνται να απολογηθούν για όσα δεν έκαναν, ενώ άλλοι δεν χρειάζεται καν να εξηγήσουν όσα έκαναν;
Απέναντι στις ανθρώπινες κακοήθειες, η πραγματική ομπρέλα είναι η γνώση, η αξιοπρέπεια, η ψυχραιμία και η ικανότητα να ξεχωρίζεις την έντιμη κριτική από τη συστηματική υπονόμευση. Είναι οι άνθρωποι που κρίνουν χωρίς να παρασύρονται από φήμες, τα όρια που θέτεις και η απόσταση που κρατάς από όσους τρέφονται από τη φθορά των άλλων.
Δεν μπορείς να εμποδίσεις κάθε δηλητηριώδη λέξη ούτε να εξαφανίσεις κάθε κακόβουλη πρόθεση. Μπορείς, όμως, να αρνηθείς να γίνεις το έδαφος όπου θα ριζώσουν. Να μη σπαταλάς τη ζωή σου απολογούμενος σε κάθε ψίθυρο και να μην παραχωρείς στους άλλους το δικαίωμα να καθορίζουν την αυτοεκτίμησή σου.
Γιατί μια κοινωνία δεν κρίνεται μόνο από το πόσο προστατεύει τους ισχυρούς της, αλλά και από το αν προσφέρει στους αδύναμους τη δυνατότητα να υπερασπιστούν τον εαυτό τους. Η προστασία είναι δικαίωμα όταν προσφέρεται απέναντι στην αδικία· γίνεται προνόμιο όταν εξασφαλίζει ασυλία απέναντι στη λογοδοσία.
Και το πιο παράξενο με τις ομπρέλες είναι πως, όταν ανοίγουν μόνο για τους ισχυρούς, δεν προστατεύουν από τη βροχή. Προστατεύουν τη βροχή από το να ξεπλύνει τις βρομιές τους.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου