Υπάρχουν άνθρωποι που δεν χρειάζονται σκοτάδι για να κρύψουν τις προθέσεις τους. Τους αρκεί η σκιά που έχουν καλλιεργήσει μέσα τους. Κυκλοφορούν ανάμεσά μας με το πρόσωπο της ευπρέπειας, τη γλώσσα της ηθικής και το χαμόγελο της καλοσύνης. Μόνο που πίσω από την κοινωνικά αποδεκτή τους εικόνα φωλιάζει συχνά μια βαθύτερη κακοήθεια: η ανάγκη να μειώσουν τον άλλον για να αισθανθούν οι ίδιοι μεγαλύτεροι.
Η κακοήθεια δεν εκδηλώνεται πάντοτε με φωνές, απειλές ή ανοιχτή επιθετικότητα. Έχει και πιο εκλεπτυσμένες μορφές. Είναι το δηλητηριώδες σχόλιο που παρουσιάζεται ως αστείο, η συκοφαντία που μεταμφιέζεται σε ενδιαφέρον, η υπονόμευση που βαφτίζεται κριτική, η ζήλια που παριστάνει τη δικαιοσύνη. Είναι η τέχνη να πληγώνεις χωρίς να αφήνεις αποτυπώματα, να σπέρνεις αμφιβολίες και ύστερα να εμφανίζεσαι ως ο αθώος θεατής της καταστροφής.
Οι σκιώδεις άνθρωποι δεν αντέχουν εύκολα το φως των άλλων. Η δημιουργικότητα, η ελευθερία, η επιτυχία, ακόμη και η απλή αξιοπρέπεια ενός συνανθρώπου τους λειτουργούν σαν καθρέφτες που αποκαλύπτουν τις δικές τους ελλείψεις. Αντί να αναμετρηθούν με τον εαυτό τους, επιχειρούν να θαμπώσουν τον καθρέφτη. Δεν θέλουν απαραίτητα να γίνουν καλύτεροι· συχνά αρκούνται στο να κάνουν τον άλλον να φαίνεται χειρότερος.
Κι εδώ βρίσκεται η πιο ύπουλη πλευρά της ανθρώπινης κακοήθειας: δεν επιδιώκει πάντα την καταστροφή του σώματος. Μπορεί να στοχεύει στη φήμη, στην αυτοπεποίθηση, στις σχέσεις, στην ψυχική ισορροπία. Να διαβρώνει αργά, όπως η υγρασία έναν τοίχο, μέχρι που η ζημιά να γίνει ορατή όταν πια έχει προχωρήσει βαθιά.
Η μεταφορά της κακοήθειας, βέβαια, δεν πρέπει να συγχέεται με την ιατρική πραγματικότητα. Ένας κακοήθης όγκος είναι βιολογική νόσος, όχι ηθική ιδιότητα. Όμως η γλώσσα δανείζεται συχνά από την ιατρική για να περιγράψει συμπεριφορές που διαβρώνουν τον κοινωνικό ιστό: μικρές εστίες εχθρότητας που πολλαπλασιάζονται, δηλητηριάζουν τις σχέσεις και μετατρέπουν τη δυσπιστία σε καθημερινό τρόπο ζωής.
Δεν είναι, ωστόσο, κάθε δύστροπος άνθρωπος κακόβουλος ούτε κάθε διαφωνία ένδειξη κακοήθειας. Η πραγματική διάκριση βρίσκεται στην επανάληψη, στην πρόθεση και στην αδιαφορία για τη ζημιά που προκαλείται. Στην επίμονη ανάγκη να πληγώνεται ο άλλος, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει κανένα ουσιαστικό όφελος πέρα από τη στιγμιαία ικανοποίηση της επιβολής.
Απέναντι στους σκιώδεις ανθρώπους, το φως δεν σημαίνει αφέλεια. Δεν σημαίνει να συγχωρείς αδιακρίτως, να ανέχεσαι την τοξικότητα ή να προσφέρεις διαρκώς ευκαιρίες σε εκείνους που τις χρησιμοποιούν ως εργαλεία εναντίον σου. Σημαίνει να βλέπεις καθαρά, να αναγνωρίζεις τα όρια και να μη μετατρέπεις τη δική τους σκοτεινιά σε δική σου κατοικία.
Γιατί η μεγαλύτερη νίκη της κακοήθειας δεν είναι να πληγώσει έναν άνθρωπο. Είναι να τον πείσει πως, για να επιβιώσει, πρέπει να γίνει ίδιος με εκείνη.
Και τότε η σκιά έχει πετύχει τον σκοπό της: δεν κρύβεται πια πίσω από τον άνθρωπο. Έχει εγκατασταθεί μέσα του.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου